Қазақстан Республикасында халықаралық туризмді дамыту мәселелері

КІРІСПЕ
5
1 ТУРИЗМДІ ДАМЫТУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ЖӘНЕ ӘЛЕУМЕТТІК.ЭКОНОМИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ

1. 1 Туризмнің экономиканы дамытудағы ролі және оған әсер ететін факторлар 7
1.2 Халықаралық туризм және туризм экономикасы үшін негізгі макроэкономикалық көрсеткіштерді анықтау әдістемесі
12

2 ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАНДЫҚ ТУРИЗМ САЛАСЫНЫҢ ҚЫЗМЕТ ЕТУІНІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МЕХАНИЗМДЕРІ
2.1 Халықаралық туризмнің дамуы және туризмнің экономиканың сфераларына тигізетін ықпалы 19
2.2 Туризмнің Қазақстан экономикасындағы даму тенденциясы және осы саланы дамытудың алғышарттары 30
2.3 Туризм пилоттық кластері жобасын іске асыру 39


3 ТУРИЗМДІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ДАМЫТУ ПЕРСПИКТИВАЛАРЫ ЖӘНЕ ТУРИЗМ КЛАСТЕРІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Ұлттық туризмді дамытудың өзекті мәселелері мен оларды шешу жолдары 45
3.2 Туризм кластерін қолдау шаралары мен даму перспективалары 50

ҚОРЫТЫНДЫ 56
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
60.61
Қазақстан Республикасы Үкіметінің ниетімен жасалған Қазақстанның бәсекеге қабілеттілігін бағалау жобасы нәтижесінде анықталған жеті салада кластерлік бастаманы енгізу жөнінде шешім қабылданды. Оның ішінде туризм индустриясының ел экономикасындағы перспективті салалардың бірі және осы саланың өркендеуі мен дамуы үшін нақты нарықтық мүмкіндіктердің бар екендігі анықталды. Қазақстанның туризм үшін қажетті табиғи ресурстары бар бола тұра оны дамытуда өзінің мүмкіндіктерін толығымен қолданбайды деуге болады. Сол себептен «туризм» саласын және оның пилоттық кластерін дамыту мен оның перспективаларын анықтау бүгінгі күні өзекті мәселе болып отыр. Еліміздің әлемдік туризм нарығында өзіндік орынға ие болу мүмкіндігі жоғары, ол үшін тартымды жаңа территориялар мен объектілерді ашып, оларды қамсыздандыру керек. Туризм кластерінің дамуына барынша қолайлы жағдай жасау осы мақсаттағы тиімді әрі жедел жолдардың бірі.
Қазіргі уақытта туризм әлемдік шаруашылықтағы неғұрлым қарқынды дамып келе жатқан салалардың бірі және ең табысты бизнестердің бірі. Мемлекет экономикасы үшін маңызды болып табылады. ХХ ғасырдың соңғы он жылдығында халықаралық экономикалық қатынастардың, оның ішінде қызмет нарығының жаңа формалары қарқынды дамып отыр. Қызмет көрсетудің халықаралық саудасының қарқынды дамып келе жатқан формаларының бірі халықаралық туризм болып табылады. Бүкіләлемдік туристік ұйымдардың мәліметтері бойынша халықаралық туризмнің үлесіне әлемдік ЖІӨ-нің 11 пайызы, әлемдік экспорттың 6 пайызы келеді, әрбір 10-шы жұмыс орны осы қызмет секторымен байланысты. Халықаралық қатынастардың қазіргі заманғы даму жүйесінде шетелдік туризм маңызды экономикалық, қоғамдық-саяси және мәдени функцияларды орындайды. ХХ ғасырдың соңында қалыптасқан тенденцияға сәйкес ұлттық шаруашылыққа елеулі ықпал етуші халықаралық туризм көп жағдайда ХХІ ғасырдағы әлемдік экономикалық дамуды анықтайтын болады. Сондықтан да оның дамуына әсер ететін факторларды талдау бүгінгі күннің өзекті мәселесі болып отыр.
ХХ ғасырдың соңында туристік мақсатпен адамдардың қозғалысы әлемнің барлық елдерін қамтиды, оның ішінде Қазақстанның азаматтары да шетелдік елдерді игеру процесіне белсенді қосылып келеді. Халықаралық туризм жүйесіне белсенді араласу оның мәнін терең түсінуді талап етеді, өйткені халықаралық туризмді жан-жақты бағалау максимальды табыс алуға мүмкіндік беретін және мемлекетке едәуір табыс әкелетін экономикалық саясаттты қалыптастыру мен жүзеге асырудың елеулі факторы болып табылады.
Туризмнің негізгі үш оң әсерін байқауға болады: ол шетел валютасының құйылуын қамтамасыз етеді, төлем балансы мен жиынтық экспорт сияқты маңызды экономикалық көрсеткіштерге жағымды әсерін тигізеді, халықтың жұмысбастылығын арттыруға көмектеседі. Сонымен қатар туризм экономика салаларының дамуы мен елдің инфрақұрылымын дамытуға жағдай жасайды.
1. S.Nordin. Tourism clustering and innovations// European Tourism Research Institute materials. – www.etour.se.
2. Портер М. Конкуренция. – СПб.: Вильямс, 2002. – 495с.
3. PricewaterhouseCoopers, 2001, adapted from Poon 1993 & Cooper et al. 1998 in “Structure performance and competitiveness of European tourism and its enterprices”, 2003.
4. Porter M.E. “Clusters and the new Economics of Competition”, Harvard Buisness Review, Issue 6, Nov/Dec 1998.
5. Gunn.S.A. Tourism Planning/ Washington: Taylor and Francis, 1994.
6. Е.Ополченова. Проблемы развития национального туризма// Туризм.- 2006. - №7. – с.32-33.
7. Текенов У.А. Теоретические и практические аспекты формирования и развития кластерной системы в Казахстане// Казахстан-Спектр. -2006. -№1. – с.93-
8. Исмаилова Д. Понятие туристического бизнеса и его значение в экономике страны// Экономика и право Казахстана. - 2004. -№4. -с.51-53.
9. Н.Ким. Компании и рынки. Туризм. Обратите внимание// Nationаl Buisness. -2006. -№1. с.34-35.
10. Развитие туристкой отрасли в Казахстане. www.fic.kz
11. Отчет о проделанной работе за 2006 год и задачах Министерства туризма и спорта Республики Казахстан по развитию индустрии туризма, физкультуры и спорта на 2007 года, презентация Министерства и туризма Республики Казахстан.
12. Қазақстан Республикасының Статистика жөніндегі Агенттігі мәліметтері, www.stat.kz ақпараттық сайты.
13. Қазақстан Республикасының Туризм және спорт министрлігінің Туризмді дамытудың жағдайы мен перспективалары туралы жылдық есебі, Қазақстстан Республикасының Туризм және спорт министрлігінің мәліметтері бойынша.
14. Отчет о проделанной работе за 2006 год Министру туризма и спорта Республики Казахстан Т.Досмухамбетову, данные Министерства Туризма и спорта Республики Казахстан.
15. Қазақстан Республикасында туристік саланы дамытудың 2007-2011 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы, Қазақстан Республикасының № 231 Жарлығы, 29.12.06ж.
16. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты Қазақстан халқына Жолдауы, 28.02.07ж., www.zakon.kz ақпараттық сайты.
17. Презентация кластерного развития туризма, данные Министерства Туризма и спорта Республики Казахстан.
18. Туризм на Шелковом пути. Капитал, 4 марта, 2008г.
19. Казахстан – туристическая Мекка. www.igm.kz
20. «Қазақстан Республикасындағы туристік қызмет туралы» Қазақстан Республикасының Заңы, 13.06.2001ж., №231
21. www.cluster.kz ақпараттық сайты.
22. Тенденции развития туризма, презентация Министерства Туризма и спорта Республики Казахстан по данным информационного сайта www.world-tourism.org.
23. Стратегия развития туристской отрасли Казахстана, презентация промежуточного отчета консалтинговой компании IPK International, 20.12.02г.
24. С.Аяғанов. Жүйелілік болмай, жүрісімізден жаңыла беретініміз анық// Егеменді Қазақстан. - 2006. -30 қыркүйек. - 2б.
25. Презентация по Национальной кадровой системе Республики Казахстан, данные Министерства Туризма и спорта Республики Казахстан, 01.11.2006г.
26. Проект презентации отчета о деятельности Рабочей группы по вопросам повышения инвестиционного имиджа Республики Казахстан, 2004-2006 годы, данные Министерства Туризма и спорта Республики Казахстан.
27. А.Бейсенбаев. Требуется инфраструктура// Казахстанская правда.- 2006.- 3 октября. – с.2
28. И.Полевой. Осбенности национального туризма// 04.08.06. www.gazeta.kz ақпараттық сайты.
29. Л. Кельбуганова. Казахстанский туристский продукт в кластерной политике // Экономика и статистика. - 2004. - №3. – с.126-129.
30. «В Варшаве прошли переговоры по проекту соглашения между правительствами Республики Казахстан и Польши о сотрудничестве в области туризма», 26.09.06, Kazakhstan today ақпараттық сайты.
        
        ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: «ҚР-да халықаралық туризмді дамыту мәселелері»
Мазмұны
| ... |5 |
| |1 ... ... ... НЕГІЗДЕРІ ЖӘНЕ | |
| ... ... | |
| |1. 1 ... ... ... ролі және оған |7 |
| ... ... факторлар | |
| |1.2 ... ... және ... экономикасы үшін |12 |
| ... ... ... ... | |
| ... | |
| | | |
| |2 ... ЖӘНЕ ... ТУРИЗМ САЛАСЫНЫҢ ҚЫЗМЕТ | |
| ... ... ... | |
| |2.1 ... ... ... және туризмнің |19 |
| ... ... ... ықпалы | |
| |2.2 ... ... ... даму ... |30 |
| ... осы саланы дамытудың алғышарттары | |
| |2.3 ... ... ... ... іске асыру |39 |
| | | |
| | | |
| |3 ... ... ... ... | |
| ... ЖӘНЕ ТУРИЗМ КЛАСТЕРІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ | |
| |3.1 ... ... ... ... ... мен ... |
| ... жолдары | |
| |3.2 ... ... ... ... мен даму |50 |
| ... | |
| | |56 |
| ... | |
| ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ |60-61 ... ... ... Республикасы Үкіметінің ниетімен
жасалған Қазақстанның бәсекеге қабілеттілігін бағалау жобасы ... жеті ... ... ... енгізу жөнінде шешім
қабылданды. Оның ішінде туризм ... ел ... ... бірі және осы ... өркендеуі мен дамуы үшін
нақты нарықтық мүмкіндіктердің бар екендігі анықталды. Қазақстанның ... ... ... ... бар бола тұра оны ... ... ... қолданбайды деуге болады. Сол себептен ... және оның ... ... ... мен оның ... ... күні ... мәселе болып отыр. Еліміздің әлемдік туризм
нарығында өзіндік орынға ие болу ... ... ол үшін ... ... мен ... ... оларды қамсыздандыру керек.
Туризм кластерінің дамуына барынша қолайлы ... ... осы ... әрі ... жолдардың бірі.
Қазіргі уақытта туризм әлемдік шаруашылықтағы неғұрлым қарқынды дамып
келе жатқан салалардың бірі және ең ... ... ... ... үшін маңызды болып табылады. ХХ ғасырдың соңғы он жылдығында
халықаралық экономикалық қатынастардың, оның ішінде ... ... ... ... дамып отыр. Қызмет көрсетудің халықаралық саудасының
қарқынды дамып келе жатқан формаларының бірі ... ... ... Бүкіләлемдік туристік ұйымдардың мәліметтері бойынша
халықаралық ... ... ... ... 11 ... ... 6 ... келеді, әрбір 10-шы ... орны осы ... ... Халықаралық қатынастардың қазіргі заманғы даму
жүйесінде шетелдік ... ... ... ... және
мәдени функцияларды орындайды. ХХ ... ... ... ... ... ... ... ықпал етуші халықаралық
туризм көп жағдайда ХХІ ... ... ... ... анықтайтын
болады. Сондықтан да оның дамуына әсер ететін факторларды ... ... ... ... ... ... ... соңында туристік мақсатпен адамдардың қозғалысы әлемнің
барлық елдерін қамтиды, оның ішінде Қазақстанның азаматтары да ... ... ... ... ... ... Халықаралық туризм
жүйесіне белсенді араласу оның мәнін терең түсінуді талап ... ... ... ... ... максимальды табыс алуға мүмкіндік
беретін және мемлекетке едәуір ... ... ... ... мен ... ... ... факторы болып табылады.
Туризмнің негізгі үш оң әсерін байқауға болады: ол шетел валютасының
құйылуын қамтамасыз етеді, ... ... мен ... ... сияқты маңызды
экономикалық көрсеткіштерге ... ... ... халықтың
жұмысбастылығын арттыруға көмектеседі. ... ... ... ... дамуы мен елдің инфрақұрылымын дамытуға жағдай ... ... ... ... ... ... халықаралық
туризмді дамыту мәселелері толық зерттелмеген. ... да ... ... ... ала ... аталған мәселелерді шешу
тақырыптың өзектілігін анықтайды.
Дипломдық жұмыстың мақсаты мен міндеттері: Дипломдық жұмыстың ... ... ... даму ... ... ... және
тәжірибиелік тұрғыдан негіздеп зерттеу және экономикалық ... ... ... ... үшін оның ... ашып көрсету, туризм
кластерінің ел экономикасын дамытудағы ... ... оның ... анықтау.
Көзделген мақcаттарға сәйкес дипломдық жұмыста келесідей ... ... ... ел ... ... ... саралау;
- мәліметтерге сүйене отырып Қазақстандағы туризм саласының даму жағдайын
зерттеу және халықаралық туризмді дамыту мүмкіндіктерін ... ... ... кластер мен жалпы туризм саласының дамуына кедергі
болып табылатын тетіктерді айқындау және соның негізінде осы ... ... ... ... ... ел экономикасындағы даму персективаларын бағалау.
Дипломдық жұмысты жазу барысында ... мен ... ... ... ... және ... ... еңбектері,
Қазақстан Республикасының Туризм және ... ... ... ... ... ... ... басылымдарда
жарияланған материалдар мен ... ... ... ... ... ... ... дамуы болып табылады,
Зерттеу объектісі: Әлемдік туризм индустриясының дамуы.
Дипломдық жұмыстың құрылымы: Дипломдық ... ... 3 ... және ... әдебиеттер тізімінен құралған, және 13
кесте мен 7 суретті қамтиды.
1 ТУРИЗМДІ ДАМЫТУДЫҢ ... ... ЖӘНЕ ... ... экономиканы дамытудағы ролі және оған әсер ... ... ... мен ... бір-бірімен өзара тығыз
әрекеттеседі. Жалпы экономикалық факторлар туризмге әрі теріс, әрі оң ... Оң әсер ... ... болып мыналар табылады:
- Нақты табыстың өсуі, бұл кезде тұтынушылар мол қаржыға ие ... ... ... деген сұраныс арта түспек;
- Пайданың барынша тепе-тең бөлінуі, ... ... ... ... түссе, соғұрлым көп адамдар туристік өнім тұтынатын болады;
- Валютаның тұрақтылығы, егер шетел валютасының құны ... ... оны көп ... ... ала ... әрі бұл ... олар өз
демалысын дұрыс жоспарлай алады.
Туризмге теріс әсер етуші факторлар ... ... ... ... ... құбылысы;
- Жұмыссыздықтың артуы, жалақының қысқаруы және сол ... ... ... ... ... егер шетел валютасының құны ... ... оны аз ... да, ... ... шет ... ... қымбат тұратын болады.
Туризм өзі орналасып, дамыған ... ... ... ... ... қоғам өміріне әсерінің ... үш ... атап ... экономикалық, әлеуметтік және гуманитарлық.
Туризмнің экономикалық маңызы. Экономикалық жағдайы ... екі ... ... ... ... көбінде бейбіт өмір тіршіліктің процестері
мен қатынастарының экономикалық біртұтас жиынтығы.
- Экономикасының өрістеуінің маңызды ... ... Бұл ... ... ... арасында ішкі жалпы өнімнің өзара бөлінісу ... ... ... туризм:
- Индустриалды түрге ие;
- Жинақтауға және тасымалдауға болмайтын ... ... ... ... ... ... мен тез ... қайтарымдылығымен сипатталады;
- Жаңа аудандарда ... ... ... ... ... және мәдени құндылықтарды қорғаудың тиімді тәсілі болады;
- Адам қызметінің барлығымен, барша шаруашылық салаларымен ... ... ... елдерде шетелдік туризмнен түсетін табыс қара және ... ... ... ... ... екі есе ... ... түсетін табыс туристік сапар барысындағы шығындардан
құралады. Ол туристің ... ... ... болу ... ... шығарған
шығындарының жиынтығымен анықталады [1].
Туристік шығындарға мыналар жатады:
- біртұтас жолсапар;
- ... және ... ... ... ... ... рекреациондық, мәдени және спорттық қызмет түрлері ... ... ... ... ... ... тұтыну тауарлары;
- медициналық қызмет және ... ... ... ... ... әсер ... Яғни
туризмнің экономикалық қызметі ұлттық табыстың құралуына өз әсерін береді.
Туризмнің ел экономикасында тұтастай алғанда ... әсер ету ... ... кәсіпкерлік аумағы. Туристік кәсіпорын құру тұтынушыға өз өнімдері
мен қызметтерін ... ... ... ... ... ... мен
қызметкерлерге жалақы мен түрлі төлемдер алуына, акционерлерге – ... ... мен ... ... ... ... Тұтынушылық және кірістік жақтары. Туризм тұтынушылық сұраныстың жаңа
түрін ... ... ... ... мен қызметтерге сұранысы
жергілікті өнеркәсіп ... ... ... ... Осының арқасында
тұтыну тауарын өндіру артып, тұрғындардың тұрмыс деңгейі көтеріледі.
Туризмнің арқасында жергілікті кәсіпорындар өсіп өркендейді, ... өз ... ... салу арқылы жергілікті тұрғындарға пайда беретін
мәдени және ойын-сауықтар ... ... ... ... ... ... ... Көлік кәсіпорындары мен фирмалары (қоғамдық көлік, автокөлікті жалға
беру, автобустарды ... ... ... ... да
көбінде туризмнен табыс табуға бағышталған);
- Сувенирлер даярлаушы, ... ... ... мен қолөнер
бұйымдарын жасаушы кәсіпорындар (бұл кәсіпорындардың бұйымдары ... ... ... ... жағы. Туризм шетел валютасы ағымынан елге келуіне ықпал
етеді. Әлбетте шетел ... тек ... ... төлеу арқылы ғана
емес, сонымен қоса ... ... ... мен ... қызметтер үшін
туристік орталықтардағы ақша алмастыру арқылы реттеседі.
Өндірістік құрылымы. Туризм тек туристер үшін ғана ... ... ... ... ... ... ... Жаңа
туристік орталықтардың өрістеуі, сервистік, ... және ... ... ... ... қабаттаса жүреді, бұнымен қоса
қоршаған инфрақұрылымға, әрі ... ... мен ... ... оң әсер ететін жолдардың құрылысы мен ... ... ... ... ... ... арғы немесе бергі аймақтағы
жергілікті тұрғындардың тұрмысының көрсеткіші болады.
Туристердің барған жерінде ... ... ... сол ... ... де ... Бұл ... тізбектелген түзіліске бастайды.
Кәсіпорындардың алғашқы айналымда түсірген құрал т.б. түрдегі табыстарының
әрбір ... есеп ... ... қайта айналымға түседі. Туризмге шығындар
жасау арқылы алғашқы кірістерді қайта айналымға салу өсім ... ... де ... ... ... да бір ... өнім ... үшінші жақ
кәсіпорнына табыс түсіреді. Нәтижесінде өнім ... ... ... ... ел ... жанама әсер етеді. Елдің экономикасына
туризмнен жанама әсер, туристердің ... мен ... ... ... жерде сатып алуының қайталануы әсерінен пайда болады.
Мұндай құбылыс мультипликациялық әсер ... ... ... Туризмнің мультипликациялық әсері шығыс-кіріс тізбекті түзілісінің
барысында әрбір ... ... ... оның ... ... ... ... үшін жұмсаған ақшасының мөлшерінен асып ... ... ... Бұл ... ... пен ... ... түскен қаржының бір бөлігі
салықтарды төлеуге жұмсалатынын білдіреді. Туристік ... ... ... ... алғанда ғана одан түскен табыс түгелімен сол
аймақтың экономикасына жұмыс істей бастайды. Осы ... ... ... де олар өз кезегінде бұл қаржыны тауар мен қызметті ... ... ... түскен ақшаның бір бөлігі қор құруға жұмсалады
да тағы бір бөлігі басқа ... ... ... ... ... бұл өз кезегінде туризм экономикасынан түскен табыстың басқа
жерлерге ағып кетуіне жол ашады. ... ... өнім ... басқару
және табысты арттыру мультипликациялық туристік шығындардың артуын
күшейтеді. ... ... ... ... өнім ... ... оның сол ... жер үшін тиімділігі азая түседі.
Жалпы барлық аймақтық көлемді алғанда туризм ... ... ... ... аймақтың экономикасының көтерілуіне әсер етеді. Бұндай
аймақтардың тұрғындары үшін ... аса ... ... ... көзі ... жалпы экономикалық мәселелерді шешуге көмегі тигенмен бірақ
туристік қызметтің сан-сапалылығын ескерер ... ол ... ... өз ... дами ... да ... ... экономикалық
тиімділігі сол елдің халық шаруашылығы мен басқа да ... ... ... ... әсер ... ... ... Туризмнің қоғамдық өмірдің әлеуметтік
жағдайындағы мәнділігі мыналардан тұрады:
- ... ... ... қалпына келтіру және адамдардың
еңбек қабілеттілігі;
- Бос ... ... ... Жұмыс орындарын жасау мен тұрғындарды еңбекпен ... ... ... мәдениетіне әсері;
- ... мен жеке ... ... ... ... Туризмнің экологиялық қауіпсіздігі және оның ... мен ... ... ... ... ... күш-қуатын, яғни өндіріс
саласындағы өзінің ... ... ... және ... әрі ... ... демалу мен қалпына келтіру
болып табылады.
Туристік демалу – бірқалыпты жағдайды өзгерту, өмір қалпын ... ... әрі ... күй ... жаңа жерлермен танысудың, оның
адамдармен танысуы жалпы пайымын ұлғайтудың және т.б. ... ... ... ... ... ... ... [2].
Туристік кәсіпорындар туристік демалуға шақыра отырып, ... де ... ... ... ... ... тиімді де пайдалы
өткізуге мүмкіндік алады. Жастарды ойын-сауықтық тартымды саяхаттарға ... ... ... жақсы мінезді жастардың қалыптасуына мүмкіндік
жасайды. ... ... өз ... ... ... ... ... физикалық, тәндік денсаулығы мен моральдық қасиеті
тікелей байланысты болады.
Туристік индустрияның дамуы жұмыс қолының еңбекпен ... ... ... ең бір көп еңбек сіңіруді талап ететін саласы және сол
арқылы жұмыссыздықтың азаюына мүмкіндік жасайды. ... ... ... ... ... ... әлемдегі әрбір 15-ші жұмыс орны
туристік салаға тиесілі.
Әлемдік тәжірибе ... ... ... даму ... жұмыс қорын басқа ауданнан тартуға мәжбүр ... сол ... ... ... ... ... ... өмір сүру
деңгейінің артуына әсер етеді. Туристік салалардағы ... ... ... ... ... ... ... жасайды, сондықтан да
туризм саласындағы жұмыс жоғары сұранысқа ие.
Кемелденген ... ... ... екі ... әсер етеді. Бір
жағынан қоршаған ортаға белгілі дәрежеде зиян ... Яғни ... ... мен ... және ... әлемінің қалыпты жағдайы өзгереді.
Жергілікті тұрғындар ... ... ... алдыңғы қатарда
автокөліктердің әсерінен ауаның ластануы және жерді экологияға жат ... бір ... ... ... және ... ... ... өйткені ол оның қызметінің ең маңызды шарттарының ... ... ... ... обьектілерді пайдалана отырып, олардың
сақталуына мүдделі. Ескерткіштер саны, сапасы, парктердің әсем ... ... ... ... ашып, әрі туристік кәсіпорынның
дәрежесін артырады.
Туризмнің жергілікті тұрғындарға кері әсерінің нәтижелеріне мыналарды
жатқызуға болады:
• Машықталынбаған еңбек үлесінің ... ... ... ... ... ... ... Жастардың өмірге жеңілтек қарауы, ажырасулар;
• Мәдениеттің кәсіпшілікке айналуы;
• Нақты туристік бағыттың өз құндылығын жоюы;
• Жергілікті халықтар мен ... ... ... оң және теріс әсерлері барысында жергілікті ... ... ... және ... деңгейден көрсетеді. Туристік
қажеттіліктерін қанағаттандыру, аймақтың тұрғындарының мүдделеріне қайша
келмеуі, мәдени және ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
Туризмнің гуманитарлық маңызы. Бұл мағынада жалпы алғанда демалысты
сол туристік ... ... ... тарихы, мәдениеті, әдет-ғұрыптарын
ұштастыру. Туристер үшін сол жердің көркем орындарын тамашалау ... ие. ... ... ... ... бәрі ... ұзақ есте
сақталады. Әртүрлі халықтардың мәдениеті және ... ... ... ... ... ... ... туризмнің артықшылығына мыналар жатқызылады:
• Аймаққа ақша ағымының артуы, соның ішінде шетел валютасы;
• Ішкі жалпы өнімнің өсуі;
• Жаңа жұмыс оырндарын құру;
... ... ... да ... демалыс орындарын
жаңғырту;
• Қаржы салымын тарту, соның ішінде шетелдік қаржыны;
• Аймақта салық ... ... ... ... ... ... мыналар жатқызылады:
• Турситік импорт арқылы ақшаның шетелге ағуы;
• Туризм арқылы әлеуметтік және экологиялық мәселелердің ... Егер ... ... ... сала ... басқа халықтың шаруашылықтың
дамуына кері әсері.
Туризмнің экономикалық жүйесінде төмендегідей туризмнің ... ... ... өндіріс
• қалыптастыру
• өткізу
• тұтыну
Туристік қызмет өндірісі туристік индустрия арқылы қалыптасады. ... ... ... жалпы жағдайы мен экономикасына, саяси
жағдайына, қауіпсіздік мәселесі мен ... ... ... ... секілді ішкі факторларға бағынышты ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі зор
болғандықтан, туристік өнеркәсіптің қаржылық тұрақтылығына шешуші әсер ... ... ... ... және оны ... ... ... оның күрделі жағы болып табылады. Әрбір жеке көрсетілген туристік
қызмет (орналастыру, тамақтандыру, ... ... ... және т.б.) ... ... ... қажеттілігін қанағаттандыра
алмайды. Бұндай жағдайда саналы түрде туристік қызме көрсетулерді біртұтас
кешенді корпорация түрінде ... ... ... яғни ... мен ... ... тізе қосып күш ... ... ... ... өнім шығару. Мұндай қажеттілік
туризм экономикасында алдын-ала, ... ... ... яғни ... ... тұтынушыға жеткізіп беруді жүзеге
асыратын туроператорлар және турагенттерге аса ерекше роль ... ... ... ... ... ... ... тізбегі – бұл туристік өнімді
тұтыну. Бұл процесте өзіндік ерекшеліктер бар. Әдеттегі заттай ... ... ... ... ... бар ... ... Халықаралық туризм және туризм экономикасы үшін ... ... ... ... ... ... елде ... салық салу жүйесі соның
негізінде ... ... ... және басқа да одан ... ... ... ... есеп жүйесіне жақсы
бағдарлануы тиіс.
Ұлттық өнім тауарлар ағыны немесе табыстар ағыны ... ... ... айналымның ішкі бөлігі өндіріс факторларын пайдалану
нәтижесінде ... ... мен ... ... ... Шеңбер айналымның сыртқы бөлігі осы тауарлар мен қызметтерді
сатып алуға қаржы жұмсау нәтижесінде ... ... ... екі ... ... белгілейді: тауарлар ағыны тәсілі
бойынша, яғни соңғы тұтынуға кететін ... ақша ... қосу ... ... ... ... ... – факторлық табыстардың жалпы ... ... ... ... пайда. Дұрыс есептеген жағдайда бірінші
тәсілмен есептелген нәтижелер ... ... ... ... ... ... болу ... Бұл кезде тауарлар ағынын ақшалай
бағалау табыстар ағынынан пайда ... ... ... ... ... ... ... екі рет есептемеу үшін тек ғана тауарлар мен
қызметтерді ... ... ... ... ... бұл мәселе
міндетті ... ... егер ... ... ... басқа да
өндірушілердің қызметтерін тарту есебінен қалыптасатындығын еске ... ... ... ... ... үйлер (орналастыру қызметі),
ресторандар (тамақтану ... ... ... концерттік зал,
аттракцион (көңіл көтеру қызметтері), туристік ... ... ... ... ... ... қызметі) және т.б. Барлық бұл қызметтер
соңғы туристік өнім үшін ... ... ... ... және оның ... ... кәсіпкерлер туристік өнім құнына басқа еңбектің құнын
қосады, өйткені олар ... ... ... ... ... және ... ... мен өз ресурстарын қосады. ... ... екі рет ... үшін ... ... ... ... қосылған құнды құрайды (кесте-
1.)
Кесте 1. Туристік өнім өндірісіндегі қосылған құнды ... өнім ... ... ... ... ... құн ... стадиялары |түсім ... | ... ... |400 |-400 |-400 ... ... |600 |-600 |-200 ... қызметі |800 |-800 |-200 ... ... ... |900 |-900 |-100 ... қызметі |1000 |-1000 |-100 ... ... |1050 |-1050 |-50 ... ... |1150 | |-100 ... туристік өнім |5900 |-4750 |-1150 ... КР ... ... жинағы бойынша автормен құрылған |
Қосылған құнды анықтаудың мәні тек ғана ... ... ... ... ... сондай-ақ салықтардың шамасын анықтағанда үлкен роль
ойнайды. Шындығында, егер 11 ... ... ... ... құны ... қызметтер) тек ғана 100 шартты бірлікті құрайды, ал
бұл ... ... ... ... ... ... ... иесі ретіндегі
туроператорлардан кейде қосылған шоттың толық сомасынан (1150 ш.б.) ... ... ... (5900 ш.б.) алынады.
Ұлттық табыс әртүрліше жұмсалына алады. Ұлттық табыстан бөлінетін
инвестицияның шамасына тәуелді бір-бірінен ерекшеленетін үш ... ... ... ... ... ... ... запастары жыл
ағымында ұлғаймайды, ал капитал небәрі амортизациялық аударымдар ... Оң ... ... ... ... ... бір бөлігі үйлер,
қондырғылар мен тауар запастарының өсіміне бағытталады.
3. Теріс инвестициямен ... ... ... ... қалу ... қолданады.
Аталған варианттар капитал динамикасы мен инвестициялық процесті фирма
қызметі мен жанұялық тұтыну деңгейінде, сондай-ақ ... ... ... ... ... табысқа соңғы тұтыну және капитал құрушы
бөлігі қосылады, бірақ алғашқы капитал есебінен жүзеге асырылатын тұтыну
қосылмайды.
Жалпы ішкі өнім мен ... ... өнім ... тек ғана ел
ауқымында емес, туристік фирмалар деңгейінде де ... ... ... ... ... ішкі табыстарды есептеу үшін қолданылады. Бұл
кезде ... ... ... ... ... өнім өндірісінің
тиімділігін көтеру үшін және артық салық салуды болдырмау үшін ескеру қажет
жағдайлар туындайды.
Егер туристік фирма авиакомпаниядан ... ... ал ... ... ... ... ... онда бұл кезде ол ұлттық өнімді
өсірмейді, өйткені жаңадан ешқандай өнім жасалған жоқ және бұл ... ... ... көлік төлемдеріне жатады. Туризмде ... ... ... соңғы келісімдердің көлемінен біршама үлкен.
Сондықтан егер туроператорлардан аралық келісімдер есебінен өте аз ... ... ... бұл ... ... ... туристік өнімді
қалыптастыру ... ... ... етуі ... Егер құрылатын
ұлттық өнімді фирма ... ... ... онда ... ... ... жөн.
NNP = C+I немесе I= NNP-C
NNP- ... ... ... есептелген таза ұлттық өнім;
I – таза инвестициялар;
C – ... ... мен ... ... фирма экономикасында осы ... ... S қор ... мәні ... NNP-C
Бұл кезде NNP табыстар ағыны тәсілі бойынша анықталады. Бұл ... ... мен қор ... ... тең ... ... мүмкіндік береді, яғни I=S. Егер әрі қарай біз мемлекеттің жинағын
талдайтын болсақ, онда I инвестиция көрсеткіші өзгеріссіз қалады, ... ... ... ... ... үш жағдайда талданатын болады:
• Салықтарды шегергеннен кейін тұрғындарда қалатын таза жеке ... ... ... ... ... ... корпорациялардың таза
жинақтары;
• Мемлекеттік табыстар мен шығындардың айырмасы ретіндегі ... ... ... ... ... белгілі бір ықпал етеді деген кезде,
туризмнің негізгі ... ... ... ету ... ... жалпы ұлттық өнім, таза ұлттық өнім, ұлттық табыс, ... мен ... қор ... ... және басқа да параметрлер.
Туризм экономикасы бойынша әдебиеттерде туризмнің экономикалық әсерін
өлшеу үшін ... ... ... ұсынылады. Мультипликатор
дегеніміз табыстың инвестиция өзгеруінен өзгеру тәуелділігін көрсететін
коэффициент. Ол ... ... ... ... ... өнім шығару;
• табыс;
• тұрғындардың жұмысбастылығы;
• мемлекеттік табыс.
Кейнс мультипликаторының моделі:
K = 1 / 1 – C – m
K – ... ... ... ... – C – ... ... ... әрі бұл модель ұзақ мерзімді мақсаттар үшін келесі түрде боалды:
K = 1 / 1 – ... ... ... ... қоғамдық секторы арқылы шығындардың өту тиімділігін есепке ала
отырып формула келесі түрде берілуі мүмкін:
K = 1 / 1 – ...... ... секторында шығындарға шектеулі бейімділік
Қазіргі кезде қысқа мерзімді есептеулер және ... үшін ... ... = (1-L) / (1-C ... + m)
L – экономика арқылы құралдың өтуінің алғашқы циклі;
ti – жанама салықтардың шекті мөлшері;
td- тікелей салықтар және басқа да ұсталымдардың ... ...... ... ... мөлшері.
Салық ставкаларын қысқарта отырып, протекционистік саясатты қолдану
нәтижесінде ... мен ... ... теңестіру мультипликаторы
моделін қолдана отырып, толық шамада пайда алуға мүмкіндік болады.
Туризмнің даму деңгейі көп ... ... ... ... мен
туризмге қатысты жүргізілетін мемлекеттің ... ... ... ... бұл ... ... механизм, оның көмегімен
мемлекет экономикалық, саяси, әлеуметтік бағдарламаларды ... ... ақша ... ... және ... ... мұндай механизм болып мемлекеттік бюджет, яғни ... ... ... үшін ... қор табылады.
Туризмнің елдің экономикасына тікелей ықпалын оның ... ... ... ... ... ... мәліметтер тек кейбір аралдық
мемлекеттерде бұл үлес 30 %-тен асатындығын көрсетіп ... ... ... ... - 52%, Бермуд аралдары-35%. Ямайка, Кипр, ... ... ... ... бойынша кішігірім аралдық мемлекеттерде
туризмнен түсетін табыс үлесі ЖІӨ-нің ... ... Бұл онда ... басты көзі болса да туризммен қатар басқа да ... ... ... сөз ... 2. ... ... туризмнің дамуының кейбір көрсеткіштері
(2008)
|Елдер ... |ЖҰӨ, млн АҚШ ... ... |
| ... млн ... ... ... |
| |АҚШ ... | ... / |
| | | |кті ... ... ... |75 |6448 |0,02 |1,2 ... |407 |2090 |0,35 |19,5 ... | | | | ... |9 |90 |0,56 |10,0 ... |497 |2821 |2,22 |17,6 ... ... |357 |1030 |7,11 |34,7 ... аралдары|40 |146 |1,55 |27,4 ... |149 |1190 |2,46 |12,5 ... |89 |1188 |0,27 |7,5 ... |114 |195 |2,59 |58,5 ... |2211 |36664 |7,02 |6,0 ... |647 |30800 |0,02 |2,1 ... |870 |1670 |6,17 |52,1 ... |169 |1190 |0,37 |14,2 ... ... |7 |110 |0,29 |6,4 ... ... ... ... жинағы бойынша автормен құрылған |
Бюджет табыстар мен шығындардың әртүрлі баптарынан тұрады. Шығындар
баптарына мемлекетті ... ... ... ... ... ... шаруашылық және сыртқы экономикалық қызмет
шығындары жатады.
Қазіргі заманғы туризмнің ... бірі ... ... болып табылады. Бұл дамудың қазіргі тенденциясының нәтижесі.
Туроператорлардың туризмді қатаң бақылап ... атау ... ... табысын максимальды ұлғайту үшін туристік нарық ережесін ... ... ... ... ... ... ... Осылайша жаппай туризм дамыды ... ... ... топтық туризм қалыптасты. Қазіргі кезде жаппай туризм
Европада шетелде ... ... ... ... ... 20-30% ... 70-80%- ... елдерге шетелге саяхат жасайтын индивидуальды туристер
[4].
Бұл ... ... ... ... ... ... ... өзгеріп
отыр және бұған себеп келесілер:
1. Демалыстың ... ... ... ... және сол ... санының ұлғаюы;
2. әуе тасымалдау құнының төмендігі;
3. топпен саяхат жасайтын туристердің ... үшін ... ... ... ... ... одан ... жоғарғы пайдамен
байланысты қызығушылығының артуы;
5. Экономикалық тұрғыдан үлкен артықшылыққа ие жаңа бағыттарды іздеу;
6. ... ... ... ... орындары санының ұлғаюы;
7. Турпакет бағасының төмендігінен автобустарда саяхат жасайтын туристер
санының ұлғаюы.
Өз демалыстарын индивидуальды жоспарлайтын ... ... ... ұзақ ... ... саяхаттарды жүзеге асыру күрделі
және бұл индивидуальды туризмнің баяу дамуының ... ... ... ... ... ... ... байланысты.
Жаппай туризмнің екі негізгі кемшілігі бар:
- ... ... ... келетін маусымдық сипаты;
- жаппай туризмді көп пайда ... ... ... ... ... ... ... тәуелділігі.
Жаппай туризмнің бұл проблемалары туризмді ұйымдастыруға ықпал ететін
басқа да факторлармен тең мемлекеттік ... ... ... ... және ... ... байланыссыз туризмнің жаңа
түрлеріне қажеттілік бар. Туризмнің ... ... ... ... ... ... туризм, экологиялық туризм ... сала жыл ... ... ... ... ... бірін алып отыр. Қазір туризмде еңбекке қабілетті тұрғындардың
8 пайызы (203 млн. адам) қамтылған, негізгі капиталға ... ... ... осы ... ... ... ... туристердің келуі мен
туризмнен түсетін табыс ұлғайып ... ... он бес ... ... ... ... ірі қызмет көрсету бойынша сфера ретінде танылды.
Бірақ туризмнің мемлекет ... ... ... ол ... ... яғни елдің ... ... ... ... ... ... айтқанда туризмнің экономикалық
тиімділігі елде оның әлеуметтік-экономикалық кешеннің басқа ... ... ... даму ... ... ... ... ЖІӨ-нің 3-10%-не дейін, ал дамушы елдерде 40%-
не дейін ... ... 160 ... ... валютаның 5 негізгі
көздерінің бірі. Бірақ әлем ... ... ... ... ... ... жан ... шаққанда 76 елде 25 АҚШ долларын ... 17 ... атап ... Солтүстік Европа, Австрия, Швейцария,
Кувейтте адам басына 600 АҚШ долларын құрады. Әлем ... ... ғана ... ... ... ... ... [5].
Туризмге сыртқы экономикалық және саяси факторлардың ықпалы, қолайсыз
жағдайларда өз көлемін қалпына келтіру ... тән. ... елу ... ... ... ... мәселелер қолайсыз ықпал етті:
табиғи апаттар, әлеуметтік шиеленістер, соғыстар, экономикалық дағдарыс пен
терроризм. Осы ... ... ... ... ... халықаралық
туризмнің дамуына келеңсіз әсер берді. Саяхаттардың қаіпсіздік мәселесі
алаңдатқан ДСҰ ... ... ... ... ... сыртқа
шығу бағыттарының жіктелінімін жасады. Бірінші, аса қауіпті топтарға соғыс
шиеленістері созылған, ... ... мен ... тұрақсыздық
туризмнің дамуына кері ықпал еткен елдер жатады. Бұл Ливан, ... ... ... ... республикалары, Палестина. Екінші
категориядағы қауіпті ... жиі ... ... ... ... Египет, Индия, Пакистан, Ямайка, Кения, ... ... жылы 11 ... ... террористердің шабуылы соңғы
жылдардағы басқа дағдарыстарға ... ... ... ... кері ықпалын тигізді. Осы жылы ... ... ... ... ... ... ... аралдары 500 млн. АҚШ
долларына шығынға ұшырады, Канада туризмі 2001-2002 жылдары 14600 жұмыс
орны мен 457 млн. евро ... ... ... ... көптеген елдері
бойынша келтіруге болады. Сондықтан үкімет пен ... ... ... ... ... ... сенімін қалпына
келтіру, қауіпсіздікті жақсарту бойынша қажетті шаралар ... ... ... ... ... ... ... немесе дінге байланысты белгілі
бір тенденцияны қалыптастырып, бұған қатысы жоқ басқа елдерде туризмнің
дамуына қолайсыз ... ... ... араб ... ... ... 60-70%-ке төмендеп кетті, сондықтан «Ислам конференциясы» ұйымы 28
қатысушы-елдер арасындағы ... ... ... ... қолдады.
Бірқатар мұсылман елдері (Египет, БАӘ, Сирия, және Иордания) ірі батыстық
туроператорларға есептелген ... ... ... ... ... жылдың қорытындысы Бойынша әлемде келушілердің саны 2007 жылмен
салыстырғанда 1,3 % құрады. ... ... ... ... ... ... кедергілерді жеңе отырып, қазіргі кезде дамудың
белгілі бір деңгейіне қол жеткізіп отыр. Артық жұмсалымдар мен ... ... мен ... ... бас ... - ... ... жағдайы міне осындай.
2 ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАНДЫҚ ТУРИЗМ САЛАСЫНЫҢ ... ... ... ... туризмнің дамуы және туризмнің ... ... ... ... ... ... ролі тұрақты өзгеріп отыр, оның
ішкі қайта құрылуы жүріп жатыр. ... ... роль ... ... ... және ... ... жол беріп отыр. Олардың орнына жаңа лидерлер
ауысып жатыр. Бұл кезде туындаған эндогенді ... тек ғана ... ... ... ... Бұл макроэкономикалық
талдаудың саласы.
Туризм экономикаға қоғамдық өмірдің осы ... ... ... ... етеді. Экономикалық қарым қатынаста туризм ... ... ... ... ... сферасында қоғамдық қатынастардың
белгілі бір жиынтығы ... ... ... пен ... ... бір салалық түрлерін
қосатын аталған ... ... ... кешенінің бөлігі;
• туризмді шаруашылықтың, елдің немесе аймақтың саласы ... ... ... ... өнім ... оны ... ... айырбастау сферасында жүріс-
тұрысын зерттейтін экономикалық ғылым;
• туристік экономикалық жүйенің барлық деңгейінде шаруашылық жүргізуші
субъектілердің тәртібін ... ... ... ... экономика тұрғысынан туризм көп дәрежеде әлемдік шаруашылық
процестер және ... ... ... ... Туризм сондай-ақ көптеген дамушы елдердің экономикалық өсуінің
маңызды катализаторы, ... ... ... ... ұлттық өнімнің қайта
бөліну каналы болып табылады. Басқаша ... егер ... ... ... ... болса, олар тек өндірістік қаржының бөлігін
алып ғана кетпей, сондай-ақ ол ... жаңа ... ... құрады.
Экономикалық құбылыс ретінде қазіргі заманғы туризм:
• индустриалды ... ... ... және ... ... ... мен ... көрінеді;
• жаңа жұмыс орындарын құрады және жаңа аймақтарды игеру мен ... ... ... ... ... ... ... мамандандырылған елдер пайдасына ұлттық табыстың қайта бөліну
механизмі ретінде көрінеді;
• Ұлттық табыстың, жұмысбастылықтың және жергілікті ... ... ... өмір сүру ... ... ... ... жоғарғы деңгейі мен инвестицияның тез қайтарымдылығымен
сипатталады;
• Мәдени мұра мен ... ... ... құралы ретінде көрінеді,
өйткені осы элементтер оның ресурстық базасының негізін құрайды.
• Адамның кез-келген әрекеті мен ... ... ... ... ... ... ... ықпал етуге қабілетті.
Экономикалық құбылыс ретінде туризмге ең алғаш көңіл бөлгендердің ... ... ... Ол ... ... ... мен ондағы туризмнің даму ерекшеліктері арасындағы корреляцияны
анықтады.
Қазіргі кезде экономика ... ... ... ... ... күрделенеді және теориялық концепция мен гипотезаға емес,
статистикалық мәліметтерге негізделеді. ... ... ... ... ... ... ... елдерде орналасқан.
Мұнда қызмет көрсету сферасында табысты ұлғайту, ... ... ... және ... даму ... ретінде ішкі туризм
дамып келеді. Шетелдік туризм шетелдік инвесторлардың ықпалымен ... ... ... туристік нарық динамикасын келсі түрде
сипаттайды:
• Қызмет көрсету көлемінің өсу ... ... ... 3,7% ... ... негізінен азияның, шығыс, орталық және ... ... ... қол жеткізіледі.
• Туристерді қабылдаудың қолайлы шарттары Азияда ... ... да ... ... ... қол жеткізіледі;
• Ішкі (ұлттық) туризм жоғарғы қарқынмен дамуды жалғастырады.
• Ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... ... Туризмге сыртқы факторлардың ықпалы күшейеді: экономикалық, ... ... ... ... ... ықпал етеді:
комьютер жүйесі;
технологиялық даму;
әуе тасымалын жетілдіру;
электронды ақпарат;
каммуникациялық ... ... ... ... ... болып әлемнің әртүрлі елдеріндегі
әлеуметтік демографиялық қарқын табылады.
• Туристік саясатты реттейтін маркетингтік зерттеулер ролі өседі.
• Туризм планетарлық экономикалық құбылыс ... ... ... ... оның ... құрылымы, туристерді қабылдайтын және
жөнелтетін елдер ... ... ... ... табыстылығы туристер мен келушілердің санына қарағанда
жылдам өседі. 1995 жылы туристік ... ... ... ... 40 ... ... 7,5 есе көп ... әкелген. Бір туристің қайтарымы 80 нен
640 долларға дейін өскен.
Ұлттық экономикадағы туризмнің орны мен ролін өзгерту үшін ... ... ... ... ... көлемін өлшейтін
көрсеткіштермен салыстыру қабылданған. БҰҰ-ның ... ... ... ... ... қолдануды ұсынады. Осы ... ... ... ... салыстырылады.
ЖІӨ-гі туризмнің үлесі Австрияда-8,5, Португалияда – 6,5, Испанияда-
4,2, Грецияда-4,5, Ұлыбританияда-1,9, ... ... % ... ... ... ... одан көп: Австрияда – 8,9,
Норвегияда – 6,7, Швейцарияда – 5,6, ... ... ... ... үлесі Австрияда – 10,7, Исландияда-11, Швецияда-
7,2, Швейцарияда-7,0, Жаңа Зеландияда-9%. Экономикалық дамыған елдердің
ешбіреуінде ол ... ... ... емес [7].
Әлемдік туризм территориялық жағынан түрленеді, яғни ... бар. Бұл ... ... ... ... ... аймақтануды
жүргізуге мүмкіндік береді.
Кесте 3. Халықаралық туризмге келушілердің аймақтық ... ... ... млн. |өзгеру % |
| ... ... |
| |2008ж |2007ж | ... |315,0 |309,2 |1,9 ... |108,5 |104,2 |4,1 ... Азия және ... |74,7 |69,5 |7,6 ... |18,6 |18,3 |1,5 ... және Орта Шығыс |7,9 |8,2 |-4,0 ... Азия |3,7 |3,5 |7,0 ... |528,4 |512,9 |3,0 ... ... аймақтардың статистикалық жинағы бойынша автормен |
|құрылға ... ... ... ... ... ... ... БСҰ-ның
мәліметтері келтірілген (кесте-4).
Кесте 4. Халықаралық туризмнен түсетін табыстардың аймақтық құрылымы.
|Аймақтар ... млн. АҚШ ... % |
| | ... |
| |2008ж |2007ж | ... |153395 |152354 |0,6 ... |97405 |89469 |8,9 ... Азия және ... |58988 |51724 |14,0 ... |5675 |5911 |-4,0 ... және Орта ... |3672 |4172 |-12,0 ... Азия |2431 |2186 |11,2 ... |321466 |305816 |5,1 ... ... ... ... ... бойынша автормен |
|құрылған ... ... ... ... аймақтарындағы бір туристің орташа шығыны
келтірілген.
Кесте 5. ... ... ... бір туристің орташа шығындары.
|Аймақтар ... млн. АҚШ ... % |2008ж. |
| ... ... | |
| |2000ж |2007ж | | ... |288 |493 |71,2 |487 ... |506 |858 |69,6 |898 ... Азия және Океания |416 |745 |79,0 |790 ... |268 |323 |20,5 |305 ... және Орта ... |507 |770 |51,9 |465 ... Азия |551 |631 |14,5 |657 ... бойынша |- |- |- |608 ... ... ... ... жинағы бойынша автормен |
|құрылған ... ... ... ... халықаралық туристер саны
2010 жылға қарай 937 млн ... қол ... Бұл ... ... ... ... аймақтар бойынша едәуір ерекшеленетін болады. Европада ол
орташа 2,7%, ... және орта ... ... ... Азия және океанияда-6,8%, Оңтүстік Азияда-6,1%. 6- ... ... ... ... аймақтардың қатысуы ... ... 6. ... ... аймақтар бойынша халықаралық туризмнен
түсетін табыстардағы үлес.
|Аймақтар |1970 |1980 |1990 |2000 |2004 |2008 ... ... % ... |66,5 |72,5 |70,5 |68,4 |63,5 |59,5 ... |29,6 |24,1 |23,0 |18,9 |18,8 |20,6 ... Азия және ... | | | | | | |
| |0,8 |1,0 |3,0 |7,0 |11,4 |14,1 ... |2,1 |1,1 |1,5 |2,5 |3,4 |3,6 ... және Орта ... | | | | | | |
| |0,9 |1,0 |1,4 |2,4 |2,1 |1,5 ... Азия |0,2 |0,3 |0,6 |0,8 |0,7 |0,7 ... ... ... |41,3 |56,8 |62,0 |59,3 |54,4 |47,8 ... |50,5 |35,7 |26,8 |24,9 |26,1 |30,1 ... Азия және ... | | | | | | |
| |1,4 |2,8 |6,2 |7,3 |14,4 |18,4 ... |4,2 |2,6 |2,2 |2,7 |1,9 |1,8 ... және Орта Шығыс | | | | | | |
| |2,3 |1,5 |2,3 |4,3 |2,5 |1,1 ... Азия |0,3 |0,5 |0,6 |1,5 |0,8 |0,8 ... ... ... статистикалық жинағы бойынша автормен |
|құрылған ... ... ... ... 20 мемлекет кіреді (кесте 7).
10 жыл ішінде олардың қатарына ... 3 ... ... ... және ... ... ... өте жоғары, 43 позициядан 20
позицияға өткен. Бірінші орынды Франция алады, жыл ... 50 млн ... (бұл ... ... ... 11% құрайды) және өсудің орташа
европалық қарқынынан едәуір артатын қарқынмен туристік ... ... ... ... ... ... АҚШ-та дамып, Испанияны екінші
орыннан үшінші орынға ығыстырып, қазіргі кезде ... ... ... қайта құруды жүзеге асырып отыр. Испания да
Франциямен бірінші орынға ... ... ... соң ... қарқынын бәсеңдетті. Соған қарамастан бұрыңғысынша Европа
бойынша ... ... ... қарқынмен келеді. Мұндағы себеп
Италиядағыдай. Бұл елдердегі экономиканың ... ... ... ... ... тартымды сфераларын құрды. Қазір бұл елдерде ... ... да ... ... ... ... капитал салу
тиімді болып отыр.
Кесте 7. Шетелдік туристерді қабылдаушы әлемдегі 20 ... ... ... ... ... ... ... |
| ... млн. адам |1995ж. ... ... |
| | | ... ... ... |50,0 |1 |5,2 ... АҚШ |39,8 |2 |5,9 ... Испания |34,3 |3 |3,9 ... ... |26,7 |4 |1,9 ... Венрия |20,5 |9 |8,1 ... ... |19,0 |5 |3,2 ... ... |18,0 |7 |3,8 ... ... |17,0 |8 |4,4 ... Канада |15,3 |6 |1,7 ... ... |13,0 |10 |3,9 ... Қытай |10,5 |13 |6,3 ... ... |8,9 |18 |6,3 ... ... |8,1 |17 |4,8 ... ... |8,0 |21 |11,5 ... Югославия |7,9 |12 |2,1 ... ... |7,2 |15 |2,6 ... |6,4 |19 |4,4 ... Гонконг |5,9 |27 |13,0 ... ... |5,8 |20 |7,6 ... ... |5,4 |43 |19,3 ... Халықаралық аймақтардың статистикалық жинағы бойынша автормен |
|құрылған ... ... ... ең ... ... ... Сонымен қатар Гонконг пен Португалияда да туризм индустриясы жоғары
дамып отыр. Кестеден Венгриядағы ... ... ... ... ... болады. 1995 жылы 9 позициядан 2008 жылы 5 позицияға
ауысқан.
Туристерді жөнелтетін басқа 20 ... ... ... көруге
болады. Үш онжылдықтар ағымында (1997-2008жылдары) Германия ... ... ... ... ... өрлеу кезеңінде алғаш рет бұл мемлекет
шоптуризм аймағы ретінде Европаны игеруді бастады. 60-шы ... ... ... ... одан ... ... мен ... жаулап алды. Қазіргі
кезде немістер өз елдерінен 30 млрд доллардан астам қаржыны шығарады.
Соңғы он ... ... ... жеңе ... ... ... ... экспортында бірінші орынды АҚШ иеленіп отыр. Американдықтар
өз елінің қожайындары ... ... ... ... қай ... болмасын
олар өздерінің америкаға тән белгілерін құрметтеп, ... ... ... ... басқаша, олар Францияда жүріп жапон ... ... Олар ... ... ... ... құрметті жерлерін аралауға,
оларды қалдырмауға тырысады.
Кесте 8. ... ... ... 20 ... қатарлы мемлекеттер
(2008жыл)
|Елдер ... ... ... |1997-2008ж |
| ... млн АҚШ |1990ж. ... ... |
| ... | ... ... АҚШ |38,7 |2 |14,1 ... Германия |30,1 |1 |3,9 ... ... |24,9 |6 |18,4 ... ... |19,8 |3 |11,1 ... ... |13,8 |13 |21,9 ... ... |13,5 |4 |8,4 ... ... |8,4 |9 |10,4 ... Нидерланды |7,4 |5 |4,7 ... ... |6,3 |10 |8,2 ... ... |6,0 |11 |9,9 ... Швеция |6,0 |12 |10,4 ... ... |5,7 |8 |5,6 ... ... |5,4 |7 |2,6 ... ... |4,3 |18 |13,2 ... Австралия |4,1 |15 |8,9 ... ... |3,7 |16 |9,1 ... ... |3,4 |17 |10,0 ... Корея |3,2 |28 |24,6 ... ... |2,8 |22 |17,7 ... ... |1,4 |29 |15,9 ... ... аймақтардың статистикалық жинағы бойынша автормен |
|құрылған |
7 және 8 ... ... ... ... экономикалық
даму деңгейі бойынша орналасқанын көруге болады. Егер осы ... ... АҚШ, ... ... Бельгия, Швеция, Австралия,
Дания, Норвегия, Корея, Финляндия және Сингапурдан туризм ... ... ... ... Венгрияда, Канадада, Қытайда, Грецияда,
Чехословакияда, Португалияда, Гонконгте және Турицияда жаңа ... ... ... ... жасауға болады. Яғни туризмнің көмегімен
экономикалық дамыған елдерден дамушы ... ... ... ... отырады. Бұл кезде әлемнің көптеген елдері ... ... ... дамуына құрады, ол үшін салықтарды қысқарта, еркін
экономикалық аймақтарды құра, ірі ... ... құра ... ... ... ... яғни жасалған шығындарға қарағанда
жоғарғы табыс әкелетін болашақ түсімдерге ... ... ... ынталандыру тәсілдерін қолданады.
Осылайша туризм құрылымдық қайта құру есебінен әсіресе экономиканы
дағдарыстан шығару мәселесін шешкенде тиімді ... ... ... 7 және 8-ші ... ... туристерді қабылдау мен
жөнелту салыстырылмайтын көрсеткіштермен берілді: қабылданатын ... және ... ... ... ... Енді осы ... ... беретін құндық көрсеткіштерді қарастырайық.
Туристерді экспорттаушы алғашқы бестік ... ... ... 50% ... (кесте-9). Бұл басқа ... ... ең ... ... Бұл ... ... елдердің туристер
үшін күресі туристік нарықтағы бәсекені анықтайды. Сондықтан да осы елдерде
негізгі туристік жәрмеңкелер, ... ... ... және осы ... ... ... туроператорлары өздерінің бюролары ... ... ... ... 9. ... жөнелтетін негізгі елдер (2008ж.)
|Елдер ... млрд АҚШ ... |
| |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 |2008 ... |12,8 |18,0 |23,3 |25,0 |23,7 |30,1 ... |25,1 |26,7 |30,0 |33,1 |33,5 |38,7 ... |6,4 |8,9 |11,9 |14,6 |15,1 |19,8 ... |4,8 |7,2 |10,8 |18,7 |22,5 |24,9 ... |4,6 |6,5 |8,5 |9,7 |10,3 |13,5 ... бес ел |53,7 |67,4 |84,5 |101,1 |105,2 |126,9 ... ... елдері |40,8 |57,5 |71,4 |85,1 |93,2 |114,0 ... әлем |94,5 |124,9 |156,0 |186,2 |198,4 |241,0 ... бес ... | | | | | | ... % |56,8 |53,9 |54,1 |54,3 |53,0 |52,6 ... ... ... статистикалық жинағы бойынша автормен ... ... ... баяу, бірақ тұрақты шығындардағы алдыңғы қатарлы елдер
үлесінің қысқаруын ... ... Бұл ең ... ... ... ... өмір сүру деңгейін теңестіру нәтижесінде болып отыр.
Туристік бизнесте табыстың шоғырлануы біршама төмен. Туристерді қабылдайтын
алғашқы бес ел ... ... ... азын ... ... шоғырланудың
тұрақты өсу тенденциясы байқалады (кесте-10). Бұл көрсеткіштер бойынша
бірінші орынды АҚШ ... ... Бұл ... ... ... олардың
айырмашылығы тұрақты ұлғаяды.
Кесте 10. Туристерді қабылдайтын негізгі елдер (2008жыл)
|Елдер ... млрд АҚШ ... |
| |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 |2008 ... |11,7 |20,4 |23,5 |28,9 |34,5 |40,6 ... |8,2 |12,1 |14,8 |16,7 |16,2 |18,6 ... |8,4 |9,9 |12,2 |12,4 |12,0 |19,7 ... |7,9 |9,7 |12,0 |13,8 |16,2 |20,2 ... |7,1 |8,2 |10,2 |11,0 |11,2 |15,0 ... бес ел |43,3 |60,3 |72,7 |82,8 |90,1 |114,1 ... ... ... |64,8 |77,3 |94,1 |114,9 |121,3 |140,7 ... әлем |108,1 |137,6 |166,8 |197,7 |211,7 |254,8 ... бес ... |40,1 |43,8 |43,6 |41,9 |42,6 |44,8 ... % | | | | | | ... ... ... статистикалық жинағы бойынша автормен |
|құрылған |
9 және 10 ... ... ... ... ... заманғы
халықаралық туризм жөнінде бірнеше маңызды қорытындылар жасауға ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік
береді. Енді халықаралық туристік нарықтағы ... ... ... ... 11. Алдыңғы қатарлы елдер бойынша туристік табыстар мен ... ... ... ... ... ... |
| |2000 |2008 |2000 |2008 |2000 |2008 ... |11,7 |40,6 |25,1 |38,7 |-4,6 |+1,9 ... |7,9 |20,2 |4,6 |13,5 |+3,3 |+6,7 ... |8,4 |19,7 |3,9 |13,8 |+4,5 |+5,9 ... |8,2 |18,6 |2,1 |4,3 |+6,1 |+14,3 ... |7,1 |15,0 |6,4 |19,8 |+0,7 |-4,8 ... |5,3 |11,8 |12,8 |30,1 |-7,5 |-18,3 ... |2,3 |6,2 |4,8 |24,9 |-2,5 |-18,7 ... ... ... ... жинағы бойынша автормен |
|құрылған ... ... тек ғана осы ... ... ықпал ете алады.
Тіпті халықаралық туристік нарыққа елеусіз қатысудың өзі ... ... ... ... елге ... пайда алып келеді және керісінше
дұрыс стратегия қолданбаған жағдайда едәуір шығын әкелуі мүмкін.
АҚШ ұзақ ... бойы ... ... негізгі тұтынушысы болып келді,
бірақ 2000 жылдардан ... олар ... ... ... ... ... ие (+1,9 млрд долл.). Бұдан басқа халықаралық ... ... ... ... ... (+5,4 млрд. долл.), Францияға (+6,7 млрд.
долл.) пайда ... Бұл осы ... ... үшін өте ... ... ... валютаның негізгі жеткізушілері Жапония
(-18,7 млрд. долл.), Германия (-18,3 млрд. долл.) және Ұлыбритания (-4,8
млрд. ... ... ... үшін бай ... ... және өз ... міндеттерін шешу үшін туризмді пайдалану
қажет.
Туризм – бұл ... ... ... жөнелтпейтін және
қабылдамайтын бірде-бір ел жоқ. Бұл ... ... жоқ, ... ... ... ететін мұнай емес. Рекреациондық ресурс жан-жақты
және оның деңгейі экономикалық теорияда сұраныс ... ... ... ... ... ... ... елдің шығындары мен табыстарының
деңгейін анықтайды. Барлық бұл күрделі комбинациялар соңғы ... яғни ... ... оның ... ... ақпаратта
көрінеді. Туризм статистикасы, оның ... ... ... құбылыс ретіндегі туризмді талдау үшін ақпараттық ... ... ... ... ... ... және ... түрлену тенденциясын талдау, әлемдік
нарықтағы іс-әрекет стратегиясы мен тактикасын жасау үшін ... ... ... ... оң ... ... жақсартып отырғанын,
Солтүстік Америка экономикалық жағдайды ... ... ... туризмнің табыстары мен шығындарын теңестіретіндігін айтуға
болады.
Жапония мен Австралия басқа елдерден туристерді қабылдауға қарағанда
өз ... ең көп ... ... болып тұр (кесте-12) және экологиялық
жағдайға нұқсан келтіре отырып, өз туризм индустриясын дамытуға бейім ... ... ... ... ... ... ... болмауы
да мүмкін. Кейбір елдердің басқа тауарлар мен ... ... ... ... ... Осы тұрғыдан туризм индустриясын дамытудағы Жапония
мен Австралияның енжарлығы оның экономиканың ... ... ... ... электронды техника, автокөлік, жүн, сүт өндірісі және
т.б., яғни өндіріс факторларының ... ... ... ... мүмкін шаралардың ішінен ең тиімдісі болып табылмайды.
Кесте 12. Кейбір аймақтар бойынша туристік табыстар мен ... ... АҚШ ... |2003 |2005 |2008 ... ... |100,2 |102,7 |128,7 ... |96,1 |96,8 |122,7 ... |+4,1 |+5,6 |+6,0 ... ... ... |33,8 |39,4 |44,5 ... |38,4 |44,1 |46,8 ... |-4,6 |-2,2 |-2,3 ...... ... |7,7 |7,7 |8,8 ... |22,7 |27,3 |29,5 ... |-15,0 |-19,6 |-20,7 ... ... ... ... ... ... автормен |
|құрылған ... ... ... ... ... ... ... аймақтық құрылымын талдау келесідей қорытынды жасауға
мүмкіндік береді:
1. ... ... ... ... ... түсетін табыс
бойынша Европаның үлесі баяу, бірақ тұрақты қысқарып келеді.
2. Осындай ... ... да ... ... бұл ... ... қысқаруы орын алған яғни АҚШ-та демалу Европаға қарағанда арзан
болып отыр және бұл өз ... ... ... қысқарту
есебінен туристік нарықта лидер болуға ... ... ... ... ... ... ... Азия мен Океания елдерінде туризм өте жылдам ... ... ... ... ... «өсу нүктесі» тек қайталанбайтын ... мен ... ... ... әлемдегі ең жоғарғы сервистік
деңгеймен сипатталады. Және ... ... ... мен ... ... ... деңгейі жағдайында.
4. Африка жоғары табысты элиталық ... ... ең ... ... ... ... туристерді тартуда. Бірақ арзан деген ең жақсысы
деген емес. Егер қызмет көрсету сапасы жақсаратын ... онда ... ... ... ... болады.
5. Орта Шығыс және Оңтүстік Азия туристік ... ... ... жатады. Бірақ жерорталық теңіздік туризмді дамыту бойынша Түркия
үкіметінің протекционистік ... ... бұл ... ... ... ... жылдам дамуын күтуге болады. Туристерді негізгі
жеткізуші - Европаның жақындығы, таза Жерорта теңізі, туристік ... – бұл ... ... ... ... үшін жақсы алғышарттарды
құрады.
2.2 Туризмнің Қазақстан экономикасындағы даму ... ... ... ... ... ... шілде айында Қазақстанда бәсекеге қабілеттілік пен
кластерлік даму ... ... ... Жоба ... ... ... бас кезінде-ақ турбизнес өкілдері олардың қызмет
сферасында мониторинг өткізу жөніндегі өтінішін ... ... ... осы бағдарламаның пилоттық жобасын енгізу туралы шешім
қабылданды.
Қазақстанның ... ... ... емес ... мамандануын анықтайтын жеті кластердің ішінде ұзақ мерзімді
кезеңге ... ... ... бірі ... Бұл осы ... ... ... дамуының
маңызды факторларының бірі ретінде ... ... ... ... қабілетті туристік индустрия құру және Қазақстанды 2011 жылға
қарай Орталық-Азия аймағының ... ... ... ... ... еліміз инвестиция салу тұрғысынан көптеген елдерді өзіне тартады,
бұл өте маңызды, өйткені ... ... ... инвесторлар туризм
секторына үлкен қызығушылық танытып отыр.
Туризм индустриясын дамыту ... ... ... жасау мақсатында
ҚР спорт және туризм Министрлігімен ... ... ... ... ... арналған Мемлекеттік Бағдарламасы жасалып,
ҚР ... ... ... ... бағдарламаның мақсаты
тұрғындарды жұмысбастылықпен қамтамасыз ету, ішкі және ... ... ... ... ... мен ... ... ұлғайту үшін
бәсекуелік қабілетті туристік индустрияны құру ... ... ... ... ... ... ... нарықтарда жаңа туристік
бағыт ретінде Қазақстанға ... ... ... ... бұл шетелдік
туристер ағынын ұлғайтудың нақты болашағының барын куәландырады.
Қазақстандағы осы саланың жағдайына талдау жасамас бұрын оның ... ... ... ... кеткен жөн. Халықаралық туризм мұнай
өндіруші өнеркәсіп пен машина құрылысына ғана орын беріп, ең ірі ... ... ... Басқа әдебиеттер бойынша ... ... ең ... сферасы болып табылады және оған дүние
жүзіндегі барлық жұмыс күшінің 60%-ы тиесілі [8].
Туризм жөнінен ... ... ... бойынша осы саланың 2005
жылғы әлемдік ЖІӨ-ге қосқан үлесі 10,6% құраған, ... ... ... ... ... бұл шама ... жетуі мүмкін, немесе 7,8трлн.долл
құрайды [9].
Бұл сала басқа тауарлар мен ... ... ... ... жағдайында әрекет етеді. Қазақстанның әлеуетті туристерге ... ... ... туралы қалыптасқан пікірлерден бас тарта ... ... ... және ... ... ... ... республиканың экотуризм, спорттық және бизнестуризмін құру үшін
алғышарттары бар деген шешімге келді. ... ... ... құрылатын
кластер шеңберінде ортақ саясатты әзірлеуге дайын шағын және ... ... ... енді ... ... ... ... болсақ, статистикалық
мәліметтерге қарағанда Қазақстандағы туристік белсенділік өсу тенденциясына
ие. ҚР статистика ... ... ... ... 2008 ... ... ... бойынша туризмнің барлық типі ... ... ... ... саны 0,5 %-ға ... 10898,9 ... құраған. 2008 жылы көрсетілген қызметтердің жалпы көлемі 49,3 млрд.
тенгені құраған ... 2007 ... ... (34,5 ... ... 42,8%-
ке жоғары болған. Туристік салаға есептік кезеңде инвестиция ... ... ... 2008 жылы 67,7 млрд. тенгені құрады.
2007 жылға дейін ... ... ... ... ... ... ... өсті және сәйкесінше саяхатшылардың үлкен санын
тарту үшін ... ... ... қызметтер спектрі
сәйкесінше ұлғайды. ҚР ... және ... ... ... ... ... ... ең көбі Германиядан, Англиядан,
Жапониядан, Корея мен Қытайдан келеді. ... 2005 жылы ... ... ... 2006 жылы – 109913 ... ал 2007 жылы – 115994 адам
келген [10].
Қазақстанның туристік потенциалы алуан түрлі және ... ... ... ... ... ... туризмнің басқа да
белсенді түрлері мен экотуризмге дейін туризмнің барлық түрін дамыту үшін
ерекше мүмкіндіктерге ие. Елде 100 ге жуық ... ... ... 9000-нан
астам археологиялық және тарихи ескерткіштер бар. Отандық экономикадағы
қолайлы жағдайлар, сонымен бірге ... ... ... жүзеге
асырумен байланысты мемлекеттік қолдау туристер санының ... ... ... негіз болады. Әкімшілік ақпарат көздері және
тұтастай республика бойынша туристік қызметтің ... ... ... ... ... бойынша өткен ... ... ... оң даму үрдісі байқалады (кесте-13).
Мұны келесі көрсеткіштерден ... ... 2009 жылы ... ... ... ... саны мен туристік қызметпен айналысатын
жеке кәсіпкерлер саны артқан. Бірақ туристік фирмалармен қызмет көрсетілген
адамдар санының ... ... 2009 жылы ... ... ... ... кеміген.
2008 жылы басталған әлемдік экономикалық дағдарыс ... ... ... сондай-ақ Қазақстанда да келу ағынына кері ықпал
етті. Сол себепті туристер саны азайып отыр. 2010 жылға ... ... 11%-ке ... ... ... ... жайлы шетелде аз біледі
және көпшілік үшін біздің республика әлі де белгісіз қалыпта және ... 13. ... ... ... ... ... |2007 |2008 |2009 |2009ж |
| | | | ... % ... ... саны |904 |1122 |1162 |103,5 ... ... |46 |60 |66 |110 ... жеке | | | | ... саны | | | | ... ... |6333,7 |11803,9 |11424,4 |96,7 ... ... | | | | ... млн. ... | | | | ... ... |401470 |354098 |263107 |74,3 ... ... | | | | ... саны | | | | ... КР ... ... ... бойынша автормен құрылған |
Қазіргі кезде қызмет көрсетілген адамдар ... ... келу ... ... екі ... ... артық, 41% құрайды. Бұл туризм түрінің
экономикадағы осы саласының отандық ЖІӨ-ге ... ... ... ... ... ... ... көрінеді: біріншіден, ол – валюталық
түсімдердің көзі, ... ... ... ... ... Ал ... мен ішкі ... үлестері 31% және 28% сәйкесінше.
Жыл сайын туризм саласында қызмет атқаратын субъектілердің табыстары
өсіп келе ... ... ... ... ... де ... ие (сурет 1) (11(. Тұтастай республика бойынша ... ... ... 2007 жылы ... жылмен салыстырғанда
14,6%-ға артып, 35000 мың теңгені құрап, бюджетке осы саладан 7052,4 мың
теңге аударылды, бұл 2006 ... 8%-ға ... ... ... ... ... халықаралық туризмнен
түсетін табыс потенциалды мүмкін көлемнің 10%ін құрайды. Ішкі ... ... ... ... ал ... ... дамыған елдерде
ол бюджетке түсімдердің 30 дан 50%-не дейін қамтамасыз етеді.
Ескерту: КР статистика агенствосынын ... ... ... ... 1. ... қызметтен табыс пен бюджетке түсімдер
Қазіргі кезде елімізде шамамен әлемнің 80 ... ... ... ... ... ... ... тек шамамен 20% ғана туристерді
тарту мен ішкі туризм бойынша ... ... ... ... тек
шығу туризмі сферасында ғана әрекет етеді.
Ескерту: КР статистика агенствосынын жинағы бойынша автор құрастырған
Сурет 2. Туризм ... ... ... ... ... келушілер саны
ҚР Статистика Агенттігінің мәліметтеріне сүйенер болсақ, ... ... ... ... саны ... үш түрі де бойынша
өсу тенденциясына ие (сурет 2).
2008 жылы турагенттік ... ... 750 ... ... ... ... 69 туроператор мен 681 турагенттік туристік ... ... ... жылы Қазақстан Республикасының 903 туристік фирмасы және  38 жеке
кәсіпкерлік 416,3 мың турист пен ... ... ... бұл ... ... 2306,4 ... ... Жоғарыда көрсетілгендермен
қатар, ұлттық туристік нарықта шетелдер қатысатын 37 туристік ұйым қызметін
жүзеге асырады.
Туризмнің негізі болып туристік саланың ... ... ... ... ... қомақты үлесті орналастыру объектілері
иеленеді, статистикалық мәліметтер бойынша олардың саны 2007 жылы ... ... ... ... және оларға ... ... ... ... ... демалыс үйлері, мотельдер, кемпингтер, туристік
базалар, пансионаттар мен басқа да ғимараттар, құрылыстар жатқызылады.
Олар меншік ... ... ... ... ... ... орналастыру объектілерінің қызмет көрсететін ... өсу ... ие. 2008 жылы олар 1535 мың ... ... Бұл ... ... көрсеткіштерімен салыстырғанда 25,3%-ға өскен,
сәйкесінше көрсетілген қызметтер көлемі де артып, республика бойынша ... 21527 ... ... ... ... ҚР Туризм және спорт министрлігінің жылдық есебіне
сәйкес республика территориясында қонақ-үйлерден басқа 13 ... ... 10 ... 2 ... театр, көтеген ... 1 ... пен 4 ... ... парк, 7 демалыс паркі, 48
туристік база, 40 шипажай-сауықтыру орны, 13 ... ... 15 ... 23 ... да тұрғын жай қызмет етеді. Осы объектілер туристер ағымын
қамтамасыз ететін тарту ... ... ... ... ... ... ... Астана және Алматы қалаларына
шекараның арғы жағынан келген туристер сапары іскерлік мақсатта ... ... және олар ... әрі ... ... ... ... қонақ үйлерге тоқтағанды жөн санайтынын көрсетті. Елдің іскерлік
орталықтары – ірі ... ... ... ... үйлер желісінің
одан әрі дамуы дәл осы іскерлік туризмге байланысты болады (15(.
Жұмыс ... ... ... ... мен қонақ үй шаруашылығы
кәсіпорындардың ең көп саны Алматы қаласында (605), Шығыс Қазақстан (124),
Қарағанды (122), ... ... (71) және ... ... ... осы ... қызмет көрсетулер саны басқаларға қарағанда
артық болып келеді.
Қазақстанның ішкі туризмді дамыту үшін ... ... ... күні ол ... ұйымдаспаған. Оған тиісті көңіл бөлмеудің
салдарынан бюджетке көп қаржы түспей отыр, инфрақұрылым ... ... және ... ... ... ... Негізгі мәселе
Қазақстанда қазіргі заманғы туристік инфрақұрылым – ... ... ... ... телекоммуникациялық жүйе, жалпы ... ... ... ... жоқ. Бұл ... ... ... сегментінде қазақстандық ұсыныс бәсекелік қабілетті болатындығын
есепке алу қажет, ал бұл үшін маркетингтің ... ... ... ... Ұлы ... ... ... бөлігінде мәдени туризмді
дамытуға артықшылық берілуі тиіс. Табыстың ең көп бөлігі сыртқы ... ішкі ... ... ... кең дами ... ... ол тек ... сұранысқа ие және негізінен жергілікті тұрғындардың, ал ... ... және ... ... ... ... ... және ұлттық туристік өнімнің ... ... ... ... ... ерекше көңіл ... ... ... ... ... ... халықаралық туристік
жәрмеңкеде қатысатын Қазақстанның туристік фирмаларының халықаралық
байланысын ... ... ... Сонымен қатар туристік фирмалармен ақпарат
жинау мен жаңарту бойынша жұмыстар ... Бұл ... ... ... - бұл ... ... үшін шетелдік туризм ұлттық экспорттың
маңызды бабы болып табылатын елдер арасынағы ... ... ... ... жөн. Бұл күрестің нәтижесі әрбір елдің ... ... ... ... ... тікелей тәуелді [16].
Ішкі туризмнің дамуында бірінші кезекте әкімшілік мәселелер тұр.
Дегенмен, барлық кемшіліктерге қарамастан ... ... ... саланың
дамуының жағымды тенденциясы байқалады. Бұл ұзақ ... ... ... ... ... 50 ... қабілетті елдер қатарына кіру
Стратегиясын жүзеге асыру шеңберінде оның даму ... ... ... ... пен міндеттер қоюға мүмкіндік береді. Туризмнің ... ... жүйе ... және ... ... және ... ... отырып, инфрақұрылымы дамыған жоғарғы тиімді тіристік
индустрия құру жолымен аталған стратегияны жүзеге асыруға өз ... ... Оның ... ... ... республика Орталық Азия аймағының
туризм орталығы болатындай барлық мүмкіндікті ... ... ... бағдарламаны жүзеге асыруға республикалық бюджеттен 59 млрд.
тенге көлемінде қаржыландыру ... ... ... ... ... ... тарту үшін
техникалық көмек пен гранттар ... ... ... жобалар құрылады.
Туризм және спорт министрлігімен үлкен потенциалды туристік мүмкіндіктерге
ие аймақтарда оларды орналастыру мен ... ... ... ... Осы құжаттардың негізінде аймақтық деңгейде ақпараттық база
қалыптасқан. Алғашқы кезеңде 90 жоба ... ... ... ... ... Ақмола, Маңғыстау облыстарында әлемдік ... ... көп ... туристік орталықтар құру Концепциясы жасалды
[17].
Аталған жобаларды жасау Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... асыру процесінде қарастырылған. Бұл туристік жобаларды ... ... ... ... ... қамтамасыз етіп,
республиканың дамуына жаңа қарқын береді, туризм сферасына ... ... ... жұмысбастылығын ұлғайту үшін
әлеуметтік-экономикалық жағдайлар туғызады.
Қазақстанда ішкі ... ... ... ... ... туризм
ие болып отыр. Бұл тұрғыда негізгі ... ... ... ... ... ... Жібек жолының қазақстандық бөлігінде орналасқан
Алматы, Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл, ... ... және ... да
облыстар болып табылады. Астана және ... ... ... іскерлік түрі дамыған. Республикаға келетін шетелдік туристердік
көпшілігі бизнес ісімен келетін іскер туристер ... отыр ... ... үшін ... ... де кең ... тауап отыр. Бұл
ең алдымен Қапшаған, Балхаш сияқты ... ... мен ... ... бұл түрінде Каспий теңізінің жағажайы мен оның жағалауы
үлкен потенциалға ие. ... ... ... де артықшылық
танытады. Ең танымал емдеу орындары болып Сарыағаш (Оңтүстік Қазақстан
облысы), ... ... ... ... Баянауыл (Павлодар облысы),
Жаңақорған (Қызылорда облысы), Шу-Бурабай аймағы (Ақмола облысы), Каспий
(Маңғыстау облысы), Мерке (Жамбыл облысы) және т.б. ... ... ... ... ... ... біршама кеңейген.
Қазақстан Республикасы Статистка агенттігінің 2000 ... ... ... ... сырттан келушілер туризмі географиясының көрсеткіштері
2000 жылғы 60 елден ... 165 елге ... ... ... Көбінің
келу мақсаттары демалу емес, көбісі іскерлік мақсаттарда ... шығу ... ... ... ... ... мақсаты,
оның ішінде, турфирмалардың көптеген басшыларының айтуынша, «су жағасындағы
туризм» ... Бұл ... ... және ... түсіндіріледі. Екінші кезекте коммерциялық мақсаттар тұр.
Ал ішкі туризм сегментінде азаматтардың көбі не іскерлік ... ... мен ... бару ... ... жасайды. Демалыс орнын таңдау
мүмкіндігі болған жағдайда ... көбі ... тыс ... Шығу ... ... ... ... мен Ресейге және демалу
мақсатында Түркия мемлекеттеріне бару үлесі артығырақ (сурет 4, сурет 5) ... ... ... ... туристердің географиясы біршама
кеңейген. Қазақстан Республикасы Статистка агенттігінің 2000 жылдан ... ... ... сырттан келушілер туризмі ... 2000 ... 60 ... шамамен 165 елге дейін кеңейгенін
көрсетеді. Көбінің келу мақсаттары демалу емес, көбісі іскерлік ... КР ... ... жинағы бойынша автор құрастырған
Сурет 4. Шетелдегі қазақстандық туристер саны, ... КР ... ... жинағы бойынша автор құрастырған
Сурет 5. Қазақстандағы резидент емес туристер, 2008ж
Қазақстанның ... ... ... ... 3,2 ... жуық ... мың ... гид пен экскурсияшы жұмыс істейді. Туристік нарықтың барлық
ұйымдарының 98,3 %-ін ... ... ... ... саны 50
адамға дейін) иеленеді. 250 адамнан ... ... бар ... ... ал ... ... құрайды. Талдауға қарағанда,
туристік ұйымдардың көпшілігін шағын және орта кәсіпорындар құрайды, ... ... ... ... ... экономикалық өсімнің
тиімді генераторы болып табылады.
Қазақстан Республикасы спорт және туризм минимтрлігінің Стратегиялық
жоспары шеңберінде 2010-2014 жылдары туристік ... 2010 жылы ... ... 2014 жылы 74,5 ... ... ... табыс алу қарастырылуда.
Аталған министрліктің болжамдық мәліметтері бойынша туристік ағындар көлемі
ішкі және шығу туризмі бойынша 2014 жылы 5 млн. ... ... ... Бұл Қазақстан Республикасында туризм саласының дамуы үшін
алғышарттар ... ... ... ... инфрақұрылымын дамытумен тікелей байланысты.
Елімізге туристер негізінен әуе көлігімен келеді. Ішкі ... ... ... ... ... Жыл сайын республикалық маңызы бар
жолдар тізбесі толықтырылып, олардың құрамында ірі ... ... ... ... әр ... ... қызмет көрсетулерде қазақстандық және шетелдік
азаматтардың қажеттіліктерін қанағаттандыруға кең мүмкіндікті қамтамасыз
ететін қазіргі заманғы ... ... және ... ... туристік
кешеннің жұмыс істеуі үшін жағдайлар жасалуда, ұлттық туристік өнімнің
сапасын қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... базасын дамытуға
инвестициялар тарту үшін жағдайлар айқындалды.
Сонымен ... ... ... ... ... оны ... ... Біріншіден, бұл тарихи және мәдени негіздердің
болуы. ... ... 10 ... ... 10 табиғи қорықтар,
сондай-ақ 100ге жуық сумен емдеу орындары, 9000 нан астам ... ... ... ... ... ... ... 3 ескерткіш
орналасқан.
Қазақстанды сипаттайтын туристік ресурстар қатарына Чарын каньоны,
Алтын Емел, бүкіл түркі тілдес ... ... ... ... мен
осындағы Қожа Ахмет Яссауи ... және ... ... ... ескерткіштер, Алматыдағы көрікті табиғат пен іскерлік ... ... әр ... ... ... мен ... ... Шайтанкөл, Павлодардағы Баянауыл сияқты демалыс және тарихи
орындар, ерекше бай табиғи ландшафқа ие ... ... ... ... ... Батыстағы Каспий теңізі, Сарыарқа даласында
орналасқан ерекше Балхаш ... ... ... ... Алакөл,
Марқакөл, Теңіз бен Зайсан көлдері, Сырдария, Орал, Есіл, Тобыл, Ыртыш,
Іле, Шу өзендері, ... ... ... ... ... осының
барлығы туризм саласын дамытудың негізін құрайды.
Бұдан ... ... ... геосаяси жағдайы, саяси ... пен бай ... ... ... қонақжайлығы, сонымен климаттық
зоналардың түрлілігі – осының бәрін мемлекеттің туризмді дамытудың маңызды
алғышарттарына жатқызуға болады.
2.3 ... ... ... жобасын іске асыру
Елбасының Қазақстан халқына арнаған ... ... ... қабілетті 50 елдің қатарына кіру ... атты 2006 ... ... жетудің жеті негізгі басымдығы ... ... ... ... ... әлемдегі жаңа Қазақстан» атты 2007 жылдың 28
ақпанындағы халыққа Жолдауында өндірістің ... емес ... ... ... ... ету, ... бірге
Қазақстанды жеделдете жан-жақты жаңғырта жаңарту жолы ... ... сөз ... Онда «бұл жолда Қазақстан мен өңірдің нақты ... әрі ... озық ... жетістіктерін өзімізде іске асыра
отырып, біздің: біріншіден, қандай да бір табыстарға қолымыз жетіп үлгерген
секторларды жаңғырта жаңарту ... ... ... ... ... ... ... алалаусыз Қазақстан экономикасы мен әлеуметтік
өмірінің барлық салаларына тарату керек» (20(. ... ... ... ... асырылып келе жатқан экономикамыздың шикізаттық емес
секторында басымдық берілген жеті негізгі кластердің, оның ... ... алар орны ... екені дау тудырмас.
Туристік саланы дамытудың 2006-2011 жылдарға арналған мемлекеттік
бағдарламасы әзірленіп, ол Қазақстан ... ... ... ... 29 ... бекітілді. Оның шеңберінде кластерлік даму
қарастырылған және саланың мәртебесін ... ... ... жүзеге
асырылып жатыр. Бағдарламаның негізіне туристік саланы кластерлік дамыту
қағидаттары алынған. Ал оны ... ... ... ... ... ... ІРК Халықаралық консалтингтік компаниясының,
сондай-ақ туризмді тұрақты дамыту жөніндегі стратегиялық бағдарламаларды
бес және одан да көп ... ... ... деп ... ... ұйым ... ұсыныстары есепке алынған.
Туристік кластерді дамыту дегеніміз ( бұл туристік индустрияны өркендетіп,
әлемдік ... ... ... бола ... ... ... ... туристік қызмет көрсетуді ... алу. ... даму ... ... ресурстарын бағалау бойынша зерттеулер жүргізу мен
туристік индустрияның даму стратегиясы анықталған.
Туристік кластер ... ... ... отырып, Қазақстан
Республикасының Үкіметі туристік индустрияны одан әрі дамыту ... ... ... ... ... ... маркетингтік
зерттеулер жүргізу үшін 65 млн. теңге көлемінде қаржылай қаражат бөлді
(21(. ... ... ... үшін ... ... және
туристік қызмет көрсетулердің әлемдік нарығына туристік өнімді ... ... ... ... ... group on tourism “ IPK
компаниясы тартылды. Компания ДТҰ мен ... ... ... ... болып табылады, активінде туристік зерттеулердің
барлық түрлері мен маркетинг бойынша мамандырылған ноу-хауы бар. ... ... ... Африка мен Азия-Тынық мұхиты аймағындағы барлық
елдерде туризм жөнінен кеңес ... мен ... ... байланыстары бар халықаралық жүйеге ие. Ол ... ... жеке және ... ... ... ... 1000 - нан аса
жоба мен маркетингтік зерттеулерді жүзеге асырған.
2005 ... ... ... ... ... ... анықтау
жұмыстары басталды. Жүргізілген зерттеулер қорытындысы ... ... ... мен ұзақ мерзімге арналған кластерлік
бастамалар ескеріле отырып, елдің туристік индустриясын дамыту стратегиясы
жөнінде ұсыныстар тұжырымдалды, ... ... іске ... ... бірі ... аталған мемлекеттік бағдарламаны әзірлеу болды.
Бірінші кезеңде эксперттер Алматы қаласы мен ... ... ... ... Шығыс Қазақстан мен Ұлы Жібек жолы өткен Оңтүстік
Қазақстан облыстарындағы ... мен ... ... зерттеулер
жасады. Қазіргі кезде Алматы облысы мен Алматы қаласында бірінші ... ... ... ... ... ... ... Ақмола облысында
басты назар Астана мен Щу-Бурабай курорттық аймағына аударылуда.
Туризм кластерін құрудағы алғашқы шаралар болып заңнаманы ... ... ... сала ... даярлау табылады. Мысалы,
заңнамаға өзгерістер ... ... ... тосқауыл болатын
әкімшілік кедергілерді болдырмауға бағытталады.
Пилоттық кластерлер ... ... ... жол, мәдени
орталықтар, демалыс орындарының құрылысы, авиа тасымалдау мен темір ... ... ... ... өткізу,
мемлекеттік және жергілікті органдар қолдауы, т.б. ... ... ... ... ... ... ... оны
кластер картасы арқылы көрсетуге болады (cурет 6).
Туристік кластер картасы
Ескерту: ... ... ... 6. ... ... ... кластердің өзегі ( қызметтерді көрсетушілер, өзгеше айтқанда,
Қазақстанға шетелдік туристер тарту бойынша қызметтер ... ... мен ... ... ... ... демалыс үйлері,
көлік компаниялары да сондай-ақ туристік бизнестің маңызды жоғары буындары
болып табылады.
Тарту орындары туристік кластер ... өте ... жағы ... себебі олар тек туристердің сұраныстарын ғана емес, сонымен бірге
әр мемлекеттің өзгеше бір ... ... ... бәсекелестік
басымдығы бірегей мәдениеті (тарихи туризм), әсем жабайы табиғатының болуы
(экологиялық туризм), сондай-ақ спорттық туризм, экстремалды туризм секілді
қозғалыстағы ... ... ... ... ... ... ... бүгінгі күнге туроператорлардың туризмнің қандай түрлерін
дамыту қажет екені ... ... ... ... ... ... салдарынан өз клиентін, өзгеше
айтқанда, турист-елді білмеу проблемасы ... ... ... өте ... бөлігі болып табылады, себебі тапсырыс берушінің
қалауына байланысты туристік кластердің картасының өзі ... ... ... қызметтерді жанама жеткізушілер болып мейрамханалар және
туристердің қауіпсіздігімен шұғылданатын ұйымдар табылады. Бүгінгі күнде
аталмыш ... ... ... ... ... ... ... дамытуға арналған қажетті құрамдастардың бірі
білім беру мекемелері, ... ... мен ... ... болып табылады.
Білім беру мекемелері туристік кластерге мамандар ұсынумен шұғылданады.
Институттардың туроператорлармен байланысы ... ... ... ... ... тарихи туризм білімі бар жолжетекшілер) жетіспеушілігі
орын алған. Аталмыш салаға мамандарды ұсыну бойынша ... ... және ... ... ... ... университеті болып
табылады.
Туроператорлардың, ... ... мен ... ... ... ... бір мәселелер бойынша пікірлерін
көрсетумен шұғылданады. Аталмыш қауымдастықтың ... кіру үшін ... кем ... 5 жыл ... ... ие болу ... бұл осы
компаниялардың орнықтылығын, туризм нарығын білуді ... оң ... ... Республикасының Туризм және спорт министрлігі мен Индустрия
және ... ... ... ... комитет арқылы индустрияның
қатысушыларымен сұхбатты жүзеге асыратын, ... ... ... органдар
болып табылады. Бұл өкілетті органдар жалпы ... ... ... ... ... ... ... атқарады [22]. Сонымен қатар, кем дегенде
бір ... бір ... ... ... қатысушыларымен кездесулер өткізетін
үйлестіруші комитет бар. Өкінішке орай, бұл ... мен ... ... сұхбат «проблема – аталмыш проблеманың ықтимал шешімі»
режимінде жүзеге асырылады. Іс жүзінде интерактивті сұхбат және ... мен ... ... қызметін нақты бөлу орын алуға тиіс
еді, ... ... ... ең ... кластер қатысушыларының қатысуымен
шешілуге тиіс. Ондай мәселелерге мысалы, ... ... ... ... ... ... қандай өнімнің әлемдік
нарықта бәсекелестікке қабілетті ... оның ... ... ... білуге тиіс.
Сондай-ақ туристік саланың қызметіне ықпалын ... ... ... бар. Ауыл ... ... ... тартудың
бір бөлігі болып табылатын аңшылық және орман шаруашылығы департаментінің
қызметін ... ... ... ... ел ... ... ... тіркеумен және визалар берумен шұғылданады .
Қазақстанда туристерді қызықтыратын объектілер саны жеткілікті.
Компаниялар туризмнің ... ... ... мәдени, этникалық,
экологиялық, сауықтырушылық, спорттық және аңшылық. Сонымен қатар, аталмыш
активті ... ... деп ... ... ... туристік объектілердің
жаңа түрлерін дамыту үшін әлеует бар. ... ... ... ... ... мен Жапонияның туристік нарықтары үшін күреседі.
Бұл нарықтар IPK ... ... ... бойынша
Қазақстанға неғұрлым үлкен қызығушылық білдірген. Ең перспективті нарықтар
Ұлыбритания мен ... ... ... ... өйткені бұл елдердегі
қызығушылық неғұрлым жоғары, 10% және 8% сәйкесінше. Екінші басымдықты
нарықтар ... ... мен ... ал ... ... ... елі жатады (23(.
IPK компаниясының алдын-ала ... ... ... ... ... қызықты (шамамен 70%), кластерлерді дамытудағы
басты назар осыған аударылады. Түрлі ... ... ... кең ... жабайы табиғатын, 68% - шексіз жазықтықтар мен
ландшафттарды, 63% - көшпенділер ... 59% - ... 58% - ... ... ... ... ... (23(. Бұл өнімдердің альтернативасы
жол таңдамайтын көлікпен саяхат жасау және киіз үйлер мен трейлерде ... ... ... (50%) ... ... Орташа қызығушылықты шетел
туристері мәдени және тарихи турлар, Каспий теңізі ... ... 20-30% ... үшін ... Орта Азия ... ... өтетін Ұлы Жібек
жолы аймағын көру тартымды. ІРК ... ... ... аз сұранысқа
«Байқоңыр» кешені, қала туризмі, ... ... ... ... ... ... ... сәйкес Щучье-Бурабай курорттық аймағында ... ... ... ... инфрақұрылымды жетілдіруге және жаңартуға,
санаторийлік мекемелердің материалдық-техникалық базасын ... ... ... ... етіп ... ... қалыптастыру үшін
қызмет түрлері мен сапасын ... күш ... ... 2005 жылы ... ... ... ... 2006-2008 жылдарға арналған
бағдарламасы дайындалды. Онда ... ... ... ... ... ... құрылғыларын салу, автомобиль жолдарын ... және ... ... атқару көзделген. Мұндай көлемдегі шараларға 9,7 млрд.теңге
керек деп ... оның 9,1 ... ... ... ... ... ... экономикасының орнықты дамуы, ... ... ... ... ... ... іске ... шетелдік
капиталды белсенді түрде тартуға ықпал ... ... да ... ... ... және ішкі инвестицияларды тарту, орталық және
өңірлік билік деңгейлерінің ... ... ... қамтамасыз ету
мақсатында жоғары деңгейлі ... ... ... ... ... ... ету, ... ақпараттық кеңістігін құру,
қазақстандық турөнімнің сыртқы және ішкі ... ... ... жүйесін
әзірлеу, инвестициялау және ... салу ... ... ... ... ... үшін ... алғышарттар бар. Бұл әзірлену
үстіндегі өңірлік шебер-жоспарлар шеңберінде іске асыру жоспарланып отырған
туризмнің кластерлік дамуының ... ... ... кластерлік дамыту Жобасын жүзеге асыру Үкімет өкілдері,
мемлекеттік органдар, бизнес-қоғамдастықтар, ғылыми қоғамдастықтар, білім
беру мекемелері мен басқа да ұйымдар ... ... ... қатынастарды
орнатуға көмектеседі.
3 ТУРИЗМДІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ... ... ... ... ... ЖОЛДАРЫ
3.1 Ұлттық туризмді дамытудың өзекті мәселелері мен оларды ... ... ... үшін ... ... ең табысты
салаларының бірі болып табылады, ... ... зор ... ... ... бұл ... біздің еліміз үшін әлі шынайы ... ... ... ... ... ... халықаралық
стандартты аэропорттар болмай біз ... ... ... ... да күте ... күні ... шетел азаматтары үшін демалыс орны ретінде
көрінбейді. Бұл бірнеше объективті себептерге ... ... ... 6 ... мәселесін атап көрсетуге болады:
1) Білікті мамандардың болмауы мен зерттеулердің аз мөлшері.
Туризм саласында зерттеулермен шұғылданатын ... ... ... ... тек ... мекемелер зерттеулер жүргізуде).
Қазақстандық компаниялар ... ... өз ... ... Сондай-
ақ туристік объектілерді, мысалы, ойын-сауық паркінің құрылысын ... жоқ. ... ... ... ... ... халықаралық
сұраныс, сондай-ақ Қазақстанға келуші туристердің қалаулары ... ... ... ... ... беру институттары аталмыш саланы
зерттеулер мен әзірлемелер жүргізуге қабілеті бар ... ... ... беру ... ... ... үшін ... мамандарды
даярлауда қолдау көрсетуді ынталандыу қажет.
Туристік кадрларды сапалы дайындауды ... ету үшін ... ... ... тәжірибеге сәйкес Дүниежүзілік туристік ұйым ұсынған
туризм бойынша мамандықтарды «Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ДТҰ ... туризм
мамандықтары келесідей: туризм менеджері, халықаралық туризм ... пен ... ... ... ... ... бойынша
менеджер, туристік агенттіктерде сатулар бойынша менеджер, ... ... ... туризмнің белсенді түрлері, жолсеріктер мен
экскурсоводтарды даярлау ... ... сала үшін ... ... ... оқу ... ... беру сапасының «WTO - Ted Qual» сертификатын енгізу;
- ... ... ... ... және кадр
дайындау мен туристік индустрияны дамытудың ... ... ... ... іс-шараларға Қазақстанның қатысуын ұйымдастыру;
- ... ... ... ... ... ... және орта ... үшін оқу бағдарламаларын, оқу-әдістемелік құралдарды, оқулықтар
мен көрнекі материалдарды әзірлеуге қатысу;
- ... ... ... ... қоса ... ... мамандарын, оның ішінде айрықша қорғалатын ... ... ... ... ... оқытып-үйрету семинарлары мен біліктілігін
арттыру курстарын тұрақты негізде жүргізу;
- Еуропа білім беру қоры мен ... ... ... ... ... ұлттық біліктілік құрылымы» (ҰБҚ) пилоттық
жобасын іске асыруды және ... ... ҰБҚ ... жөніндегі Үйлестіру
орталығын және ортаазиялық өңір елдері үшін басқа да бірлескен халықаралық
жобалар құруды жүзеге асыру.
Бұдан басқа, халықаралық ... ... ... туристік
саланы дамыту жөніндегі маңызды шаралардың бірі оның ғылыми-әдістемелік
қамтамасыз етілуі болып табылады. ... ... ... ... қасы, ал осы уақытта Германия, Ұлыбритания секілді әлемнің
дамыған елдерінде мемлекеттік бюджеттен қаржыландырылатын ... ... ... ... және ... ... ... бар.
2)Инфрақұрылым мен демалыс индустриясының осал дамуы.
Негізгі проблема дамыған инфрақұрылымның, атап айтқанда, халықаралық
стандарттарға сәйкес келетін қызмет көрсету саласының ... ... ... ... ... ... жеткілікті дәрежеде
дамымаған. Проблемалардың бірі негізінен нашар халдегі жолдарға байланысты
объектілерге жету ... ... ... ... аймақтардағы қонақ-үйлер, кемпингілер, мейрамханалар
Кеңес Одағының кезінде салынған. Қазіргі уақытта олардың ахуалы сыни болып
табылады және ... ... ... Осы ... туристік компаниялар USD
260 миллион сомасына 29 инвестициялық жоба әзірледі. Алайда, тек 8 ... ... ... бар ... ... ... ... неғұрлым әсер ететін қонақ- үй
бизнесі, көлік, туристік агенттіктер, ... ... мен ... ... ... ... ... ие. Сондықтан осы
обьектілерге ерекше көңіл бөліп, ... ... ... ... мен
қызмет көрсету аясын кеңейтуді жүзеге асыру керек. Туризм инфрақұрылымының
жеткіліксіз дамуын, сондай-ақ қаржылық ... ... ... мынадай өңірлерде үш, екі жұлдызды санаттағы қонақ үйлер желісі мен
туркластар құрылысына бағытталған өңірлік деңгейдегі “Еурокемпинг” жобасын
іске ... ... ... ... ... мен мотелдер, сондай-ақ
кемпингтер желісін салудың бірінші кезектегі құрылысының басымдықтарын
айқындау қажет.
Қазақстан Республикасында ... істі ... ... ие, ол ... шараларды іске асыруды талап етеді: санаторийлік-
курорттық объектілерге сертификаттау және жіктеу ... ... ... ... ... ... коммуникациялық жүйелерді Қапшағай су қоймасындағы,
Алматы облысындағы Алакөл көлінде, Маңғыстау облысындағы Каспий ... ... ... ... ... және ойын-сауық
индустриясы дамыған аудандарда, Жібек жолының қазақстандық ...... ... ... Түркістан қаласында қамтамасыз ету
қажет.
Сонымен қатар Жібек жолының Қазақстан аумағындағы бөлігінің туристік
инфрақұрылымын дамыту, Түркістан қаласында тартымды туристік ... ... ... ... ... ... ... іске асыру,
Каспий бассейніндегі елдерге халықаралық теңіз саяхатын ұйымдастыру сынды
кешенді жұмыстарды іске асыруды да жоспарлауда.
Қазақстан аумағында ... ... ... істейтін 6 шетелдік
авиакомпания бар. Қазақстандық авиа желілерде алыс шетелдің 7 еліне тұрақты
рейстер бар. 12 ... ТМД ... ... ... ... 8 ... әуе айлағы, халықаралық трафикке уақытша қол ... 7 әуе ... және ішкі ... қол ... мүмкін 6 әуе айлағы бар.
Кейбір жергілікті туристік компаниялар ... ... ... ... олар ... ... турлар үшін немесе туристерді
басқа ... ... қиын ... ... арналған. Кейбір қонақ-
үйлерде автомобильдерді жалға беру қызметтері дамыған. ... ... ... мен бағыттар жеткілікті дәрежеде дамымаған. Транспорттық
бағыттарды реттеп, чартерлік рейстерді дұрыстау керек. Осы ... ... ... ... ... ... бірінші кезектегі
міндеттерді шешуді қамтамасыз етуді көздейтін бірқатар ... ... ... болуы да өзекті мәселе балып табылады.
Бөліп ... ... ... ... ... және ... ... процедураларды оңайлатумен байланысты мәселелерді шешу
маңызды. Бұл ... өз ... ... ... іске ... ... тараптардың қатысуын, мемлекеттік және жеке секторлардың
серіктесе қызмет етуін талап етеді. Сондықтан туристік индустрия ... ... ... ... мен ... ... органдар
қызметінің жұмылдырылғаны бұл күнде аса маңызды болып отыр.
Туризм сферасында бұл ... шешу үшін ... ... ... тек ... ғана ... сонымен аэропорттарда да алу
мүмкіндігі жөнінде ұсысынтар қарастырылуда. ... ... және ... ... ... ие ... тізімін үлкейту қажет.
Сонымен бірге туристік кластер шеңберінде қызмет ететін қатысушыларға ... ... ... ... ... ... де шешу
жолдарының бірі бола алар еді. ... ... ... жекелеген
компаниялар шеше алмайды. Сондықтан олар мақсатты бағытталаған мемлекеттік
саясат тарапынан бақылануы тиіс.
4) Маркетингтің болмауы.
Елімізде ... ... ... ... да, олар ... ... ... емес. Уникалды туристік әлеуеті бар, бүкіл әлем үшін ашық,
туристерге қауіпсіз туристік орталық ... ... ... жасау оларды елге тартудың маңызды факторы болып табылады.
Маркетинг стратегиясы келесі бағыттарда ... ... ... ... атты ... ... ... Интернеттен Қазақстанның туристік әлеуеті туралы ақпаратты
жекелеген сайттарда іздеу арқылы ... ... ... ... ... бойынша BBC, CNN, Euronews, Discovery, Tourism
and Adventures, ... т.б. ... ... ... ұйымдастыру;
- қазақстанның туристік потенциалы бойынша брифинг, презентацияларды
ұйымдастыру;
- ... ... ... ... отырып жекелеген
видеороликтерді әзірлеу;
- алдыңғы ... БАҚ мен ірі ... ... ... және ... турларды ұйымдастыру;
- ірі көрмелерге қатысу және ... ... ... ... ... де ... көзделген. Мысалы, 2008жылы Берлин
қаласында серіктес ел ретінде «ІТВ» халықаралық туризм ... ... ... ал ... ... БАҚ ... ... қатарлы туроператорлар үшін презентацияны өткізу.
5) Қаржылық ресурстар мәселесі, бұл ... ... ... ... қақтығысуымен шартталады. ... ... ... ... ... ... ... сонымен инвестициялар
тарту мен Қазақстанның инвестициялық тартымдылығын арттыруда мемлекеттік
қолдаудың мықты болуын талап ... ... ... ... бірі болып жариялануы
салдарынан осы салаға салынатын инвестициялар «Инвестициялар туралы» Заң
әрекетіне ұшырайды. Бұл ... ... ... және ... ... ... ... кәсіпорындарды оларға артықшылықтар
мен жеңілдіктерді ұсыну жолымен несиелендіру мен инвестициялауға да ерекше
көңіл бөлген жөн.
6)Туристердің қауіпсіздік ... ... ... саясатына, туроператорлар мен
турагенттердің турларды ұйымдастыру кезінде қабылдайтын ... ... ... ... ... пен ... сипаттағы жағымсыз
зардаптардың өсіп отырған жағдайында қауіпсіздікті қамтамасыз ету ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін мыналар қажет:
- туристік кадрларды арнайы даярлауды және ... ... ... ... мен ... ... ... жөніндегі нормалардың, ережелердің сақталуын бақылауды ... ... ... ... ... ... және күзету;
- қорғану және ... ... ... ... және ... ... ету;
- ұйымдасқан қылмысқа, лаңкестікке және адам саудасына, әйелдер мен
балаларды жұмыспен және ... ... ... ... ... ... ... туристік және өзге де көші-қон ағындарының кіріп кету,
оның ішінде туристің атын ... ... ... нүктелерге» өтіп
кету мүмкіндігінің алдын-алу үшін бақылауды ... ... мен ... және ... ... ... ... ретінде
«hot line» режиміндегі телефондық ақпараттық қызмет құру.
Жоғарыда айтылғандай, Қазақстанның ... ... ... ... ... ... (экологиялық туризм, мәдени-тарихи
туризм және т.б.). Бұл ... ... ... тән ... бірқатар мәселелерге ие.
Іскерлік туризм көлемі шағын. Шетелдік ... ... ... ... ... тек ... бизнестерімен шектеледі.
Бұнда өсу тенденциясы байқалмайды, өйткені қазір отандық бизнесмендердің
өзі бос ... ... ... Сол ... ... ... капиталдарын салуға болатын сфераларды іздестіретін бизенсменердің
ағымы енді ... ... ... Ал саяси туризм басқаша жағдайда.
Қазақстан күннен күнге әлемдік саяси аренада күш алып келе ... ... жері ... мен ... ... аймақтық және халықаралық
симпозиумдар мен саммиттер шетелдік туристердің зор ағымын тарта алады.
Экстремалдық ... ... ... ... ... нашар дамыған.
Тауларға қызығып келетін альпинистер саны өте аз. ... тау ... ... ... ... ... туралы да солай айтуға болады. ... ... ... ... емес ... оларды Қазақстанда
күтетін экстремалды тұрмысқа дайын емес.
Сонымен қатар ... ... ... ... ... айыра білу керек. Олар қолдаушы ... ... ... қоғамдық ұйымдар, сауда-өнеркәсіптік палаталар,
биржалар мен компаниялар) арасында, сонымен мемлекетік сектор органдары ... ... ... ... мәселелері болуы мүмкін. Әрине, туристік
қызметтер нарығында 100%-дық кепілдік бола алмайды. Ең тәжірибелі ... ... ... ... өз ... немесе ауырып қалған автобус жүргізушісінің келген рейсті
күтіп ... ... ... туындауы мүмкін. Алайда бұл қиындықтар
дұрыс, әрі ... ... пен ... ... арасындағы
байланыс қалыптасқан кезде азаяды.
Сонымен қатар елімізде қалыптасып ... ... ... ... кең ... кластер сияқты жобаны енгізуге болады. Мысалы,
туристер алдымен Самарқанд, Бұқара қалаларын көріп, одан ... ... ... ... ... суға ... Ыстық көлге келе алар еді.
Осылайша, туризм индустриясы мен туризм кластерін дамытудағы ... ... жаңа ... және ... ... салу, көлік пен тасымалдау
кешенінің қызметін кеңейту, т.б. арқылы инфрақұрылымды дамыту;
- туристік бағыттағы ... ел ... ... ... ... ... ... асыру;
- әкімшілік кедергілерді қарапайымдау, оның ішінде ... ... мен ... жүйесінің күрделелілігін әлсірету, «туристік
өнімнің» арзандауына жағдай жасау, ... үшін ... ... ... ... ... пен ... жайлы ақпараттық базаны жеке
сектормен ынтымақтастық жасау арқылы кеңейту;
- ... ... үшін жеке ... пен беріктілікті қамтамасыз
етуде мемлекеттік кепілдікті ұсыну шараларын ұйымдастыру;
- ... ... ... жасау, сол арқылы туризм қызметінің
жоғары технологиялық кешенін қалыптастыру және саланың ... ... ... ... ... ... барлық деңгейлерінде жүгізу;
- туристік объектілер құрылысын қаржыландыру.
3.2 Туризм кластерін қолдау шаралары мен даму ... ... ... ... туризмді жатқызуы біздің
республикамыздың халықаралық туризм нарығында маңызды орынға ие ... ... ... ... ... мен демалыс бойынша
бірқатар шаралар өткізілді. Олардың бәрі ... ... ... ... санын өсіру, кластер ішіндегі фирмалардың өзара байланыстарын
ынталандыруға бағытталған. J.E. Austin ... ... ... ... перспективті кластерлерді анықтау жұмысына
қатысқан Мартин Вебер «Қазақстандағы туризм экономиканың табысты ... ... ... мүмкіндікке ие» екендігін бөліп көрсетті.
Мемлекет туризм дамуына үлкен назар аудара бастады. 2006 жылы ... 12 ... ... 2005 жылы ... ... тек ... ... ал бұл сома осы жолы туризм әлеуетін зерттеуге ғана бөлінген ақша
сомасынан 2 есе аз. Қазақстан Республикасында ... ... ... ... мемлекеттік бағдарламасының іске асыру ... ... ... ... ... 59318221 ... оның ... 2007 жылы – 2329668 мың теңге; 2008 жылы – 20637405
мың теңге; 2009 жылы – 30635357 мың ... 2010 жылы – 2774656 ... 2011 жылы – 2941135 мың ... ... ... және ... ... себепсіз емес (16(. Туризмнің ... ... ол ... 32 ... ... тартады және елге
келуші бір турист қосымша 9 жұмыс орнын тудырады.
Қазақстанды 2010 жылдың аяғына ... Орта Азия ... ... айналдыра алатын саланың одан әрі дамуы мен ... ... ... ... қалыптасуының стратегиялық
жоспарлау мақсатында туризм саласының ... ... ... ... әзірленді.
Жоғарыда айтып кеткендей, туризм кластері жобасын дамыту үшін ... ... ... ... ... ... жатыр. Әкімшілік
кедергілерді болдырмау мақсатында туристік визаны тіркеу үшін консулдық
алымдардың базалық ... 5-10 АҚШ ... ... ... және
мерзімі 3 айға дейін арттырылды. Бұған дейін туристік визаны тіркеу 35 АҚШ
доллар тұратын болса, ... 1 айға ... ғана ... және ішкі ... министрлігі, ҚР Ұлттық Қауіпсіздік комитетінің
біріккен бұйрығымен осы жылдың 1 ... ... ... ...... шекараны өту кезінде паспортқа тіркеу туралы
штампты Алматы мен Астананың халықаралық аэропорттарындағы бақылау- ... ... 57 ... азаматтары үшін келудің қарапайым ... ... – олар ... ... мен ... ... ала ... 28 экономикалық және саяси тұрақты ел
азаматтары қазақстандық ... ... ... ... ... бере ... ала ... Уақытша тіркелу процедурасын оңайлату
мәселесі шешілді [29].
Дамыған ... үшін ... беру ... ... Қазақстан
Республикасымен берілген визалар санының өсуіне әкелді. 2003 жылы ... саны 147 мың, 2004 жылы – 187 мың, 2005 жылы – 211 мың ... ... 9 ай ... бойынша бұл көрсеткіш 212 мыңға жетті (30(.
Туризм кластері мен ... ... ... ... мен
туризм бойынша мамандар даярлау бағыттарының жобасы әзірленіп, ... ... ... мен Еңбек пен халықты әлеуметтік қорғау министрліктеріне
қарауға берілді. Қазіргі кезде маманданған ... ... ... университеті мен туризм және Спорт Қазақ Академиясында
гидтер, аудармашы гидтер, жолсілтеушілер мен ... ... ... ... ... бағдарламасы шеңберінде
мамандықтар бойынша 15студентті оқытуға квота бөлу жөнінде және ... ... ... ... 200-ге ... ... жөнінде шешім
қабылданды. Ұлттық табиғи парктер мен ерекше қорғалатын территорияларға
шетел және отандық ... ... ... үшін ... 0,2 ... есеп
көрсеткіші мөлшерінде бірегей тарифтер бекітілді [20].
Туризм объектлеріне апарар 115км ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар туристерді баруға қиындық
туғызатын жерлерге ... ... ... мәселелері де шешілді.
Осы кезеңде «Байқоңыр» ғарыш айлағының туристік мүмкіндіктерін қолдау ... ... Иран ... ... ... ... бойынша круиздерді
ұйымдастыру жобасын жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... қарауына жіберіліп, қолдау туралы
құптауға ие болды.
Туризм пилоттық ... ... ... ... ... ... ... кездесулер ұйымдастырылды. Мысалы, Ұлы Жібек Жолы
бойынша мәдени-танымдық туризм сферасында ынтымақтастықты ... ... ... ... ... ... туризм жөнінен Ұлттық бюросы
өкілдерімен, экологиялық туризм бойынша Кенияның Ұлттық туристік әкімшілік
өкілдерімен, өзара ... ... ... ... ... ... сұрақтарды шешу жөнінде Польша мемлекетінің өкілдерімен кездесулер
болды.
Қазақстанды туризм елі ретінде ұсыну мақсатында халықаралық туристік
жәрмеңкелер мен көрмелерде ... ... ... ... іс-шаралар күнтізбесіне енгізілген KITF – Қазақстан халықаралық
туристік жәрмеңкесі ... ... ... халықаралық туристік
фестивалі Шығыс Қазақстан облысында жыл ... ... 2005 жылы ... әлемнің 23 елінен 200-ден астам компания қатысты, ал 2006 жылы
оның экспоненттері 30 елден 450 ... ... ... басқа 2006 жылы
Нидерланды, Испания, Франция, Ресей, Өзбекстан, Ұлыбритания елдерінде
өткізілген жеті ... ... ... «ITB», ... мен
саяхат», «Ұлы Жібек жолы бойымен туризм», т.б.) ... ... ... ... мақсаты болып туристер ағынын елдің орталық ... ... ... ел ... – Астананың үшінші мыңжылдық қаласы
ретінде ... ... ... ... ... ... ... жыл сайын өткізіліп тұрады. Әлемдік туристік
қоғамдастыққа интеграциялану мен Қазақстанда ... келу ... үшін ... ... ... бар ел ... ... үшін БҰҰ
ДТҰ-ның XVI Бас Ассамблеясы (UNWTO) 2007 жылы Қазақстанның кандидатурасын
атқарушы кеңес құрамына ұсыну туралы ... ... жылы ... ... Туризм және спорт министрлігінің
ұйымдастыруымен ұлттық туристік өнімнің ... мен ... ... ... ... және ... ... Қазақстан, Ұлы Жібек жолы
бойынша жолсілтеуіштер мен каталогтарды әзірлеу (CD, DVD). 2006 жылы ... ... ... ... 180 мың ... ... 54 елдегі Қазақстан Республикасының дипломатиялық өкілдіктеріне
жарнамалық материалдар ... ... ... бастап алдыңғы қатарлы әлемдік әлемдік
медиаканалдарда (BBC, CNN, ... ... ... ... ... ... ... белсенді жарнамалаудың нәтижесінде шетелдік туристер ағымы
артып, елдің танымал болуының деңгейі ... ... ... ... Daily News» ... 2006 ... ... Қазақстан «айдың
мақсатты бағдары» номинациясы бойынша жеңімпаз болып ... ... ... келу ... ... үшін неғұрлым тартымды
аудандарда туристік инфрақұрылым объектілерімен әлемдік стандарттарға
сәйкес келетін ... ... бас ... ... жұмыстар атқарылып
жатыр.
Туризм кластерінің даму перспективаларына ... ... ... қолдау
мен реттеу көмегімен бұл кластер мен оның қатысушылары үлкен ... ... ... ... ... қысқа мерзімді туризм дамуын
оң бағалайды. ... ... ... ... ... асырудан табыстар
өсетінін бағаласа, тек 7% ғана төмендейтінін болжайды.
Туризм ... ... ... де, ... деңгейде де өсіп ... ... ... ... ... ... өсімі 2003-2008
жылдарда 5,86% құрайды. Осылайша бұл ... ... Азия ... ... атануының нақты мүмкіндіктерін арттыра түспек. Бұл өз
кезегінде мемлекетіміздің өңірдегі көшбасшылық ... тағы бір ... ... ... сөзсіз.
Болжамдарды ескерсек, 2011 жылдың соңына қарай елде 368300 ... ... ... салу қажет.
Бұл ретте туризм саласының инвестициялық тартымдылығын арттыру
мақсатында мынадай мәселелерді шешу қажет:
- ... ... ... ... ... ... арттыру және осы бағытта шетелдік ұйымдармен, оның
ішінде Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы ... ... ... ... ... ... арттыру
мәселелері жөніндегі жұмыс тобы арқылы ынтымақтастықты дамыту;
- ... ... ... ... ... ... ... және ойын-сауық индустриясы желісін құру жөніндегі жобаларды
шетелдік және отандық даму институттарының инвестициялауына жәрдемдесу;
- ... ... ... қоры мен ... да отандық даму
институттарының мүмкіндіктері мен ресурстарын ... ... ... ... өнім индустриясын құру және дамыту жөнінде шаралар қабылдау;
- ... ... ... ... үшін ... ... ... сәйкес келетін туристік инфрақұрылым объектілері бар аудандар
салудың өңірлік бас жоспарларын әзірлеу;
- киіз ... ... ... ... ... және жаңаларын
салу, ұлттық қолөнерді қайта жаңғырту, жаңа жұмыс орындарын ашу.
Шартты түрде орта есеппен бір шетел ... ... 500 АҚШ ... ... онда 2006 және 2008 ... ... келу туризмінен
бюджетке түсім мөлшері 3,4 ... АҚШ ... ... ал ... ... – 4,7 млрд. АҚШ доллар.
Инвестициялау институтын дамыту тиімділігі бұл ... ... ... ... және туризм инфрақұрылымын дамыту жөніндегі
мемлекеттік, жекеше және туристік ... ... ... ... ... 2006 ... мәліметтеріне сәйкес
республика аймақтарынан қарастыруға барлығы 86 инвестициялық жоба ... ... ... ... 20-сы ... тұрақты даму қоры мен
Қазақстан Республикасы Индустрия және сауда министрлігінің инвестициялар
жөніндегі ... ... ... ... ... ... Алматы, Ақмола,
Шығыс Қазақстан, Маңғыстау және Оңтүстік Қазақстан облыстарында туристік
кластерлер құру және оны ... ... ... қабылдау қажет.
Қазақстанның әлеуеті туристік мақсатта іс ... ... ... ... мүмкіндік бере алатындықтан, экономикалық орындылығын ескере
отырып, сонымен қатар басқа да әлеуетті өңірлерде шебер-жоспарлар ... ... ... Бұл ... ... іске ... жөніндегі іс-шараларды
қажетті деңгейде қаржыландыруды қамтамасыз етуге айрықша ... ... ... және ... ... ... ... жылдарға
Қазақстан туризмін дамытуда ұстанатын бағыттар мен маңызды ... ... ... ... ... мен ... ... туризмі (қысқы, су асты спорты);
- ... және ... толы ... ... / ауыл / ... ... ... туризм;
- қала туризмі;
- круиздер;
- тақырыптық туризм;
- ... ... ... ... өнім нарықтың үш аспектісіне ... ... ... сезім мен танымдылық мақсаттар.
Мына аймақтарда сауықтыру индустриясын біріктіретін туристік кешендер
құрылысы бойынша жобаларды әзірлеу мен жүзеге асыру жоспарлануда:
- ... ... ... және ... ... ... және ойын-сауық индустриясының құрылысын ... ету ... ... (ТЭН) мен жобалық-сметалық ... ... жаңа ... ... ... ... мысының Невада
штатындағы (АҚШ) әрекет етуші ұқсас кешен тәжірибесі ... ... ... ... ( ... планетарий, ұшуларды бақылайтын мини-
орталық пен естеліктерді сататын сауда орталығын, т.б. құру).
Туристік кластерді дамыту ... бірі ... ... бойынша халықаралық круизді ұйымдастыру ісі жатады. Круиз Ақтау
қаласынан басталып, ... ... ... ... Баку
(Әзірбайжан), Энзели (Иран), Түркменбаши (Түркменстан) порттарына саяхатты
қамтиды. Осы мақсатта ... ... ... круиздерін ұйымдастыру үшін
жолаушылар лайнерінің құрылысы немесе оны иемдену мәселесін шешу қажет.
Еліміздегі ... ... ... ... бағдарламасында
көрсетілген шаралар кешенін іске асыру туристер ағынын ел азаматтарының да,
шетелден келушілердің де есебінен одан әрі көбейтуге жәрдем ... ... ... бұл ... ... тартымдылығын елеулі арттыруға
әкеледі және Қазақстанның қызмет көрсетулердің халықаралық ... ... ... пен ... ынтымақтастықтың маңызды
саласы ретінде әлемдік туристік нарыққа кіруіне жәрдем ... ... ... ... емес ... ... біршама кірісті
саласына айналуға мүмкіндігі бар, дамыған бәсекеге қабілетті туристік
индустрия ... ... Бұл ... республикада Қазақстанның
орталықазиялық өңірдің туризм ... ... ... ... ... ... сарапшылардың бағалауы бойынша, туризмді дамыту жөніндегі
мемлекеттік бағдарламадағы көрсетілген шаралар сәтті іске асатын ... ... ... ... ... ... ... бірінші кезеңде (2007 - 2009 ... ішкі ... ... 2007 ... млн. ... 2009 жылы 4,0 млн. ... дейін, ал сырттан келушілер
туризмі бойынша 2007 жылғы 4,5 млн. туристен 2009 жылы 6,0 млн. ... ... ... ... жылдар) ішкі туризм бойынша 2010 жылғы 4,1
млн. туристен 2011 жылы 4,5 млн. ... ... ал ... ... ... 2010 жылғы 7,0 млн. туристен 2011 жылы 9,5 млн. туристке
дейін.
Сырттан келушілер ... ... ... ... ... жұмыспен
қамтылуы 2007 жылғы 447,6 мың адамнан 2011 жылы 550,0 мың ... ... ... ... ... ... дамытудың, оның ішінде
жоспарланған және қазіргі күні жүзеге асырылып келе жатқан туризм кластерін
дамыту бастамасының ... ...... ... тиімді және бәсекеге
қабілетті туристік кешен құру. Соның ішінде жұмыс орындары санын арттыру,
мемлекет ... ... ... ... ... ... ағымы, мәдени
және табиғи мұраларды сақтау мен рационалды пайдалану. Ол, бір ... және ... ... туристік қызметтерге деген
қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін кең мүмкіндіктер береді, екіншіден, ел
экономикасының дамуына айтарлықтай үлес ... күні ... ... ... ... ... ... оның ішінде маңызы өсіп келе жатқан туризм кластерін
дамыту және ... ... ... бәсекеге қабілеттілік деңгейін
біршама ... ... ... Бұл, ең ... ... ... ... жаһандану үрдістері мен халықаралық ... ... ... ... ... үшін ... бай табиғи және мәдени-танымдық
реурстарды иелене отырып, оның ... әлі де ... ... алмайды.
Қазіргі күні Қазақстандағы туристік қызмет индустриясын дамытудың ...... ... ... және ... ... ... кешен
құру. Ол, бір жағынан, қазақстандық және шетел азаматтарының ... ... ... ... ... ... ... айтарлықтай үлес қосуды білдіреді.
Осыған орай дипломдық жұмыста еліміздегі туризм кластері жобасның іске
асуы мен жалпы сала ... ... ... ... ... ... айқындалып, туризм cаласын дамыту жөнінде ... ... даму ... ... ... ... мен ... нәтижесінде келесідей қорытындылар мен ұсыныстарды келтіреміз:
1.Әлеуметтік тұрғыдан ... ... ... яғни ... ... ... ... физикалық және жүйкелік
ауыртпалықтарды әрі тұрмыстық біртектіліктен ... мен ... ... ... Туризмнің экономикалық қызметі ұлттық ... ... ... береді. Туризмнің ел экономикасында тұтастай алғанда қоғамға әсер
ету ... ... ... ... аумағы.
- Тұтынушылық және кірістік жақтары.
- Туризмнің арқасында жергілікті кәсіпорындар өсіп өркендейді.
- ... ... ... ... елге келуіне ықпал етеді.
- Туризм тек ... үшін ғана ... ... ... ... демалу құрылымын жасайды.
- Туристік инфрақұрылымның өркендеуі арғы ... ... ... тұрғындардың тұрмысының көрсеткіші болады.
2. Туристік сала жыл өткен сайын әлемдік шаруашылықта ... ... алып ... ... ... ... ... тұрғындардың
8 пайызы (203 млн. адам) қамтылған, негізгі капиталға бүкіл инвестицияның 9
пайызы осы ... ... ... ... ... келуі мен
туризмнен түсетін табыс ұлғайып отыр. Соңғы он бес жылда туризм ... ... ірі ... көрсету бойынша сфера ретінде танылды.
Бірақ ... ... ... ... ... ол ... ... яғни елдің экономикасын ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
тиімділігі елде оның әлеуметтік-экономикалық кешеннің ... ... ... ... даму ... көздейді.
3. Халықаралық туризмдегі қалыптасқан жағдайға, пайда мен табыстардың
аймақтық құрылымын талдау келесідей қорытынды ... ... ... ... ... саны, сондай-ақ туризмнен ... ... ... үлесі баяу, бірақ тұрақты қысқарып келеді.
- Осындай ... ... да ... ... бұл ... ... ... орын алған яғни АҚШ-та демалу Европаға қарағанда арзан
болып отыр және бұл өз туристік ... ... ... туристік нарықта лидер ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
- Шығыс Азия мен Океания елдерінде туризм өте жылдам дамып келеді. Бұл
әлемдік туристік нарықтың «өсу ... тек ... ... мен ... ... ... ... ең жоғарғы сервистік
деңгеймен сипатталады. Және бұның барлығы Европа мен Америкаға қарағанда
шығындардың төмен деңгейі ... ... ... табысты элиталық туризмнен әлемдегі ең арзан туризмге
айнала отырып, біртіндеп туристерді тартуда. Бірақ арзан деген ең ... ... Егер ... ... ... ... ... онда Африкаға
туристер ағыны жылдам өсетін болады.
- Орта ... және ... Азия ... ... ... ... ... Бірақ жерорталық теңіздік туризмді дамыту бойынша Түркия
үкіметінің протекционистік саясатының нәтижесінде бұл ... ... ... туризмнің жылдам дамуын күтуге болады. Туристерді негізгі
жеткізуші - Европаның жақындығы, таза ... ... ... ... – бұл ... ... ... игеру үшін жақсы алғышарттарды
құрады.
4. Қазақстандағы туризм жағдайына келер болсақ Қазақстандағы туристік
белсенділік өсу ... ие. ҚР ... ... Агенттік
мәліметтеріне сәйкес 2008 жылдың қорытындысы ... ... ... ... типі бойынша 2007 жылмен салыстырғанда ... ... %-ға ... 10898,9 мың ... ... 2008 жылы көрсетілген
қызметтердің жалпы көлемі 49,3 млрд. тенгені құраған немесе 2007 ... (34,5 ... ... ... ... ... ... салаға
есептік кезеңде инвестиция көлемі 42,5%-ке өсіп, 2008 жылы 67,7 ... ... ... сала ... оң тенденциясы байқалады.
Біріншіден, туристер санының тұрақты артуы ... 2007 жылы ... 2006 ... салыстырғанда 19%-ға өсіп, 5200 мың адамды, ішкі туризм
бойынша 8%-ға өсіп, 3550 мың адамды, ал шығу ... ... ... 3900 мың ... ... Екіншіден, ел экономикасы үшін ... ... ... келу ... ... қалған екі түріне қарағанда
артық болған қуантады (41%, ал шығу туризмі мен ішкі туризмнің үлестері 31%
және 28% ... ... ... ... ... бюджетке
түсімдер, шетелдік валюта ағымы, осы салада жұмыспен қамтылғандар ... ... ... да ... ... кеңейіп келеді;
5. Қазақстанның туризмге ерекше көңіл бөліп, оны ... ... ... бұл ... және мәдени негіздердің
болуы. Қазақстанның территориясында 10 ұлттық ... 10 ... ... 100ге жуық сумен емдеу орындары, 9000 нан астам ... ... ... ... ... мұраға жатқызылған 3 ескерткіш
орналасқан. Қазақстанды сипаттайтын туристік ... ... ... Алтын Емел, бүкіл түркі тілдес елдердің рухани астанасы Түркістан
мен ... Қожа ... ... ... және ... ... тарихи-
архитектуралық ескерткіштер, Алматыдағы көрікті табиғат пен іскерлік ... ... әр ... Көкшетаудағы Бурабай мен Оқжетпес, ... ... ... ... сияқты демалыс және тарихи
орындар, ерекше бай табиғи ландшафқа ие Тянь-Шань, ... ... ... ... ... ... ... Сарыарқа даласында
орналасқан ерекше Балхаш көлі, ерекше сұлулықпен ... ... ... бен Зайсан көлдері, Сырдария, Орал, Есіл, Тобыл, Ыртыш,
Іле, Шу өзендері, Қазақстанның шырайын ... ... ... ... ... саласын дамытудың негізін құрайды. Бұдан басқа ... ... ... ... тұрақтылық, көпұлттылық пен бай мәдени мұра,
халықтың қонақжайлығы, ... ... ... түрлілігі – осының
бәрін мемлекеттің туризмді дамытудың маңызды ... ... ... тұрғыдан қарау тек қана ... ... ... ... ұзақ ... ... болғандықтан ғана
емес, оған ерекше сипаттар тән ... да ... ... шекараларының
шашыраңқылығы, туристің өзі өндіріс процесіне қатысып, соңғы ... ... ... осы салада қызмет етуші объектілердің дамуы мен
табыс алуында ... ... ... ... мен туризм саласының басқа
салалар дамуына тәуелді болуы. Осы сияқты ерекшеліктерді ... ... ... әдіспен дамытудың маңыздылығы артады;
7. Еліміздегі туризм саласының ... ... ... оның толық
әлеуетіне жетуін бәсеңдететін осы мәселелерді ... үшін ... ... кластер қатысушылары мен бақылаушы органдардың
қатысуымен ... ... ... ... мен ... ... инфрақұрылым кешенін дамыту мен кеңейту, оның
халықаралық ... ... ... үшін ... жүргізу; мемлекеттік
қолдау көрсету мен әрекеттердің кешендігі мен нақтылығын, мерзімділігін
қамтамасыз ету; ... ... әсер ... ... ... жасап, ішінен
ең күштілерін таңдап, басты екпінді соларға жасау; ... ... ... ... күш салу; жұмыста ұсынылған бағыттарда ... ... ... ... ... мамандықтар тізімін арттыру,
тілдерді үйретуге көп көңіл бөлу; туризмнің даму болашағын зерттеу ... ... ... ашу; туризм кластерін дамытудағы басты
екпін мемлекет пен жеке ... ... ... ... ... ... ... мен бағалар деңгейін төмендетуге жасалуы тиіс; ... ... тек қана ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен ірі қаржылық-несиелік ұйымдарды,
сауда және ... ... да ... тиіс. Сонымен бірге
мақсаттар мен перспективаларды көре отырып, соларға жету үшін ... ерту ... Қай ... ... жаңа ... ... асырудан бас тартпау. Туындаған бастамаларға серпін беріп, олардың
дамуына қолдау көрсету мен бақылау жүргізу;
8.Ұсынылған шаралар кешенін іске асыру ... ... ел ... ... ... ... ... ықпалдасады. Бұндай
кластерлер ... ... ... ... ... елдің туризмі
жанданады. Болжамдар бойынша туристер саны 2007 ... 3,4 млн. ... ... 9,5 млн. адамға дейін көбейеді. Экономикалық оң әсер де ... ... ... ... ... ... салық түсімдері, шетел
валютасының ағымы, т.б. ... 2006 және 2008 ... ... келу
туризмінен бюджетке түсім мөлшері шамамен 3,4 млрд. АҚШ ... ... ... ... – 4,7 ... АҚШ ... ... Мемлекеттік
қолдау мен ортақ басқару жүйесі ... ... ... дамуының
катализаторы бола алатын туристік өнімді шығара ... бұл ... ... ... ... мен соңғы өнім құрамдастарын
жоғары технологиялық деңгейде ... ... ... Ал жақсы жарнама
туристердің тұрақты ағымын, осы сектордан жоғары ... ... ... туристік әлеуеті жоғары ел ретінде танытуға және ... ... ... ... өткізуге мүмкіндік береді. Сонда ғана елімізде
қазіргі ... ... ... ... ... әлемдік нарықта бәсекеге
қабілеттілігіміз арта түседі.
Қазақстандағы туризм кластерлік жүйеге ... ... ... ... ... ең ... және перспективті салаларының
бірі болуы әбден мүмкін. Қазіргі күндегі саланың даму беталысы, мемлекет
тарапынан қолдау ... мен ... ... осы болжамға сенуге
мүмкіндік береді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. S.Nordin. Tourism clustering and innovations// European ... ... ... – www.etour.se.
2. Портер М. Конкуренция. – СПб.: Вильямс, 2002. – 495с.
3. PricewaterhouseCoopers, 2001, adapted from Poon 1993 & Cooper et ... in ... ... and ... of European ... its ... ... Porter M.E. “Clusters and the new Economics of Competition”, Harvard
Buisness Review, Issue 6, Nov/Dec ... ... Tourism ... ... Taylor and Francis, 1994.
6. Е.Ополченова. Проблемы развития национального туризма// ... - №7. – ... ... У.А. ... и практические аспекты формирования и
развития кластерной системы в ... ... ...... ... Д. ... туристического бизнеса и его значение в экономике
страны// Экономика и право Казахстана. - 2004. -№4. -с.51-53.
9. ... ... и ... ... ... ... Nationаl
Buisness. -2006. -№1. с.34-35.
10. Развитие туристкой отрасли в Казахстане. www.fic.kz
11. Отчет о ... ... за 2006 год и ... ... туризма
и спорта Республики Казахстан по развитию индустрии ... и ... на 2007 ... ... ... и ... Казахстан.
12. Қазақстан Республикасының Статистика жөніндегі Агенттігі мәліметтері,
www.stat.kz ақпараттық сайты.
13. Қазақстан Республикасының Туризм және спорт ... ... ... мен ... ... ... есебі,
Қазақстстан Республикасының ... және ... ... ... ... о ... ... за 2006 год Министру туризма и спорта
Республики Казахстан Т.Досмухамбетову, данные Министерства Туризма ... ... ... ... Республикасында туристік саланы дамытудың 2007-2011
жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы, Қазақстан ... 231 ... ... ... Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың «Жаңа әлемдегі
жаңа Қазақстан» атты Қазақстан халқына ... ... ... ... ... ... ... туризма, данные Министерства Туризма
и спорта Республики Казахстан.
18. Туризм на Шелковом пути. Капитал, 4 марта, ... ...... ... ... «Қазақстан Республикасындағы туристік қызмет туралы» Қазақстан
Республикасының Заңы, 13.06.2001ж., №231
21. www.cluster.kz ақпараттық ... ... ... туризма, презентация Министерства Туризма и спорта
Республики ... по ... ... ... ... ... развития туристской отрасли Казахстана, ... ... ... ... IPK ... ... Жүйелілік болмай, жүрісімізден жаңыла беретініміз анық//
Егеменді Қазақстан. - 2006. -30 қыркүйек. - 2б.
25. Презентация по ... ... ... Республики Казахстан,
данные Министерства Туризма и ... ... ... ... презентации отчета о деятельности Рабочей группы по вопросам
повышения ... ... ... ... 2004-2006 годы,
данные Министерства Туризма и спорта Республики Казахстан.
27. А.Бейсенбаев. Требуется инфраструктура// Казахстанская правда.- 2006.-
3 октября. – с.2
28. ... ... ... ... ... ... ... Л. Кельбуганова. Казахстанский туристский продукт в кластерной
политике // Экономика и ... - 2004. - №3. – ... «В ... ... переговоры по проекту соглашения между
правительствами ... ... и ... о сотрудничестве в
области туризма», 26.09.06, Kazakhstan today ... ... ... ... ... ... Федерациясы -11,3%
Ұлыбритания- 2,3%
Германия - 6,5%
Қытай - 23,1%
ОАЭ - 11,3%
Түркия - 30%
2023
5005
5767
2127
4886
6493
0
1000
2000
3000
4000
5000
6000
7000
Ресей Федерациясы ... ... - ... - 14,5%
АҚШ - 5,3%
Түркия - 12,2%
Тартымдылықтар
- жабайы табиғат, ұлттық паркілер;
- ... ... пен аң ... ... ... мәдениет.
Ядро
Туроператорлар
- гидтер
Қонақ-үй шаруашылығы
- қонақ үйлер
- демалыс үйлері
Көлік компаниялары
- әуе, т.ж., авто, такси
Жабдықтаушылар
Мейрамхана,
кәсіпшілер,
ұлттық кухня, құрылыс, қаржылық қызметтер, ... ... ... ... ... ... топтар, спорттық
командалар, емделушілер, бизнесмендер
Елдер
Ұлыбритания, Германия, Азия АҚШ,Франция,
Экономикалық жүйенің негіздері
Үкімет ұйымдары
Индустрия ... ... және ... ... ... ші кеңес
- Туризм және спорт министрлігі
Жанама
- Көлік министрлігі
- Сыртқы істер
- Экономика
- Ауыл шаруашылық ... ... ... ... ресурстары
Тұран
Туризм және спорт академиясы
Шет тілдер институты
Туроператорлар
Жергілікті өзін-өзі басқару
Жергілікті басқару органдары

Пән: Туризм
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ағылшын тіліндегі эпитеттердің стилистикада алатын орны12 бет
Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы отын-энергетика кешенінің даму мәселелері58 бет
Бұлтартпау шарасын қолданудың бір қатар мәселелері және оларды шешу жолдары48 бет
Германияның орталық Азиядағы саясаты (1992-2009 жж.)167 бет
Германияның Орталық Азиядағы саясаты (92-2009 жж.)137 бет
Желілерде компьютерлік ақпараттарды қорғау мәселелері94 бет
Каспий теңізі табиғат ресурстарын игерудің саяси-географиялық және экологиялық-экономикалық мәселелері95 бет
Меймандастық индустриясының дамуы мен қазіргі жағдайы41 бет
Мемлекет дамуының экспортқа бағытталуы73 бет
Мұрагерлік құқық туралы ақпарат84 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь