XX-ғасырдың басындағы қазақ әдебиетіндегі ұлт зиялылары

Кіріспе

I.XX. ғасырдың басындағы қазақ әдебиетіндегі ұлт зиялылары.
II Қазақстанның мерзімді баспасөзі.
Және төрт тақырыптан
1.Сұлтанмахмут Торайғыров шығармашылығы
2.XX.ғ қазақ әдебиетіндегі өзекті мәселелер.
Айқап газеті
4. Қазақ газеті сынды тақырыптардан , сілтемелер тізімінен , пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.

Қорытынды

Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Курстық жұмыстың өзектілігі:
XX-ғасыр басындағы қазақ әдебиетімен мерзімді баспасөздің хал жағдайы қазақ интелигенциясының қалыптасу тарихы мен тұңғыш қазақ газеттерінің шығу тарихы өте өзекті мәселелердің бірі.
Курстық жұмыстың мақсаты:
Курстық жұмыстың мақсаты XX-ғасырдың басындағы баспасөздің дамуы, қазақ әдебиетінің көрнекті қайраткерлерінің еңбектерімен шығармашылығы жөнінде баяндау.
Курстық жұмыстың міндеттері:
-XX-ғ басындағы қазақ әдебиетінің дамуын атап өту.
-Корнекті қоғам қайраткері Сұлтанмахмут Торайғыровтың өмірімен шығармашылығын баяндау.
-Қазақстандағы мерзімді баспасөзіне түсініктеме беру.
-Айқап және Қазақ газеттерінің қызметін баяндау.
1.Қазақ ССР тарихы, (Алматы 1989ж.)
2.Әбдіжаппар Әбдәкімов Қазақстан тарихы. Ерте дәірден бүгінге дейін. (Алматы 2002ж) 3-ші том.
3.Манаш Қозыбаевтың Қазақстан тарихы (Алматы. 2002ж)
4.Қазақстан тарихы оқу-әдістемелік журналы (2004ж номер 14)
5.Қазақстан тарихы оқу-әдістемелік журналы (2004ж номер 18)
6.Қазақстан тарихы оқу-әдістемелік журналы (2004ж номер 15)
7.Қазақстан тарихы . Ерте дәуірден бүгінге дейін.(Редакциялар алқасы. Алматы Дәуір 1993ж.)
8. Кляшторный. Казахстан летопись трех тысяча летий. Алматы 1993 г.
9. Хамит Маданов. Қазақстан тарихы Алматы 2002 ж.
10. А. Күзембайұлы. Е Әбіл. Қазақстан Республикасының тарихы. ИКФ. Фалиант Астана 2000.
        
        Кіріспе .
Курстық жұмыстың өзектілігі:
XX-ғасыр басындағы қазақ әдебиетімен мерзімді баспасөздің хал ... ... ... ... мен ... ... газеттерінің
шығу тарихы өте өзекті мәселелердің бірі.
Курстық жұмыстың мақсаты:
Курстық жұмыстың мақсаты XX-ғасырдың басындағы баспасөздің дамуы, ... ... ... еңбектерімен шығармашылығы жөнінде
баяндау.
Курстық жұмыстың міндеттері:
-XX-ғ басындағы қазақ әдебиетінің дамуын атап өту.
-Корнекті қоғам ... ... ... ... ... мерзімді баспасөзіне түсініктеме беру.
-Айқап және Қазақ газеттерінің қызметін баяндау.
Курстық ... ... ... ... жұмыс екі тараудан :
I.XX- ғасырдың басындағы қазақ әдебиетіндегі ұлт ... ... ... ... төрт ... ... шығармашылығы
2.XX-ғ қазақ әдебиетіндегі өзекті мәселелер.
Айқап газеті
4. Қазақ газеті сынды тақырыптардан , ... ... ... әдебиеттер тізімінен тұрады.
I Тарау. XX ҒАСЫРДЫҢ БАСЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ӘДЕБИЕТІНДЕГІ ҰЛТ ... ... ... ... ... Ахмет
Байтұрсыновтың шығармашылығы.
Ресейдегі XX ғасырдың басындағы ... ... ... ... ... ішінде Қазақстанның да жағдайына әсерін тигізді. Саны аз
ұлттық зиялылар осы жағдайды пайдаланып, тәуелсіздік пен ... ... ... ... ... ояту ... қос езгіден: патша өкіметінің
отаршылдық бұғауынан және жергілікті патриархаттық-рулық зорлық-зомбылықтан
құтылу үшін күрес бастады. Зиялылар халықты ... ... ... ... ... ... шақырды. Бұл үрдісте қазақ,халқының
өмірін бейнелеуге және оның мүдделсрін ... өз ... ... қазақ
әдебиетінің ролі соңғы орында калған жоқ. ... ... ... алдыңғы қатарлы бөлігі Абайдың ... ... ... оларды отаршылдыққа қарсы күрес ндсясымен
байланыстыруға ... ... ... басында тұрған Ахмст Байтұрсынов
пен Міржақып Дулатовтың әдеби-шығармашылық, коғамдық-саяси кызметінің
революциялық-дсмократиялық бағытта болғаны айкын. Олар ... ... ... ғана ... өздсрінің коғамдық-саяси қызметінде де
ерекше мән бсрді. Бұған олардың 1905 ... ... ... ... ... съезінде қазақтардың
тәуелсіздігін талап етуі, бұл идеяны «Қазақ» газетінің, ... ... ... дамытуы, сондай-ақ патша өкіметі құлағаннан
кейін Алаш ... ... ... ... ... ... табылады.
Ахмет Байтұрсынов (1873-1938) - XX ғасырдың басындағы ... ... пен ... жолындағы күрес идеясымен байытқан ақын. Оның
«Маса» деген поэтикалык жинағы (Орынбор, 1911) ... ... ... оны ... азат ... ... ... надандыққа
арналған, екінші жағынан, туынды білімге, ғылымға, мәдениетке шақыру болып
табылады. Акынның отан-дастарының ... ... ... ... ... ... ... «Маса» деп атап, ақын бұл атауға белгілі бір мағына бсрген,
маса ... ... ... үздіксіз ызыңдау арқылы «ұйықтап жатқан» халықты
оятуға үмтылгам.
Қазагым-елім,
Қайқайып белің,
Сынуға тұр ... ... ... көзіцді оянып.
Қанған жоқ па әлі ұйкың,
Ұйыктайтын бар не ... ... ... мысал» деген кітабы (Петербург, 1909) Крылов
мысалдарының үлгісімен жазылған туындылар жинағы ... ... ... ... негізге алып, Байтұрсынов оларды қазақ өмірінен
алынған мысалдармен ... ... ... ... түп ... ... ... Мысалдарда қазақтар арасында таралған кеселдер келемеж
етіледі, әлеуметтік әділетсіздік сыналады.
А. Байтұрсынов - қазақ тілінің реформаторы. Ол араб графикасы негізінде
әліпби ... 1912 жылы ... бұл ... 1924 жылы ... ... ретінде
ресми кабылданды. А. Байтұрсынов «Оку құралы» (1912) және «Тіл кұралы»
окулықтарын ... олар үш ... ... ... ... ... А. ... оқулықтары қазақтар үшін ғана емес,
сонымен қатар бүкіл түркі тілдес дүние үшін де жаңалық ... ... ... ... «Баяншы» (1926), «Тіл жұмсарту» (1928) ... ... ... ... ... ... - «Әдебиет танытқыш»
(1926) та Байтұрсыновтың туындысы.
Міржақып Дулатов (1885-1935) - Ахмет Байтұрсыновтың халық ... ... ... да, ... ... да ... ... жүрген
серігі. Оның «Оян, қазақ!» (Уфа, 1909) ...... ... ... ... алғашқы туындылардың бірі. Ол ... ойы меи ... ... ... ... ... ... әрбір
жеке тұлғаның халық алдындағы жауапкершілігіне ... Өз ... ... ... ... жақтарын ашып көрсете келіп, М. Дулатов
отандастарын жаңа ... ... ... ... ... ... үндейді, ғылымды, білімді, әйелдердің тең қүқықтылығын жақтайды.
Жігітке талаптанған мың рахмет,
Пайдасын ғылымының халыққа шашқан.
Жаны ашып нашарларға кызмет ... егер түзу ... ... ... ... Міржақыптың гуманистік көзқарасы ғана емес, мұнда өзінің
өмірлік бағдарламасына («бостандық», «бауырластық,», «теңдік») адалдығы ... ... ... ... ... ... отаршылдыққа қарсы
бағытталған кітап ретінде кабылданды, оның таралымы жойып жіберілді,
ал ... ... ... ... рет ... ... ... бұл ақынды
мойытпады, ол озінің әдеби-косемсөздік қызметін сол күйінде белсенді ... ... Бұл ... ол ... ... романын (Орынбор, І910),
«Азамат» (Орынбор, 1913), «Терме» ... 1915) ... ... 1913 жылдан бастап Орынборда тұрақты тұрып, Ахмет Байтүрсыновпен
бірге «Қазақ» газстін шығарады.
«Бақытсыз Жамал» - уақыты жағынан бірінші жазылған ... ... ... ... мен ... ... құрбаны болған кыз —
Жамалдың ауыр тағдыры суреттеледі. Сонымен бірге романда туып келе ... өшіп бара ... ... ... жас ... ... ... негіздерді жақтаушылармен қақтығыстары көрсетілген.
Роман жастардың бойында ... ... ... ... ... ... де тартымды.
М. Дулатов орыс және шетел классиктерінің (Пушкин, Лермонтов, Шиллер,
Тоқай) бірқатар туындыларын ... ... ... көсемсөзін дамытуға
да косқан үлесі баға жеткісіз.
Сүлтанмахмүт Торайғыров (1893-1920) -тәуелсіздік ісіне, халықтың
прогресс пен ... ... ... зор үлес ... ... Ол өткір сыни
бағыттағы, әділетсіз өмір бет пердесін ашатын, надандық пен кара-ғылықты
түйрейтін туындылар жазды. ... ... ... өз тағдырын өзі
жасайды, бұл үшін оған ұйкыдан ... ... жүру және ... ... даму керек. Отаршылдыққа қарсы күрескен бау-ырларыиа ынтымақтастық
ниет көрсете отырып, С. Торайғыров ... ... ... ... Байтұрсыновты, Бөкейхановты «күн», «таң», «ай» деп атайды.
Сұлтаимахмұт қазақ әдебиетін оның ... ... ... ... ... ол қазақ әдебиеті үшін жаңа жанрларды
калыптастыру мен дамыту ісінде біраз іс тындырды. Оның ... ... ... «Кім жазықты» романдары, «Адасқан өмір», «Кедей» поэмалары,
лирикалық өлеңдері, ... сын ... оның ... сан ... және жан-жақты болғанын ашып қөрсетеді.
Үгіттік-үраншыл өлеңдер шеңберінен шығып ол табиғат және адамның ... ... ... мен ... ... ... лирикалық өлеңдер
туғызды. Оның ірі туындыларында өз бойына жаңа ... ... ... бейнесі көрінеді. Ақын әлі де феодалдық-патриархаттық
негіздердің шырмауында калып, караңғ-ылық пен надандық күн ... ... ... өткір әлеуметтік проблемаларын ашып көрсете білді ... Оның ... ... философиялық ой елегінен өткізуге қүрылған
поэмалары лирикалық-публицистикалық поэма жанрының жаңа да жарқын үлгілсрі
болды. Қазақ ... Абай ... ... ... ... ... біз ... шығармашылығынан таба аламыз.
Қазақ әдебиетінің сыншыл бағытын дамытуда, көркемдік ... ... ... ... ... (1858-1931), Сәбит Дөнентаев
(1894-1933), Мұхамеджан Сералин (1872-1929), Спандияр Көбеев (1878-1956),
Бекет Өтетілеуов (1883-1949), ӘріпТәңірбергенов (1856-1924), ... ... ... ... ... Бернияз Күлеев (1899-1923),
Нарманбет Орманбетов (1870-1918) және басқалар шығармашылығының ерекше
маңызы болды.
Поэтикалық шеберлікті ... және ... ... олар ... ой ... ... зор үлес ... Егер С. Донентаев сюжеті
шағын өлеңдер мен мысалдар жанрын дамытса, С. ... өмір ... ... бейнелеуге ұмтыл-ды. С. Көбеев пен Б. Өтетілеуовтің
шығармашылығы педагогикалық, қызметпен астасып ... ... ... де ауыл
мектептерінде мұғалім болды. Әдебиетті балалар ... ... ... ... ... мазмұны жаңа бірқатар туындылар жазды.
С. Көбеевтің «Қалың-мал» романы, балаларға арналған ... ... ... С. Көбеев пен Б. Өтетілеуов аударған орыс классиктерінің
туындылары аз емес.
М. Сералин қазақ әдебиетінің ... ғана ... ... ... өз
заманындағы журналистиканың дамуына да үлес қосты. Ол және опың ... ... ... ... (1911 — 1915) ... ... және демократиялық ба-ғытын айқын да анық, ұстанды. Сералин
поэмалар жазып, Фирдоусидің «Шахнамесін» («Рүстем—Зураб») аударды.
М. Сералин «Айқап» ... ... ... ... ... алып, халықты ағарту ісіне, оның ілгері ұмтылуыиа,
қазақтардың отырықшылық. ... ... көшу ... ... ... Біз Ғ. ... пен Н. Орманбетовтің ... ... ... ... ... ... мәні, халықты баскару
саясатының екіжүзділігі, қазақ қоғамы өмірінің артта қалғандығы ... ... ... ... («Бала тұлпар», «Қарлығаш», «Аға
тұлпар», «Тұрымтай» және ... және ... ... ... Карашев өз ерекшелігі бар жарқын ... ... ... ... және ар-ожданға адал суреткср ретінде ... ... ... және «Алаш» қозғалысын үмітпен қарсы алып, өз халқынын,
бостандығы мен тәуелсіздігіне сенді, кейіннен Кеңес өкіметіне ізгі ... Ал ... ... («Сарыарқа», «Заман» және басқалары)
қазақтар шұрайлы қоны-сынан айырылып, ... ... көше ... ... ... ... ... саясаты салдарынан ерекше көрінген
халықтың ауыр өмірін суреттеді.
1.2.XX-ғасырдағы ... ... ... қазақ ақын жазушылары өздерінің бағдары мен
көркемдік ізденістері ... әсте де ... ... Талант көп болған сайын
оның кыры да алуан түрлі болмақ. Олардың көбісін революциялық-демократиялық
және ... ... ... Бұл ... бәрі ... халықтар әдебиетінің озық, идеяларын
меңгеруге тырысты. ... ... ... демократиялық әдебиетінің
тәжірибесін пайдалана отырып, таза ұлттық дәстүрде жазған ақындардың тұтас
тобы болды.
Надандықты, ... ... ... ... ... ... олар да ... алайда олар бұл тұйықтан шығу жолдарын
таба алмай, оның шешімі өткендегі «жақсы» заманға оралуда деп тапты. ... ... ... ... ... ... Нұржан Наушабаевты
(1859—1919), Мақыш Қалтаевты (1869—1916) ... ... ... туындылары біздің сол дәуірдегі шындықты ұғуымызға көмектессді.
М.Ж. Көпеевтің «Сарыарқа ... ... ... ... (Қазан, 1907)
тәркіленіп, ал басып шығарушыға ірі ... ... ... М.Ж. ... халықтың ауызша шығармашылығының ол жинаған туындылары мен ... ... ... ... ... Н. ... негізінен ғибрат пен тағылымы мол термелерден ... ... ... өмір мен ... кең ... ... де ... деңгейі солғын тартып жатадьі.
Қазақ акындарының басқа бір тобы ... ... ... ... ... ... дастандарға және хиссаларға ерекше көңіл
бөлді. Оларға Жүсіпбек Шайхысламұлын (1854-1936), Шәді ... ... ... ... ... ... болады. Олардың бәрі тамаша
білімді еді және араб-парсы әдебиетінің ... ... ... фольклорын егжей-тегжейлі білетін. Олар өз туындыларын тығыз байланысты
болған Қазан баспаханаларынан бірде «Дастан» түрінде, бірдс ... ... ... Осы ... арқылы XX ғасырдың басында халық арасында
хиссалар кең ... ... ... ... ... ... ... болуы аз рол атқарған жоқ. Бұл туындылардың ... ... ... ... ... «Орақ,—
Күлше», «Һарон ар-Рашид», «Қамарзаман», «Бозжігіт», «Тахир-Зуһра», «Назым»
және басқалар бар. Олар ... ... ... ... ... және
т.б.) жазылғанымен, бұл ... ... ... ... ... кейбіреуі талай рет қайта басылып шықты.
Халық өміріндегі тарихи окиғалар туралы жазып, ... ... ... тырысқан ақындар да болды. Бұл арада Ығылман Шөрековтің(1871 — 1932)
«Исатай—Махамбет» поэмасын айту ... ... ... ... хронологиясын
тәптіштеп тере бермей, Исатай батыр мен оның досы Махамбеттің бейнелерін
ашып көрсетуге тырысады. Көтерілістің негізгі ... ғана ... оның шын ... ... ... жанжалдарды шешудегі Исатайдың
даусыз беделін, Жәңгірханмен қақты-ғыстардағы батырдың ержүректігін көрсете
білген.
Қарастырылып отырған ... ... ... мен ... жалғастырған сазгер-ақындардың шығармашылығы елеулі орын алады.
Театрлар, концерт залдары болмаған ... ... ... мәдениетінің дамуына, оның театр және ән-күй өнерін байытуға зор
үлес косты. Біржан, Акан сері, ... ... ... ... ... Жаяу Мұса ... ... Балуан Шолақ
Баймырзаұлы (1864-1919), Мәди Бапиұлы (1880-1921), Майра Уәликызы (1896-
1926), Иманжүсіп Құтбанұлы ... Әсет ... ... Ыбырай Сандыбайұлы (1856—1932), Кенен Әзірбаев( 1884—1976) және
баскалар ... ... жаңа ... мен ... туғызды. Олардың
едәуір туындыларында өмірдің көркемдігі жырланды, тындаушылардың бойында
жоғары эстети-калық сезімдердің калыптасуына жәрдемдесті. Сонымен бірге ... да ... ... жағынан әділ құрылмағандығының
проблемалары козғалып, отаршылдық бұғауынан ... ... ... Жаяу ... ... ... ... Иманжүсіп, Үкілі Ыбырай патшалық
өкімет орындарының қысымы мен ... өз ... ... ... ... сөз жоқ, шынайы халықтық ән шығармашылығының дамуыиа
көмектесті. Олар «Жаяу ... ... ... ... ... ... ... сияқтты классикалық туындылар туғызды.
Сазғер-ақындардың мұрасы орасан көп және ... ... ... ... әндер
мен дастандарды кездестіруге болады, ал ... ... ... ... қатысқан.
XX гасырдың басындағы қазақ әдебиеті дамуының ерекшелігі оиың басқа
халықтардың әдебиеттерімен байланысы болып табылады. Тарихи ... ... ... ... ... ... кана қоймай, рухани
мәдениет саласындағы қарым-катынас үрдісін жандандыра түсті. Бұл ... ... ... ... рөл ... онын ... ... газеті» (1870-1882) емен «Дала уәлаятының, ... ... ... ... ... орыс ... мен ... классикадан
аудармалар басылды. Абайдың аудармашылық дәстүрлерін жалғастыра отырып, Ә.
Төңірбергенов пен Ә.Найманбаев А. ... ... ... ... ... сюжетке өз туындыларын жасады. «Капитан қызы» (аударған
М. Бекімов, 1903) мен «Дубровский» (аударған Ш. ... А. ... ... ... мен С. ... (1910) ... ... ... ... Б. Өтетілеуов Пушкиннің,
Лсрмонтовтыв, Жуковскийдің, П, Крыловтың туындыларын аударды. ... мен ... ... беттсрінде орыс, Шығыс және Батыс Еуропа
әдебиеттерінен жасалған аудармалар үлкен орын ... ... ... ... ... М. Сералин), Д.
Байронның «Шильон тұтқынын» ... А. ... «Мың Бір ... А. ... мен А. Чеховтың әңгімелерін атауға болады. Сонымен
дүниежүзілік классикалық әдебиеттің көркемдік тәжірибесін меңгеру үшін ... ... ... ... ... ... ... 1916 жылғы ұлт-
азаттық қозғалыс елеулі ықпал жасады. ... ... ... алу ... ... жарлығы себеп болды. Отаршылдық езгінің ауыр
салмағы зарықтырған халық өмірдің жақсаруынан қандай да бір үмітін үзіп, ... ... ... ... ... ... ... басшылығымен көтеріліске шыққан халық ... ... ... ... стихиялы түрде басталған көтеріліс басшылык ететін
үйымдасқан орталығы болмай, көп кешікпей-ақ бәсендей бастады, ал ... одан ... де ұзақ ... ... ... Халыктық, әдебиетте
бұл көтеріліс туралы көптеген туындылар сақталған. ... ... ... ... ... өкіметінің кысым көрсетуі туралы, бостандық ... ... ... көтеріліске шыққан адамдар меи оның жетекшілері
туралы баяндалған. Бұл туындылар авторларының ... ... ... ... бұл күрестің тбарлық қиындықтары мен қасіретін бастан
кешірген Сәт ... ... Омар ... ... ... Иса ... атауға болады. Ақындар Омар мен Күдері аңызға
айналған Амангелді туралы, Иса — |Бекболат ... ... ... туғызды.
Аталған туындылар қазақ әдебиеті тарихынан лайықты орын алды. Олардың
ерекшеліктері халық ... жана ... ... тарихи окиғалар
шығарма арқауын құрады.
1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалысы ... ... ... ... ... ... алынғап жігіттердің өміріи суреттеуге арналған. ... ... ... ... ... өз ... өмірі туралы,
олардың үйреніспеген жат жерде болуы туралы, ... ... ... ... патшаның басқаруына наразылықтың өршуі жәие оны
құлату жөніндегі идеялардың таратылуы және ... оның ... ... ... ... жазған хаттары және оларға кайтарылған
жауаптар нысанында жазылған туындылар да ... 1916 жыл ... ... XX ... ... қазақ әдебиетін жана мазмұнмен
толықтырып, оның халықтық-демократиялық сипатын байытты.
Отаршылдық басқару жүйесі ... ... ... ... ... ... ... өзекті проблема болып қала берді. Сол кезеңде
әдебиеткс келген М. Жұмабаев, С. Ссйфуллин, Б. ... ... ... ... жас ... ... дәстүрлерді
жалғастырып, оны бостандық. идеяларымен| байытып, өздсрініңі ... ... ... баспаханасы XIX ғасырдың аяғынан 1917 жылға дейін 2000-ға
жуық кітап шығарды, XX ғасырдың басында екі ... ... ... біріктіу1912 жылы Семейде кітап басуға ... ... ... калаларда бұлар мемлекеттік кәсіпорындар болды.
Баспахананың тек қана кітап ... ... ... қатар баспа
кәсіпорны болғанын да атап ... жөн. ... ... ... ... ... Кашафутдин Махмұдов елеулі үлес қосты, ол 1859 жылдан 1899
жылға дейін қазақтарға түсінікті ... 22 ... ... ... ... ... ... 15 кітап, Жүсіпбек Шайхысламов 1879-1915
жылдарда -15 ... ... ... ... ... - 7 кітап, Шататөре
Жәңгіров 1910—1915 жылдарда — 9 кітап, ... ... 3 ... ... ... ... ... мен кітап саудасы дүкендері
бойынша таратылды. Олар негізінен ... пен ... ... ... ... ХХ ғасырдың басында кітапханалар мен кітап
дүкендерінің желісі кеңейді. 1906 жылы ... оку ... ... кітапханалар туралы ережелср» басып шығарылып, олар Казақстанда да
қолданыла ... 1902 жылы ... 1897 жылы - ... 1900 жылы
Атбасарда оқу орындарының кітапханаларымен бірге жалпы жұртқа қолайлы
көпшілік ... ... ... ... ... 70-80 ... барып жүрді. Ал ... ... ... 47 кітапхана ашылды. Кітапханалардың қорлары да өсті;
мәселен Верныйдағы ... ... ... 1917 жылы 3500
аталыммен 6600 дана кітап болған. Семейдегі кітапхана туралы мәліметтер
бар, 1902 жылы онда 2866 ... ... ал ... ... қоры ... ... 1903 жылы оның 100 ... болған.
II.Тарау. Қазақстанның мерзімді баспасөзі .
2.1. Айқап газеті.
XX ғасырдың басына қарай Қазақстанда ұлттық ... ... ... ... ... олардың бір бөлігі еуропалық білім алғандар еді. Олар
Шығыстың ұлттық козғалысының ғана ... ... ... ... буржуазиялық
революцияларының да ықпалын, патша режиміне оппозициялық, пиғылдағы өз
отандастарының үдей ... ... ... кешірді. 1905—1907 жылдардағы
революциядан кейін ... ... ... ішінде түрік
халықтарының қозғалысы жаңа қарқын алды. Мерзімді баспасөздің пайда ... ... ... ... ... ... пен ... да, өлкені одан әрі отарлау да ... ... Туып келе ... ... ... ... орыс ... бәсекесі, шетел
капиталының енуі білім беру, баспасөз және байланыс жүйесі реформа-сының
кажеттігін туғызды.
1905 жылы Ресейде баспасөз ... ... ... ... ... тарихында революциялық газеттер тұңғыш рет өзін еркін сезіне бастады.
1900 жылға карай Ресейдегі баспасөз жүйесі 1002 ... ... ал ... ... 1350 газет пен журнал шықты, пошта арқылы 372 миллион дана
газет таратылды. 1908 жылы 2028 мерзімді басылым ... ал ... саны 30-35 ... ... ... ... саны өсті. Мәселен, 1891
жылы күнделікті газеттер саны 70 болатын, 1912 жылы ... саны ... ... жылға қарай - 649-ға дейін өсті, 1915 жылы газеттердің тағы да 200-гс
жуық жанр аталымы шықты. ... ... ... ... ... шыққанын атап көрсеткен.
Жалпы ресейлік козғалыстың бірбөлігі болған азатттық козғалысының жаңа
кезеңі ұлттық мерзімді баспасөздің де ... ... ... ... ... ... ... халықтарының баспасөзі кеңінен
таралып, қоғамның ... әр ... ... мен ... ... Елдің азиялық бөлігі аумағында, соның ішінде Орта Азия ... ... бір ... ... ... ... ... сипаттағы
басылымдар шықты 1905—1907 жылдарда бүкіл Рссей бойынша ... ... ... 25 ... (21 ... жәме 12 ... ... - 11, Орынборда
- 7, Астраханда - 5, Орал мен Петербургте - 4, ... мсн ... 1 ... ... шығып тұрды. Демократиялық баспасөзге «Фикер» ... ... ... ... ... ... ... «Дума», «Танг мажмугасы»
(«Таң ертеңгі альманах»), «Тавыш» («Дауыс»), ... ... ... ... («Жаңа ғасыр»), «Уклар» ... ... ... ... журналдары жатты. Түркі татар
және қазақ тілдерінде шыққан кітаптардың, газеттердің ықпалы ... ... ... былай деп жазды: «Мен оларды ашқарақтана бас салып, бас
көтермей окып шықтым. Әлгілерді окып ... ... ... күн ... ... калдым». Ол жылдары М. Сералин «Факел», «Уклар», «Эль-
гаср-эль ... ... ... ... ... ... ... жасап отырды.
Қазақ тіліндегі мерзімді баспасөздің алғашқы басылымдары «Түркістан
уәлаятының газетін» (1870-1882), ... ... ... ... өкімет органдары құрды) Біріншісі Ташкентте шығып ... ... ... ... ... болды, ал екіпшісі Омбыда
Дала генерал-губернаторлығы шығарды (1902 ... ... олар ... ... облыстарыпың «Всдомостарына» қосымша рстінде шығарылды). Өкімет
орындарының өкімі бойынша бұл ... ... ... ... ... ... ... рухани жағынаи бағындыру мақсатымен шығарылды.
Отаршылдық әкімшілік ... ... ... ... ... өкімдерін
басты, отарлық, шет аймақтарды игеру үрдісін жазды, бұратаналарға көзқарас
жөнінде «өркениеттілік миссияны» жүзеге асырған империялық ... ... бұл ... ... ... ... Сонымен
қатар газет ұйымдарына империяның камкорлығындағы отарлық өлкенің тұрмыс
салтын насихаттау миссиясы жүктелді. Осы мақсатпен ... емес ... ... ... ... мен ... жөніндегі материалдар
жарияланды.
Бұл газетгердің беттерінде А. С. Пушкиннің, Л. Н. Толстойдын, ... М. 10. ... Г. Й. ... ... ғылым мси
техиика саласымдагы жетістіктер туралы ақпарат ... ... ... ... ... ... корытылды. Қазақ, халқының тарихы
жөніндегі, мақалдар мен мәтелдср туралы, халықтың ... ... ... жарияланымдар казақ оқырмандарының зор ынта-ықыласын
туғызды. «Жергілікті» халық арасында бұл ... ... ... ... классиктері шыгармаларының үлгілерін («Шахнаме», «Фархат — Шырын»,
«Мың бір түн» және т.б.) ... ... ... ... ... 1870 жылы бірінші рет казақ тілінде Ш. Ш. Уәлиханов
туралы мақала жарияланды. Орыс ... Ы. ... ... М.-Ж. ... орыс ... аударылып берілгсн туындыларымен
бірінші рет танысты. М.-Ж. Көпеев, III. Құдайбердиев, Ә ... ... С. ... М. ... Б ... Ж. ... Ж. Айманов,
А. Айтбакин жәие басқалар «Дала уәлаятының газетінің» белсснді авторлары
болды. ... ... ... ... ... жаңа ұрпағы
өздерінің шығармашылық ізденістtрінің басында өзінше бір шыңдалудан өткен.
Алайда отаршылдық өкімет орындарының бұл ... ... ... ... ... оны ... ... болды деп санау
орасан әсірелеп айтқандық болар еді. Олар негізінен империяның отаршылдық
саясатын жүргізушілер болды. «Түркістан ... ... 323 ... 633 макаланың үштен бір бөлігі ... ... ... ... ... ... негіздеуге арналғанын айтса да
жеткілікті. Зерттеушілер, ҚР ҰҒА-нын ... С. ... пен ... ... бұл газеттер, патша үкіметінің ой-ниетіне ... ... ... ... ... игі рол ... деген бұл
мерзімдік басылымдардың жағымды ықпалын да айқынан аңғартады.
Қазақ ұлттық, баспасозінің дамуы. ... емес ... ... ... XX ... ... жалпы азаттық қозғалыспен
тығыз байланысты. Ол 1905—1907 жылдардағы революцияның арқасында ғана
туды. ... бұл ... ... ... ... келді. 1907 жылғы 28
наурызда II Мемлекеттік ... ... ... ... ... редакторы А. Ибрагимов) бастамасымен «Улфа»
газетіне қосымша ретіндс «Серке» ... ... ... шықты. Ш.
Қосшығұловтың айтуынша, небәрі 3—4 номірі шығарылған. Цензура оны қауіпті
деп тауып, газет жабылып калған.
1907 жылғы ... ... ... газстінің бірінші (әрі соңғы да)
номірі шықты. Тыйым салынған екінші ... ... ... бас ... ... М. ... еді. Нақ сол жылы қазақ жастарының
Томск қаласында «Дала» газетін шығаруды жолға ... ... ... ... ... ... ... жұртшылығының Ұлттық баспасөз ұйымын құру
жөніндегі ... ... ... 1911 ... 16 ... Орал (Теке) қаласында
қазақ және орыс тілдерінде шағын көлемді «Қазақстан» газеті шықты. 1911-
1913 жылдарда (қаңтар-ақпаи) небәрі 16 ... ... ... ... ... «кәсіпксрлік пен ғылымға үйрету» ізгі мақсат деп санады.
Профессор Ү. Суб-ханбсрдинаның пайымдауынша, ... ... ... ... ... озық мәдениетін меңгеруге шақырған.
Ол окырмандарына кітап шығару ... ... ... ... жолмен жүргізу жөнінде кеңестер беріп отырды. Оның беттерінде
Гурьев уезінде жаңа мұнай кенішінің
ашылғаны ... ... ... ... ... 1913 жылы ... дейін Петропавлда «Ешім даласы» газеті шығып тұрлы.
Алайда таралымы шектеулі бұл газеттер орасан ... ... ... ... ... канағаттандыра алмады. Жалпыұлттық көлемде
мерзімді баспасөз құру ... ... ... ... ... кала бсрді.
2.1 .«Айқап» газеті.
Ұзақ уақыт күш-жігср жұмсап, аянбай еңбсктенуінің арқасында М. ... ... ... ... шығаруға рұқсат алды. «Қостанай уезінің Шұбар
болысы № 5 ауылының қазағы М. Сералинге, — ... ... - ... оның ... ... бағдарлама бойынша: бас мақалалар,
шетелдік хабарлар, мұсылмандар өмірінің мәселелері, хроника, фельетондар
мен өлеңдер, ... және ... ... ... ... ... ... бағдарламасымен ай сайынғы «Эй-кафь» журналын шығаруға
рұқсат берілді». Прогресшіл демократияшыл ... сан ... ... ... ... 1911 ... 10 ... Троицкіде қазақ халкының
тарихындағы тұцғыш «Айқап» ұлтгық журналының ... ... ... ... ал ... 1913 ... 2 ... Орынбор каласында шыққан
«Қазақ» газстінің де тағдырына жалпыұлттық басылымдар болу жазылған еді.
Ұйымдастырушы және ... ... ... жәие ... ... ... бұрын псдагогтік және ... ... сол ... ... белгілі ақын, әдебиетші, қоғам қайраткері
болған. Кеңестік тарихнаманың дегені жүріп ... ... ... идеологияға жағынып, М. Сералинді XX гасырдың басында Оңтүстік
Оралдың ... ... ... ... ... бәрі ... газеті кеңес өкіметі контрреволюциялық ұлтшыл
деп ... ... ... ... қою ... ... еді.
М. Ссралиннің өз айтуына қарағанда, журнал «еңбекші таптың ... ... ... ... ол ... бір ... саяси және экономикалық бағдар
ұстанбады». «Оренбургский край» газетінің журналды «жергілікті халықтық
басылым» деп ... ... ... ... ... ... атап өте келіп, зерттеушілер ол
«Қазақстанда демок-ратиялық бағыттағы ұлттық журнал шығаруды бірінші болып
жолға ... ... ... білім әлеміне ашылған бір терезе болды» деп
атап көрсетеді. М. Дулатов «Оян» деп қазақка ... ... ... ... ... ... ... ниеттегі студент
жастарды іс жүзінде топтастырып, олардың ... мен ... ... ... ... ... ... айту керек. «Айқап» патша
өкіметінің рсакциясынан ксйін ... ... ... ... ... ... ... жалғастырып, жаңа биікке көтерілді.
. Сералинмен қатар, Б. ... Ж. ... С. ... журналдың
рухани жетекшілеріне айналды. «Айқап»төңірегіне әртекті қазақ демократияшыл
зиялыларының талантты студснт жастардың өкілдсрі топтасты. Журналға ... М. ... Т. ... М. ... Қ. Кеменгеров, М.Ж.
Көпеев, А. Мұсағалиев, Б. Сыртанов, С. ... Ы. ... жөне ... ... ... Журнал беделінің өсуіне бастапқы кезеңде оның
жұмысына А. Байтұрсыновтың, М. Дулатовтың ... ... ... ... ... ... жұртшылығы кейіннен қазақ мәдениетінің,
әдебиетінің аса көрнекті кайраткерлеріне ... ... ... ... Ш. ... Б. Майлин, С. Дөнентаев, С. Торайғыров, М.
Жүмабасв-тардыц ... ... ... ... ... ... И. ... ноғай С. Ғаббасов, түрікмен Ш. Назари және ... ... ... ... Тілеубайкызы, Ма-риям Сейдалина,,
Гүлайым Өтегенкызы, Нәзипа Құлжанова журмал беттерінде ... ... ... азат ету, ... мен ... ... ... бірінші нөмірінде М. Сералин оқырмандарға басылымды құрудың
ұзаққа созылған оқиғасын түсіндіріп ... «Біз ... ... ... ... ... ... қазақтың, неше жерден «қап»
деп қапы қалған істері көп. «Қап» дегізген қапияда өткен ... ... сон, ... да ... ... «Айқап» болды».
Айқап» журналы 1911 жылғы қаңтардан 1915 жылғы ... ... ... бір рет, ал ... соң екі рет ... ... ... 88 нөмірі
шықты.таралымы 1000 данаға дейін жстті.
«Оқиғалар» айдарынан көрініп отырғанындай, жер-жердсн Ташкент, ... ... ... ... ... ... ... Бөкей Ордасы,
Омбы, Қапал, Семей, Аягөз және басқа жерлерден хабарлар түсіп тұрған.
«Бізге ие істсу керек?» деп ... бас ... ... ... ... ден ... ... көшу, қалалар тұрғызу, жерден кол үзбеу.
2. Мсктептср мен медреселер ашу, білімді әрі мәдениетті болу.
3. Дін ... өз ... алу, оз ... ... ... ... ... халық мүдделерін қорғау және оларды
үкіметке жсткізе алатын депутаттардың болуы.
5. Петербургте тұрақты өкілдік болуы».
«Айқап» нөмірден-нөмірге жер ... зор ... ... отырды. Бұл
түсінікті де Патша өкіметі орыс және украин шаруаларын ... ... ... ... ... ... ... жерлерін
күштсп тартып алу жолымен «қоныс аудару қорын» құрды. «Айқап» ... ... ... мен жартылай көшпелілердің отырықшылануы,
«тұрғылықты ... елді ... ... ... ... ... тұрмыс-салтын өзгерту қажет деп санады. «Қазақ» газетінің
жетекшілері, ең ... Ә. ... ... ... ... Журнал мен
газет арасындағы жер мәсслесі жоніндегі пікір сайыс екі жақтың да ... ... ... ағарту ісі мен мәдениеттің жаршысы болды. М. Сералин
«біздің ...... ... деп ... Ол Ш. ... ... ... болды. Жәдишілдіктің, жаңа әдіспен дауыстап оқытудың
атасы И. Гаспринскиді өзінің ұстазы және тәлімгері деп білді.
XIX ғасырдың ... ... ... ағым ... ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиет көрінісі24 бет
1.ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері. 2.Қазақ зиялылары ұлт қамы жолында. 3.Әдеби бағыттардың ерекшеліктері мен ортақ бірлігін ажырату32 бет
ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері. Қазақ зиялылары ұлт қамы жолында. Әдеби бағыттардың ерекшеліктері мен ортақ бірлігін ажырату13 бет
Ресейде тәрбие, мектеп және педагогикалық ой-пікірдің дамуы. (ерте кезден бастап ХҮІІІ ғасырға дейін)7 бет
ХХ ғасырдың бас кезіндегі іс-қағаздар18 бет
Сентиментализм14 бет
Қазақ әдебиетіндегі әдеби портрет: ерекшелігі, маңызы, сипаттамасы4 бет
1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
19 - 20 ғ. басындағы Қазақстан мәдениеті8 бет
19-20 басындағы қарақалпақтардың отбасылық некелік қарым-қатынастарына байланысты әдет-ғұрыптары мен салт дәстүрлері жүйесі44 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь