Нарықтық экономикадағы қаржының өзекті проблемалары

Мемлекет тарапынан экономикалық процестерді реттеу кез келген қоғамдық жүйенің, соның ішінде қаржыны басқарудың ажырағысыз элементі болып табылады.
Экономиканы реттеу әдетте екі нысанда — өзін өзі реттеу мен мемлекеттік реттеу нысанында жүргізіледі. Біріншісі коғамдық өндірістің түрлі буындарында қаржы базасын қалыптастырудың шаруашылық жүргізуші субъектілердің өздері жасаппай-даланатын әдістерімен сипатталады. Екінші нысан коғамдык өндірістің даму процесіне мемлекеттін сан алуан экономикалық тетіктері, сонын ішінде қаржы түткалары арқылы араласуын бейнелейді. Экономнканы мемлекеттік реттеуге қаржы жүйесінің барлық сфералары мен буындары қатысады, онын үстіне қаржы жүйесінің әр буыны ықпалының өзгешеліктері болады, айталық, үлттык экономика арақатынастарының (үдайы өндірістік, салалық, аймақтык және т.б.) сан алуан түрлері реттеледі.
Экономиканы мемлекеттік қаржылық реттеу бүл макроэкономикалык тепе-тендікке және экономиканың жүмыс істеуінің әрбір нақтылы кезенінде онын үдемелі дамуына әсер ету үшін, сондай-ақ қаржы ресурстарын шебер пайдаланудын күнделікті процесін қамтамасыз ету үшін шаруашылық жүргізуші субъектіге мемлекеттік қаржылык ықпал жасауыңдын нысандары удістерін мақсатты және дәйекті қолдану процесі ретінде сипатталады. Мүндай реттеудін кажеттігі мемлекет тарапынан қоғам-лық өндірістің барысын коғамға керек бағытта түзетіп отыруды талап ететін өндірістің сипатымен аныкталады.
Мына бастапқы негіздемелер мемлекеттік қаржылық реттейді жүзеге асырудың алгышарттары болып табылады:
1. Коғам дамуының объективті экономиксиық заңдарынын іскимьиын есепке алу.
2. Қогамның барлық мушелерінін тупкілікті мудделерін білдіретін когам
дамуынын гылыми негізделген стратегиялык багдарламасын әзірлеу. Бағдарлама мемлекет пен онын төменгі қүрылымдарынын

нормативтікактілерін қамтамасыз ететін түтас, узақ мерзімді бағыт ретінде анықталады; ойда болмаған жағдайларға байланысты тактикалық сипаттағы түзету жасалуы мүмкін.
3. Козкарастарды білдіретін демократилық жүйенің болуы және халықтын барлық жіктерінің, әлеуметтік, үлттық топтарынын мудделерін еркін біддірудің мүмкіндіктеріне арналған олардың демократлялық институттарының болуы.
4. Шаруашылык кьгзметте кылыктын нормасы мен ережесінен шегіністі
айқын және жедел сезінетін елде жақсы жолга койылган заннамалык жүйенің болуы.
Қаржылық реттеудін көмегімен мемлекет халықтың төлем кабілеттігінін сүранымына, қорланудың қарқынына, тауарлар мен кызметтерді өткізуге, елдер арасындағы тауарлар мен капиталдардын қозғалысына, макроэкономиканың салалық және аумақтык күрылымына ықпал етеді.
        
        V - БӨЛІМ.
НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАДАҒЫ ҚАРЖЫНЫҢ ӨЗЕКТІ ПРОБЛЕМАЛАРЫ
19-тарау. Экономиканы мемлекеттік қаржылық реттеу
19.1. ... ... ... ... ... ... мен
сыныптамасы.
Мемлекет тарапынан экономикалық процестерді реттеу кез келген қоғамдық
жүйенің, соның ішінде қаржыны басқарудың ... ... ... ... ... екі ... — өзін өзі реттеу мен мемлекеттік
реттеу нысанында жүргізіледі. Біріншісі коғамдық өндірістің түрлі
буындарында қаржы базасын қалыптастырудың ... ... ... жасаппай-даланатын әдістерімен сипатталады. Екінші
нысан коғамдык өндірістің даму процесіне мемлекеттін сан алуан экономикалық
тетіктері, сонын ішінде ... ... ... ... бейнелейді.
Экономнканы мемлекеттік реттеуге қаржы жүйесінің барлық сфералары мен
буындары қатысады, онын үстіне қаржы жүйесінің әр буыны ықпалының
өзгешеліктері болады, айталық, үлттык ... ... ... ... ... және т.б.) сан ... ... реттеледі.
Экономиканы мемлекеттік қаржылық реттеу бүл макроэкономикалык тепе-
тендікке және экономиканың жүмыс істеуінің ... ... ... ... ... әсер ету ... сондай-ақ қаржы ресурстарын шебер
пайдаланудын күнделікті процесін қамтамасыз ету үшін шаруашылық жүргізуші
субъектіге мемлекеттік қаржылык ықпал жасауыңдын нысандары удістерін
мақсатты және дәйекті қолдану ... ... ... ... ... ... ... қоғам-лық өндірістің барысын коғамға керек
бағытта түзетіп отыруды талап ететін өндірістің сипатымен аныкталады.
Мына бастапқы негіздемелер ... ... ... ... ... болып табылады:
1. Коғам дамуының объективті экономиксиық заңдарынын іскимьиын есепке
алу.
2. ... ... ... ... ... ... когам
дамуынын гылыми негізделген стратегиялык багдарламасын әзірлеу.
Бағдарлама мемлекет пен онын төменгі қүрылымдарынын
нормативтікактілерін қамтамасыз ететін түтас, узақ мерзімді бағыт ... ойда ... ... ... тактикалық сипаттағы
түзету жасалуы мүмкін.
3. Козкарастарды білдіретін демократилық жүйенің болуы және
халықтын барлық ... ... ... топтарынын мудделерін еркін
біддірудің мүмкіндіктеріне арналған олардың демократлялық институттарының
болуы.
4. Шаруашылык кьгзметте кылыктын нормасы мен ережесінен шегіністі
айқын және жедел ... елде ... ... ... ... жүйенің
болуы.
Қаржылық реттеудін көмегімен мемлекет халықтың төлем кабілеттігінін
сүранымына, қорланудың қарқынына, тауарлар мен кызметтерді өткізуге, елдер
арасындағы тауарлар мен ... ... ... және ... ... ықпал етеді.
Сонымен бірге қаржы түтқаларының көмегімен мынадай негізгі мәселелер
шешіледі:
материалдык өндіріс ... ... ... ... ... ... ... монополиялық қызметті экономикалық шектеу;
кәсіпорындардын, үйымдардын сырткы экономикалықкызметік реттеу, олардын
қуқықтық және ... ... ... ... ... фирмаларда өндірісті дамытулы материалдық
жағынан ынталандырып отыру;
косіпорындарлың уйымдардың, фирмалардың ақшалай ресурстарын солудін ішкі
өндірістік арақатысын реттеу;
ел, аймақ, сала, кәсіпорын, ... ... ... ... және
ннновациялық процестерді реттеп отыру. Сөйтіп, өндірісті қаржылық реттеу
мен ынталандырып отырудын негізінде жалпы алғанда ... ... ... ... ... ... ... яғни мемлекеттік қаржылық реттеудің нақтылы қорытынлысына
оны жүзеге асырудын белгілі бір ... ... ... қол ... ... ... жатады:
а) экономиканы қуршымдық жагынан кайта қүру;
ә) баскарудың барлық деңгейлерінде және меншіктін барлык нысандарында
шаруашылық процестер мен қүрылымдарды монополиясыздандыру;
б) ... ... ... кызметтің, заңдағы
ескертпелерлен басқа қызметтің бірдей барлық түрлеріне еркіндік беретін
барлық шаруашылық жүргізуші субъектілер меншігінін бүкіл нысандарынын,
шынайы ... ... ... ... дамыту;
в) жоғарыда айтылған шарттардан туындайтын мемлекет шенберінде де,
халықаралық кооперация мен енбек бөлінісінің артыкшылығынан шығатын
ынтымақтастыкты дамыту жөніндегі экономикалық одаққа бірітетін ... бір ... ... ... ... де ... ... арасында өндірістің өзгермелі факторларының (әр турлі нысандағы
капиталлардын, жүмыс күшінін, технологиялардың, ақпараттың, меншік
қүқықтарынын және т.б.) еркін кедергісіз ауысу мүмкіндігі.
Әдетте реттеу ... ... және ... ... ... істеу шарттарынын сан атуандығымен, әр түрлі
категорияларды, олардың элементтерін пайдаланумен сипатталады. Сондықтан
осы негіздемелер бойынша ... ... ... ... типтерге,
түрлерге, нысандарға және әдістерге сыныптаудың маңызы зор.
Реттеудің екі типі бар: ол экономикалық (оның: каржылык, бағалық,
кредиттік, валюталық- енбекке акы ... ... және ... ... ... салықтық, бюджеттік, мемлекеттік-кредиттік,
кедендік-тарифтік, валюталык-каржылық, шаруашылық ішіндегі (фирма ішіндегі,
кәсіпорын, үйым, корпорация шегіндегі және т.б.) ... ... ... осы ... сәйкес оның мынадай нысандарын атауға болады:
мысалы, бюджетте -каржыландыру (субвенциялар, ... ... және ... ... салу, валюта-қаржыда—сыртқы инвестициялау,
сырткы қарыздар, сыртқы борыш. Бүлар - қаржылық реттеудін негізгі
нысандары.
Ортақ нысан жоспарлау (болжау) болып табылалы.
Ңарықтық ... ... ... сонын ішінде қаржылық нысандар
мен әдістер арқылы жанама реттеме іс-әрекет етеді. Дүниежүзілік практика
мынадай ... ... ... ... ... - ... салық салу жөніндегі женілдіктер мен санкциялар,
табыстарды, мулікті, активтерді ... ... ... және ... ... қезінде - шығыстарды нормалау, қаражаттардың
пайыздық аударымдары, бюджет тапшылығын қаржыландырудың әдістері, бюджет
артығын пайдалану; ... ... ... ... ... ... ... әлуметтік қамсыздандырдын
нормативтері және басқалары. Бүл реттеушілер ақша ... және ... ... ... ... ... ... кредит (кредит үшін
сыйақылар (мүдделер), есеп мөлшерлемесі мен үлттық банктердің резервтік та-
лаптары, ашық рыноктағы үлттық банк операцияларынын ауқымы), ... ... ... ... және тіркелген бағалардың арақатынасы,
рентабелділіліктің шекті денгейі) реттеуіштерімен толықтырылады.
Мемлекеттік қаржылық реттеу ... ... ... аел манызды
орын беріледі. Салық пен реттеу кәсіпорындар мен халыктың экономикалық
белсенділіктегі ынталығын қамтамасыз етуге арналған. ... ... ... мен ... қарамағында қалатын акша
қорланырының көлемі реттеліп отырады. Бүған жоғарыда айтылған салық
салудағы ... ... қол ... ... реттеу проблемасының екінші жағы бюджеттен
қаржыландыруды пайдалану тиімділігінің дәрежесі болып табылады.
Валюталық-қаржылық реттеудегі ... ... ... ... ... ... ақша капиталының пайыздық мөлшерлемелері, халықаралық
төлем қаражаттары мен бағалы қағаздардын бағамдары, ... ... сан ... ... ішкі ... ... коммерциялық немесе шаруашылық
есеп, қаражаттарды нормалау әдістері, қаржы қорларына аударылатын
аударымдардың нормативтері және оларды пайдалну ... ... ... ... ... ... ... тегіс қамти алмайды. Ол
әдетте, өлшеуді және экономиканы реттеудің қосымша нысандары мен әдістерін
қажет етеді.
19.2. Макроэкономикалық тепе-тендік және қаржы
Макроэкономикалық ... ... ... аса ... ... теңестіруді қажет етеді: сүраным мен үсыным;
тауар және ақша массасы; жинақ ақша мен ... ... ... ... онімділігі және оған ақы төлеу; қаржы ресурстары және
коғамның әлеуметтік ... ... ... бюджеттік
кірістері мен шығыстары; бюджет тапшылығынын мөлшер; және оны ... ... ... ... мен ... ... арақатынастардың
тіпті біреуі бойынша ғана
тепе-теңсіздікке жету бір мезгілде біреуінде немесе бірнеше басқаларында
тепе-тендікті тудыратыны анық.
Қаржы теориясында мемлекет қаржыларының ... енім ... ... әсерін түсіндіру үшін "мулъти-пликатор " үғымы пайдаланылады.
Мультипликатордың түжырымдамасы жалпы үлттық өнімнің (ЖҮӨ) ауқымын екі
әдіспен аныктаудан барып шығады:
1. шыгыстар бойынша, яғни ... ... өнім ... ... ... субъектілердің барлық шығыстарынын жиынтығы бойынша;
2. кірістер (немесе бөліс) бойынша, яғни ... өнім ... ... ... өнім және ... ... ... осы өзгерісін
тудырған бастапкы өзгерістен ауытқудың арақатынасын шыгыстардың
мулътипликаторы, ал салық телемдеріңдегі өзгерістің тепе-теңлі ішкі үлттык
өнімнің одан туындайтын ... ... ... мулътипликаторы
деп атайды.
Бірінші критерий бойынша ЖҮӨ-нің (GNP) қүны мына ... ... (GNP) = С+І8+ ... С — үй ... немесе елдің бүкіл халқының түтыну
шығыстарынын көлемі;
Ig — жалпы жекеше ішкі инвестициялар.
G - тауарлар мен ... ... ... ... алу ... трансферттік төлемдерді шығара отырып);
Хn — таза экспорт, яғни ... ... ... асып түсуі.
Барлық кірістердің сомасы бойынша ЖҮӨ-ні өлшеу мына ... ... ... ... ... көлемі (амортизация);
2) бизнеске салынатын жанама салықтар;
3) жалдамалы қызметкерлердің жалақысы;
4) ренталық төлемдер;
5) пайыз (акшалай капиталдың ... ... ... ... ... ... ... жүмсалымдардан) түсетін кірістер;
7) корпорациялардың пайдасы (бүл пайдаға салынатын салық, дивидендтер,
бөлінбеген пайда).
Бүдан әрі, жалпы үлттық өнімнен ЖҮӨ мен капиталды түтынуға ... яғни ... ... ... ... ретіндегі таза
улттық өнім (ТҮӨ) бөліп шығарылады.
Инфляцияны немесе дефляцияны ... ... ... ... ЖҮӨ көрсеткіші нақты ЖҮӨ деп аталады.
Мультипликатор іс-әрекетінің негіздемесі "үнемдеуге шекті бейімділік" —
МРS және "түтынуға шекті бейімділік"— МРS үғымдарымен анықталады. Бірінші
жағдайда бүл ... ... ... ... ... - ... ... кірістегі өзгерісіне қатынасы. Осыны
негіздей отырып, мультипликатордың сандық мәнін мына ара ... ... ... күбылысы үлттық өндірістің нақтылы көлемі мен
жүмыстылықты өзгерту, инфляцияның үстінен бақылау және экономикалык өсуді
тезлету мақсатымен мемлекеттің шығыстарымен және салықтармен саналы айла-
шарғы ... ... ... ... ... ... ... пайдаданылады.
Салықтар түтыну мен үнемдеудін көлемін төмендетуге және тепе-теңді ТҰӨ-
нің мөлшерін азайтуға ... ... ... ... ... (салықпең бірге) үнемдеу мен импорт осыған үқсас әрекет етеді.
Салықтардың төмендеуі ... ... ... ауысуын және ТҰӨ-нің
соеленген аптуын тудырады. Щыгыстар мультпп.;пкаторьгньщ іс-орекетіне
карама-қарсы салық мултипликаторының іс-әрекеті осылайша көрінеді.
Салық мультипликаторының маңызды сипаттамасы оның ... ... ... ... табылады, яғни ол мынаған тең:
M1 =ТхМРС,
мүндағы: Т — салыктык телемдердін мөлшері.
Сөйтіп, сан жағынан салық мультипликаторы мемлекет шығыстарының
мультипллкаторынан аз ... (МРС пен ... осы ... кезінде). Демек,
мемлекеттің шығыстарындағы өзгерістер осындай мөлшердегі салықтардың
өзгерістеріне қарағанда жиынтық шығыстарға күштірек ықпал жасайды. Кірістер
мен шығыстар мультипликаторларының бүл ... ... ... ... салудың тең артуы сол мөлшерге тепе-тенді ТҮӨ-нің өсуіне жеткізетін
теңдестірілген бюджет мультипликаторының феноменін тудырады. Мысалы, егер Т
мен О әркайсысы 10 млрд. ... ... ... онда ... 10 ... көбейтетінін күтуге болады. Сонымен, теңдестірілген бюджеттің
мультипликаторы мынадай өлшемге тең болады:
mb = mc + mb = ... тв - ... ... ... тп _ шығыстардың
мультипликаторы; гп, — салықтардын мультипликаторы.
19.3. Фискалдык ... ... ... басты мазмүны фискалдык саясатты бюджет (мемлекеттің
шығыстарын пен ... ... ... ... ... ... ... реттеудін процесін жүргізе отырып, үлттық табыстарға
кәсіпорындардың, аймақтардың үлесін көбейту немесе азайту арқылы ... ... ... ... ... ... ... қаржыға аса
зерек ендірістік емес сфераның жай — күйі де осындай тәртіппен реттеледі.
Мультипликаторлардың ... ... ... ... ... ... ... сипатына қарай дискредициялық
фискалдық саясаттың нусқалары үжырымдалады. Күлдырау кезінде ынттандырушы
фискалдық саясат жүргізіледі, ол мыналарды карастырады:
1)мемлекет шығыстарының ... ... ... ... үлкен нәтижесін ескере отырып фискалдық
саясаттың бүл бағыттарының үйлесуі.
Тежеущілік фискаддық саясат бюджет артығына жетуге бағдарлануы ... ... және ... ... ... ... кері бағыттарды қамтиды:
4)мемлекет шығыстарының азаюы;
5)салықтардын көбеюі;
6) бүл бағыттардың үйлесуі.
Дискредициялық емес фискалдық ... ... ... ... ... ... мемлекеттің қаржы процестеріне аз араласуын қажет етеді.
Дискредициялық емес фискалдық саясат автоматты, ягни кіріктерме
турақтандыргыштардың (кіріктірме турақтылық) механизмі негізінде іс-әрекет
етеді. Бүл ... ... ... ... ... салық
алындарының сомасы үлттық өнімнің мөлшеріне тепе-тең түрінде түрленеді:
өрлеу кезінде сүранымды шектей ... ... ... өседі және автоматты
түрде экономикалық өсуді тежейді; қулдырау кезінде, керісішле, үлттық
өңдірістің азаюын жеңілдете ... ... ... ... ... ... ... мөлшерінің (О сызығы) түрақтылық жағдайы
кезіндегі бүл өзгерістер (Т сызығы) көрсетілген.
19.1 ... ... ... ... ... ... мен ... реттеу болып табылады: бюджет тапшылығы өрлеу
фазасында қысқарады, онан кейін жоғалады және бюджет артығы пайда болады,
бүл инфляцияны тежеуге жәрдемеседі. Өйткені үлттық ... ... ... ... қүлдырау фазасында қулдырауды жоюға ынталандыратын
бюджет тапшылығы біртіндеп өсе бастайды.
Практикада ... ... ... ... ... әсерін бастан кешіреді:
1)фискалдық саясаттың қабылданатын шараларының уақыттылығы (уақыттын
кешеуілдеуі);
2)ыгыстыру әсерінің іс-әрекеті, бүл ақша рыногында пайыздық
мөлшерлемелердін өсуімен ... ... ... ... ... ... элементтерінің қысқаруында көрінеді:
3)сүранымды ынталандыру жиынтық үсынымға әсер етеді, бүл бағалардың
инфляциялық көбеюіне әсерін тигізеді және жиынтық шығыстардың көбею әсерін
төмендетеді;
4)ашық экономикада үлттық ... ... ... ... таза экспорттың мөлшерін өзгертетін валюта бағамдары
өзгерістерінің ... ... ... ... фискалдық саясаттың шаралары жоғарыда айтылған
факторлардың іс-әрекетінен әлсіреуі мүмкін. Сөйтіп, кейнешілдік тауарлар
мен қызметтер көрсетуге болатын сүранымды ... ... ... ... ретінде бөліп көрсетеді: мемлекет жиынтық сүранымды
ынталандыруға мүмкіндік туғызады, ресурстардың қамтылу деңгейінің артуына
ықпал етеді, мемлекет ... ... ... ... кеңейтеді, кредиттің
күнын реттейді. Кейне шаралары салықтарды төмендетуді, шыгыстарды
көбейтуді, инввстицияларды ынталандыруды (пайыз мөлшерлемелерін
төмендетудің ... ... ... ... және ... ... айырмашылығы ол ақша
айналысын экономикалық процестерді реттеудің басты қүрады деп мойындайды.
Сонымен қатар рыноктар бәсекелестер макроэкономикалық түрақтылықтың жоғары
дәрежесін қамтамасыз етеді деп ... ... ... ... ... ... жөнінде курс жүргізіледі. Ақша экономикалык
процестерді жанама реттеудің шешуші ... ... ... ... = Р*Q ... салынған қағидат пайдаланылады. Тендеудің сол жақ
бөлігінде сатып ... ... ... ... ... ... ... жалпы саны көрсетіледі, ат оң жағындағы бөлігінде
бүл келемді сатушьшардың түсім-акшасы керсетшеді.
Монетаристердің түрактандыру бағдарламалары мыналарды камтиды:
1)бюджет ... ... ... ... ... ... ... сектордың қызметтер
көрсетуінің бағасын арггыру, салыктарды көбейту);
2)тутыну сүранымын кусыруға бағытталған жалақының өсуін шектеу;
3) шектеулі кредит-ақша саясаты, ақша эмиссиясына және ... ... ... ... банк ... ... ... бағаға және экспорт-импорт операцияларына бақылауды өлсірету,
экономиканың экспорттық секторына ресурстардың ... ... ... ... ... ... үшін ... ақша бірлігін девальвациялау.
Бірақ бүл үшін мына шарттарды орындау қажет:
1) ақша ... ... ... ... ... ... ішкі ... жеткілікті
икемділігі;
3)бағалардың қозғалысына тауарларды өндірудің (үсынудың) жоғары
икемділігі.
4) экономикалық ресурстардын едәуір өзара ... ... ... жеңу үшін үсынып экономикасы теориясының жактаушылары
үсынған шаралар жарамды. ... ... - ... ... ... ... және ақша ... шараларының кешені есебінен
үсынымға нысаналы ыкпал ету, бүл ... ... ... ... жеткізеді. Үсынымды ынталандыру жөніндегі шаралар
мыналарды қамтиды:
1) өндіріс шығындарына қосылатын салықтарды кысқарту;
2) ... ақы ... ... ... ... ... ... оған ақы төлеудің өсу қарқынынан озық жүруі);
3) Өндіріс ауқымын ... ... ... ... ... оның ... ауысылардығын арттыру, бос түрып
қалуларды азайту, өндірістің ырғактылығына жету);
4) өшірісті техникалық жағынан жетілдіру жөніндегі инновациялык
бағдарламаларды енгізу.
Бүл бағытта заңдылыкқа сәйкес ... ... ... ... және ... ... жүмыссыздықтын осуі есебінен
жетуге болмайды.
XX ғасырдын аяғында жаңа теория — турақты даму ... ... ... ... ... ... ғаламдық экономикалық және қаржылық
процестер түсіндіріледі, күрделі шаруашылық ... ... ... ... ... ... даму теориясында түрақты жүмыс істейтін жүйелерді - ... ... ... ... ... мен бірнеше елдің
экономикалық одағына дейінгі жүйелерді дағдарысты қүбылыска алып келетін
себептер айшықталады. Бүл теория мына кағидаттарға негізделген.
1)Кез келген ауқымдағы күрделі ... ... ... ... ... ... ... Бүл осы теориядағы өзекті
қағидат.
2)Экономикалық мүдделерді уйлестіру қагидаты ... ... сан ... ... үздіксіз өзара іс-қимылының
күрделі жағдайларында өзара іс-әрекет ететін тараптар мүдделерінің балансын
сақтауды ... ... ... ... ... мен оны ... ретіндегі
ортараптандыру қагидаты. "Әртараптандыру" термині кең мағынада
экономикалық ... ... ... әр ... ... ... қүрылымдық нысандардың әр түрлілігі, функциялық
әртарап-
тандыру ретінде пайдаланылады.
4)Экономикалық жүйедегі оның дамуына қарай иерархиялық саралау қағидаты.
Орташа ... ... ... ... ... ... ... қүбылыстардың терең себептерін және екінші
жағынан, өндірістің күлдырауына қарсы іс-әрекет ету механизмдерін анықтау
түрақты ... ... ... ... ... ... ... келеңсіз факторлардың әсерін айтарлықтай төмендетуге және тіпті
экономикалық жағдайдың жалпы дүниежүзілік нашарлау кездерінде ... ... ... ... ... ... Нарыктық тепе-тендікке салықтардың әсері
Салықтар саласындағы фискалдық саясат олардың ықпал етуінің екі ... ... ... ... ... ... теориясы). Бірінші
жағдайда салықтар төмендеген кезде жиынтық сүраным артады. Бүл үлттық
өнімнің көлемін және бағалардың деңгейін көбейтеді, яғни ... ... ... ... ... ... үсынымды көбейтеді,
өйткені халықтың табыстары мен жинақ ақшалары, ал көсіпкерлердің өндірісті
инвестициялауы өседі. Қызметкерлердің аз табыс салығы ... ... ... ... ... ... өзі ... үлғаюына
жеткізеді, бүл үлттық өнімнің әсуін, бағалардың төмендеуін білдіреді.
Мүнан басқа "үсыным экономикасының" теориясы салықтардың аса төмен
мөлшерлемелері салықтық түсімдердің ... ... ... ... ... ... ... — үлттық өндіріс пен табыстын
көбеюі есебінен оның өсуіне жеткізетіндігін көрсетеді.
Салықтардың ... ... ... етуінің теориялық дәлелдемесі
ретінде американ оқымыстылары — "үсыным экономикасының" өкілдері А. Лаффэр
және басқалары әзірлеген салық салудың ... мен ... ... ... ... ... атқарады.
Бүл теорияға сәйкес салық мөлшерлемелерінің белгілі бір ... ... ... ... ... есуіне мүмкіндік туғызады, одан кейін
өсу бәсендейді, сонан соң бюджеттің кірістері кәнет күлдырайды. ... ең ... ... ... ынталандырудың міндетін
салық ауыртпалығын түбетейді женілдетудің жолдарынан іздестіріп, шешу керек
деген жалпы ... ... ... ... ... ... пікірлері бой-ынша,— бүл рыноққа бағытталған экономикалық
қарекеттегі шаруашылык агенттерінін ынталылығы. Егер бүл қарекет ... ... онда ... өндіріс интенсивті карқындарда жүзеге асырылатын
болады. Лаффэрдін ойы бойынша, ... ... ... ... ... ... ... сомасының 30%-ынан артық алуға болмайды. Егер
табыстың 40-50% ... ... онда бүл ... ... сонымен бірге
экономиканын жекеше секторындағы инвестицияны да қысқартады.
Американ ғалышарының пікірлері бойынша, егер салықтардын мөлшерлемесі
белгілі бір, ... ... ... ... болса, онда өндірісті
үлғайтута, кәсіпкерлік бастамаға арналған ынталандырмалар ... ... ... ... ... түсетін салық түсімдері төмендейді (19.2
сызбаны қараныз).
Сөйтіп, касық сызық салықтар мелшерлемелерінің ... мен ... ... ... ... түсуі арасындағы озара
байланысты қамтып керсетеді. Салықтың мелшерлемесі артқан кезде мемлекеттің
кірістері салықтар есебінен алғатіпсын көбейеді. Егер салық мөлшерлемесі
бір шекарадан —Т ... асып ... онда ... ... азая ... ... ... өндірістің ынталандырмаларын
төмендетеді және олардың есебінен мемлекеттің кірістерін азайтады және
керісінше. Салықтардың төмендеуі мүндай жағдайда ... ... ... ... қисық сызығына сәйкес салықтық түсімдер тым жоғары мөлшерлеме
кезінде Т нүктесінде және тым ... ... ... Т ... ... ... егер Т ... салықтардың мөлшерлемесі сұранымды
ынталандыр-майтын болса, Т нүктесінде салықтардың ... ... және ... ... көбейтуді ынталандыра отырып, жүмысқа, жинақ
ақшаға және инвестицияларға ынталандырмалар жасайды.
19.2 сызба. Лаффэрдің кисық сызығы
Е=0
Е=1
Т 100% ... ... ... ... ... ... салығын салу, фискалдық мағынасынан басқа, маңызды
әлеуметтік функиия орындайды — халықтың түрлі ... ... ... ... ... Нақ осы ... әлеуметтік
бағдарламалар бойынша бюджеттік шы5ыстар да орындайды, соның нәтижееінде
табыстары төмен адамдар табыстары жоғарырақ топқа ауысады сөйтіп
әлеуметтік теңсіздік ... ... ... Лоренцтің қисық сызығы сипаттайды (19 3 сызба). Денгейлес
білікте (осьте) от басыларының пайызы, ал сатыласта табыс пайызы салынған.
Биссектриса сызбада ... ... ... ... ... ... ... сызық 1 салықтытөлегенге дейінгіні, қисық сызық 2
оларды ... ... ал ... ... 3 ... бюджеттен
төленетін трансферттік төлеуден кейінгіні қамтып көрсетеді Г нүктесі
абсолюттік теңсіздіктің жағдаятын білдіреді. Сызбаның штрихталынған ... ... ... ... және ... ... ... төлемдердің теңсіздік дәрежесін қамтып көрсетеді.
Мөлшерлемелердің шамасымен және ... ... ... шамасымен
байланысты болатын салықтык реттеудің маңызды аспектісі ішкі қорданымдарды
"үстаудың" және шетелдік инвестицияларды тартудың мүмкіндігі болып
табылады. Жоғары салықтар капитатдарды қолданудан алынатын ... аз ... ... ... ... неғүрлым жайлы салық
климаты бар елдерге "капиталлардың безшуін" тудырады.
19.3 сызба.
100%
Бүл факторға сондай-ақ салық салу ... ... ... ... ... "оффшорлық аймақтардың" бар болуы жағдай жасайды. Басқа жағынан,
жоғары сатық мөлшерлемелері елге шетелдік
-----------------------
Абсолюттік
тепе-тендік
3
2
1
Абсолют тік тепе-тендік f

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Нарықтық экономикадағы қаржының өзекті проблемалары туралы14 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Кедейшілік қазіргі қоғамның өзекті проблемасы6 бет
Сақтандыру және рыноктық экономикадағы қаржының өзекті проблемалары102 бет
Әлеуметтік – экологиялық проблемалар және өзекті мәселелері22 бет
Педагогикалық инновация10 бет
Су мәселесі5 бет
Экология ғылымының пайда болуы мен қалыптасу кезеңдері және қазіргі экологиялық білім беру маңыздылығы43 бет
Қазақстан Республикасындағы әлеуметтік проблемаларды реттеудегі мемлекет функциясының басты бағыттары53 бет
Қазақстан Республикасының экологиялық қауіпсіздігінің жай-күйі мен проблемалары17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь