Мәдени мінез-қ¥лықты қалыптастырудағы әдет заңы


Мінез-қүлық мәдениетінің әдеттері мен дағдыларын тәрбиелеу жөніндегі Кагыттағы, жүйелі жұмыс балалардың мектепке келуімен басталады. Бастауыш сыныптарда мұқияттылық пен жинақтьшықгың, сыпайылылықтың, дәлдіктің мсгіздері қаланады, жақсы мінез, өзін мектепке, үйде, кешеде және қоғамдық орындарда мәдениетті үстай білу әдетгері бойға сіңеді. Егерде мәдениетті мінез-күлықтың қарапайым нормалары балаларға өте жас кезінде үйретілмеген болса, ксйініректе оның орнын толтьфу үшін әлде қайда күрделі жұмыс атқаруға тура кследі.
Баланың мінез-қүлық дүниесі тым күрделі, өзгермелі, әрқашан да даму үстінде. Мүғалімнің міндеті баланың мінез-қүлқының дамуын үдайы қадағалап отыру, идамгершілік дамудың дү-рью жолынан ауытқуларды дер шағыңца байқап-бақылап отыру болып табылады. Әр дәуірдегі сияқты, бүгінгі күнгі балалар да мінез-қүлкы, жске бас ерекшеліктері, мүмкіндіктері мен бейімділігі, әдет дағдылары жағынан әр гүрлі.
Балалардың бойында бү_л саладағы ең қарапайьш деген әдет-дағдылардың болмауы мәдени мінез-қүлықтың әдептілік, сыпайыгершілік, еркіндік қимыл әсемдігі спяқты нәзік те күрделі көріністерін тәрбиелеуді мейлінше қиынға түсіреді.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




МӘДЕНИ МІНЕЗ-Қ¥ЛЫҚТЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУДАҒЫ ӘДЕТ ЗАҢЫ
Мінез-қүлық мәдениетінің әдеттері мен дағдыларын тәрбиелеу жөніндегі
Кагыттағы, жүйелі жұмыс балалардың мектепке келуімен басталады. Бастауыш
сыныптарда мұқияттылық пен жинақтьшықгың, сыпайылылықтың, дәлдіктің
мсгіздері қаланады, жақсы мінез, өзін мектепке, үйде, кешеде және қоғамдық
орындарда мәдениетті үстай білу әдетгері бойға сіңеді. Егерде мәдениетті
мінез-күлықтың қарапайым нормалары балаларға өте жас кезінде үйретілмеген
болса, ксйініректе оның орнын толтьфу үшін әлде қайда күрделі жұмыс
атқаруға тура кследі.
Баланың мінез-қүлық дүниесі тым күрделі, өзгермелі, әрқашан да даму
үстінде. Мүғалімнің міндеті баланың мінез-қүлқының дамуын үдайы қадағалап
отыру, идамгершілік дамудың дү-рью жолынан ауытқуларды дер шағыңца байқап-
бақылап отыру болып табылады. Әр дәуірдегі сияқты, бүгінгі күнгі балалар да
мінез-қүлкы, жске бас ерекшеліктері, мүмкіндіктері мен бейімділігі, әдет
дағдылары жағынан әр гүрлі.
Балалардың бойында бү_л саладағы ең қарапайьш деген әдет-дағдылардың
болмауы мәдени мінез-қүлықтың әдептілік, сыпайыгершілік, еркіндік қимыл
әсемдігі спяқты нәзік те күрделі көріністерін тәрбиелеуді мейлінше қиынға
түсіреді.
Мінез-қүлық мәдениеті адамның ішкі мәдениетімен, әстетикалық
талаптарымен, жалпыға ортақ бағыттармен және дәстүрлермен тыгыз байланысты.
Ішкі мәдениет коп ретте адамның сыртқы тәртібін анықтайды, алайда сыртқы
мінез-құлық та ішкі мәдениетке әсер етіп, адамды үстамды, іштей жинақы
болып өзіне-өзі ие бола білуге (;істайды. Адамның сьфт кабілетіндегі
салақшғы, дәрекілігі, ілтипатсыздығы, пдспсіздігі біртіндеп оның жеке
бойына тиісті теріс қасиеттерді қалыптастырады. Сондықтан да балаларды
мінез-қүлық мәдениетінің білімдерімен, оларды орындау дағдыларымен
кішкентай күнінен-ак қаруландыру керек.
Көптеген оқушылардың мінез-қрсық ережелерін көбірек білгенімен әдеттер
мен дағдыларды игеру жағынан артта қалып отыратынын айтқан жөн. Сондыкган
да оқушылармен жұмыс кезінде алдымен мінез-қүлық дағдылары мен әдетгерін
игеруге ігязар аудару керек. Ал бұған окушыларды тиісті ережелерді түфақты
түрде орындатқызып отьфу арқылы қол жетеді. Бүл үшін мектеп емірін оқушылар
лдамгершілік тұрғыдан дүрыс карым-қатынас тәжірибесін жинақтай беретіндей
етіп үйымдастыру керек. Төменгі сынып оқушыларымен жұмыста мәдениетті мінез-
қүлықшң жекелеген әдеттерімен жоспарлы түрде дағдыландьфу үшін арнайы
жаттығулар өткізу мүмкін. Бірак жатгығу дегеніміз жай ғана қайталай беру
деген сөз смсс. Қайталау әлде бір қимылды, мінез-қүлық дағдыларын
қалыптастьфуы үшін лотымды көңіл күй әсерлерімен, рахаттану сөздерімен
бекіте түсу керек. Бүған кей рстте үлкендердің үнсіз мақүлдауы да,
коллективтің жолдастьфының мадақтауы да 'катады. Баланың өзі өз әрекетгері
арқылы белгілі бір нәтиже алуға ьштық болғанда, озі дүрыс жасауға
тьфысқанда ғана қайталау жаттығу ретінде пайдалы болады.
Баскаша айтатын болсақ, тәрбие ісі балалардың өзін өзі тәрбиелеумен
байланысты болуы кажет.
Мінез белгілі бір қоғамның мүшесі ретіндегі адамның өмірі мен қызметі
процесінде қалыптасады.
Мінездегі көп нәрсе адамның дүниеге көзқарасына, оның сенімдеріне,
мұраттарына, әлеуметтік жағдайларына, сыртқы ортаның ықпалына тәуелді.
Өзінің мінезімен және жеке ерекшеліктерімен адам - әрқашан коғамның жемісі.
Бүл арқылы түрлі қоғамдык топтарға жататын адамдардың мінездеріндегі
айырмашылықтар түсіндіріледі.
Мәдеіш мінез-қүлықты қалыптастьфуда оқытушы әдет заңьш жақсы білуі
керек. Баланың бойында жақсы әдет пен мінез-қүлық мәдениетін тәрбиелеу
ісінде балалармен жұмыс әдістерін дүрыс тавдап алғанда гана табысқа жетуге
болады.
Мүғалім мінез-қүлық мәдениетін тәрбиелеу жөніндегі жү-мысты бастай
отьфып, балалар ркымындағы тәртіптің қарапайым нормаларын орындауды реттеп,
оған баға беріп отыратын қоғамдық пікірді қалыптастыруы қажет. Балалар
үжымы үлкендердің көмегімен орындалуы қажетті деп саналатын ережелер жасап
алуға тиіс. Сондай жағдайда белгілі нормаларды үстану жөніндегі талап
үлкевдер тарапынан ғана емес, балалардың, мектеп ү_жымының, өз тарапынан
туындайды.
Жекелеген оқушылар мәдени мінез-қүлық ережелерін орындамай-ақ жақсы
азамат болыл шыгуға болады деп есептейді.
Қарапайым адамда жақсы да, жаман да мінез-қүлық пен әдет бар. Шылым
шегу, насыбай ату, арак ішу, бейпіл ауыздық - жаман әдет. Ал шыдамдылық,
қанағатшылдық, батылдық, тәуекелшілділік тәрізділер - жақсы әдет. Өмірдің
өзі белгілі әдеттерден кздралып өмір болады. Әдет іс жүзінде де болмақ.
Ақыл, сезім, көңіл жүзінде де болмақ.
Өмірде әдеттің күііггілігін содан біл: әдет - адамның екінші табиғаты
деген мәтел болған. Кейбір ғалымдар әдеттің күші табиғатымнан он есе
артық деп те атайды. Таңертең төсектен түрып кешке кез үйқыға барғанша
істейтін амалдардың 100 ден 99-ы әдет бойынша істеледі.
Киім кию, шешу, жеу, амандасу, қол үстау, кош айтысу, біреуге жол беру,
кешірім сүрау, күндегі сөйлеп жүрген сөзіміз, еткен ісіміз - бәрі әдеттің
жемісі. Көп сөздерге ойланбай беретін жауабымыз даяр тү_рады.
Бала әдетті жасынан тамызықтап жинайды. Ендеше, оқытушының міндеті
балаларына алдыңғы өмірінде пайдалы боларлық әдетгерді сіңіру болады. Адам
амалға бола тәрбиелену керек; істің табан тірейтін дерегі не десеңіз -
әдет.
Бү_ заманғы дәуірлеп тү_рған нәрсені мысалға алсақ, әдет - бір сақтаулы
қазына. Қазынасының өсімін жеп емір сүрген бай сықылды, адам қымбат
әдеттерінің өсімін жеп, өмір сүруі керек. Ол үшін балаға пайдалы амадды
жасынан бойына сіңіріп, зиянды істеп ерте бастан сақтандъгру керек.
Негүрлым күндегі істейтін амалдарымыздың көбі ойлавдырмай, зорландьфмай
оңай істелетін болса, соғү_рлым ақылымыздың еркіндігі мольфақ болады.
Бірдемені істерде тоқсан ойланып, тоғыз тодкерілш, белін байлай алмайтьш
адамнан еш үміт күтуге болмайды. Осы шайды ішкенім қалай? Тү.рсам ба екен,
жата түссем бе екен? Осы шөпті өзім шапсам ба, жоқ тең-серікке бсрсем
деген сықылды ақылына айғьф сала алмаған адамның өмірінің қапа жарымы
ойланып - толғануымен өтеді. Анығында, сол ми тауысып отырғаны тіпті
болмашы нәрсе болады. Бул неліктен? Пайдалы әдеттің кемдігінен. Кімде-кім
осындай жаман әдеттің шеңгеліне түссе, шама келгенше, қүлылуға талпыну
керек.
Жаман әдеттен құтылуға, жақсы әдетгі табуға қү.нт етсе шара бар. Ол
шара -і.иіандылық, кажьф. Жаңа әдет қонуға не жәрдем беретін болса, сонымен
іиііідііланыңыз; жаңа жолға түсіретін жағдайдан шықпаңыз. Ескі әдет
маңайласатын миідсітерден бойды кашық үхтаңыз. Өзіңізге өзіңіз уәде беріп,
әлеумет алдында ант чш. жаңа жолға түсуге қолдан келген құралды аяманыз.
Осы шарттар күнде ии.іііа;ілып отырса, жаңа әдет жамала бармеқескі
әдетжоғала бермек.
Адамтершілік жүзіндегі әдеттерде біріне-бірі қарсы еісі күш болады.
Бірі ж.іқеылық жақка, бірі жамандыққа тартады. Бірі жаманы сол: әдет бірден
жеңсе де, шііқсы одетгің қалай жеңгеніне төтеп береді. Жаңа әдет әбден
дендеп, жаман әдетті Гі,и: котсрместей иықтағанша, бір жағын демеп, екінші
жағын әлсіретуден тоқталмай, іпі пшің бір жағын қысып үстай білу керек.
Басты бір байлаған істі несиеге қаратпай ііпіаніқы кездескен қолайлы
кезеңмен пайдаланып қалу керек. Жаңа әдеттің Гі;и і.пшщағы көңіддіңәрбір
тілегін разы қылуға тырысу керек.
Милль: Мінез дегеніміз жетілген кайрат дейді. Ол қайрат не десеңіз,
өмір ыгіында кездесетін екі талай кездерде белді бекем буьш, қайыспай,
өкіндірмей амал сіугс үмтылу. Кезенген жақсы ниет , лепірген шьш кеңіл,
кінә әзімізден болып іске ікмай қалса, онда амал ететін кезеңнен жүрдай
болғанымыз былай тздісын, ол жақсы нмспср келешекте де орындалмауына кесір
болады. Дүниеде анаған бір, мынаған бір імлтақтап бос қиялдан арылмай емір
бойы Ой бәрекелді! дегізерлік бір іс ете мчмагақ сары уайыммен,
байбаламмен күні өткен кезден жаман адам болмайды.
(іүдан шығатын бір түйін сол: шәкірттерге дерексіз жақсы сөздерді, үгіт-
нмсихатты көп сөйлей бермей, оның орньша баланың ойын, сезімін амалын тырна
катар өркендету үшін кез келген жерде андып отьфып, қолданған ережеңді іске
.кыруға талпын. Бөлек-бөлек амалдар ғана мінезге жаңа сүрең беріп, жақсы
әдеттің црмсгі кұрылады. Уағыз, насихат қүрғак сөз тындаушыны тез кажытады.
Талай жаксы ниетті ойымыз ойлап, ауызымыз айтса да, ңиялымыз дәлеменсе
де, иіларды дереу кірісіп орындауга даяр тү^рмаймыз. Жетпек болған игілік
күнде 'К.іцгыртылып, істелумен, күшпен табылатынын үмытып кетеміз. Игілік
арзанға іүспейді; көп еңбектін, көп күштің қүнымен қолға түседі. Біз күнде
ертең, күқце срісңмен ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақ халқының әдет-ғұрпы
Әдет-ғұрыптар
Әдет-ғұрып заңдары
Мінез
Сыну заңы. Снелль заңы
Құқықтық әдет – құқықтық нысаны ретінде
Қазақ сахарасындағы әдет-ғұрып құқығы
Дағды, икем, әдет
Қазақтың әдет-ғұрып салт дәстүрі
Түріктердің әдет-ғұрыптары
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь