ХIX-ХХ ғасырдағы әдебиеттің даму ерекшілігі

1917 жылғы Ресейдегі ақпан төңкерісі жеяіп, патшаның тақтан құлауын қазақ халқы аса зор қуаныш сезіммен қарсы алды. Патшаның отаршылдық саясатының асқындауы, еңбекші халықгың шектен тыс езгіге ұшырауы, 1916 жылғы қазақтан майданның қара жүмысына жігіт алу мен оған қарсы шыққандарды аяусыз жазалау шаралары қазақ халқының патшаға деген өшпенділігін арттырып жіберген еді. XX ғасырдың басында 1905 жылғы орыс төңкерісінің әсерімен Қазақстанда саяси бостандық мәселесі күн тәртібіне қойылды да, Әлихан Бөкейханов, Ахмет Байтұрсынов, Міржақып Дулатов сияқты оқыған зиялы азаматтар елді ұйқыдан оятып, оның саяси санасын көтеруге қызмет етті. Олар надандықты, ескішіл көрсоқырлықты сынай отырып, елді оқу-білім үйренуге шақырды. Осындай жағдайда патшаның тақтан түсуі отар елдердің құлдықтан босанып, азат тәртіпке көшуіне жол ашқандай болды.
        
        Х1Х-ХХ ғасырдағы әдебиеттің даму ерекшілігі.
1917 жылғы Ресейдегі ақпан ... ... ... тақтан құлауын
қазақ халқы аса зор ... ... ... ... Патшаның отаршылдық
саясатының асқындауы, еңбекші халықгың шектен тыс езгіге ұшырауы, 1916
жылғы қазақтан ... қара ... ... алу мен оған қарсы шыққандарды
аяусыз жазалау шаралары қазақ халқының патшаға деген ... ... еді. XX ... ... 1905 ... орыс ... әсерімен
Қазақстанда саяси бостандық мәселесі күн тәртібіне қойылды да, Әлихан
Бөкейханов, Ахмет ... ... ... сияқты оқыған зиялы
азаматтар елді ұйқыдан оятып, оның саяси санасын көтеруге ... ... ... ... көрсоқырлықты сынай отырып, елді оқу-білім үйренуге
шақырды. Осындай жағдайда патшаның тақтан ... отар ... ... азат ... ... жол ашқандай болды. XX ғасыр басындағы
көрнекті қазақ ақындарының бірі Сөбит Дөнентаев осы ... ... ... арнап:
Тілекті бүгін хақтың берген күні,
Көл-дария көздің жасын көрген күні.
...Ғаламға аузын ашқан айдаһардың
Мерт болып, мақсатының өлген күні,—
деп жазды. Бұл мазмұндағы ... М. ... Ш. ... ... Б. ... Б. ... С. Сейфуллин т. б. ... ... да ... ... халқының отаршылдық езгі мен қараңғылықта қамалып
отырғанын қинала суреттеп, елді оқу-білім жолына ... ... ... келген бұл ақындар шығармашылығы осы тұста саяси астар алып,
қоғамдық, әлеуметтік мәселелерді жырлауға ... ... ... таңы ататынына олардың сенімі артты.
Жұрт болудың ойланалық амалын,
Қамсыз жатар емес енді заманың,
Надандықтың қираталық қамалын,
Мақсатыңа ... ... ... ... ... М. ... Ал Ш. Құдайбердиев:
Бостандық таңы атты, қазағым, керіңдер.
Арға ие басшының соңынан еріңдер.
Таң артынан хақиқат күн шығады,
Еріншек, жалқаулық одеттен безіңдер, —
деп жар ... ел ... ... ... ... ... бөлінбеуден іздеген
Бейімбет Майлин:
Бұрынғыдай байың, жарлың шашылма,
Бірлікпенен жұмыс атқар, басыл ... миың ... ... штат, дау-дамайды қой, қазақ! —
деп үн тастады.
Бостандықты «Асығып тез аттандық» атты өлеңімен қарсы алған Сөкен
Сейфуллин оның ... түсе ... ... үшін ... ерлердің
еңбегімен келгенін жырлады. Ақынның ... ... ... ... ... басына шығып", шығар күнді қарсы алады. Күн шыққан қуанышын
елге жеткізу үшін, "асығып тез аттанады".
Бұл өлеңде ... ... да ... ... ... ... ... аттанып,
Атқа қамшы бастық біз.
Неше қатер жерлерден
Аман-есен астық біз,—
дейді. Бұл — бұрын ешкім айтпаған сөз. Қазақтардың теңкеріске ... ... ... ... А. Байтұрсыновтың өзі кезінде: "бізге
осындай ... ... ... — орыс ... ақ ... адал ... орыс халқының жұмысшылары һәм әскері. Бұлар бостандықты қан
төгіп жеңіп алды. Олардың бұл ... ... ... ... ... бұл ... жеткізген кім? Біз кімге борыштымыз? ... — деп ... ... ... ... 9-күні жазылған Сәкен өлеңі ... ... мен ... ұлт ... ... ... ... екі
жақтың арасының ашылуының басы болған туынды еді.
Қалай болғанда да, қазақ ақындарының бостандықты қарсы ... ... пен ... езгінің астында екі жақты қаналған еңбекші ... азат ... ... ... күйін танытқан еді.
Патша құлағаннан кейін Қазақстан Уақытша үкіметтің қарамағына ... ... ... ... ... ... құрыла бастады, бірақ
Уақытша үкімет пен олардың жергілікті ... ... ... ... ... ете ... ... жерде Ресей құрамына автономия болып
кіретін бөлек ел болудың ... ... Бұл ... ... ... ... мен ... үкіметінің (1917, желтоқсан) құрылуына алып келді.
Қазақ ақындарының біразы оны қолдады. Сұлтанмахмұт Торайғыров:
Алаш туы астында
Күн ... ... ... ешкімнің
Қорлығына бермейміз.
Өлер жерден кеттік біз.
Бұл заманға жеттік біз.
Жасайды Алаш, өлмейміз
Жасасын Алаш, жасасын! —
деп "Алаш Ұранын" жазса дербес қазақ мемлекетінің болашағын ... ... ... ... ... ... атам — ер ... қазақ еліміз.
Самал тау, шалқар көл
Сарыарқа жеріміз.
...Ат мінсек, жел болып,
Дауылдап шабамцз.
Лап десек ерленіп,
Дауылдап жанамыз.
...Ер түрік ... ... ... еш ... ...
деп жаңа ұлт мемлекетін қорғарлық ерлік дәстүрлерді еске салды.
Алайда 1917 жылдың ... ... ... ... ... қолына өтуі жағдайды өзгертіп жіберді. Екі жылдай кеңес
өкіметімен қатарласа өмір ... ... ... кең ... жая ... алмады. Оның жүмысына елдегі Азамат соғысы, уақытша ... ... ... ... де көп ... жасады. Большевиктер Алашорда
автономиясын мойындамауға тырысты. Керісінше, қазақ халқына большевиктердің
бағдарламасына сәйкес таптық жіктелуге ... ... ... ... ... Ақыры Кеңес өкіметі орныққан кезде, Алашорданы
таратып жіберді.
Ресейдегі ақпан тоңкерісін шын пейілмен қабылдаған қазақ ... ... жаңа ... ... ... алды. Олардың көбі саяси
жағдайды түсіне алмады жөне ... ... ... ... ... ... Сәкен Сейфуллин сияқты орыс ... бар ... ... ... ... шығармашылық
дағдарысқа түсті. "Қазақтарға ақпан төңкерісі қаншалықты түсінікті болса, ... ... 1919 жылы ... ...... ... төңкерісі
соншалықты түсініксіз көрінді. Бірінші төңкерісті қандай қуанышпен қарсы
алса, екінші ... ... ... қарсы алуға тура ... ... ... ... ие ... ... жүргізілген
күштеу, зорлық, оның үстіне 1920-1921 жылдары ... ... ... ... жаңа өкімет тарапынан жүргізілген шараларға сенім туғыза ... олар ... ... ... да, билікті мықты ұстап, жер-жерде өз
саясатын жүргізе бастады.
Кеңес өкіметінің орнығуы, коммунистік партияның ... ... ... ... ... тарапынан қолдау тапты. Теңдік,
әділдік туралы ұрандары халықты сендіре бастады. Осындай жағдайда Сәкен
Сейфуллиннің маңына жаңа ... тобы ... ... ... алуы,
әйелдердің құқын қорғау тақырыбына өлеңдер жаза бастады. Жаңа өмір ... ... мен ... ... атына мадақтау жырлар туды.
Бұлардың қатарында ... ... ... Ш.Иманбаева,
А.Тоқмағанбетов сияқты қаламгерлер болды.
1920 жылы Ресей ... ... ... ... ... Оның астанасы болып Орынбор қаласы белгіленді. Бұрын
бұл қалада батыс облыстардың қазақтарын басқаратын ... ... ... ... ісін ... Астананы қазақ ортасына жібермеудің
өзінде де сенімсіздіктің салқыны жоқ ... ... ... ... ... ... коммунистік партия мен Кеңес өкіметі ел ... ... ... ... ... ... ұлттық мәдениетті дамытуға
пайдасы болмай қалған жоқ. ... ... ... ... ... ... бастады. Күнделікті газет-журналдар шықты. Олардың бетінде жаңа
өмірге тілектестік ... ... ... ... Қазақ автономиясы Қазақстан жерін түгел біріктіріп
үлгермеген еді. Сырдария, Жетісу облыстары ... ... ... ... Орынбор билігінен пана таппағандар осында
Ташкентке жиналды. Түркістан Республикасы ... ... ... ... ... ... өз ... осында
бастырды. X.Досмұхамедов Орта Азия ... ... ... ... ... ... ... А. Байтұрсынов, Ж. Аймауытов, М.
Әуезов автономия басшыларымен ... ... ... қуылып, қызметтерінен
босаған соң, Ташкентте ашылған Қазақ-қырғыз Халықағарту институты мен Білім
комиссиясы қазақ зиялыларының бас қоскан ... ... Осы ... ... ... ... пікір алысулардан Орынбор мен Ташкент
арасындағы келіспеушілікті, ұлттық әдебиеттің даму бағыты жайлы ... ... ... ... ... "Еңбекші Қазақ", "Қызыл
Қазақстан" (Орынбор), "Ақжол", "Шолпан" (Ташкент) атты газет-журналдардың
бетінде ... ... ... ... ... тұлпар", "Бақыт
жолына", "Қызыл сұңқарлар" кітаптары, Ташкентте Абайдың, Мағжан ... ... ... Екі ... ... ... сылтау болып, сынға
іліккен туындылар ... мен ... ... ... Бұл ... кейін партия араласып, "ұлтшылдық" көзқарастары үшін "Ақжол"
газетін жауып, оңтүстік облыстарды Қазақстанға қосу ... ... ... ... соң ... ... ... көшті.
1925 жылы 18 маусымда Коммунистік Партияның ... ... ... ... саласындағы саясаты туралы" қаулы қабылдады. Бұл
қаулы саяси билікте пролетариат диктатурасын орнатқан елдің ... ... ... ... ... ұстанды. Қаулы бойынша жер-жерлерде
пролетариат жазушыларының ассоциациялары құрыла бастады. Қазақстанда ҚазАПП
құрылды. Қазақстанда ... әлі тап ... ... оның ... ... ... ... сылтау етіп, Ташкентте
қызмет істеп қалып қойған ... тобы ... атты ... ... ... ұйымы") жобасын жасады. Бірақ ол отпей
қалды. Міне, осыдан бастап, қазақ әдебиетінде таптық көзқарас үстем ... ... бай мен ... бөліп, кедейді іш ... жаңа ... ... ... иесі ... ... ... тап
дұшпандары кейпінде суреттеу орын алды. ... ... жас ... ... ... ... пен мәдениеттің даму беталысын партия
қадағалап отырды. Ескішіл деген ақын-жазушылар ҚазАПП-тан тыс ... ... ... М. ... ... М. ... ... оқуға кетті. Ж..
Аймауытов Шымкентте қалып, шығармашылық ... ... ... ... мектепте сабақ беріп, М. Дулатов журналистік қызметпен
шұғылданды. 1928 жылы қазақ байларын тап есебінде жойып, мал-мүлкін ... жер ... ... ... "идеологтары" саналып келген "ұлтшыл"
жазушылар да қамауға алынып, жазаланды.
Коммунистік партияның ... ... ... өмір сүргеніне
қарамастан, Қазақстанда әдебиет ісі бірталай өркендеді. Ең ... ол ... ... көркем суреттеуде ізденістер танытты, жаңа жанрларды игеруге
талап жасады. Бұрын ұлттық әдебиетте тек қана ... ... ... ... шағын үлгілері жаңа бой көрсете бастаса, енді көркем проза мен
драматургия ... ... ... сын ... Мәдени мұраны таптық
тұрғыда игеру күн ... ... ... ... әдебиетке Ғ.
Мүсірепов, Ғ. Мұстафин, Ә. Тәжібаев, Ғ. Орманов, Ө. ... т. ... ... ... ... дамуын сөз еткенде, ... ... ... ... ... атау орынды. Бұл бағыттың топ
бастаушысы Сәкен Сейфуллин (1894—1938) азаттық үшін күрестің ... ... ... Ол ... оқып ... алған, ондағы орыс
революционерлерімен қарым-қатынас ... 1917 жылы ... ... ... ... 1918 ... көтеріліс кезінде ақ гвардияшыл
атаман Анненковтың қолында, Колчактың Омбыдағы концлагерінде азап ... жылы ... ... ... ... өткен. Орынборда Қазақ
республикасының басшы қызметтерінде болған.
Бұрын жинағы басылған ("Өткен күндер". 1914, Қазан) ... ... ... ... ... ... келді. Ол ұлттық әдебиетімізде
тұңғыш рет азаттық ... ... ... ... ... ... қаһарманы — озбырлыққа жаны қас, әділет ... ... ... жан. Ол ... ... ... ... әкелетін
төңкеріс деп түсінеді де, соған араласады. Осы жолдағы қиыншылықтың бәріне
де ... ... ... ... ... ... ... жеңілді.
Жеңе алмас, бірақ, еш пенде
Асау, еркін көңілді, -
деген жолдар қаһарман ... ... ... ... «Асығып тез
аттандық». "Кел, ... ... ... ... "Жас ... т.б. өлендерінде ақын осы қаһарманның күрес жолындағы өмірін
жан-жақты бейнелейді. Ол: «Азамат, жүнжіме, жүрме бос, қол ... ... ... — деп, ... күні ... жария етеді. Патшаның әділ
болмағанын, бұқара халықты кем ... ... ... ... ғып ... ... ... Ақын ескі ән ырғағы дәстүрін
жаңартып, асау, ... ... ... ... танытатын, сөйлеу
мәнерін өлеңге кіргізді.
Шыдамадым қапасқа,
Кеңшілікке қаштым.
Көндікпедім матауға,
Асау атша бастым.
Уһ! Шырқап, зымырап,
Сұнқардай заулап ұшайын!
Ұшайын!
Жер-көкті қапсырып,
Әй, бір ... ... ... ... ... ... өмірге құштарлығы айқын
танылады.
Жоспар
I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім
1. Х1Х-ХХ ғасырдағы әдебиеттің даму ерекщелігі.
2. ХХ ... ... ... ... ... ... ... кеңес дәуіріндегі қазақ әдебиеті.-А.2005.
2. ХХ ғасырдағы қазақ әдеби тілі.-Астана,2000.
3. Қазақ ... ... ... қазақ тарихи
романы.-А.1986.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Арал өңірі қазақтарының ХIX ғасырдағы хиуа хандығымен рассйге қарсы ұлт-азытық күресі12 бет
Арал өңірі қазақтарының ХIX ғасырдағы Хиуа хандығымен Ресейге қарсы ұлт-азаттық күресі13 бет
XХ ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының ұлттық мемлекеттілік үшін идеалдық күресі11 бет
Бөкей ордасының құрылуы9 бет
Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалысының басталу себептері және барысы9 бет
Мұстафа Шоқай12 бет
ХІХ ғасырдағы қазақ әдебиетінің тарихы, зерттелуі11 бет
1.ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері. 2.Қазақ зиялылары ұлт қамы жолында. 3.Әдеби бағыттардың ерекшеліктері мен ортақ бірлігін ажырату32 бет
18 ғасырдағы ерте буржуазиялық мемлекеттер(еуропа), Британдық Үндістан(18-19 ғғ.)5 бет
18 ғасырдағы қазақ әдебиетінің даму жөніндегі сипаты18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь