Мұхаммед Хайдар Дулати туралы

Мұхаммед Хайдар Дулати (1499–1551) – белгілі тарихшы, әдебиетші, Моғолстан мен оған іргелес облыстардың тарихы жөніндегі аса құнды түпнұсқа болып саналатын «Тарих-и Рашиди», «Джаһаннаме» дастандарының авторы. Ташкентте дүниеге келіп, Үндістандағы Кашмир уалаятында қайтыс болған. Ғалым Жетісудағы Дулат тайпасы әмірлерінің ұрпағы. Ата-бабалары Моғолстан мемлекеті құрамындағы Оңтүстік-Шығыс Қазақстанның, Қырғызстан мен Түркіменстанның саяси өмірінде белгілі адамдар болған. Дулати — өз заманы үшін жан-жақты әрі аса терең білім алған ғұлама адам. Оған Бабыр, Сұлтан Саид хан сияқты орта ғасырлық аса көрнекті ғұламалар тарих ғылымы, поэзия, музыка, сәулет өнері, зергерлік салалары бойынша дәріс берген.
Хайдар Дулатидің әкесі Мұқамед Хусейн Шайбани ханның қолынан қаза табады. Әкесі қайтыс болған соң 1509 жылы Хайдар Дулати сол кезде Кабул уәлаятын билеп тұрған өзінің туған бөлесі Бабыр патшаның қарамағына барады. Ал Бабыр өзінің атақты «Бабырнаме» атты мемуарлық кітабында Хайдар Дулатидың ақындық талантын, білімділігін, садақ жебесін жасаудағы шеберлігін аса жоғары бағалаған. Сұлтан Саид хан Қашқар елінің билік тағына отырған кезде Хайдар Дулати осында келіп, Қашқар билеушілерінің бірі болады.
Сондай-ақ ол ханның мұрагері Әбу ар-Рашид сұлтанның ұстаз-тәрбиешісі болып тағайындалады. 1533 жылы хан тағына отырған Әбу ар-Рашид дулат тайпасының басшыларынан қауіптеніп, оларды қатты қуғынға ұшыратады. Дулати Үндістанға қашып кетіп, онда Ұлы Моғолдар сарайының әскербасы болады. 1541 жылы Бабыр ұрпақтарының көмегімен Кашмир елін жаулап алып, сонда дербес мемлекетке өзі жеке дара билік жүргізеді. 1551 жылы Хайдар Дулати сондағы тайпалардың бірімен шайқас кезінде мерт болады. «Тарих-и Рашиди» — Хайдар Дулатидің есімін әлемге мәшһүр еткен ең басты шығармасы.
        
        СӨЖ
Тақырыбы: Мұхаммед Хайдар Дулати
Орындаған:
Факультет:
Топ:
Курс:
Тексерген:
Мұхаммед Хайдар Дулати (1499 - 1551) - белгілі тарихшы, әдебиетші, ... мен оған ... ... ... ... аса ... түпнұсқа болып саналатын , дастандарының авторы. Ташкентте дүниеге келіп, Үндістандағы ... ... ... ... Ғалым Жетісудағы Дулат тайпасы әмірлерінің ұрпағы. Ата-бабалары Моғолстан мемлекеті құрамындағы Оңтүстік-Шығыс Қазақстанның, Қырғызстан мен ... ... ... ... ... болған. Дулати -- өз заманы үшін жан-жақты әрі аса терең білім алған ғұлама адам. Оған ... ... Саид хан ... орта ... аса көрнекті ғұламалар тарих ғылымы, поэзия, музыка, сәулет өнері, зергерлік салалары бойынша дәріс берген.
Хайдар Дулатидің ... ... ... ... ханның қолынан қаза табады. Әкесі қайтыс болған соң 1509 жылы Хайдар Дулати сол кезде Кабул уәлаятын билеп тұрған өзінің ... ... ... ... ... ... Ал ... өзінің атақты атты мемуарлық кітабында Хайдар Дулатидың ақындық талантын, білімділігін, садақ жебесін жасаудағы шеберлігін аса жоғары бағалаған. ... Саид хан ... ... ... ... ... ... Хайдар Дулати осында келіп, Қашқар билеушілерінің бірі болады.
Сондай-ақ ол ханның мұрагері Әбу ар-Рашид сұлтанның ұстаз-тәрбиешісі болып тағайындалады. 1533 жылы хан ... ... Әбу ... ... ... басшыларынан қауіптеніп, оларды қатты қуғынға ұшыратады. Дулати Үндістанға қашып кетіп, онда Ұлы Моғолдар сарайының әскербасы болады. 1541 жылы ... ... ... ... елін ... ... ... дербес мемлекетке өзі жеке дара билік жүргізеді. 1551 жылы Хайдар Дулати сондағы тайпалардың бірімен шайқас кезінде мерт ... -- ... ... ... әлемге мәшһүр еткен ең басты шығармасы.
Бұл еңбегінде ғалым ХV-ХVI ғасырларда қазіргі Қазақстан, Өзбекстан, Қырғызстан, ... ... ... ... аса ... ... ... туралы баяндайды. Сондай-ақ дастанда Ауғанстан, Тибет, Үнді елдерінде орын ... ... ... ... ... оқиғалар да қамтылған. Ғалым, сол елдерді мекен еткен ру-тайпалардың, халықтардың тарихын, қоғамдық-әлеуметтік өмірін, әдебиетін, мәдениетін, әдет-ғұрпын, салт-санасын зор ... ... ... Бұл ... ең ... -- Хайдар Дулати өз көзімен көрген аса ... ... ... ... және өзі өмір ... отырған дәуірдегі тарихи құбылыстармен шебер түрде байланыстыра отырып ...
-- ... ... ... ... ... Ауғанстан, Үндістан, Тибет елдерінің ХV-ХVI ғасырлардағы тарихын, географиясын, әдебиеті мен ... ... ... үшін аса ... ... ... көзі ... табылады. Бұл еңбекте бір кезде ауылы аралас, қойы қоралас болып жатқан күллі түркі халықтарының ... ... ... ... Хайдар Дулатидің бұл кітабын қазақ халқының төл тарихы, шынайы шежіресі деуге болады. Қазақ ... ... ... айтуы бойынша, Моғолстан мемлекетінің өмірге келуімен тікелей байланысты. Моғолстан -- шығысында Ертіспен, солтүстігінде Балқаш ... ... -- ... және Ташкент шаһарларымен, оңтүстігінде Қағариямен шектесіп жатқан ұланғайыр ... ... ... XIV ғасырдың екінші жартысында Моғолстанның алғашқы хандары Тоғлұқ-Темір мен Ілияс-қожа Мауераннахрды өзіне қарату үшін бірқатар соғыстар жүргізген.
Бертін келе осы ... ... ... ... ... әмір ... көшкен. Бұл кезде Орта Азияның билеушісі Әмір Темір Моғолстан жеріне қайта-қайта шабуыл жасаумен болған. Моғолстанның билеушілері әмір Қамараддин ... Еңке ... ... хан және Ақ Орда ... ... хан бас ... Әмір Темірге қарсы шыққан.
Он бесінші ғасырдың екінші жартысында мемлекеттің ішкі қайшылықтары күшейіп, қазақтың көптеген ру-тайпалары Дешті Қыпшақты ... ... ... ... ... ... Шу ... қазақтың алғашқы хандары саналатын Жәнібек пен Керей бастап ... ... ханы ... ... ... ... негізінен Шу өзені, Қаратау маңайынан қоныс беріп, Жәнібек пен Керей Жетісуда ... ... ... ... Хайдар Дулатидің еңбегінде қазақтың алғашқы хандары және олардың ... ... ... кең көлемде сөз болады.
Сондай-ақ мұнда Керей ханның баласы -- Бұрындық хан, Жәнібек ханның ... -- ... хан, т. б. ... ... ... бар. ... Дулати қазақ халқының этникалық құрамына енген ру-тайпалар жайында егжей-тегжейлі жаза келіп, тайпалық тартыстардың тарихта сан рет қанды қақтығыстарға соқтырғанын, ел ... ... ... ... ... ... ... нақты деректер негізінде әңгімелейді. қанатты сөздерге, ... сан қилы ... ... ... бай. Ең бастысы -- бұл мемуарлық еңбектің шынайы көркем туындыға тән ... ... бар, ... құрылысы ширақ жасалған әрі метафора, эпитет, теңеу іспеттес көріктеу ... ... ... ... бір ... ... жәйт -- ... белілі бір тарихи деректерді тізбектеумен шектеліп қоймай, дәл сол деректер ... ... ... дидактикалық философиялық, психологиялық тұрғыдан талдап түсіндіреді. Хайдар Дулати жазу үстінде өзін дарынды ақын ретінде де ... ... ... ... ... қиын ... ... жәйттерді ол арагідік поэзия тілімен, яғни жырмен жеткізген. Оның ақындық дарынын кезінде өзге ... ... ... ... пен Шығыстың көптеген ғұламалары ерекше атап көрсеткен. Хайдар Дулатидің бұл ... ... рет ... аса ... ... ... Росс (1871 - 1940) ағылшын тіліне аударып, оны 1895 жылы Лондонда бастырып шығарған. Осы кітап сол күйінде ешбір өзгеріссіз ... 1972 жылы ... ... ... ... қазақ тарихына қатысты тұстарын кезінде белгілі шығыстанушы ғалымдар В. Вельяминов-Зернов, В. Вяткин, т. б. тәржіма жасап, өз еңбектерінде ғылыми ... ... ... ... ... кезінде қазақтын көрнекті ғалымы С. Асфендияровта аударған. Хайдар Дулати шежіресінің қазақ тарихына қатысты жерлері 1969 жылы орыс ... ... ... ... ... ... тілінен орыс тіліне аударып, 1996 жылы Ташкентте бастырып шығарған. Қорыта айтқанда, Хайдар Дулатидің еңбегі -- ... ... ... ... соның ішінде қазақ кауымының көне шежіресінен аса құнды деректер беретін бірден-бір туынды.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 3 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
МҰХАММЕД ХАЙДАР ДУЛАТИ13 бет
Мұхаммед Хайдар Дулати еңбектері11 бет
Мұхаммед Хайдар Дулати заманы46 бет
Мұхаммед Хайдар Дулати тәрбие және еңбек тәрбиесі туралы (1499-1551)3 бет
Мұхаммед Хайдар Дулати шығармашылығындағы адам мәселесін философиялық тұрғыдан талдау160 бет
Мұхаммед Хайдар Дулати өмірбаяны8 бет
Мұхаммед Хайдар Дулати “Тарихи-Рашиди” атты еңбегі13 бет
Мұхаммед Хайдар Дулати-өмірбаяны11 бет
Мұхаммед Хайдар Дулатидің «Тарих-и-Рашиди» еңбегі8 бет
Мұхаммед Хайдар Дулатидың негізгі еңбегі “Тарихи-и-Рашиди”6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь