Оңтүстік Қазақстанға өзге ұлттардың қоныстануы

Еліміз тәуелсіздік алғанға дейін Қазақстан тарихының ғылымы ондаған жылдар бойы кеңестік идеологияның құрсауында дамып келді. Көптеген тарихи мәселелердің шынайы беті ашылмай біржақты қаралды. Қазақстан тарихы басқа түркі халықтарының тарихынан бөлек зерттеліп, «қызыл империяның тұншықтырушы идеологиясы» аясында ұзақ жылдар бойы бұрмаланып дамыды. Империяның ұлттық идеологиясы патша өкіметінің отарлық идеологиясы негізінде қалыптасып, қазақ халқының сана–сезімін, ой–өрісін, ділін өзгертуге, біртіндеп рухани кіріптар етіп, орыстандыруға бағыттады. Сондықтан да ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың басында Ресей империясының Оңтүстік Қазақстан өңірінде әлеуметтік–экономикалық, саяси–мәдени, рухани–ағартушылық салаларда жүргізген орыстандыру мен шоқындыру саясаты тарихтың «ақтаңдақ» беттерінің шынайы көзін аша түсетініне күмән жоқ.
Қазақ даласының патшалық Ресей әкімшілігінің құрамына кіруі ХVІІІ ғасырдың 30–жылдарынан басталып, ХІХ ғасырдың 60 жылдарына дейінгі уақыт аралығын қамтиды. 1865 жылы Ташкент қаласы патша әскерінің қолына өткеннен кейін, Қазақстанның оңтүстік аймағы толығымен Ресейге қарады. 1867–1868 жж. қазақ жерін басқару ісін реформалау мен жаңадан жауланған жерлердің әкімшілік жүйесі Орталық Ресейдегі басқару жүйесіне сай қайта құрылды. Осының нәтижесінде Түркістан генерал–губернаторлығы құрылып, оған Жетісу және Сырдария облыстары кірді. Жаңадан қосылған шет аймақтарды қарқынды отарлау мақсатында патша әкімшілігі алғашында казак әскерлерін, кейіннен қара шаруаны да қоныстандыру әрекеттерін бастады. 1891 жылы қабылданған «Далалық облыстарды басқару ережесіне» сай, далалық облыстар мен Жетісу өлкесінің жерлері мемлекет меншігіне айналып, ол жерлерде өмір сүріп жүрген көшпелілер жерді уақытша пайдаланушылар ретінде ғана қалды. 1846 жылы Ұлы Жүз қазақтары орыс бодандығын қабылдады. Бұл Жетісу өлкесінің орыс әкімшілігінің құрамына өтуінің алғашқы көрінісі еді.
1. Жораева Г.Т. «ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың бас кезіндегі қазақ–татар зиялыларының өзара қарым–қатынасы: тарихи талдау» // Автореферат Алматы 2007
2. У. Ибраев Жетісуға қоныс аудару ісінің дағдарысы. //Қазақ тарихы. 4.2005. 56 бет
3. Сайфулмаликова С.С. Түркістан ояздығы: құрылу тарихы, этникалық құрамы, халық саны (1872–1886 жж.). // Отан тарихы 3.2005. 105-106 беттер
4. А.М. Конырова Жетісу халқының әлеуметтік жағдайы (ХІХ ғасырдың ІІ-жартысы).// ҚазҰУ хабаршысы. Тарих сериясы, №1(44). 2007. 41 бет
5. Е.С. Асылбеков Оңтүстік Қазақстанды мекендеген ұлттардың демографиялық тарихы. // ҚазҰУ хабаршысы. Тарих сериясы. №3(38).2005. 135 бет.
6. Қазақстан тарихы. 3–том Алматы «Атамұра» 2002. 472,473 беттер.
        
        Оңтүстік Қазақстанға өзге ұлттардың қоныстануы.
Еліміз тәуелсіздік алғанға дейін Қазақстан ... ... ... бойы ... идеологияның құрсауында дамып келді. Көптеген тарихи
мәселелердің шынайы беті ... ... ... ... тарихы басқа
түркі халықтарының тарихынан бөлек ... ... ... ... ... ұзақ жылдар бойы бұрмаланып дамыды.
Империяның ұлттық ... ... ... отарлық идеологиясы
негізінде қалыптасып, қазақ халқының ... ... ... ... рухани кіріптар етіп, орыстандыруға бағыттады.
Сондықтан да ХІХ ... соңы мен ХХ ... ... ... ... ... ... әлеуметтік–экономикалық, саяси–мәдени,
рухани–ағартушылық ... ... ... мен ... ... ... ... шынайы көзін аша түсетініне күмән жоқ. [1]
Қазақ даласының патшалық Ресей әкімшілігінің құрамына кіруі ... ... ... ХІХ ... 60 ... дейінгі уақыт
аралығын қамтиды. 1865 жылы Ташкент қаласы патша әскерінің қолына өткеннен
кейін, Қазақстанның ... ... ... ... қарады. 1867–1868 жж.
қазақ жерін басқару ісін реформалау мен жаңадан жауланған ... ... ... Ресейдегі басқару жүйесіне сай ... ... ... ... ... құрылып, оған Жетісу
және Сырдария облыстары кірді. Жаңадан қосылған шет ... ... ... ... әкімшілігі алғашында казак әскерлерін, кейіннен
қара шаруаны да қоныстандыру әрекеттерін бастады. 1891 жылы ... ... ... ... сай, ... облыстар мен Жетісу
өлкесінің жерлері мемлекет меншігіне айналып, ол жерлерде өмір сүріп ... ... ... ... ... ғана ... 1846 жылы ... қазақтары орыс бодандығын қабылдады. Бұл ... ... ... ... өтуінің алғашқы көрінісі еді. [2]
1867–1868 жылғы қабылданған «Уақытша ... ... ... ... ... ... анық ... Далалық облыстарындағы
уез атаулары нақты бкерілмеген. Ережеде көрсетілген уез, ... ... ... ... ... бар. Жетісу, Сырдария облыстарын
басқару жөніндегі «Уақытша Ереженің» 12 бабына сәйкес Сырдария облысындағы
Қазалы, Перовскі, Түркістан, ... ... ... ... ... ... тиіс болды. Ережеде көрсетілген Ташкент уезі алғашқы кезде
Құрама ... ... 1871 жылы ... 1886 ... ... Ташкент деп аталса,
Түркістан уезі белгіленген уақытына кейін пайда болды. 1867 жылы ... ... ... ... бұл ... ... ... байланысты 1872 жылы құрылады. 1868 жылы болыстарды құруға
ұйымдастырылған ... ... ... ... да ... болыстарын
құрып, оларды Шымкент уезінің құрамына қосты. Түркістан қаласы мен ... да ... ... жүргізілді. Мұрағат деректерінен
алынған отырықшы тұрғындардың шамамен алынған ұлттық ... мен ... ... кестеден көруге болады.
1-кесте
|№ | |Үй саны ... саны ... ... ... |
|1 |Түркістан |1460 |6355 |6210 |25 |60 |
|2 ... ... |176 |776 |763 |13 |3 |
|3 ... |302 |537 |537 |– |– |
|4 ... |322 |1317 |1314 |– |3 |
|5 ... ... |87 |412 |412 |– |– |
|6 ... |294 |1032 |1023 |9 |– ... ... (өзбектер) Түркістан қаласы мен оның қышлақтарында
шоғырланды. 1872 жылы 17 ... ... уезі ... территориясы
Ходжентке қосылды да оған бөлініп келген ... ... жаңа ... ... ... 1872 жылы Түркістан уезінің ұлттық құрамы;
қазақ–61400, ... ... ... ... ... ... ... Азияда орналасқан Шудан оңтүстікке қарай Сырдарияның ... ... Ұлы Жүз бен Орта Жүз ... мекендеген жер Жетісу облысы
деп аталды. ХІХ ғасырда Жетісу облысының ... ... орыс ... ... ... ... ... қырғыздар (қазақтар). ХІХ
ғ,асырда ... ұлт ... ... ... ... 1885 ... ... саны: Ерлер–283,098; әйелдер– 241,136; отырықшы халық–22,285;
дәрежесі жоғары тап ... ... ... ... және ... шендер мен олардың
отбасы–4,555; әскери шенді адамдар–9,676; қызметкерлер–47; ... және ... да тап ... ... құралды. Барлық
көшпелілер саны–524,234 жан, отырықшылар–142,105; барлығы–666,339. [4]
Қазақстан Республикасындағы ... ... ... Оңтүстік Қазақстан облысының алар орны зор. Сол жағдайда
талдамастан бұрын, ... ... ... еліміз 12
ретті жүйелі халық санағын, басынан кешірген. Алғашқы санақ 1897 ... ... «1897 ... ... ... ... ... сүрген ұлттардың этникалық құрылымы төмендегідей, яғни ол уақытта
жалпы 2 млн 465 мың ... ... оның ... ... ... ... ... |1,903 мың |77,1 % ... |431 мың |17,8 % ... |37,6 мың |1,5 % ... |41,7 мың |1,6 % ... |11,8 мың |0,4 % ... |5,7 мың |0,2 % ... |1,3 мың |0,05 % ... |1,7 мың |0,07 % ... ... жж. ... ... ... құрылымында біршама
өзгерістер орын алып, оның ішінде Жетісу, Сырдария аймағында
3–кесте
|Ұлты ... ... ... аймағы |
|қазақтар |60,5% |62,3% ... |23,5% |37,5% ... |1,7% |23,9% ... |– |6% ... |5,1% |– ... ... ... ұлттардың ағылуы (переселенецтердің) және қала,
ауыл халқының түзіле ... яғни ... ... қала ... ... оның ... қазақтар – 9,1%, орыстар – 43,4%, өзбектер – 5,2%,
татарлар – 7,2%, ... – 7,2%, ... – 22%, ... – 4%, ... – 1,4%, ... ... онда ... аймағында қала халқы – 46,82%
түзіп, ондағы қазақтар – 17,2%, ... – 11%, ... – 62%, ... ... ... – 0,1%, украиндар – 1,5%, басқа халықтар – 3,7%-ті құраған.
[5]
Келімсек халықтың барған сайын ерекше жедел өсе түскен ... ... ... ... ... ... 3224 отбасы қоныстанды,
олардан 2099 отбасы қыстақтар құрды, ал 1125 отбасы қалаларда ірге тепті.
13 жыл ... ... ... ... ... және әйел ... саны
2 269 520 адам болған Түркістан өлкесінің халқы 3 102 385 адамға дейін
көбейді, яғни негізінен алғанда ... ... ... ... 37% ... ... оңтүстігінің ең ірі аймағы–Сырдария облысында орыс–украин
шаруаларының негізгі қоныстану аудандары Шымкент, Ташкент, Әулиеата уездері
болды. Оларда 1884–1892 ... 37 ... ... ... ... ... қалуы мен ашаршылық еуропалық Ресей шаруаларының ... ... ... шығысқа бет алуға мәжбүр етті. Бұл орайда қоныстанушылар
құрамында: Жетісу облысында –Воронеж, Тобыл, ... ... ... ... ... ... облысында–Воронеж, Астрахан, Самара,
Саратов, Тамбов губерниялары мен басқа да ... ... ... ... ... ... ... Тұтас алғанда, қоныс аударушылар
санының қауырт өсуін ... ... ... ... ол; ... ... ... ... ... барлығы–1 434 393
адам.Қазақстан халқы санының өзгеруі мен этникалық құрылымының қалыптасуына
қолайлы болған негізгі көздер мен ... ... ... ... ... ... ... естен шығармаған жөн. 1863 жылғы поляк көтерілісіне
қатысушылар,халық ерікшілдігі ағымдарының көрнекті ... да ... ... кейбір дәрежеде жандандыра түсті.
Жетісуда жинақтап алғанда 100 адам айдауда болды. [6]
Қорыта айтқанда Оңтүстікте тек ... ... ... ... ... ұлт
өкілдері тұрып көпұлтты аймаққа айналды. ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың
басында Жетісу ... ... ... бодандығында өмір сүріп, түрлі
өзгерістерге ұшырады. Ең алдымен Жетісу облысын құру туралы заң ... ал да ... бер» ... ... ... іске асырылды.
Бірнеше уездер мен облыстарға, ауылдарға бөлінген Жетісу империясының қазақ
отарлауының ғана емес ... ... ... бодандықтан та бұғауын киген
аймаққа айналды. Өлкенің шаруашылық жағдайы өзгеріп қана қоймай ... де ... ... ... ... ... ұлт ... сүретін өлкесіне айналды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
1. Жораева Г.Т. «ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ... бас ... ... ... қарым–қатынасы: тарихи ... ... ... 2007
2. У. Ибраев Жетісуға қоныс аудару ісінің дағдарысы. //Қазақ ... 56 ... ... С.С. ... ... ... тарихы, этникалық
құрамы, халық саны (1872–1886 жж.). // Отан тарихы 3.2005. 105-106 ... А.М. ... ... ... ... ... (ХІХ ғасырдың ІІ-
жартысы).// ҚазҰУ хабаршысы. Тарих сериясы, №1(44). 2007. 41 бет
5. Е.С. ... ... ... мекендеген ұлттардың
демографиялық тарихы. // ҚазҰУ хабаршысы. Тарих сериясы. №3(38).2005. 135
бет.
6. Қазақстан тарихы. ... ... ... 2002. 472,473 ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дүниежүзі халықтарының орналасу тығыздығы7 бет
Қазақ халқының ұлы тарихы46 бет
Әлемдегі халықтардың өсу деңгейі10 бет
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі жайлы34 бет
Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры7 бет
Ұлттық банктің банктік қызметті реттеудегі рөлі мен маңызы4 бет
Дүние жүзінің этностары11 бет
Этносоциология ұғымы және оның зертеу бағыттары5 бет
Қазақстанда ұлт және ұлтаралық қатынастар20 бет
Ұлт және ұлтаралық қатынастар социологиясы9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь