Жаңа экономикалық саясат жылдарындағы Қазақстан

I. Кіріспе
Азамат соғысынан кейінгі Қазақстан

II. Негізгі бөлім
Жаңа экономикалық саясат

III. Қорытынды

IV. Пайдаланылған әдебиеттер
Азамат соғысынан кейінгі Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық жағдайы. Азамат соғысы аяқталып, Кеңес өкіметі бұрынғы Ресей империясының барлық аумағында орнады. Алайда елдегі жағдай бұрынғыдан бетер апатты сипат алды. Одан әрі жалғастырылған «әскери коммунизм» саясаты халықтың арасында наразылық тудырды. Партияның өз ішінде жікке бөліну көрініс бере бастады. «Әскери коммунизм» саясаты экономиканың толық күйреу кезеңінде жургізіліп, ең соңында өндірістің кері кетуінеәкеп соқты. 1920 жылдың бас кезінде кең көлемді жоспарлау мен басқару женіндегі мәселелерді шешу үшін кұрылған Орталық жоспарлау комитеті мен Бүкілодақтық Халық шаруашылығы кеңесі сиякты құрылымдар өз міндеттерін аткаруға кабілетсіз болып шықты. Национализацияланған кәсіпорындар мемлекеттік бақылауға көнгісі келмей, өздерінің азың-аулақ енімдерін қара базар арқылы өткізуге тырысты. Мемлекет шаруаларға «айырбас» үшін ете жұтаң өнеркөсіп тауарларын ғана ұсына алды. Тауарлардың өте тапшылығы, олардың қымбаттығы шаруаны өз өнімдерін сатуға шығаруға ынталандырмады, артық өнімдер дереу тартып алынды. Нәтижесінде сатуға арналған өнімдердің келемі елеулі түрде кыскарды.
Ірі жер иеліктерінің ұсақталуы, теңгермешілік, коммуникациялардың бұзылуы, қала мен деревня арасындағы экономикалық байланыстардың үзілуі, азық-түлік салғырты шаруалардың томаға- тұйыкталып, натуралдық шаруашылыққа қайта оралуына әкеп соқты. Оның үстіне азық-түлік салғырты саясатын - ауыл шаруашылық өндірісінің артық өнімдерін армия мен қалалардағы жұмысшылардың мұқтаждықтары үшін тартып алуды одан әрі жалғастыру шаруалар үшін көтере алмас ауыр салмақ еді. Бұл большевиктер өкіметіне қарсы шаруалар бүлігіне әкеп соққан деревнядағы наразылықтың басты себебі болды. Большевиктерге қарсы шаруалардың көтерілістері барлық жерлерде бұрқ ете түсті.
Азамат соғысы аяқталғаннан кейінгі Кеңес елінің жағдайын В.И.Ленин «куйзеліс, жоқшылық, қайыршылану» деп сипаттады. Империалистік және Азамат соғысы, «әскери коммунизм» шаралары бүкіл елдің экономикасын, соның ішінде Қазакстанның шаруашылығын да ауыр күйзеліске ұшыратты. Мәселен, 1920 жылы мемлекет иелігіне алынған 307 көсіпорынның 250-і өз жұмысын тоқтатты. Мұнай өндіру 1913 жылғы көрсеткішпен салыстырғанда 4 есеге, көмір өндіру - 5 есеге азайып кетті, мыс рудасын өндіру мүлдем тоқтатылды. Спасск байыту фабрикасы, Риддер кеніштері, Екібастұз көмір орындары қаңырап қалды. Өнеркөсіптің үлесі халық шаруашылығы жалпы өнімінің- 6,3%-ын ғана құрады. Ауыл шаруашылығы да ауыр халге ұшырады. Егістік көлемі Орал губерниясында 2,5 есеге, Жетісуда - 3 есеге қысқарды. Мал басы республикада 29,9 млн-нан 16,3 млн басқа кеміп кетті.
1. Қазақстан тарихы. 1-5 томдар, Алматы, 1997-2011
2. Қазақстан тарихы. Очерк. Алматы, 2006
3. Күзембайұлы А., Әбіл Е. Қазақстан тарихы. Алматы, 2006
4. Кан Г., Шаяхметов Н. Қазақстан тарихы. Алматы,2012
        
        СӨЖ
Тақырыбы: ЖЭС жылдарындағы Қазақстан
Орындаған:
Факультет:
Топ:
Курс:
Тексерген:
Жоспар:
I. Кіріспе
Азамат соғысынан кейінгі Қазақстан
II. Негізгі бөлім
Жаңа ... ... ... ... ... соғысынан кейінгі Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық жағдайы. Азамат соғысы аяқталып, Кеңес өкіметі бұрынғы Ресей империясының барлық аумағында орнады. Алайда елдегі жағдай бұрынғыдан ... ... ... алды. Одан әрі жалғастырылған саясаты халықтың арасында наразылық тудырды. Партияның өз ішінде жікке бөліну көрініс бере бастады. ... ... ... ... ... жургізіліп, ең соңында өндірістің кері кетуінеәкеп соқты. 1920 жылдың бас кезінде кең көлемді ... мен ... ... мәселелерді шешу үшін кұрылған Орталық жоспарлау комитеті мен Бүкілодақтық Халық шаруашылығы кеңесі сиякты құрылымдар өз міндеттерін ... ... ... ... ... ... ... бақылауға көнгісі келмей, өздерінің азың-аулақ енімдерін қара базар арқылы өткізуге тырысты. Мемлекет шаруаларға үшін ете ... ... ... ғана ... ... ... өте тапшылығы, олардың қымбаттығы шаруаны өз өнімдерін сатуға шығаруға ынталандырмады, артық өнімдер дереу тартып алынды. Нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... жер иеліктерінің ұсақталуы, теңгермешілік, коммуникациялардың бұзылуы, қала мен ... ... ... ... ... ... ... шаруалардың томаға- тұйыкталып, натуралдық шаруашылыққа қайта оралуына әкеп соқты. Оның ... ... ... саясатын - ауыл шаруашылық өндірісінің артық өнімдерін армия мен ... ... ... үшін ... ... одан әрі жалғастыру шаруалар үшін көтере алмас ауыр салмақ еді. Бұл большевиктер өкіметіне қарсы шаруалар бүлігіне әкеп ... ... ... ... ... ... ... қарсы шаруалардың көтерілістері барлық жерлерде бұрқ ете түсті.
Азамат соғысы аяқталғаннан кейінгі Кеңес елінің жағдайын В.И.Ленин деп сипаттады. Империалистік және ... ... ... бүкіл елдің экономикасын, соның ішінде Қазакстанның шаруашылығын да ауыр күйзеліске ұшыратты. Мәселен, 1920 жылы ... ... ... 307 ... 250-і өз ... тоқтатты. Мұнай өндіру 1913 жылғы көрсеткішпен салыстырғанда 4 есеге, көмір өндіру - 5 есеге азайып кетті, мыс ... ... ... ... ... ... фабрикасы, Риддер кеніштері, Екібастұз көмір орындары қаңырап қалды. ... ... ... ... ... ... 6,3%-ын ғана құрады. Ауыл шаруашылығы да ауыр халге ұшырады. Егістік ... Орал ... 2,5 ... ... - 3 ... ... Мал басы республикада 29,9 млн-нан 16,3 млн басқа кеміп кетті.
Социализмнің экономикалық іргетасын қалау үшін жаңа техникалық база ... ірі ... ... ... оны ... құру ... еді. Бұл үшін ... бұрын жұмысшыларды азық-түлікпен, өнеркөсіп салаларын шикізатпен қамтамасыз ететін ауыл шаруашылығын қалпына келтіру керек ... ... ... ... Жаңа экономикалық саясат белгілі бір шамада капитализмге уақытша жол беру ... ... ... ... ... ... ... сақтап қалуға есептелген пролетарлық мемлекеттің ерекше саясаты болуға тиіс еді. В.И.Лениннің пікірінше, НЭП-тің ... ... ... ... мәні - елдің экономикалық жағынан артта қалу проблемасын шеше алатын ... мен ... ... ... ... ... пен ауыл ... бір-біріне көмектесуі мен бір мезгілде қатар дамуы мына жүйе бойынша жүруге тиіс еді: ауыл ... ... ... қамтамасыз етуге бейімделген ауыр өнеркәсіпті қалпына келтіру, селолық ұсак ... ... ... ауыл шаруашылық техникасын Кеңес өкіметі өңдей алмай отырған шикізатқа айырбастау жолымен сырттан алу. ЖЭС марксистік экономикалық теориядан қалыпты нарықтық қатынастарға ... ... ... ... ... бағыт алу РКП(б) X съезінде қабылданды. 1921 жылы 20 наурызда ... X ... күн ... екі маңызды мәселе қойылды: біріншісі - партияның ішіндегі фракцияларға тыйым салу, екіншісі - ... үш жыл бойы ауыр ... ... азық-түлік салғыртын азық-түлік салығымен ауыстыру. БОАК съезде жаңа экономикалық саясатқа көшу ... ... ... ... ... ... күні, асығыс түрде қабылданғанын айтып өту қажет. Съезден соң азық-түлік салығы жөніндегі қарар басқа экономикалық шаралармен толықтырылуға тиіс ... ... ... жағдайынан шығару үшін оны азық-түлікпен қамтамасыз ету қажет еді. Бұл міндетті шешу үшін бәрінен бұрын шаруаларды ауыл ... ... ... арттыруға ынталандыруды жүзеге асыру күрделенді. Сондықтан да азық-түлік салғыртын азық-түлік салығымен алмастыру жөнінде шешім қабылданды. Заттай салыктың орташа мөлшері азык-түлік ... ... ... ... ... егін ... мен ... рактың кұнарлығы да есепке алынды. Салық заттай түрінде салынып, оның мөлшері ертерек, алдын ала, егін себу жұмыстары басталғанға ... ... ... ... енімнің 5%-ын ғана құрады. Егін шаруашылықтарынан тыс мал шаруашылығына да заттай салықтар салынды. Бастапқыда 13 салық енгізілгенімен, кейінірек олар ... ауыл ... ... алмастырылды. 1924 жылдан бастап ол ақшалай алына бастады. ... ... кешу ... ез ... ... мен ауыл шаруашылық өнімдерінің артығын өз бетінше ... ... ... Бұл өз ... ... ... ... бірі болған рынок пен тауар- ақша катынастарын калпына келтіруді талап етті.
4. Жаңа экономикалық саясаттың табыстары мен тарихи сабақтары. Жаңа ... ... ... ... - катаң бірпартиялық тәртіп, басқаша ойлау мен басқаша ... ... ... да басып-жаныштауды; экономикалық салада - шаруашылықтың әкімшіл-рыноқтық жүйесін орнатуды ... ... ... жерді жалға беру мен жалға алуға, жалдамалы еңбекті қолдануға рұксат етіліп, ауыл шаруашылық, ... ... ... ... ... ... ... еңбек міндеткерлігі мен еңбекке мобилизациялау жойылды. Ұсақ кәсіпорындар жеке адамдарға немесе кооперативтерге жалға берілді.
Жаңа экономикалық саясат - халық шаруашылығына әкімшіл- ... ... ... ... ... ... ... ерік беруге есептелген пролетариат мемлекетінің ерекше саясаты. 1921 жылы көктемде БОАК жергілікті тауар айырбасына, жеке ... жеке ... ... кұруға рұқсат беру жөніндегі декреттер қабылдады. Нарықтық катьшастарға көшу ақша айналысьш ... ... ... мәселені күн тәртібіне қойды. 1921 жылы жалпыға бірдей еңбек міндеткерлігі мен карточкалық жүйе жойылды. 1922- 1924 ... ... бір ... ескі және жаңа ақша ... қатар қолданылуына рұқсат етілген ақша реформасы жүргізілді. Рыноктың қалпына келтірілуі шаруашылық жүргізудің әкімшілдік ... бас ... ... ... ... ... ... көшуді талап етті.
Жаңа экономикалық саясат аз уақыт әрекет етіп, барлық саланы біртұтас қамтыган жүйе болып қалыптасып үлгермеді. Ол ауыл ... ... пен ... ... ... мен ... НЭП ... ішкі саясатта жіберген елеулі қателіктеріне байланысты толық ... ... ... осы кездің өзінде үкіметтің нарықтық қатынастарды кең ... ... ... ... ... күштерін жаңдандырып, жалпы шаруашылыктың өркендеуін қамтамасыз ете ... ... ... ... Жаңа ... ... ... Кеңес өкіметінің орнауы мен Азамат соғысынан кейінгі мәдени, ... ... және ... жандану кезеңі ретінде енді.
Барлық қарама-қайшылықтарына қарамастан жаңа экономикалық саясат қысқа ... ... ... ... арттырып, халық шаруашылығын калпына келтіруге, елдін, саяси өмірін жандандыруға және мәдени өмірін сауықтыруға мүмкіндік жасады. Жаңа экономикалық саясаттың тежелу себебін ... мен ... ... бұл ... ... мен іске ... ... бағалаудағы жіберген елеулі қателіктерімен түсіндіруге болады. Осындай жете түсінбеушіліктің нәтижесінде жеке меншік капиталға қарсы ... ... ... науқаны басталды. Оның нөтижесі - деревнядағы шаруалар мен каладағы жұмысшылар наразылығымен қатар жүрген рынок айналымы берекесінің кетуі болды. ... ... жаңа ... ... ... ... Осының бәрі Ленин есімімен іске асырылса да, іс жүзінде партия мен ... ... ... ... ... ... 20-жылдардың соңында партиялық (мемлекеттік) басшылықтың күрамы түбірімен өзгеріп, Сталин мен оның жақтастары шектеусіз жеңіске жеткен шақта жаңа ... ... ... сөті туды.
Сталиннің төңдрегіндегілердің белсенділігімен жылдары қалыптасқан басшылықтың өміршіл-өкімшілдік тәсілдері, әсіресе өнеркәсіпте, ... ... ... ... ... ... ... (1925-1927) да толық жойылған жоқ. Жаңа экономикалық саясат бүкіл шаруашылық пен ... ... ... ... ... ... өрі барлық саланы қамтыған жүйені қалыптастыру мақсатын көздеп, өте қысқа мерзім ішінде әрекет етті.
Ол іс ... елді ... ... ... алып ... ... ол өзінің барлық мүмкіндіктерін толық пайдалана алмады,мемлекеттің экономикалық монополиясын, бизнес саласындағы бюрократия мен асыра ... ... ... ... күрес пен барынша идеологияландырылған түсінікті бағындыра алатын төсіл, ... ... ... ... ... алмады. 5. Қазақстандағы жаңа экономикалық саясаттың мөні. Кеңестердің Қазақстандағы 1921-1925 жылдардағы жүргізілген экономикалық ... ... толы ... Революцияның шалғай аудандар мен ұлттық шеткері аймактарға көрсеткен қолдауының маңызды мәні жөнінде көп айтылса да, жаңа ... ... ... ... мен ... негізгі астыкты аудандарында нығаюына көп көңіл бөлді. ... ... ... ... ... ... қарастырылып, орыс емес халықтардың мұқтаждықтары мен оларға қамқорлық жасау іс жүзінде емес, көбінесе сөз ... ... ... себептері шаруаларды жермен, тұқыммен, керекті кұрал-саймандармен қамтамасыз ете ... ауыл ... ... ... да бір ... ... бағыттай алмаған мемлекеттің өзінде болды. Қазақтарға сол кез ушін ең қажетті нәрсе - олардың мал шаруашылығымен ... ... ... ... мен мәдени салттарды сақтауға мүмкіндік беретін экономиканы қалпына келтіру еді.
Халық шаруашылығын қалпына ... ... ол баяу ... 1925 ... ... ... ... наразылығы жалғаса берді, өйткені рынок іс жүзінде каңырап калған еді. Дегенмен Қазақстанның мал шаруашылығы мен ауыл шаруашылығы біртіндеп күш ала ... 1925 жылы егін ... жер ... ... 3,0 млн ... ... Орал, Ақмола, Семей губернияларының астықты аудандарында бұл көрсеткіш соғысқа дейінгі деңгейге жетті. 1925 жылы 1914 жылғы ... ... 92 млн пұт ... ... Мал ... саны екі ... ... мал шаруашылығы біртіндеп қалпына келе бастады. Қазақстандағы өнеркәсіптің ... ... ... пен отынның, маманданған жұмысшы қолының жетіспеушілігі, айналыстағы қаржының аса тапшылығы жағдайларында басталды. Алайда экономиканы қалпына ... ... ... ... 1925 ... соңына таман өнім өндіру деңгейі 1920 жылмен салыстырғанда 6 есе дерлік өсіп, шамамен ... ... ... ... екісіне жетті. Өнеркәсіп орындарының 60%-ынан астамы іске қосылды. Сауда кең ... ... 1926 жылы ... ... 200-ге жуық ... жұмыс істеді. Экономикадағы жағдайдың жолға қойылып келе жатқанына темір жолдардың тоқтаусыз жұмыс істей бастағаны ... ... ... ескі ... ... ... салынған Петропавл-Көкшетау, Славгород-Павлодар тармақтары мен Омбы темір жолының Семей бөлігі толыққанды пайдалануға берілді. Ертіс, Сырдария, Жайық өзендеріндегі өзен көлігінің жұмысы ... ... ... ... Осылайша республиканың халық шаруашылығында белгі берген серпіліс дағдарыстан шығудың, экономиканың оңды даму процесінің басталғанына дәлел болды.
6. ... ... және ... ... ... бас кезіндегі Қазақстанда жүргізілген аграрлық реформалар ауыл ... ... ... ... рөл ... 1921 жылдың ақпан- сәуір айларында Қазақ АКСР OAK ... ... ... ... ... ... ... қазақ әскерлерінің пайдасына 1916-1917 жылдары тартып алған, помещиктер мен капиталистерге кеткен, қоныс аударушылар заңсыз басып ... ... ... беру жөнінде декреттер қабылдады. Бұл декреттермен жер пайдаланудың ... ... ... ... ... ... бұл ... қуанышпен және алғыс сезіммен қарсы алды. Қазақтарға Ертіс өзенінің бойындағы он шақырымдық алқап пен бұрын қазақ әскерлеріне ... ... ... ... сол ... ... қайтарылды. Бұл аумақтардағы барлық қазақ және шаруа шаруашылықтары осы аудандар үшін ... ... жер ... ... құқығын сақтады. Кейінірек Жайықтың сол жағалауындағы жерлердің бір бөлігі межеленіп, қазақтардың пайдалануына шұрайлы жайылымдар берілді. Көкшетау ... ... бос ... жер ... ... қазақ еңбекшілеріне берді.
7. Қазақ жерлерінің Қазақ АКСР-і қүрамына біріктірілуі. Қазақстандағы отаршылдық саясаттың ауыр мұрасы -- ... ... ... ... ... ... кетуі еді. Қазақ АКСР-інің құрылуы қазақтар мекендеген барлық жерлерді біріктіру проблемасын қойды. 1921 жылы Қазақстанның ... мен ... және ... Сібірде шекаралық мәжелеу болып өтті. Орталық Азияны ұлттық-аумақтық жағынан межелеу мен ... ... ... шешу жөнінде ірлкен дайындық жұмыстары жургізілді. Түркістанның кұрамына кірген Жетісу мен Сырдария ... ... қосу ... идея Азамат соғысы кезеңінде- ақ пайда болған-ды. Осы облыстардағы қазақтар ... ... ... бір ... құрамында болу тілегін білдірді.
Бұл ұлттық республикалардың күшеюіне мүдделі болмаған ... ... ... ... сай ... 1924 жылы 16 ... ... OAK- нің Төтенше сессиясы Орта Азия республикаларын ұлттық-мемлекеттік тұргыдан межелеу жөнінде қаулы қабылдады. Межелеудің нәтижесінде Қазақ АКСР-іне бұрынғы Түркістан, Хорезм және Хиуа ... 1,5 ... адам ... 40% аумағы берілді. Қазақстан аумағы 1920 жылғы. 2 млн шаршы шақырымнан 1925 жылы 2,8 млн ... ... ... артты. Қазақ АКСР іне оңтустік аумақтарды қосқан соң оның ... 1920 ... 4,8 ... 1925 жылы 6,5 млн ... ... ... Орта ... ұлттық-мемлекеттік межелеудің нәтижесінде қазақ жерлерін біртұтас кеңестік қазақ мемлекетіне біріктіру аяқталды. Осыған орай Қазақстанның халық саны ұлғайып, аумағы ... ... ... ... ... аумактық жағынан бірігуі казактардың одан әрі біртұтас ұлт болып қалыптасуында, Қазақстан ... мен ... ... ... ұлттық саясатында маңызды рөл атқарды. Барлық қазақ жерлерінің бір республиканың құрамына бірігуі қазақ халқының тарихындағы айтулы кезең, сол ... ... ... ... ... ... өте маңызды қадам болды. Нәтижесінде Қазақ АКСР-інің аумағы ... ... ... 1926 ... ... ... бойынша қазақтар Қазақстанның барлық халқының 61,3%-ын құрады
Қорытынды: ... ... ... аз уақыт әрекет етіп, барлық саланы біртұтас қамтыган жүйе болып қалыптасып үлгермеді. Ол ауыл шаруашылығының соғыс пен революциядан ... ... мен ... НЭП ... ішкі ... ... ... қателіктеріне байланысты толық жүзеге аспады. Алайда осы кездің өзінде үкіметтің нарықтық қатынастарды кең қолдану арқылы елдің барлық өндіргіш ... ... ... ... өркендеуін қамтамасыз ете алатын қабілеті айқын керінді. Жаңа экономикалық саясат тарихка Кеңес өкіметінің орнауы мен Азамат соғысынан кейінгі мәдени, идеологиялық, ... және ... ... ... ... ... әдебиеттер:
1. Қазақстан тарихы. 1-5 томдар, Алматы, 1997-2011
2. Қазақстан тарихы. Очерк. Алматы, 2006
3. Күзембайұлы А., Әбіл Е. ... ... ... ... Кан Г., Шаяхметов Н. Қазақстан тарихы. ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Орта ғасыр мен қайта өрлеу жылдарындағы, жаңа замандағы саяси ой-пікірлер6 бет
Саттар Ерубаевтың шығармашылық мұрасындағы адамгершілік тәрбиесінің педагогикалық негіздері (тарихи бағыт)30 бет
12 жылдық білім беру жүйесінде «қазақ әдебиеті» пәнін оқыту мәселелері5 бет
Ақпараттық қоғам: теориялық модель4 бет
Кеңестік дәуірде Қазақстан соттарының шешімдерін қайта қарау институттары6 бет
Қазақстан Республикасы саяси жүйесіндегі өзгерістер40 бет
Қазақтанның «Қазақстан - 2030» ұзақ жылдарға арналған дамуының стратегиясы24 бет
«Қазақстан тарихынан» мемлекеттік емтихан сұрақтары3 бет
Ұлы отан соғысын қайта қарастыру-кейінгі ұрпақтың борышы5 бет
1920-30 жылдарындағы Қазақстан әдебиеті мен өнері19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь