Азияның қорықтары на физикалық географиялық сипаттама

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
І.Тарау
1.1 Азияның қорықтары на физикалық географиялық сипаттама ... ...4
1.2 Ақсу.Жабағылы қорықтын сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
ІІ.Тарау
2.1 Ыстық.көл қорықты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
2.2 Өзбекстан аумағындағы қорықтар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
2.3 Тәжікстан қорықтарының маңыздылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20
Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
Қорықтар — шаруашылыққа пайдаланудан алынған, әр түрлі географиялық аймақтарда орналасқан, табиғатқа тұрақты және комплексті зерттеу жүргізетін ғылыми мекемелер. Мұнда табиғи процестердің даму заңдылығы кеңінен зерттеледі. Жабайы жануарларға санак жүргізу әдістері, орман және ауыл шаруашылығы зиянкестерімен күресудің биологиялық әдістері, хайуанаттар қорының азайып-көбеюіне әсер ететін факторлар, сирек аңдар мен есімдіктерді қалпына келтіру мәселесі терең талданып, қорықтағы табиғи ресурстарды сақтаудың жолдары белгіленеді.
Қорық территориясының климаты, топырағы, өсімдіктер дүниесі мен басқа да байлықтары көп жылдар бойы терең ғылыми зерттеуден өтеді, онымен көршілес шаруашылықта пайдаланылған территориялардағы өзгерістерді ескере отырып, табиғат байлықтарын шаруашылыққа пайдаланудың тиімді жолы анықталады.
Қорықтарда ғылыми жұмыстар бүкіл жыл бойы жүргізіледі. Ұзақ жылдарға жоспарланатын мұндай комплексті жұмыстардың теориялық және практикалық маңызы зор. Қорықтарда «Табиғат шежіресі» жылма-жыл толықтырылып отырады. Мұндан жан-жақты мәліметтер қорық территориясындағы табиғи процестердің көп жылғы даму құндылықтарын анықтауға мүмкіндік береді. Сондықтаи да өлкеміздің даңққа бөленген керікті (орындарын бұрынғы тамаша қалпында сақтау, азайған хайуанаттар мен өсімдіктер дүниесін қамқорлыққа алу қажет. Мәселен, еліміздегі Воронеж қорығынан 2 мыңдай кәмшат басқа өзендерге жіберілді. Бұлғын, жұпартышқан сияқты андар да қорықтан жаңа қонысқа көшірілді. Қазақстандағы Барсакелмес қорығында құлан санының өсуіне байланысты бұл жануарларды келешекте Сарыарқаға жіберу жоспарланып отыр.
1. РязанцевС. Н., Павленк о В. Ф., Киргизская ССР, М., 1960; Фи-зическая география Прииссыккулья, Фр., 1970.
2.Коротаев В. Н., Береговая зона озера Иссык-Куль, Фр., 1967
3.Дүйсенов С. Қ. Географиялық белдеулер –ХБГ, 2001, N 4.
4.Полярлық координаттар. – Физика және география. 2005, N 6.
5.Госпадинов В. Г. Топография – Москва 1974 г.
6.Түсіпбекова Г. Географиялық карта туралы жалпы мәліметтер.-
7.География және табиғат –2006,N 2.
9.Коринский В.А. , Щенев В. А. , Душина И. В. – Материктер мен мұхиттар географиясы. Алматы,2001.
10.Төкенов Б.Географияны оқыту әдістері –География және табиғат. 2003, N 6 .
11.Сейсенов А. Географиялық карталарды оқыту. География окружающая среда 2005 , N 3 .
12.Топографиялық карталар.- География және табиғат . 2004, N 6.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
............................................3
І-Тарау
1.1Азияның қорықтары на физикалық географиялық сипаттама.......4
1.2Ақсу-Жабағылы ... ... ... ... ...... ... алынған, әр түрлі географиялық
аймақтарда орналасқан, табиғатқа тұрақты және комплексті зерттеу жүргізетін
ғылыми ... ... ... процестердің даму заңдылығы кеңінен
зерттеледі. ... ... ... ... ... орман және ауыл
шаруашылығы зиянкестерімен күресудің биологиялық әдістері, хайуанаттар
қорының азайып-көбеюіне әсер ... ... ... ... мен ... келтіру мәселесі терең талданып, қорықтағы табиғи ресурстарды
сақтаудың жолдары белгіленеді.
Қорық территориясының климаты, ... ... ... мен ... ... көп ... бойы ... ғылыми зерттеуден өтеді, онымен көршілес
шаруашылықта пайдаланылған территориялардағы өзгерістерді ескере отырып,
табиғат байлықтарын шаруашылыққа ... ... жолы ... ... ... бүкіл жыл бойы жүргізіледі. Ұзақ жылдарға
жоспарланатын мұндай комплексті ... ... және ... зор. Қорықтарда «Табиғат шежіресі» жылма-жыл толықтырылып отырады.
Мұндан жан-жақты мәліметтер ... ... ... процестердің көп
жылғы даму құндылықтарын анықтауға мүмкіндік ... ... ... ... ... керікті (орындарын бұрынғы тамаша қалпында
сақтау, азайған хайуанаттар мен өсімдіктер дүниесін ... алу ... ... ... ... 2 мыңдай кәмшат басқа өзендерге
жіберілді. Бұлғын, ... ... ... да ... жаңа ... Қазақстандағы Барсакелмес қорығында құлан санының өсуіне
байланысты бұл ... ... ... ... ... отыр.
Ф-ОБ-ОО1/035
1.1Азияның қорықтары на физикалық географиялық сипаттама
Бұл айтылғандар қорықтардың табиғат қорғау мәселесінде атқаратын ролі ... ... ... қатар мұнда жылма-жыл бірнеше мыңдаған адамдар
болып, қорықтың сұлу ... оньщ ... мен ... ... ... ... ... уақытта табиғи ресурстарды пайдалану және
олардың қайталанбас сұлулығын сақтаудың ғылыми негізін ... ... ... тұр. ... бұл мәселенің табиғат байлықтарын қорғап,
оларды халық ... ... ... үшін зор маңызы бар. Бұл
міндеттердің Қазақстан жағдайында да актуальды екендігі аян. ... ... ... ... жерді алып жатқан байтақ өлке өзінің саялы да аялы
қалың орман-тоғайы, оны ... сан ... ... ... ... аққан езен суымен бай, көрікті. Біздің өлкеде 34 миллион
гектар жыртылған құнарлы жер, 186,9 ... ... ... мен
жайылымдықтар, 22 миллион гектар ... Д. И. ... ... ... ... ... ... қазба байлықтардың ірі кен
орындары, 11 мың өзен, 7 мыңнан астам көлдер мен су қоймалары бар. ... ... ... ... ... ... өте бай. Осы мол табиғат
қазыналарын көздің ... ... ... республикамыздағы
Алматы, Ақсу-Жабағылы, Барсакелмес, Қорғалжын және ... ... 1976 жылы ... ... ... ... зор. ... келешекте де осындай табиғи лабораториялар көбейе берсе
дейміз.
Талас Алатауының ... ... ... ... ... Орта Азия
мемлекеттік университетінің профессоры А. Л. ... ... ... жылы ескі ... ... табиғатты және өнерді қорғаудың
Түркістан комитеті көтерген болатын.
Ф-ОБ-ОО1/035
Осы комитеттің ... ... ... Орта Азия ... ... ғалымдары профессор Д. Н. Кашкаров, М. Г. Попов,
Е. П. Коровин, М. В. ... II. А. Димо Ақсу мен ... ... ... ... ... ... жүргізді. Бұл еңір табиғатының
сұлу көріністеріне, өсімдіктері мен ... ... таң ... олар
Тянь-Шань тауының осы бөлігін қорыққа айналдыру керек деген қорытындыға
келеді. Ланд-шафтысы сондай ... ... және ... ... ... ... деп жазғарғы ағысынан батыста Шыршық пен Келес
езендерінің жоғарғы ағысына дейін 250 ... аса ... ... ... Алатауының оңтустік беткейі Өтем, Піскем, ... ... ... ... және оңтүстік-батысқа қарай созыла түседі.
Талас Ала-тауының солтүстік жағы Шоқпақ және Майдан тал ... ... ... кетеді. Ақсу мен Жабағылы өзендерінің басталар жотғарғы
жағынан жан-жаққа Жабағылы, Алатау, Балдыбірек және басқа да ... ... ... ... осы ... алатын өзендер Арысқа келіп кұяды.
Жабағылы тауының ең биік шыңы теңіз деңгейінен 2915 м, Алатаудікі — 4042 ... ... — 4072 м ... ... ... көбіне тік келеді.
Алатау жотасы мен ... ... ... ... ... м
биіктікте жайпақтала келіп, жазыққа айналады. Тау беткейлеріне тән қасиет —
онда ... ... жоқ. Тек ... ... ғана ... ... ... көруге болады. Судың жуып-шаюынан өзендер бойында терең,
беткейлері тік аңғарлар — ... ... ... ... Ақсу ... осындай каньондар ... 30 ... ... ... 500—600 метрдей келеді
Ф-ОБ-ОО1/035
1.2Ақсу-Жабағылы қорықтың сипаттама
Қорық территориясынан ағып өтетін ... ... пен ... Арыс өзенінің тармақтары болып саналады. Қорықтағы ең ірі өзен ... ... 120 км, ені 10, кей ... 20 м, ... ... жарты
метрдей, суы тасыған кезде 2 метрге дейін жететін ағыны қатты тау ... су ... ... ... ... май ... ... түсті болса,
ал жаз айында, өзен тасыған кезде, оның түсі сүт ақ ... ... ... аты да ... ... ... ... керек. Жабағылы өзе-нінің
ұзындығы Ақсуға қарағанда екі еседей қысқа: суының түсі тасыған уақытта
сары болады, кейде ... саз ... ... ... ... де болып
келеді. Өзендер басын мәңгі мұз бен ... ... ... да, олар ... ... екі рет тасиды. Әсіресе, жазда тасығанда өзендер кейде арнасынан
шығып, жолындағының бәрін өзімен ... ала ... ... де ... 1959 жылы ... ... тасығанда, бұрқыраған күшті су ағыны
жолындағы ... ... ала ... ... ... қатпайды, тек жиектеріне
мұз қатады.
Ақсу-Жабағылы қорығында көлдер жоқтың касы. Тек көлемі бірнеше ондаған
шаршы ... ... ... ... ... ... немесе өзендер
иірімінде пайда болады. ... ... ... ... ... жатады. Соңғы келдің неге «Қызөлген» деп аталуын сұрағанда, бізге
ауыл қариялары мынадай аңыз-әңгіме айтып ... ... ... шуақ ... ... осы көл маңына бір бай
қоныс аударыпты. Оның ай мен ... ... сұлу қызы бар ... ... ... ... ... жоғарылау бір байдың әумесер баласына
бермек боп сөз байласыпты. Бейшара қыз әкесінің аяғын құшып
жылап, ... ... ... ... ... көрмеген қатал
Ф-ОБ-ОО1/035
бай жібімепті. Бойжеткен өз теңіне қосыла алмасын білгең соң ертеңгілік
үйінен қашып ... ... тау ... тіршілікпен қоштасып, сұлу
табиғатқа мұңын айтыпты. ... ... осы ... ... ... Көл-дің
«Қызелген» аталуы сондықтаы деседі.
Қорық жерінде бұлақтар да бар. Бірақ кебі ... ... ... ... ... қар ... деңгейінен 3300 м биіктікте жатады. Мұздардың жалпы
көлемі мәңгі қар көлемінен 4—5 есе кем. Жабағылы өзенінің жоғарғы ... 11 м, ... ... ... ... 14 м ... ... Олардың ішіндегі ең ірісі Ақсай жотасында. Оның ұзындығы 1600 м, ені
350 м.
Талас Алатауының жоталары негізінен қалыңдығы 2000 ... ... ... әк ... тау ... құралған. Гранит пен сиенит жыныстары
аз кездеседі. Олардың әк ... ... ... ... пайда болады.
Таудың 1800 м биіктігіне дейін әк тастың бетін бор (70—110 миллион жас)
және үштік (70 ... кем жас) ... тән ... ... ... жыныстары басқан. Бұл жыныстар ... ... ... өзендер бойындағы аңғарлардан жақсы байқауға болады.
Қорықтың Каратаудағы палеонтологиялық бөлімінде юра дәуірінің сланецтері
көп-ақ. Бұл сланецтер бір парақ ... ... жұқа ... ... да ... оны ... ... деп те атайды. Олардың түсі
ақшыл сұр, кейде ақ келеді. Бұл ... ... ... ... ... ... жұмсақ лай, тұнба күйінде қалған. Қейіннен қатқан бұл
түнбалар өз беттерінде осы жерде бұдан 120 ... жыл ... ... ... мен жануарлардың таңбаларын сақтап қалған. Бұл жерде ... ... ... ... ... ... насекомдардың,
моллюскалардың,
Ф-ОБ-ОО1/035
бакалар мен балықтың тасқа түскен суреттері бар. ... ... ... ... мен алып ...... ... табылуы палеозоологтарды қызыктырып отыр. Өткен дәуірлерде
қорық территориясы меноған көршілес жатқан ... ... ... ... ... ... ... (бұдан 350—550 миллион жыл
бұрын) қорық территориясы теңіздің түбі болған. ... әр ... ... Тек силур дәуірінін аяқ кезінде (бұдан 310 миллион жыл
бұрын) ерекше тектоникалық қозғалыстың әсерінен теңіз суы тартылып, құм ... көп ... ... ... Одан ... де бұл өңір ... ... кешті. Мәселен, бұдан 150 миллион жыл бұрын мұнда ауа райы ... ... ... есіп ... ... жері ... ... Бірак ылғалды
климат көпке созылған жоқ: төменгі бор дәуірінде (бұдан 100 ... ... ... ... ... ... жойылып кеткен. Кайнозой дәуірінде
бүл ауданда төбе-төбе жоталар пайда болған. Эоценде күшті тау ... ... ... ... ... ... тауы ... пайда болды. Ақсу-
Жабағылы қорығының ... ... міне ... ... ... да мол. ... мыс, қорғасын қорлары көп екендігі
анықталып отыр.
Қорықта ауа райы өте қүбшімалы. Қысы суық, кейде ... ... ... ... ... ... ... Тәуліктік ауа температурасының өзі де
өзгермелі. Тауда жаз айының кейбір күндерінде өте суық ... ... ... ... тау ... ... тең; ... айындағы орташа
температура—4,9° болса, июльде ол+21,б°. Көбіне ... бұл жер ... ... ... ... ... ауа райы ... басқа
жоталарына қарағанда ылғалды.
Таулы өңірде биіктікке байланысты да ауа райы өзгеріп отырады. Тауға
Ф-ОБ-ОО1/035
100 м кетерілген ... ауа ... ... ... 0,6 ... ауа ... болып, жауын-шашын артады. Таудың биік ... ... де ... ... Тау етектерінде қар 4—5 ай жатады, кей
жерлерде ... ... ... ... жетеді. Март айында бұл өңірде
ауа райы күрт ... Қар ... күн жыли ... Бәйшешектер гүлдеп,
қара ала торғайлар келіп, тау ішін «әнге» бөлеген кезде кенеттен қар ... ... ... ... ... ... Кейде мұндай суық бір
жетіге созылатын кездері де болады. Бұл ... ерте ұшып ... ... ... ... жібереді.
Таудың альпі белдеуінде қыс 6—7 айға дейін ... Қар ... ... тау ... ... беті ... ... де, күнгей жағы қарсыз
болып, онда тіршілік ететін елік, арқар, таутеке сияқты хайуанаттардың
қыстап ... ... ... ... ... Жер бедері мен ауа райы-ның әр түрлі болуы өсімдіктер
дүниесіңің алуан түрлі болуына жағдай жасайды. Тасты, қүзды ... ... ... м) топырақ онша қалың емес. ... ... м) ... топырақты келсе, ормандыдала белдеуі (1200—2000 м)
қызыл-қоңыр топырақты, ал тау етектері сүр ... ... ... ... ... ... дан. Оның ... мүктің
61, қынаның 58-ден аетам, жоғары сатыдағы өсімдіктердің 1336 түрі еседі.
Бұл — бүкіл Қазақстанның өсімдік құрамының төрттен ... ... ... ... биіктігі 1200-дан 4200 метрге дейін
болатын таулы өңірде орналасқандықтан, мүнда жартылай шөлейтті, ... ... мен ... ... тән өсімдіктерді
кездестіруге болады. Мәселен, жартылай шөлейтті белдеуге
Ф-ОБ-ОО1/035
тән ... ... ... қияқ, қозықүлақ, шоқайна сияқты шептерді
Ақсу, Талдыбұлақ, Жабағылы өзендері бойынан 1100—1250 м биіктік аралығынан
ұшырастырамыз. Қорық орманында ... ... ... ... арша ... арша деп ... ... үш түрі өседі. Таудағы тоғайларда жапырақты
ағаштардан — талас терегі, тал мен ... ... ... кездеседі. Тау
беткейлерінде жабайы алма, түркістан ... ... ... ... ... ... көрсек, ойда аздап шетеннің екі түрі, үйеңкі ағашы,
жоңғар доланасы кездеседі.
Бұталы ағаштың 60-тай түрі бар. ... ... ... 8 ... 10 ... қарақат бұталар кебірек таралған. Сондай-ак, ақ
тікенектің 3 ... ... 2 ... ... 3 түрі ... осы ... ... өсімдік түрлерінің көп екендігін төменде
келтірген ... ... ... және бұл ... ... арақатынасын да жақсы айыруға болады.
Өсімдіктер тұқымдастарының жалпы саны 438, түр саны 1206. Оның ... ... ... саны — 69 (түр саны — 216), ... — 14 (131), ... ... — 41 (122), ... гүлділер — 24
(70), шатырша гүлділер — 34 (69) ... ... ... тұқымдастарыньщ
саны —24 (түр саны — 68), қалампыр тұқымдастар—15 (60), лалагүл тұқымдастар
— 11 (56), сарғалдақ тұқымдаетар — 18 (49), ... ... — 12 ... ... (40), ... (39). Ал ... бірқатар өсімдіктің тұқымдастар саны 1-ден 8-ге
дейін ғана. Оларға мына ... ... қияқ ... ... саны — 7 (тур саны —- 32), ... ... тар —- 8 (14), ойран
шөптің тұқым саны (14), көкнәрдің тұқым саны — б (13), ... шөп — 4 ... — 1 (12), ... ... ... — 5 (түр ... 12), қоңыраубас туқымдастары — 5 (10), қожағай 1 (8),
кү~реңот— 2 (8), ... ... саны — 4, түр саны — ... өсімдік тұқымдастарының тұқым саны--87, түр саны - 66. Енді осы
өсшдіктердің жалпы өсімдік түрлерімен ... ... ... күрделі гулділер тұқымдастарының процент есебі 17,4, бұршақ
тұқымдастардың процент есебі 9,5, қалғандарының ... ... ... ... есебі 8,9-дан 0,6 процентке дейін.
Қара арша. Ақсу өзені маңында тау жотасының күнгей бетін ала, 1200 ... ... ... ... ... 1700—2400 м биіктікте көбіне тау
қыраттарының теріскей ... ... ... ... адамның баруы
қиын жерлердегі аршалы орман 200—350 жылдай жасаған. ... ... 13 ... ... ... Нағыз биік аршалы орманды осы жерден
көріп, ... ... ... ... Ақсу, Кіші және Үлкен Балдыбірек өзендері төңірегінде
3300 гектардай жерді алып жатыр. Аршаның бұл турі Ақсу өзенінен солтустікке
қарай ... ... ... әр жерде сорайып турған бұл ... ... ... ... ... ... қалады. Сауыр
аршасы қорықта басқа арша түріне қарағанда көбірек ... ... ... Оны Үлкен және Кіші Қайыңды ... ... ... м
биіктіктен көреміз, Балдыбірек пен Жабағылы езендері ... ... да ... Ақсу ... ... ... ... Балғын аршасы қорық жерінде субальпі белдеуіне тән тутасып
еседі. Мұнда бұл арша 11 мың ... ... алып ... ... ... өніп-
өсіп, тау беткейлерін жасыл түске бояйды.
Қазір арша орманының көлемін ұлғайту мақсатымен қорықта біраз жұмыстар
істелуде. Тау жоталарында ... ... ... ... ... ... ... Мәселен, Кіші және Жануарлар дүниесі.
Ф-ОБ-ОО1/035
Қорық жерінің таулы және ауа райының құбылмалы болып келуі жер ша-рының
әр түрлі ендіктерінде ... сан ... ... мен құстардың осында
шоғырлануына жағдай туғызған. Оның шағын территориясында Ев-ропа, Солтүстік
Африка, Англия және Орта Азияның әр ... ... ... ... Міне ... бір ... шығу тектері әр түрлі аңдар
мен құстардың ...... ... тауы хайуанаттарының тарихы
күрделі және өзінше ерекше екенді етеді.
Соңғы деректерге қарағанда, ... ... және оған ... ... ... 238, сүт ... 42, бауырымен жорға-лаушылардың
9, қос мекенділердің 2 және балықтың 2 түрі мекендейді екен. Насекомдардың
да ... ... осы ... ... ... ... ... шіл, бедене, кептер секілді кәсіптік
маңызы бар құстар тіршілік етеді. Қекілік кебіне ... ... ... қыс айларында таудың төменгі етегіне қарай қоныс
аударып отырады. Ұлар — альпі белдеуіне тән. Оны шабындық ... ... ... ... ... Бір ... ... кезде бырылдаған үн
шығарып, таудың етегіне немесе қарсы беткейге ұшып ... Қөп ... ... ... осы ұлар ... ... ... бұл құс август-
сентябрь айларында «ән» салуды үдетеді.
Көктем, күздеғі құстардың ... мен ... ... қорық территориясы
еліміздің әр түкпірлерінен келген құстарға толы болады. Мұнда тундрадан
дөңгелек тұмсықты балшықшы құстар мен ... ... ... ... ... тіпті шөлді аймақта мекендейтін бұлдырықтар да кездеседі.
Әсіресе, мекендеуге қолайлы арша орманы ішінде құстар көп болады. Бұл ... ... ... ... ... ... торғайлар ұя салады.
Әсіресе,
Ф-ОБ-ОО1/035
ағаштың басында сазбен сыланған тырқылдақ ... ... жиі ... ... екі рет ... бұл ... өзінің қомағай бала-
пандарын май-июнь айларында аршаға зиянын тигізетін қоңыздар, ... және ... да ... ... орман шаруашылығына
пайдасыгі тигізеді. Осындай пайдалы құстарға саны едәуір келетін қара
шымшық та ... ... ... ... ... сияқты зиянды
насекомдарды жоюда гималай сары ... да ... ... тамашалауға келген табиғат әуесқой-таудың оңтүстік бөлігінде аз
мөлшерде ксздеседі. Оның негізгі ...... пен тал ... ... ... ... бақтары. Қаратау жотасында шетен, тұт ... ... ... де ... Жұмақ шыбыншы торғайы ертеден кешке
дейін. бұтақтан-бұтаққа секіріп, тыларының көңілін ... ...... ... т о р ғ а й ы. Ол ... ... тек Талас
Алатауының батыс атырауында және осы жерге шектесіп жаткан ... ... ... бір ... — аспанда жылдам ұшып, толқын
тәрізді қимылымен инеліктер, қос канаттыларды әуеде қуып ... ... жылы ... ұшып ... жұмақ шыбыншы торғайдың ағаш
бұтақтарында ұяны ұзақ салуы да қызық-ақ. Тіпті қорықта бұл ... үш жыл бойы ... ... ... Онда 3—5 жұмыртқа салып,
балапан шығарады Бұл әсем де сәнді канаттының ... ... саны өсіп ... ... ... әрі ... тек Тянь-Шаньды мекен
еткен сирек кездесетін қанаттылардың бірі — көк құс. Олар ... мен ... ... ... ... Талас Алатауынаи баска Іле Алатауында
бар. Барлык қоныстарында саны мардымсыз ... ... тым ... ... ... бірі.
Ф-ОБ-ОО1/035
Жылылықты сүйгіш көкқұс — нағыз тау құсы. Қорықта ... және ... тау ... ... Жыл құсы, Таулы шатқалдарда,
қияларда, өзен ақғарында қоныстануды ұнатады. ... ... ... ... ... ... ... тік жартастардың қуысына,
үңгірлерге салады. Көкқұс бір салған ұясын ... жыл ... ... ... ... балапанын басып шығарады. Олар жазда көбінесе
насекомдармен, күз айларында жабайы ағаш жемістерімен ... ... бұл ... ... ... аймағы шағын ғана, әрі саны да аз.
Сондықтан да ол ... ... ... алынып, санын көбейту
үшін барлық шаралар қолданылып жатыр. Өзінің әдемілігімен және ... ... ... ... адамды қызықтыратын көкқұстың биологиялық
ерекшеліктерін зерттеумен де қорық қызметкерлері айналысып келеді.
Қыс айларында ... ... ... ... қарсыз болады да, онда
торғайлар, кекіліктер, шақшақай торғайлар кеп жиналады. Осы ... ... ... ... ... Тас, құздарда тіршілік етуге бейімделген
құстардан — қүз көктекесін атауға ... Дене ... ... сәл
үлкенірек келген көктекенің қүздарда салған ұясына ... ... ... 35— 38 ... ... бүл ... ұясын жаеауға 8 килограмға
дейін саз балшықты пайдаланады екен. Территориясының бітік тау жоталары;
солтүстік жағын Кұмгей ... мен ... ... ... ... ... ... Теріскей Алатау мен Көкшалтау жотасы. Алай ... ... ... мен Алай ... алып жатыр.
Ф-ОБ-ОО1/035
2.1 Ыстық-көл қорықты
Ыстықкөл — Солтүстік Тянь-Шаньдағы тұйық көл. Қырғстан ССР-і ... ... мен ... ... тау ... ... 1608 м
биіктікте (Ыстықкөл қазан шұңңырында) орналасқан. Ауд. 6236 км2 ... ... 6330 км2), ұз. 178 км, ... бөлігі 60 км, тереңд. 668 м
(кей деректер бойынша 702 м), орташа те-реңд. 278 м, көл. 1738 кмг. ... ... ... өзен ... ... ... ... 3 кмг). Ірілері —
Жырғалаң, Түп. Ыстық-көл ... ... 21,9 мың км2. ... ... ... ... ... және оңтүстік-шығыс жағалауында ғана
(Түп, Жырғалаң, ... ... ... ... ... ... темпрасы июльде (жағалауында) 16—17°
С, ... —2°, —7° С. ... ... ... ... мм, Көл ... ... 700 мм. Күшті желдер (жылд. 30—40 м/сек) әсерінен көлдө биікт.
3—4 м-яік толқындар болады. Деңгейінің ... ... 10—50 см, ... ... ... 2—3°С, июль — августа 19—20° С. Аязды жылдары
шығанақтары ғана қатады. ... 12 м, ... 5,8 %о. ... ... ... т. б.) ... ... түрі бар. Көл өңірінде 1958 жылы Ыстық-
көл ... ... Кеме ... Басты порттары — Рыбачьө және
Пржевальск. Пржевальск қаланың маңында
көрнекті орыс ... Н. М. ... ... ... солтүстік
жағалауында Шолпаната, оңтүстігінде Тамға курорттары, демалыс ... ... жәнө ... ... Ыстықкөл шығыс бөлігін ала Тянь-Шань тауы өңірінде орналасқан.
Облыс шегінде Ыстықкөл қазан шұңқыры ... ... ... ... ... ... ... 16,9° С (Прже-вальск), 17,5° ... ... ... ... ... ... территориясының геолгиялық құрылысында жасырын және фанерозой
жыныстарының жиынтығы кеңінен тараған. Бұл ... ... ... ... ... ... құрылысы әр
құрлымдық элементке ажыратылады: 1. Байсұн атпарлы массиві (Байсұж
құрылымдық-формациялық зонадан ... 2. ... ... ... ... ... ... Оңтүстік Бұқантау, Түркістан-Алай,
Зеравшан-Түркістан, Зеравшан-Алай,. Оңтүстік Гиссар және ... 3. Орта ... ... массиві (Қаратау-Нарын және Белтау-
Құрама зонасы); 4. Үстірт құрылымдық-формациялың зонасы. Кембрий қабаты
континенттік және ... ... ... ... ... бұл мөзгілде Оңтүстік Тянь-Шань жүйесінен байңалады.
Ордовикте құмдытақта ... ... ... ... ... Оңт. ... ... төмен қарай майы-
су қарқыны күшейді, бұған байланысты қазіргі Өзбекстан территориясында
теңіз трансгрессиясы дамыды. ... ... және ... ... ... тез
тартыла бастады, девонның соңында теңіз деңгейі одан әрі ... ... ... су ... бірнеше мезет қайтадан көтерілгені
байқалды. Ақырғы карбон кезінде құрлық ... Оңт. ... ... ... ... ... Тянъ-Шаньға, Байсүн массивіне гранитоидтың
интрузиялар енді. Қазіргі кездесетін алғашқы ... ... ... ... ... соңғы пермь жыныстары құрлықтың жағдайда пайда
болған. Орта ... ... ... ... Қарақұм күмбезі және Үстірт
өңірі платформалық, алқап ... ... ... ... ... ... шөгінділер) Құрама, Шатқал жо-таларында кездеседі. Юра
уаңытында аккумуляция процесі кеңінен ... ... бор ... ... ... ... ... палеоценде
Ф-ОБ-ОО1/035
керісінше ойыстап төмендеу салдарынан теңіз трансгрессиясы күшөйді де,
эоцен кезінде қазіргі Өзбекстанның бүкіл территориясын ... ... ... ... теңіздің тартылуы дамыды, неогенде теңіз
айдыны тек Үстірт өңірінде ғана сақталды. Антропоген кезінде ... ... ... ... Жөр ... ... ... одан әрі
дамуы, тектоникалық қозғалыстар біздің заманымызда да ... Оған ... ... ... жөр ... ... жиі қайталанып
отыр. Өэбекстан қойнауы пайдалы қазындыларға бай Қаратау-Нарын зонасынан
сирек металл, темір рудасы, полиметалл, ... ... ... ... ... қорғасын, мырыш, алтын (Көнгбұлаң,
Қызылалмасай), алунит, боксит, каолин, Зеравшан-Түркістаннан алтын
(Мұрынтау, Чармитан), ... ... ... ... ... кен орындары
ашылды. Республика қойнауынан 562 (125 түр) минерал ... ... 5 ... ... анықтал-ды; бұлар — Бұхара-Хиуа (Газли,
Ортабұлақ, Қандым, Қарақтай кендері т. б.), ... ... ... ... Сурхандария (Хаудаг, Көкайты, Ляль-Микар т. б.), Гиссар (Адамтас,
Гумбұлақ, Пачкамар), Үстірт (Шақ-пақты, ... ... ... ... ... ... ... Оңтұстік Ферғанада күкірт және
озокерит (Шорсу), Гиссар жотасының оңтүстік-батыс сілемдерінде карноллит,
сильвинит, тас тұз, Сүлтануиздаг ... ... бары ... ... ... ... ... қабаттары бар. Өэбекстан климаты
тым континенттік, қуаң. Жазы ыстық: июльдің орта ... ... 26° С, ... ... 32° С. Қысы ... қар жамылғысы
жұқа: январьдың орта температурасы Нүкісте — 6,3° С, Термезде — 3° ... ... ... жылына 100 мм, 25%-іне
Ф-ОБ-ОО1/035
100—200 лш, 25%-іне 200—400 мм, 10%-іне 400— 500 мм ... ... ... Арал ... ... ... ... өзендері —
Амудария, Сырдария, Зеравшан, Қашқадария Су энергия қоры 7 млн. квт, бұның
14%-і пайдаланылуда (1975). Жер ... және ... ... өте ... ... астам жер суару каналы, бөгені т. б. гидро-тех.
құрылыстар салынған.
Жері негізінен сары және сары ... ... ... ... және ... құм. ... өңірлері шалғын топырақты, тау етегінде және тау аралық
аңғарларда қоңыр және ... ... ... ... ... ... ... қуаңшылыққа төзімді өсімдік жамылғысы мен жануарлар
дүниесі қалыптасқан.
Халықтың жылдық табиғи өсуі республикада Одақтағы орташа өсу ... 3 есе ... ... көп ... ... 1970 жылғы санақ
мәліметтері бойынша халқының 64,7 %-і ... 2%-і ... ... ... 4,9%-і ... 4%-і қазақтар, 3,8%-і тәжіктер; қалған бөлігі
корейлер, украиндар, қырғыздар, еврейлер, түрік-мендер үлесіне тиеді.
Әндіжан облысында 277, ... ... 213, ... ... 203, ... 7,5 ... (1974). Еңбек етушілер саны 3140 мың адам (1975),
бұның 1,1 млн еңбекшілері. 1973 ж. өнеркәсіп ... мен ... ... ... ... ... 38%-і ... тұрады. 71 қаласының 51-
і (Алмалық, Ангрен, Бекабат, Гүлстан, ... ... ... ... т. б.) Совет өкіметі жылдары өсіп, ... Ірі ... ... (1552 мың, 1974), ... ... ... ... таулы ел. Территориясының 93%-і Тянь-Шань, Гиссар-Алай және
Памир тау ... ... ... ... ... 3000 ... ... Жазықтар өзен аңғарлары мен ... ... ... Республиканың солтүстік жағын Құрама жотасы ... м), ... (1624 м), ... ... ... ... ... жүйесі, оңтүстік-батысын Жылантау, Теректітау, Қаратау, Ақтау, шығысын
Памир тау жүйесі алып жатыр. Тау аралықтарында ... ... ... ... т. б. ... ... Биік жерлері — Коммунизм (7495 м)
және Ленин (7134 м) шыңдары.
Тәжікстан жерінде ... және ... ... (қ. Тянъ-Шанъ) және Памир
қатпарлы құрылымы, сонымен қатар екі тау аралық ойыс
Тәжік ... және ... ... (қ. ... ацғары)]
орналасқан. Альпілік қозғалыс нәтижесінде Гиссар-Алайдың қазіргі ... ... ... ... ... ... Тәжік
және Ферғана депрессиясы дамыған. ... ... ... жоғы ауданда орналасқан. Пайдалы қа-зындылардан Памир ... ... ... ... бок-сит, тау хрусталы, оптикалық
флюорит, ... ... ... ... ... ... ... зонасыпда иолиметалл руда-лары, ... ... ... ... ... тас көмір, Тәжік және Ферғана депрессиясыпда
мұнай, газ, тас ... ... ... тас, тас ... ... ... Тәжікстан жарылыс зоналары минералдық бұлақтарға (ыстық,
нарзан, радиоактивті сулар) бай.
Тәжікстанның климаты континенттік; январьдың ... ... ... тау ... мсн ... 2°, —2° С, республиканың солтүстігінде —20° С-қа дейін;
темпераның абс. ... ... ... —63° С-қа жетеді. Июльдің
орташа температурасы 30° ... 0° С-қа ... ... ... максимумы 40° С (Төм. Пяндж). Республика жеріне ылғалды солтүстік-
батыс, ... және ... ауа ... алып ... ... оңтүстікне жылына 1600 мм жауын-шашыл түседі. Тау ... ... ... ... мм, Шығығыс Памирде (Қаракөл) 72 мм ... ... ... ... ... ... тау ... етоді. Ферғаиа аңғарында жаз беп күзде құрғақ және ыстық гармсел
желі, республикаяың оңтүстік бөлігіне ауған желі ... Қар ... ... 3800—4400 м, Памирде 3600—5400 биіктіктеп өтеді. Қазіргі мұзданудың
жалпы ауданы 8470 км2. Басты мұздықтары: ... (ұз. 77 км, ауд. ... ... (ұз. 36,7 км, ауд. 160 км2), Гармо (үз. 27,5 ... 153,3 ... ... Амудария, Сырдария және Зеравшан алаптарына (Памирдегі
Қаражылға, Ақжылға, Мұзкөл өзендері Қаракөл алабына, Марқансу өзені ... ... ... ... ... ( ... Бартанг, Язгулсм, Вапч,
Қызылсу, Вахш) республика жерін қамтиды. ... ... ... ... ... өзендер (Исфара, Қожабқырған, Қарасу, ... ... ... мұз, қар ... қоректепеді.
Жазықпен аласа таулы оңірлерде сүр топырақ, тау бокторлерінде қою сұр
топырақ , таудың орта белдеулерінде ... м ... ... ... ... және ... ылғалды оңірінде қоңыр топырақ, жоғарғы
белдеулерде (2800 м-ден биік) биік таудың шалғыл дала, дала, шөл ... ... блік ... шөл ... ... қорықтармен қатар, Зайсан ойпатында ... ... өте ... кездесетін және ғылым үшін маңызы бар ... ... сары ... және ... ... ... ... қайта жіберу үшін, Сырдария өзенінің атырауында кездесетін
бірқазаңдар тобын сақтап калу үшін ... ... ...... ... ... да қажет. Алакөл көліндегі «Реликті
шағала» ... ... ... ... ... да ойластырған жен.
Міне, осындай шараларды жүзеге асырғанда ғана табиғат байлықтарын ... алға ... ... ... ... шығамыз. «Табиғат —
адамзатқа қажетті барлық материалдық ... ... ... ... оны ... ... қарашағындай сақтауда қолдан келген ... ...... ... ... маңызы бар келелі мәселе. Жылдық
жауын-шашыны батысында 100—200 мм, шығысында 400—500 мм. ... ... т. б. ... ... бар. Ірі өзендері — Түп, Жырғалаң. 2100 ... ... әр ... ... дала, 3200 м-кв дейін шалғынды дала және
орман ... ... ... ... тау ... мұздықтар және қар
басқан құздар жатыр. Сілеусін, қоңыр аю, борсық, барыс, тау ешкісі, ... ... Н., ... о В. Ф., ... ССР, М., 1960; ... Прииссыккулья, Фр., 1970.
2.Коротаев В. Н., Береговая зона озера Иссык-Куль, Фр., 1967
3.Дүйсенов С. Қ. ... ... ... 2001, N ... ...... және ... 2005, N 6.
5.Госпадинов В. Г. Топография – Москва 1974 г.
6.Түсіпбекова Г. ... ... ... ... ... және ... –2006,N 2.
9.Коринский В.А. , Щенев В. А. , Душина И. В. – ... мен ... ... ... ... әдістері –География және табиғат. 2003, N 6
.
11.Сейсенов А. ... ... ... ... ... ... , N 3 .
12.Топографиялық карталар.- География және табиғат . 2004, N 6.

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақсу-жабағылы мeмлeкeттік табиғи қoры туралы55 бет
Азия елдеріне жалпы шолу4 бет
Азияның географиялық табиғат зоналары16 бет
Азияның көлдеріне физикалық – географиялық сипаттама21 бет
Азияның өзендеріне жалпы сипаттама21 бет
Азияның өсімдік жамылғысына сипаттама19 бет
Орталық Азия және қазіргі таңдағы халықаралық қатынастар жүйесі55 бет
Оңтүстік азия халықтары8 бет
Оңтүстік Азия халықтары туралы6 бет
Оңтүстік Батыс Азия14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь