Қазақ халқының әдеп-ғұрпы

I.Кіріспе.
II.Негізгі бөлім.
1.Қазақ халқының әдеп.ғұрпы.
2.Қазақ халқының салт.дәстүрлерінің ерекшелігі.
III.Қорытынды.
Әдебиеттер
Қай заманда болмасын адамзат алдында тұратын ұлы мұрат-міндеттердің ең бастысы — өзінің ісін, өмірін жалғастыратын салауатты, саналы ұрпақ тәрбиелеу. Ұрпақ тәрбиесі келешек қоғам қамын ойлау болып табылады. Сол келешек қоғам иелерін жан-жақты жетілген, ақыл-парасаты мол, мәдени-ғылыми өресі озық азамат етіп тәрбиелеу біздің де қоғам алдындағы борышымыз. Ал ойлы-пайымды, білімді, мәдениетті, іскер, еңбекшіл азамат тәрбиелеуді адамзаттың ақыл-ойы мен мәдениетінің дамуындағы бағалы байлықтың бәрін игере отырып және оны бүгінгі ұрпақтың санасына ұстаздық шеберлікпен біртіндеп сіңіру арқылы ғана жүзеге асыруға болады.
Ал жастарды жан-жақты қабілетті азамат етіп өсіруде халықтық салт-дәстүрлердің тәлім-тәрбиелік, білім-таным-дық рөлі орасан зор.
Өзге халықтар сияқты, қазақ елінің де бала тәрбиесі жөнінде атам заманнан бергі жиып-терген мол тәжірибесі бар. Аға буын өз бойындағы ізеттілік, қайырымдылық, кішіпейілділік, әдептілік, елін-жерін, Отанын сүюшілік секілді ең асыл қасиеттерін жас ұрпаққа күнделікті түрмыста үнемі үйретіп, қаньг мен жанына сіңіріп келеді. Адамның жарық дүниеге келген күнінен бастап, оның есейіп, қартайып, о дүниеге аттанып кеткенге дейінгі өмірі мен іс-әрекеті, басқалармен қарым-қатынасы атаулының барлығы — салт-дәстүрлерден өзекті орын алып, адамның дү-ниетанукөзқарасын қалыптастыратын тәрбие мектебі. Өз үрпағының «сегіз қырлы, бір сырлы», өнегелі, өнерлі болып өсуін мақсат еткен ата-бабамыз өз бойындағы бар асыл қасиеттёрін әлденеше ғасырлар бойы өлең-жырмен насихаттады.
1.Ғабдулин.М.Қазақ халқынының ауыз әдебиеті-А,1999.
2.Қазақ халқының салт-дәстүрі-А,1997.
        
        Жоспар.
I.Кіріспе.
II.Негізгі бөлім.
1.Қазақ халқының әдеп-ғұрпы.
2.Қазақ халқының салт-дәстүрлерінің ерекшелігі.
III.Қорытынды.
КІРІСПЕ
Қай заманда болмасын адамзат алдында тұратын ұлы мұрат-міндеттердің
ең бастысы — өзінің ісін, ... ... ... ... ... ... тәрбиесі келешек қоғам қамын ойлау болып табылады. Сол
келешек қоғам иелерін жан-жақты жетілген, ақыл-парасаты мол, ... озық ... етіп ... ... де ... ... ... Ал
ойлы-пайымды, білімді, мәдениетті, іскер, еңбекшіл азамат тәрбиелеуді
адамзаттың ақыл-ойы мен ... ... ... байлықтың бәрін
игере отырып және оны ... ... ... ... ... ... арқылы ғана жүзеге асыруға болады.
Ал жастарды жан-жақты қабілетті азамат етіп өсіруде ... ... ... ... рөлі ... ... халықтар сияқты, қазақ елінің де бала тәрбиесі жөнінде атам
заманнан бергі жиып-терген мол тәжірибесі бар. Аға буын өз ... ... ... ... елін-жерін, Отанын
сүюшілік секілді ең асыл қасиеттерін жас ұрпаққа күнделікті түрмыста үнемі
үйретіп, қаньг мен жанына сіңіріп ... ... ... ... ... ... оның ... қартайып, о дүниеге аттанып кеткенге дейінгі
өмірі мен іс-әрекеті, басқалармен қарым-қатынасы ... ...... ... орын ... адамның дү-ниетанукөзқарасын қалыптастыратын
тәрбие мектебі. Өз үрпағының «сегіз қырлы, бір ... ... ... ... ... ... ... өз бойындағы бар асыл қасиеттёрін
әлденеше ғасырлар бойы өлең-жырмен насихаттады.
Әсіресе, «Өнер алды — ... ... «Жер ... ...... тіл табар» деп саналы сөзді сары алтыннан ... ... ... ... ... ... ... асыл қоймасы деп таныды.
Қазақтың айтыс өлеңдерінде, терме-толғауларында, бесік ... ... ... ... ... ел ... ... үрпақ
қамы, бас босгандығы, адамгершілік, ар-ождан мәселелері жан-жақты ... ... ... ... түрінде айтылып, ол халықтың қыз
үзату, келін түсіру, шілдехана, баланы бесікке салу, алікті жөнелту ... ... ... ... Сол ... ... қауымға,
әсіресе жастарға өнеге айту, тәлім-тәрбие беру көзделді.
Еліміздің ежелден ... ... ... ... ... ... ... тану, оның аьылын та-рихтың рухани көш-керуеніне ілестіріп
отыру арқылы бүгінгі және болашақ ұрпақ қамын қамдау ... өмір ... ... ... ұзақ жылдар ұлттық салт-дәстүр атаулыны аяқ асты
ету, ана тілі мен ұлт ... ... ... ... ... берді кісі өлтіріп, үй тонап, бас ... ... ... ... ... ... жастар арасынан шығуы ұлттық
тәлім-тәрбиенің мектептер мен арнайы оқу ... ... ... ... сорақы, жат көріністер еді.
Ұрпақ тәрбиесіндегі ежелден қалыптасқан халқымыздың ... мен ... оқып ... ... ... ... ... пен парасаттылыққа баулу мүмкін емес|Себебі Л. Н. Толстой
айтқандай: ... ... ... ... сапар шегу айсыз қараңғыда
• сүрлеу соқпақ іздеп ... ... ... талабына тура келмейтін, мән-мағынасы өзгерген,
ескірген салт-дәстүрлердің кейбіреулеріне сын көзімен ... ... ... ... ... — адамды қоршаған ортанын (әлеуметтік-
экономикалық, мәдени және жараты-лыс құбылыстарының) сол ұлт ... ... ... ... ... ... сезімдер сияқты, адамның жеке
басының қанағаттануына, шаттануына немесе риза болмауына, қанағаттанбауына
байланысты ой-қиял, әсер, түйсігінің сыртқа ... ... ол ... ... ... Мысалы, «Елім-ай» әнін ести отырып, елінің басына
түскен ... ... ... ... немесе «Саржайлау»,
«Сарарқа» күйлерін ести отырып, ... ... жер ... деген
сүйіспеншілік, шаттық сезімінің оянуы табиғи занды ... ... жер ... ... ... орыс ... ... асау Терек өзеніне
арнаған әні мен «Асся» биін ... ... ... үлт ... ... өз ... ... деген асқақ сүйініш сезімінің бір ... ... ... ... ... бәрі үлт мәдениетінің үлттық рухани
сезімді оятуға тигізер әсері. ... ана ... ... сүйіспеншілігі де
үлттық сезімнің ерекше бір түрі. Мысалы, үзақ уақыт туған елден ... ... ... ... ... өз үлты ... ана тілінде тіл қатуына елең
етпейтін, іш тартпайтын азамат болмайды. Өйтқ.ені ана тілі — адамның ішкі
сезімін басқаға жеткізуде ... тез ... ... сыртқа шығар
көрінісін басқаға білдірудің күшті қүралы. Ұлттық сезімнің әсерлі ... ой ... ... сөз ... оның ең ... —. ауыз әдебиетінің
өлең түрі арқылы сыртқа шығып, тыңдаушыға әсер ... ... ... ... ... оның ой-сезімі бесік жыры арқылы қалыптасып,ойын өлеңдері
арқылы қаньгаа сіңген. Өйткені ол жастайынан ауыз әдебиетінің ... ... ... ... ... сақтап азамат
болып өскен. Ұлттық сезім үлттық ... ... ... ... ... талғам мен сезімнің жиынтығы —- ... ... ... ... Ол — үлттық сезімді оятуға әсер ететін күшті қүрал.
Жи-ын-тойда «Қыз Жібек», «Қозы Көрпеш -— Баян ... жыры ... ... ... ... ... елең етпес — қазақ, немесе «Манас» жыры
жырланып жатса, қаны қызбас қырғыз болмаса керек. ... сөз ... ... ... адам ... ... ... тамаша көріністері,
адамның іс-әрекеті, бет-бейнесі көркем сөз өрнегі ... ... ... ... де ұлттық еезімді оятуға себепші
болады. Мысалы, ... ... влең ... ... ... ақындардың өлең-
жырларына, белдесіп жатқан балуандардың күресіне селқос қарайтын қазақ
болмайды. Себебі домбырамен өлең ... жыр төгу — ... ... және ... ... ... Сондықтан да өлең-жыр әуені, домбыра сазы — ұлттық
сезімді ... ... ... ... ... ... қонағын ұлттық тағаммен сыйлау да
ұлттық мақтанышты көрсетеді. Және ол әр ұлттың ... тән ... ... белгісі болып табылады. Мысалы, өзбек қонағын палаумен
сыйласа, қазақ ет ... ... ... ... татарлар пәрәмішімен
сыйлайды. Қазақ шайды қаймағы бар қою сүтпен баптаса, қалмақ, үйғырлар май,
түз, үн салып береді. ... ... кофе ... ... Міне, осының бәрі —
тагамды берудегі ұлттық ерекше дәстүрлер.
Ұлттық салт пен дәстүрдің тууы ... ұлт ... ... ... ... дәлелдеулер бойынша, қазақ ұлтының алғаш ... ... ... ... деп ... Олай ... сол ... қарай қазақтың көптеген әдет-ғүрып, салт-дәстүрлері қалыптасып,
дамыды. Оның озық ... ... ... ... ... В. Г. Белинский салт-дәстүрдің ... ... ... бойы сыннан өтеді. Өз дәуірінде ардақталып, ата-бабадан әулетке
мұра болып ... ... ... ... Олар ... ... ... табылады. Онсыз халық бет әлпетсіз бейне, болымсыз тас
мүсін тәрізді...» — дейді. Әрине, әр халықтың ... тән ... ... ... Олар сол ... ерекше белгісі болып сақтала береді.
Ұлттық салт-дәстүрлер — ... көне ... ... ... ... ұлт ... қалыптасуынан бұрын пайда болған. Сондықтан ол
кейде ... ... ... ... ... болып келеді. Мысалы, асар —
қырғыз, қазақ, өзбек, тәжік, ... ... ... өте ... ... ... халықтардың тіршілік кәсібіне, наным-сеніміне, өмірге
деген көзқарасына байланысты туып, ... ... ... ... отырады. Оның жаңа қоғамдық қатынасқа қайшы келетіндері
жойылып, өмірге ... ... жаңа ... ие болады. Мысалы,
қазақтар жаугершілік заманда қой сойып, қанына найзасын малып, бір-бірімен
анттасып достасқан. Достықты ... ант ... деп ... ... ... ... байланысты анттасу салты мүлде жойылды.
Немесе бүгінгі ... ... ... ... ... ... тәрбиелік мәні жаңарған салт-дәстүрдің қажетті түрі.
Оның ұрпақ тәрбиесі үшін үлкен прогресшіл тәрбиелік мәні ... ... ... арасындағы қарым-қатынаспен тығыз
байланысты. Әр халықтың мәдениеті өзіне тән ... ... ... ... ... ... әсерінсіз таза, дара ұлттық мәдениет
тіпті де кездеспейді. Ұлттар мен ... ... және ... ... ... олар ... ... байлығы жағынан
толықтырады» — дейді С. Н. ... ... ұлт пен ... ... таза ... ... ешбір елде болмақ
емес. Бір үлтта бар салт-дәстүрлер, үлттық ... ... ... ... екінші бір ұлтта да белгілі ұқсастықпен және өзіндік ерекшелігімен
көрініс береді,
Мысалы, ... ... ... ойыны кейбір өзгешелігімен көрші
өзбек, түрікмен, қырғыз, монғол, ауған елдерінде де кездеседі. Киіз үй ... ... ... ... Алайда оның құрылысында, ою-өрнек
әшекейінде, әр ... тән ... ... ... ... ... ... пельмен көпшілік ұлттарға ортақ тағам болғанымен, әр түрлі ұлттың
өзіндік тағам дайындау технологиясымен ерекшеленеді.
Ұлттық болмыс-бітім адам ... ... ... ... ... ... сол ... тән қызуқандылық, жан-күй, рухани
сапамен ерекшеленіп, көзге түседі. Мысалы, қазақтарға тән ... ... ... ... ... тән майда, сыпайы
мінезділік, тілі тәтті, салтқа беріктік,к орыс халқына тән ... кең ... ... тән құнттылық, ағылшындарға тән салқын
қандылық, ... тән ... ... тән ... тән қызу қандылық ерекшеліктер ... ... ... ... ... жоқ, ... деген ұғым тумайды. Алайда ол
қасиеттер әр халықта әр түрлі қырынан көрініс ... ... ... әр ... ... ғана тән ... таза мінез-құлықтың болуы
мүмкін емес. Мысалы, орыстарға тән дейтін төзімділік мійез-құлық қытайларға
да тән қасиет болып келеді. Немесе ... ... өр ... ... ... ... испан-дықтарға да ортақ. И. С. Кон ... ... ... проблемасы» атты еңбегінде: «Ұлттық характерді анықтауда әр
ұлтқа тән ... ... ... ... алып ... ... деуі
орынды. Дегенмен бір халықта ерекше басымырақ болып көрінетін мінез-құлық
сипаты сол халықтың ... ... ... ... ... ұлттық психологиядан көрініс тапқанда кейбір психикалық
алпеттің жалпы адам баласына, ... ... тән ... ... ... ... Мысалы, қонақжайлық, үлкенді сыйлау, балажандклық сияқты
мінез-қүлық нормалары қазаққа ғана емес, бүкіл адам баласының ... ... ... Бұл салт-дәстүр әр халықта әр түрлі болғанымен, шын мәні
біреу. Қоғамның дамуы, халықтар мен ... ... ... ... ... қүрылымына игі әсерін берід, бірнеше ұлтқа ортақ ізгі, өнегелі
салт-дәстүрлердің пайда болуына ... ... ... ... сайын салт-
дәстүр, әдет-ғүрып, тұрмыс заңы өзгеріп, жаңарып отыруын қүптаған қазақ
халқы «Заманына қарай ... ... ... аңыз деп ... ой
топшьшаған.
Қазақ халқының салт-дәстүрлері: бала ... ... ... ... ... әлеуметтік-мәдени салт-дәстүрлер болып
үш үлкен ... ... ... ... баланың дүниеге келген күнінен
юастап (шілдехана, сүйінші, балаға ат қою, бесікке салу, ... ... ... ... ... атқа ... сүндет тойы, т. б.) бастап,қыз бала
мен ұл баланы келешек отбасы — жанұя қүруға, шаруашылыққа, өмірге, ... ... ... ... ... ... ... қазақтың киіз үйі, киіз ... ... ... мен ... мал ... ... аңшылық,
балықшылық, бағбаншылыққа қатщсты кәсіптерге үйретудің тадімгерлік түрлері
енеді.
Соадай-ақ әлеуметтік-мәдени ... ... ... ауыл
адамдарының туыстық қарым-қатынасы, ше-шендік сөз өнері, ... ... ... үйлену — үй болуға байланысты салт-дәстүрлер, қонақ күту,
халықтық-ұлттық мерекелерді өткізу, алікті ... ... ... ... ... ...... қоғамға мүрагерлерін тәрбиелеу ісі. Ол
мемлекеттік ... зор, аса ... іс. Дені сау, ... ... ... «сегіз қырлы, бір сырлы» абзал азамат өсіру ісі ... ... ... ... ... Осы ... ... ақыл-ой,
адамгершілік, кәсіптік және эстетикалық тәрбиенің түрлері арқылы үрпақтан-
үрпаққа заманалар бойы халықтық ... мен ... ... іске ... ... халқы ерте кезде тұрмыс-тіршілігінде орын алған салтының
қайсысын болса да ойын-сауық етіп өктізуге тырысқан. Оның ... ... ... ... есте ... Мұны ... ... жайынан да көруге
болады.
Қазақтың қыз ұзату, келін түсіру ~ ... ...... ... ауыз ... ұсақ ... талдамастан бұрын, сол салт
туралы аздаған деректер бере кеткен жөн. ... ... ... сол ескі ... және оны ... идеясын білдіргену
Арғы шыққан уақытын, нақтылы туған мезгілін және қай дәуірде қалай
дамығандығын дәлелдеп көрсете алмағанмен, ... ... ... үйлену салтының бірнеше түрінің болғаны мәлім. Бүл ретте профессор
Б. Кенжебаев көңіл аударарлықтай біраз фактілер келтіреді. Оның ... ... ... қүда болу, қыз үзатып, келін түсіру ... ... ... ... бұл ... сол ... ... еткен үстем тап
та пайдаланып, оны ақсақалдық-рушылдық жол-жоба ... ... ... ... ... ... ... қазақта Қазан
революциясына дейін басты үш түрі болып келген. Бұл әдет-салт бойынша, жас-
тардың ... ... ... тұрып атастырып қойған; бірінен үл,
екіншісінен қыз туса, құда боламыз деп ... ... әлі ... ... құда / түсіп, ырымдарын жасаған; ол балалардың не өлі,
не тірі боларын еске алмаған. ... ... ... ... — Баян ... ... Екіншісі, бесік құда деп аталған. Бұл әдет-салт бойынша,
жастардың ата-аналары балаларын бесікте ... ... ... ... ... не ... қалың малдарын белгілесіп, оны ... Ал ... ... балалардың ер жетіп, ес білген кезінде бірін-
бірі ұнататыны не ұнатпай-тынымен ... ... ... ... деп ... Мұнда қызы не қарындасы бар кісілер біріне-бірі қызын
немесе қарындасын беретін ... құда ... ... ... ... адам ... ... ескі әдет-ғүрпынан, салтынан үстемдік еткен ... ... ... ... ерте ... жастардың бас
еркі болмағандығы айқын көрінеді. Сондықтан да жастар теңіне қосылып,
сүйгеніне бара ... ... ... ... үмітін, болашақ өмірін
әділетсіз әдет-ғүрыи, , ескілік Заң билеген. Мұның ... ол ... ... қыз ... ... ... есептелген. Қыздарды зар
жылатып, малға сатқан, қалың мал алған, оларға зорлық ... ... ... қартайған байлар қалың малды матап беріп, жас қыздарды әйелдікке
алған. ... ... ... де әр ... ... келген. Қыздың ата-тегіне,
туысқандардының әл-ауқатына, тұрмысына қарай қалыңға төленетін ... ... он ... ... ... отыз жеті, .қырық жеті болып белгіленген. Қалың
малға тек ірі мал алынған.
Бұлармен қатар, ескі заманда ... ... ... тап ... ... деп ... заң болған. Ол заңның ұйғарымдары, бүгінгі
күннің түрғысынан қарасақ, өте ... жан ... ... ... он бес — он алтыдағы жас баланың ... ... ... ... одан ... ... ... жас балаға қосқан. Егер ол бала тіпті жас
болса, онда жеңгесі оның өсіп, ер жетуін ... ... ... ... оған
тұрмысқа шыққан. Ал өлген ініцен қалған келінді жасы ... аға ... ... ... ... заңы «аға ... іні ... деп атаған,
мұны сол кездің салтына сыйдырған. ... ... ... мен інінің
немесе аға мен ... жас ... ...... қарамаған, онымен санаспаған.
Сөйтіп, қазақтың ескі тұрмысында орын алған, арғы негізі халықтың
ортада туған үйлену салтының кейбір ... сол ... ... еткен
билеуші тап пайдаланып, белгілі жол-жоба, заңға айналдырған. мұндай ... асып ... ... ... ... ... шексіз зор-лық, көп
қиянат жасаған. Бұған разы болмаған талай жастар өмірін өкінішпен, ... ... ... өткізген, кейбіреулері мүндай халге шыдай ... ... ... ... ... ... ол ... қарсы күрес жолын таба алмаған. Олардың осындай ауыр
жағдайын ... ... шал ... құрт ... деп, ... қыз ... ... осыдан. Бұл сол кездегі әділетсіздікке, қалың малға зорлық
жасап ... ... ... ... халық наразылығының бір
көрінісі еді.
Қазақтың қыз ... ... ...... ... ... туған және соларды ... ... ... ... бар. ... ... болса да әр кездің жағдайына қарай өзгеріп,
дамып отырған. ... ... ол ... арқылы белгілі қоғамдық ор-таның,
таптың идеясы, көзқарасы білдірілген. Осы аталған өлеңдердің тобына жататын
«Той бастар», ... ... «Бет ... т. б. ... халықтық
жақтары болумен қатар, халықтың тілегіне қайшы келетін, кері тартпа сипаты
барларын да есте ұстау керек. Бұларды сын ... ... ... ... ... ауыз әдебиеті-А,1999.
2.Қазақ халқының салт-дәстүрі-А,1997.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ұлттық құндылық -тәрбие негізі4 бет
Іскерлік қарым-қатынас7 бет
Іскерлік қатынас7 бет
Абай өнегесі6 бет
Амандасу6 бет
Бастауыш сынып мұғалімінің педагогикалық шеберлігі және оны қалыптастыру мәселелері47 бет
Бизнес этикасының ерекшеліктері8 бет
Заманауи педагогикалық процесіндегі ақпараттық технологиялар7 бет
Заңгердің кәсіптік этикасы10 бет
Немістің классикалық философиясы13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь