Әбілқайыр хан туралы

1.Кіріспе бөлім: а)Әбілқайырдың жеке өмірі мен шығу тегі.

2.Негізгі бөлім: а)Ресейдің кіші жүзді құрамына қосып алуы. ә)Әбілқайыр хан жұмбағы б)Археологтар Әбілқайыр ханның сүйегін тапты

3.Қорытынды: Әбілқайыр хан ескерткіші.

Пайдаланған әдебиеттер
Әбілқайыр (Әбілқайыр Мұқамбет Ғази баһадур хан) (1693 — 12.08.1748) — хан, қолбасшы, 1718—1748 жж. билік құрған Кіші жүз ханы. Соғыстарда батырлығымен, айлакерлігімен, айқас-шайқастарды ұйымдастыра білуімен даңқы шығып, мұрагерлік жолмен емес, өз беделімен Кіші жүздің ханы болды. Жошының бірінші ұлы Орда-Еженнен тарайтын — Өсеке ұрпағы, Қажы сұлтанның баласы. 1710 жылы Қарақұмдағы халық жиынында жас Әбілқайыр Кіші жүз әскерінің қолбасшысы және хан болып сайланды, ал түмен басы болып атақты Бөгенбай батыр тағайындалды. 18 ғасыр қазақ халқы үшін ел басына күн туған кезең болды, жоңғарлар тарапынан болатын шабуылдар халықты көп күйзеліске ұшыратты. Әбілқайыр бұл сұрапыл соғыста жанкештілік танытты. Ол бабаларының иелігінде болған Сайрам, Түркістан және Ташкент қалаларын қорғау жолында ерен ерлігімен көзге түсті. Бұл қалалар жоңғарлардың қоршауында қалған кезде, тең емес ұрыста анасы мен әйелі тұтқынға түскен соң, Әбілқайыр хан шегінуге мәжбүр болды. 1718 жылы Аякөзде Әбілқайыр мен Қайып 30 мыңдық әскері жоңғарлармен қанды шайқас жүргізді. Әбілқайыр жастайынан батылдығымен танылып, дарынды әскербасы және білгір саясаткер болды. 1726 жылы үш жүздің қазақтары бас қосқан құрылтайда билер мен батырлар бірауыздан Әбілқайырды Қазақ хандығы әскерінің бас қолбасшысы етіп сайлады.
1. Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1 2. “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9 3. Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN: 978-601-01-0268-2 4. Мұхтар Әуезов энциклопедиясы - Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011. ISBN 978-601-282-175-8 5. Қазақ Ұлттық Энциклопедиясы 6. «Маңғыстау»энциклопедиясы, Алматы, 1997; 7. Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN: 9965-17-272-2
        
        Тақырыбы: Әбілқайыр хан
Жоспар:
1.Кіріспе бөлім: ... жеке ... мен шығу ... ... ... ... кіші ... ... қосып алуы. ... хан ... ... ... ... ... тапты ... ... хан ... ... ... ... хан ... ... ... Ғази ... хан) (1693 -- ... -- хан, қолбасшы, 1718 -- 1748 жж. ... ... Кіші жүз ... ... ... ... айқас-шайқастарды ұйымдастыра білуімен даңқы шығып, мұрагерлік жолмен емес, өз ... Кіші ... ханы ... ... бірінші ұлы Орда-Еженнен тарайтын -- Өсеке ұрпағы, Қажы сұлтанның ... 1710 жылы ... ... ... жас ... Кіші жүз ... ... және хан болып сайланды, ал түмен басы болып атақты Бөгенбай батыр тағайындалды. 18 ... ... ... үшін ел ... күн ... кезең болды, жоңғарлар тарапынан болатын шабуылдар халықты көп күйзеліске ұшыратты. Әбілқайыр бұл сұрапыл соғыста жанкештілік ... Ол ... ... ... ... ... және Ташкент қалаларын қорғау жолында ерен ерлігімен көзге түсті. Бұл қалалар жоңғарлардың қоршауында ... ... тең емес ... ... мен әйелі тұтқынға түскен соң, Әбілқайыр хан шегінуге мәжбүр болды. 1718 жылы Аякөзде Әбілқайыр мен Қайып 30 мыңдық ... ... ... ... ... ... ... батылдығымен танылып, дарынды әскербасы және білгір саясаткер болды. 1726 жылы үш жүздің қазақтары бас ... ... ... мен ... ... ... ... хандығы әскерінің бас қолбасшысы етіп сайлады. Ал, Әбілқайырдың хандық дәрежеге қалай жеткендігін 1736 жылы оның Ордасына келген ағылшын суретшісі Джон ... ... ... зор тұлғалы, сымбатты, аппақ жүзі қызыл шырайлы, түсі сондай жылы кісі, сонымен қатар зор денсаулық пен ... ... ... ... ... ... бүкіл ұлтта оған тең келетін кісі жоқ. Хан болмай тұрып, ол сұлтан ғана болатын, оның барлық балалары да осы лауазымды алып жүр. ... ... ... ... олардың басшысы қонтайшыны өз қолымен тұтқынға алғаннан кейін... Кіші орда оны хан сайлады." ... ... ... ... ... істер атқарды, соғысу қабілетін жоғары деңгейге көтерді және қарулы күштерде адамгершілік рух пен ... ... ... 1728 жылы қазақ әскері жеңіске қол жеткізді. Бұл шайқастар Ұлытау тауларында, Қарасиыр жері мен Бұланты ... ... ... ... ... қонтайшының ұлы ұлы басқаратын экспедициялық корпусты талқандады. Бұл жеңістен кейін халық көкейінде жеңіліске қол жеткізуге болады деген ... ... ... қарсы халық жұмыла көтерілді. ... бұл ... ... де жау әлі ... ... ... ... қанық Әбілқайыр жаңа шабуыл бастады. 1730 жылы көктемде Балқаштың оңтүстік шығысындағы Итішпес елді мекенінде Әбілқайыр ... ... ... ... тағы талқандады. Жоңғарларға қарсы жүз жылдық соғыста қазақ халқы өзгерісті кезеңге аяқ басты, жеңіске бір табан ... ... ... дәл осы ... Болат хан қаза табады. Сондықтан да басқа ханды тағайындау төңірегінде сауал туындайды. Қат-қабат ... ... ... ... ... жас ұлы ... хан сайланды. Билік басына келген жаңа ханды Әбілқайыр құптамай, бас сардар атағынан бас тартып, өз әскерімен Кіші жүзге келеді. ... соң ... ... ... ... ыдырай бастады. ... ... ... ыдыраған соң, әр жүз жаудан жеке өзі қорғана бастады. Бұл кезеңде Кіші жүз тұрғындары өте ауыр ... ... тап ... төрт ... бірдей қоршаған жаудың қыспағында қалды. Тығырыққа тірелген Әбілқайыр Ресейден ... ... ... ... Ресейдің қоластына еніп, жан сақтап қалу үшін Әбілқайыр 1730 жылы күзінде елші жібереді. 1731 жылы ... ... ... министрлігінің М. Тевкелев бастаған елшілігі Ырғыз өзенінің бойындағы ... ... ... ... Әбілқайырдың ордасына келіп, қазақ ұлысын Ресей құрамына алу туралы ... ... ... 1731 жылы ... 10 ... империясының қарамағына кіргендігі жөнінде ант берді. Бұл антты 1738, 1740, 1742 жж. қайталады. Ант беру арқылы ол Ресеймен тату тұруды, орыс ... ... мен Еділ ... қазақ жеріне шапқыншылығын тоқтатуды, Ресейдің көмегімен жоңғарлар басып алған жерлер мен қалаларды қайтып алуды ... ... ... ... ... үш жүздің басын біріктіріп өзі билеуді, хандықты балаларына сайлау тәртібімен ... ... ... ... ... асырмақ болды. Сөйтіп, ол жеке мүддесімен қатар халықты апаттан сақтауды да ойлады. ... ... ... да ... жатты. Империя қазақ жерін бүтіндей отарлауды ойлады. Әбілқайыр Петербор сарайы мен оның Орынбор әкімшілігінің саясатын дер кезінде түсінді. Ханның өз ұлы ... ... ... ... ... әкімдерімен тартысы, императрицалар Анна Ивановнаның, кейіннен Елизавета Петровнаның талаптарына мойынсұнбауы, Кіші жүзде дербес саясат жүргізуге тырысуы, ел ... ... ... ... отаршылдықтың барлық көріністеріне қарсылығын байқатады. Орыс үкіметімен әр түрлі қатынастарды үзбей, Әбілқайыр сонымен қатар, жоңғар қоңтайшысы Қалдан ... ... ... байланыста болды. Жоңғар шапқыншылығы әлсіреген сайын Ресейден бойын аулақ салуға тырысты.
Қарама-қайшылыққа толы Әбілқайыр заманын біржақты бағалау сонау XVIII ... ... ... Оның ... ресми орыс әкімшілігінің шенеунігі И.И.Неплюев қалаған болатын. И.И.Неплюев пікірі барлық орыс зерттеушілері мен ... ... еш ... ... ... орыс ... ... "оның бас хандыққа таласуы" және қазақтар арасындағы араздықты басты ұйымдастырушы ретінде қарастырылды.
Әбілқайырмен замандас, 1734 ... ... ... ... ... ... ... "Топография Оренбургской губернии" еңбегінде қазақтарға жоңғарлар мен ... ... ... ... ... өзінде-ақ қазақ билеушілері арасындағы "ақылдысы әрі тез шешім қабылдайтын адам -- ... -- ... ... ... ... ... ... барып, халықты оған қарсы қоя білді және оның жоспарлары мен жауыздық әрекеттері "Орта жүз билеушілерін де ... -- деп ... Ал ... ... ... болса, ашықтан-ашық, өзінің Орынбор өлкесіндегі қазақтар бағытындағы саясатына қарсы шыққан Әбілқайырды 1742 жылы 27 ... ... ... ... ... ... ... "Әбілқайыр ханның адалдығына келер болсақ, бізде баласының ... - Ә.М.) ... ... ... оған еш сенуге болмайды, ол алдаушы және тәкаппар адам ", -- деп ... ... бір ... қазақ ханын Ресейге "ұлы қастық ойластырушы "дейді.
Осыдан бастап Әбілқайыр қазақтарды Ресейге, оған бас июге бастаушы ғана ... ... ... орыс ... Кіші ... ... ... қарулы жасақпен қарсы тұрушы, кей жағдайда Еділ бойына, Башқұрт еліне дейін барып орыс империясының бодандары қалмақ, казак-орыстар мен ... ... ... ... ... пікірлер зерттеулерге енеді. Сонымен бірге орыс әкімшілігі қазақтар арасына от жағып, біріне сый-сыяпатты үйіп-төгіп, екіншілеріне қырғиқабақ ... ... ... саясат орыс әкімшілігі өкілдерінің Әбілқайыр, Әбілмәмбет, Батыр, Барақ, т.б. билеушілер жөнінде жазған хаттарынан айқын ... 1748 ... ... ... ... ... ... оған қарсы Барақты, ол арқылы Батыр сұлтандарды шебер пайдаланды. ... ... ... ... ... Орта ... ... тепе-теңдікте ұстау үшін ғана емес, сонымен бірге "жабайы " халықтарды жуасыту үшін де аса қажет" ... ... іс ... ... өз ... беріп жатты. Осы сарындас хаттардағы пікірлер бүгінге дейін сан ұрпақтың санасына сіңіріліп келеді. Ондағы ... өзге ... ... ... -- қиынның қиыны. Ал, енді қазақ хандары, сұлтандары, батыр-билері жазды ... ... ... соғылған келесі бір хаттардың тобын талдасақ, оларда қазақтардың Ресей патшасынан "көмек", "ақыл-кеңес" сұрап өтініш ... ... ... ... "аса ... деп орыс ... ... жазылған хаттардың басым бөлігін дайындаған татар молдалары мен оны аударған орыс тілмәштары екенін көпшілік оқырман біле білмейді. Бірақ ... ... ... хаттардың мәтіндері сол кезде-ақ орыс әкімшілігі ыңғайына орай өзгертілгені құпия емес. Мәселен, Әбілқайырдың 1746 жылы ... ... ... ... тұтқынға алып, өз әрекетін "ішкі құпияны хабарламас үшін" деп түсіндіргені тілмәштардың барлық мәліметін ... сыни ... ... ... ... бір ... -- Сырым батырдың 1792 жылғы 25 мамырдағы А.А.Пеутлингке жазған хаты. Осы хатты оқып, танысқан генерал-губернатор "ешқандай ... ... ... ... ... ... жоқ", "патшаға бағынбайтындар жазған", "хатқа жауап бермей, кері қайтару қажет" ... ... ... ... ... Сырымның өзіне қайтартқан.
Жоңғар шапқыншылығы әлсіреген сайын Ресейден бойын аулақ салуға тырысты. 1740 жылы ... ... ... аз ... ... хан ... Бірақ Иранның Нәдір шаһынан ығысып, тастап шығуға мәжбүр ... ... үш ... ... ... ... ... батырларымен, саяси қайраткерлерімен тығыз қарым-қатынас жасады. өзінен жас, беделі өсіп келе жатқан Абылаймен әр кезде түсінісе білді. Абылайдың бір әйелі ... -- ... ... Кіші жүз ханы ... оның ... ... да бар. Қазақдаласын отарлаудың плацдармы болған Ор бекінісін ... өзі ... (1735). 1737 -- 38 ... башқұрт халқының отаршылдық езгіге қарсы көтерілісін басуға қатысуы туысқан екі елдің қарым-қатынасын шиеленістірді. Әбілқайырдың дербестігі мен "орысшылдығы", қазақ даласына жайылып ... ... ... ... ... ... бірі -- Орта ... сұлтаны Барақ Ор бекінісінен қайтып келе жатқан Әбілқайырмен кен ... ... ... оны ... ... серіктері де сол жерде қаза тапқан. Әбілқайырдың моласы Қабырға өзенінің Ұлқұяққа құятын тұсында, Торғай 80 шақырым жерде. Кейін бұл ара Хан ... ... ... ... ұрпақ қалған. Әбілқайырдың моласы Қабырға өзенінің Өлкейекке құятын тұсында, Торғай қаласынан 80 km ... бұл жер ... ... хан ... -- ... әкімшілігінің үйі алдында 2000 жылы орнатылған. Тұғырдың биіктігі -- 2,8 м, ені -- 2,1 м, ... -- 5,8 м. ... ... ... -- 6,5 м, тұғырға дейін жерден биіктігі -- 3 м, ... ... ... −12,3 м. ... ... -- ... граниті. Ескерткіш қоладан құйылған. Салмағы -- 11,2 т. Автор ... ... ... ... қиын ... жоңғарлармен шайкас алдындағы қолбасшы бейнесін бейнелеген.Алға қарай созған қолы Әбілқайыр ханның халқын ынтымаққа, жеңіске шақырып ... ... ... ... ... ... Ескерткіш авторы Ескен Сергебаев -- ҚР еңбек сіңірген қайраткері. Сәулетшілері -Б.Егінбаев, Н.Қожағұлов.
Әбілқайыр хан ... ... не ... ... егемендігі мен тәуелсіздігін нығайтудың маңызды факторы мемлекеттік идеологияны, оның ... - ... ... ... ... ... ... аян. Өткен өмірдің тағылымдарын дұрыс таразылап, одан тиісті сабақ алмай, қоғамның алға жылжуы мүмкін ... ... ... ... ... ... ғасыр бойы бодандық қасіретін шеккен кезеңін зерделеудің ғылыми-танымдық қана емес, саяси, практикалық маңызы ерекше. ... ... ... ... хан мен оның өмір ... дәуіріне әлсін-әлсін бет бұруы заңдылық болып табылады. Себебі, ол - XVІІІ ғасырдағы қазақ ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық және саяси процестердің жиынтық көрінісі ретіндегі аса ірі және күрделі тұлға.
Әбілқайыр феноменін танып-білуге ұмтылыстар толастар емес, солардың бірі - ... ... ... көрген профессор С.Мәшімбаевтың зерттеуі (Әбілқайыр хан. Астана, 2007.).
Жеті тараудан ... ... XVІІІ ... ... кіші жүз бен орта ... ... саяси, экономикалық ахуал, Әбілқайырдың шыққан тегі мен ортасы, көрші халықтармен, Ресеймен ... ... ... мен хан ... ... ... ханның қолбасылық, мәмілегерлік қырлары түрлі зерттеулер мен мұрағат мағлұматтары негізінде пайымдалып, бұл мәселелер төңірегінде ... өз ... ... және ... ... ... ханның тарихтағы орны, қайраткерлігі мен адами кескін-келбеті көпшілік жағдайда Қазақстанның Ресей империясының құрамына ... ... ... ... Бұл орайда ханның Ресей протекциясында болу туралы өтініші орыс бодандығын қабылдау ретінде суреттеліп, ... ... ... ... ... ... Әбілқайырдың анталаған жаулармен алыса жүріп жасаған жанкештілік қадамында заңдылық та, кездейсоқтық та баршылық. Бәрінен бұрын Әбілқайырдың өтініші ... ... бет алып келе ... ... ... ... алған шара болып табылады. Қазақ даласы ерте ме, кеш пе орыс ... ... ... ... ... кезеңнен бастап бұл оқиға еркіндікті бәрінен де жоғары ... ... үшін де ... жоқ сұраққа айналды. Қазақтармен бірде құдандаласып, бірде жаға жыртысып келген көрші башқұрттардың қанша көтерілсе де ... ... ... шыға алмағанын көре тұрып, торға өзі барып түсуіне нендей жағдай итермеледі, не түлен түртті? Дау-дамайдың да, айтыс-тартыстың да ... осы ... ... ... Әбілқайыр Ресей протекциясын сұрауға шын ниетімен бармаған, ондай қадам ... ... ... ... тұжырымға итермелейді. А.Тевкелевтің "Неліктен сіз басқа хандар мен сұлтандардың, беделді старшындардың келісімінсіз бұл іске (яғни, Ресей бодандығын қабылдауға.) бардыңыз?" ... ... ... ... бойы ... ... келемін, оған әлім жетер емес... Оның үстіне Еділ қалмақтары, башқұрттар, Бұқара және Хиуамен ... ... Төрт ... ... жау ... ... деп ... береді.
Бұл жағдайлар - ешкім жоққа шығара ... ... ... Оның үстіне Әбілқайырдың Ресейге бет бұру себептерінің бірі оның басқа қазақ хандарының алдына шығуға, оларды өз ... ... ... ... ... Кіші жүз ханының бұл қасиетін аталмыш оқиғада басты фактор болды деп санауға ешкім сене қоймас, себебі ел басқарған ... ... ... ... ... келмесе, теріс мағынада түсіндіруге негіз жоқ.
Археологтар Әбілқайыр ханның сүйегін тапты
Отандық археологтар тың ... ... ... ... ... ... адам ... Әбілқайыр хандікі болуы мүмкін. Бұл туралы Генетика және цитология институты бас директорының міндетін атқарушы Лейла Жансүгірова мәлімдеді. Ғалымдар алдымен Әбілқайыр ... ... ... мен оған жат ... ДНК ... салыстырған. Сараптама нәтижесінде қабірден қазып алынған сүйек қалдықтары Шыңғыс хан ұрпақтарына тиесілі екені анықталған.
ЛЕЙЛА ЖАНСҮГІРОВА -- ҚР ... ЖӘНЕ ... ... ... ЖӘНЕ ... ИНСТИТУТЫ БАС ДИРЕКТОРЫНЫҢ МІНДЕТІН АТҚАРУШЫ:
.
Ғалымдардың пікірінше, адамдардың бір-бірімен туысқандық байланысын 100 пайыз ... ... ... ... ... ... қолында Әбілқайыр ханның толық генетикалық мағлұматы бар. Тарихшылар енді ... ... ... ... бас сүйегі мен бет-бейнесін жасап шығармақ. Сондай, ақ, ... ... ... ... ... ... би ауданына қайта жерлеп, басына құлпытас орнату да жоспарлануда.
Пайдаланған ...... ... ... ... "Аруна Ltd." ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1 ↑ ... ... ... редактор Ә. Нысанбаев - Алматы "Қазақ энциклопедиясы" Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9 ↑ ... ... ... - ... ... ... ... оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. - ... ... ... 2009 ISBN: 978-601-01-0268-2 ↑ ... ... ... - ... ... 2011. ISBN ...... ... ...... ... 1997; ↑ ... ... - ... баспасы, 2005 ISBN: 9965-17-272-2

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әбілқайыр хан2 бет
Әбілқайыр хан жайлы11 бет
Әбілқайыр хандығының күшеюі және әлсіреуі56 бет
VI – VIII Қазақ Хандығы20 бет
VI-XII Көшпенділер мәдениеті200 бет
XIV-XV ғасырдағы Қазақстан8 бет
XVIII ғасырдың басындағы қазақ жерінің Ресей империясының құрамына қосылуының алғышарты7 бет
Бұрындық хан6 бет
Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалысының басталу себептері және барысы9 бет
Керей хан5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь