Демографиялық процестердің теориялық және әдістемелік негіздері

Кіріспе

І.Тарау. Демографиялық процестердің теориялық және әдістемелік негіздері
1.1. Халық . халықтар географиясының зерттеу объектісі
1.2. Халықтың табиғи және механикалық қозғалысы

ІІ.Тарау. Жамбыл облысының демографиялық жағдайына шолу
2.1. Жамбыл облысындағы халықтың орналасуы мен жалпы шолу
2.2. Жамбыл облысы халқының табиғи қозғалысы
2.3. Жамбыл облысы халқының миграциясы

Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер тізімі
«Біз, Қазақстан халқы... » - бұл сөздер Отанымыздың – Қазақстан Республикасы Конститутциясының мәтініндегі ең маңызды сөздер болып табылады десек болады. Олар мемлекетіміздің билік көзі халық, яғни мемлекетіміздің азаматтығына ие барлық адамдар болып табылады деген мағына береді.
Республикамыздың оңтүстік бөлігінде орналасқан Жамбыл облысы халқының саны жөнінен Республика бойынша алдыңғы орындардың бірінде. Бұл халық қандай тарихи оқиғалардың әсерінен қалыптасты? Қазіргі кезде оның ұлттық және әлеуметтік-демографиялық құрылымы қандай? Облыстың демографиялық жағдайына бүгінгі таңда қандай процестер әсер етіп отыр? Осы және басқа да сұрақтардың жауабы, біздің ойымызша гуманитарлық сала мамандарымен қатар (тарихшылар, саясаттанушылар, социологтар, экономистер және т.б.) жалпы оқырман қауымының да қызығушылығын тудырады. Халықтың қоныстауымен кез-келген қоғамның демографиялық құрылымына байланысты барынша толық мәліметтер еңбекті көп қажет ететін аса маңызды халық санағымен жылдық есептер жүргізу арқылы іске асып отыр. Жұмыс барысында келтірілген нақты статистикалық мәліметтер Қазақстан Республикасының статистика жөніндегі агенттігі мен Жамбыл облыстық стстистика басқармасының жылдық есептерінен алынған.
Тақырыптың өзектілігі. Қазіргі кезде қоғам басынан өткеріп отырған өтпелі кезеңнің әлеуметтік-экономикалық даму үрдістері халық қоныстануы мәселелеріне де тікелей әсерін тигізіп отыр. Еліміздегі саяси, әлеуметтік-экономикалық өзгерістерге байланысты, халықтың қоныстану мәселелері бүгінгі күннің өзекті тақырыбына айналып отыр. Нарықтық экономикаға өту кезеңінде республиканың ірі индустриялық базасы болып табылатын және халқы жөнінен алдыңғы орында тұрған Қарағанды облысының демографиялық жағдайындағы қиындықтар тек облыс шегінде ғана емес, сонымен қатар бүкіл Қазақстан Республикасы үшін де аса маңызды.
1. ҚР халықтың орналасуы мен саны // ҚР статистика жөніндегі агенттігі 1 -том. Алматы, 2001 жыл.
2. Итоги переписи население 1999 г. По Жамбылской области // Агенство РК по статистике 1 том. Алматы, 2001 г.
3. Итоги переписи население 1999 г. По Жамбылской области // Агентство РК по статистике 2 том. Алматы, 2001 г.
4. Итоги переписи население 1999 г. По Жамбылской области // Агенство РК по статистике 3 том. Алматы, 2001 г.
5. ҚР халқы жынысы мен жасы бойынша // ҚР статистика жөніндегі агенттігі Аматы, 2001 жыл.
6. Населению РК по уровню образования // Агентство РК по статистике Алматы, 2000 г.
7. Региональной статистической ежегодник Казахстана // Комитет по статистике и анализу Алматы 1997 г.
8. Т. Абилдаев //Экология и устойчивая развития // (начальник Управления здравоохранения Акима Жамбылской области). Июнь, №6, 2003 г.
9. Қазақстан және оның өңірлері // ҚР статистика жөніндегі агенттігі Алматы, 1'2004 жыл.
10. Қазақстан және оның өңірлері // ҚР статистика жөніндегі агенттігі. Алматы, 1'2004 жыл.
11. Қазақстан және оның өңірлері // ҚР статистика жөніндегі агенттігі Алматы, 1'2004 жыл.
12. Миграция населения // Агенство РК по статистике 2000 г.
13. Миграция населения // Агенство РК по статистике 2003 г.
14. Қоныстанудың географиялық-әлеуметтік экономикалық мәселелері. Парасат №16, 2000 жыл.
15. Демографические процессы и их закономерности. Под ред. Волкова А.Г.-Москва: Мысль,1986.-192 с.
16. Воспроизводство населения. Под ред. Вишневского А.Г. и Волкова А.Г. –Москва: Финансы и статистика,1993.-303 с.
17. Курс демографий по ред. А.Я.Баярского.-Москва статистика, 1995 г.
18. Валантей Д .И,Зверева Н .В Изучение народно населениең Изд Московского университета, 1997г.
19. М.Тәтімов. Қазақ әлемі (Қазақтың саны қанша?).-Алматы:Атамұра-Қазақстан,1993-112-150 б.
20. Асылбеков М.Х., Галиев А.Б. Социально-демографические процессы в Казахстане (1917-1980).-Алматы: Ғылым, 1991-188 с.
21. Алексеенко А.Н. Население Казахстана 1920-1990гг.-Алматы:1993
22. Асылбеков М.Х., Козина В.В. Демографическое развитие Республики Казахстан в условиях суверенитета.-Алматы:Оркениет, 2001-112с.
23. Қазақстан Республикасының облыстары, қалалары, аудандары, аудан орталықтары мен поселкелерінің халық саны.-Алматы:ҚР статистика жөніндегі агенттігі,1999-2003гг
24. Казахстан 1991-2002.-Алматы :Агентство РК по статистике,2002-52 с.
25. Молчанова А. Заметные изменения в демографии Казахстана // Казахстанские новости. 23.07.1994.
26. Людмила Мельник. Щит. //Проблема миграции на первом месте, 2003ж.
27. Демографическая ситуация. Статистическое образование Казахстана 2004 г.
28. Переведенцев В.И. Методы изучения миграции населения.-Москва:Мысль,1995г.
29. Абилгазиева Ж., Минбаева З.// О миграционных процессах в Казахстане .Алматы:Аль-Пари 2001-№5-6
30. Курмангалиев Д.Н. Проблемы урбанизации и экологическая безопастность городов. Алматы: Аль-Пари. 1997-С.55-56.
31. Қазақстан және оның аймақтары. Алматы: Агентство РК по статистике.2002-№2-62с.
32. Шербов С.Я.Сколько же нас может быть? // Вопросы статистики.Москва:2002- №3 -С.72-79.
33. Бұлұтай М. Демографиялық ахуалымыз: ойлар мен ұсыныстар // Ақиқат,2003-№4-34-36 б.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................
.....................................................….
І-Тарау. Демографиялық процестердің теориялық және ... ...... ... зерттеу
объектісі.....................….
1.2. ... ... және ... ... облысының демографиялық жағдайына шолу.….
2.1. Жамбыл облысындағы халықтың орналасуы мен жалпы
шолу………
2.2. ... ... ... табиғи
қозғалысы...................................…
2.3. ... ... ... ... ... ... » - бұл сөздер Отанымыздың – Қазақстан
Республикасы Конститутциясының мәтініндегі ең маңызды сөздер болып ... ... Олар ... ... көзі ... яғни ... ие ... адамдар болып табылады деген мағына береді.
Республикамыздың оңтүстік бөлігінде орналасқан ... ... саны ... ... ... ... орындардың бірінде. Бұл
халық қандай тарихи оқиғалардың әсерінен қалыптасты? Қазіргі кезде ... және ... ... ... Облыстың
демографиялық жағдайына бүгінгі таңда қандай процестер әсер етіп ... ... ... да ... ... ... ... гуманитарлық сала
мамандарымен қатар (тарихшылар, саясаттанушылар, социологтар, экономистер
және т.б.) ... ... ... да ... тудырады. Халықтың
қоныстауымен кез-келген қоғамның демографиялық құрылымына байланысты
барынша толық ... ... көп ... ... аса ... ... жылдық есептер жүргізу арқылы іске асып ... ... ... ... статистикалық мәліметтер Қазақстан Республикасының
статистика жөніндегі агенттігі мен ... ... ... басқармасының
жылдық есептерінен алынған.
Тақырыптың өзектілігі. Қазіргі кезде қоғам басынан өткеріп отырған
өтпелі ... ... даму ... халық қоныстануы
мәселелеріне де тікелей әсерін тигізіп отыр. Еліміздегі саяси, ... ... ... ... ... ... ... өзекті тақырыбына айналып отыр. Нарықтық экономикаға өту кезеңінде
республиканың ірі индустриялық ... ... ... және ... жөнінен
алдыңғы орында тұрған ... ... ... жағдайындағы
қиындықтар тек облыс шегінде ғана ... ... ... ... ... үшін де аса маңызды.
Дипломдық жұмыстың алдына қойған мақсаты – ... ... ... ... ... Осы ... қол жеткізу үшін
төмендегі міндеттер қойылды:
1. Демографиялық процестерді зерттеудің теориялық негіздерімен
танысу.
2. ... ... ... орны ... құрылымына қысқаша сипаттама беру.
3. Жамбыл облысы халқының орналасу ерекшеліктерін анықтау.
4. Жамбыл облысы халқының табиғи қозғалысына, яғни туу, ... ... ... ... және ... процестеріне,
халықтың жыныс-жастық құрылымына талдау жасау.
5. Жамбыл облысындағы миграциялық процестердің ... ... ... ... Жамбыл облысының халқы.
Зерттеу пәні: Жамбыл облысы халқының демографиялық көрсеткіштері мен
механикалық қозғалысы.
Практикалық ... ... ... ... «Қазақстанның
әлеуметтік-экономикалық географиясы», «Жамбыл облысының географиясы»
курстарына қосымша ... ... және ... мақсаттарда
пайдалануға болады.
Бірінші бөлімде демографиялық үрдістердің теориялық және әдістемелік
негіздері қарастырылады. Халықтар геграфиясының негізгі зерттеу объектісі
болып табылатын ... ... ... мен оны ... алу ... табиғи және механикалық қозғалысы жөнінде ... ... ... тәсілдері, демографиялық үрдістерді зерттеуге үлес
қосқан ғалымдар мен олардың ... ... ... ... Жамбыл облысының халық саны мен табиғи қозғалысының
серпіні жөніндегі жалпы ... ... ... ... ... ... бейімділік байқалады. Оған тікелей әсер етіп отырған
халықтың табиғи қозғалысындағы ... ... ... ... ... ... ... туу және өлім-жетім көрсеткіштеріндегі
жағымсыз құбылыстар табиғи өсім деңгейінің төмендеуіне ... ... ... туу ... төмендеуіне әсер етіп отырған басты фактор,
жалпы республикадағыдай, ... ... ... ... ... ... аталған фактормен қатар еліміздің
өнеркәсібі дамыған ауданы - ... ... ... экологиялық жағдайы
әсер етіп отыр. Себебі экологиялық лас өнеркәсіптік ... ... ... халықтың денсаулығы мен өміріне қауіп төндіреді. Ал
табиғи өсімнің төмендеуі халық санының кемуіне әкеліп соғады.
Сондай-ақ бұл ... ... ... ... ... ... аралық кезеңде облыстың миграциялық жағдайы қолайсыз деп бағалануда.
Мигранттардың негізгі бағыттары ... және алыс ... ... ... өзге ... Сонымен қатар миграцияның облыстың
демографиялық жағдайына әсері мол, ... ол ... ... ... ... ... ... халықтың ұдайы өсуіне
тікелей әсер етеді.
I-Тарау. Демографиялық үрдістердің теориялық және ... ... ...... ... ... ... барлық уақыттарда географтар үшін аса ... ... бірі ... ... ... ... ... мен оларды
мекендейтін халықтар географияның ... ... ... ... кеңейгенімен халық географияның негізі болып
қалды.
Уақыт өте келе географиялық ғылымдар жүйесінде экономикалық география
бөлініп шықты, ал ... ... ... географияның бір
тармағы ретінде қалыптасты.
Экономикалық географияда өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы немесе көлік
географиясымен салыстырғанда халықтар ... ... ... ие. ... ... күш ... де, ... біртұтастығы ретінде де
шаруашылықтың барлық салаларымен байланысты, экономикалық ... ... ... мен ... ... сонымен қатар оның
шаруашылықтан тәуелсіз, алайда ... ... ... міндетті
түрде назар аударатын ерекшеліктері бар (мысалы,ұлттық және ... ... ... ... ... ... мен ... өсім үрдісінде
табиғи тарихи қалыптасып үздіксіз жаңарып отыратын адамдардың біртұтастығы,
адамзат қоғамының басты ... ... ... ... ... түрлі сипат пен белгілер тән алуан түрлі және күрделі ... ... тән ... ... ... оның үнемі жаңарып
отыруын қамтамасыз ететін өлгендер санының ... ... ... ... ... ... Бұл үздіксіз үрдісті көбіне «табиғи» ұдайы ... ... ... ... деп ... ... ол ең алдымен адамның
биологиялық қасиеттері арқылы көрінеді. Табиғи қозғалыспен қатар халықтың
басқа да қозғалыстары бар. Бұл ... ... ... ... ... өсу мен ... қоғамның дамуының қоғамдық үрдіспен үздіксіз
байланысын көрсететін халықтың кеңістік және ... ... ... ... жеке ... ... топтар мен таптардың бір
класынан екіншісіне өтуі, қоғамның әлеуметтік құрылымында алатын орнының
өзгеруі) /2/.
Халық ... ... оның ... мен ... ... ... қана қоймай, сонымен қатар халықтың қоғамның басқа да
барлық компоненттерімен үнемі ... ... іске ... Бұл ... мен ... қатынастардың дамуымен шарттасатын үздіксіз сандық
және сапалық өзгерістермен сипатталатын халықтың аса ... ... ... ... ... анықтайды.
Халық бүкіл қоғамдық дамудың органикалық бөлігі бола тұрып, өзі де
сол дамуға айтарлықтай әсер ететін фактор болып табылады және оны ... ... ... ... ... ... дамуының объективті
үрдістерінің ішкі маңызды, ... ... ... ... ... ... ... қоныстануының заңдары арасында халықтың ұдайы
өсуінің аса жалпыланған ... ... ... ... ... ... ... болады: 1) Халықтың табиғи қозғалыс заңдары; 2)
Халықтың кеңістіктік қозғалысының заңдары (халықтың ... және көші ... ... 3) ... ... заңдары (халықтың әлеуметтік
қозғалғыштығын көрсететін кластық, мамандық, біліктілік, білімділік және
тағы басқа құрылымдарының өзгеру ... ... ... ... ... ...
уақыттық және кеңістік – аймақтық анықтамалығын құрайды. Кеңістік ... ... ... ... ... халық аймақ бойынша
тарайды. Бұл үрдісті халықтың қоныстандырылуы деп атайды, оның ... торы ... ... ... Қоныстардың негізгі екі түрі бар ... және ... олар өз ... ... саны ... ... ... дамуының тарихи ерекшеліктері, халықтық – шаруашылық,
сәулет–жоспарлық келбеті ... ... ... ... болуы), аймақтың қоныстану деңгейі мен халықтың ... ... ... ... ... таралуын сипаттайды.
Халықты қозғалыс үрдісінде қарастыру оның ... ... ... және де ол ... және биологиялық құбылыстармен
күрделі байланыста ... ... ... ... ... құбылысы
болып табылады. Қазіргі кезде халық есебін түрлі органдар ... ... ... ... күнделікті есебі туу мен өлім,
азаматтық жағдай мен ... ... ... жазбаларына
негізделген; халықтың көші–қоны туралы мәліметтер халықты ... ... ... ... ішкі ... ... келу мен кету туралы
статистикалық есеп құжаттарында тіркеледі. Табиғи ... пен көші ... ... мәліметтерінің негізінде халықтың жалпы саны, жыныстық және
жастық құрамы, халықтың әлеуметтік ұлттық құрамы, білім деңгейі және ... ... ... ... ... ... ... кезеңде жүргізіледі. /3/.
Халық санағы белгілі бір уақытта елдің немесе оның бір бөлігінің
әрбір ... ... ... ... және ... жинау мен талдап қорытудың аса күрделі әрі жауапты үрдісі
болып табылады.
БҰҰ–ның статистикалық комиссиясының ... ... ... ... – бұл «жинау, жинақтау, бағалау, талдау және ... ... ... ... елдің нақты шектелген бөлігіндегі тұлғалардың
барлығына қатысты белгілі бір уқыттағы ... ... ... ... ... ... БҰҰ – ның ... бойынша халық
санағы әрбір он жылда жүргізіледі.
Санақ елдің барлық тұрғындарын, сонымен қатар сыртта жүргендерді де
тіркейді. Жанұяның құрамы ... ... ... ... бір ... айыру
үшін санақ жанұялар бойынша жүргізіледі. Халық санағын жүргізгенде
мәліметтер ... емес ... ... ... ... ... ... жазылады. Жазбаларды арнайы есепшілер жүргізеді.
Халық санағы қысқа мерзім ішінде (бірнеше күн ... ... ... ... ... ... Біреуді жазбай қалу немесе қайталап
жазбау үшін арнайы әдістер қолданылады. Ол үшін ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Санақ жоспары елдің бүкіл халқы үшін бірдей. Оған ... ... ... ... ... жасы, некелік жағдайы,
балаларының саны және ... ... ... ... үшін арнайы сұрақтар және т.б.),
білімділік туралы (сауаттылығы, мектепке баруы, оқу жылы ... ... ... және ... ... ана тілі ... ... белгілері бар мәліметтер кіреді /4/ .
Мәліметтерді жинау – халық санағының, бастапқы ... ... Ары ... ... ... ... түрлі инстанцияларда бақылаудан
өткен соң автоматтандырылған өңдеуге ұшырайды (кодтау арқылы алғашқы жазып
алынған мәліметтер магнитті дискілерге ... ... ... соңғы өңдеу санақ мәліметтерін өңдеудің алдын-ала жоспарлануы бойынша
мемлекетті экономикалық және саяси ... ... ... ... мен ... ... ... қатар елдің және оның жекелеген
аймақтары мен мекен жайларының экономикалық және ... ... ... іс ... басқаруға арналған жан жақты мәліметтері бар дайын
статистикалық кестелер жасап шығарады.
Бұл мәліметтердің ... ... ... ... ... ... алғы ... болып табылады. Халықтың саны мен жастық–жыныстық
құрылымы, қала мен ауыл халқының үлесі, халық ... ... етіп ... ... ... ... бәрі ... географиясын
талдауға қажетті негізін қалаушы бастапқы мәліметтер болып табылады. Туу,
өлім – жітім және табиғи өсім сияқты ... ... ... үшін ... және ... ... артықшылығы мен жетіспеушілік
байқалатын аудандарда ... ... тепе – ... әсер ... ... ... көрсеткіштерінен көрініс таба отырып ... ... ... ие ... байланысты халықтар географиясы пәнінің түрлі ... ... ... ең қысқасы, В.В. Покшишевский бойынша: ... ... ... мен елді ... құрамы мен орналысуын
зерттейтін экономикалық географияның ... ол ... ... ... оның ... ... мен ... жиынтықтарын
(қалалық және ауылдық қоныстанулар) және де қоныстану пішіндерін ... ... /2/. 1971 жылы ММУ – де ... ... тағы ... халықтар географиясының оқулығында былай деп жазылған: «Халықтар
географиясы халық саны, серпіні мен орналасуының ... ... ... қалыптасу заңдылықтарын, елді мекендердің аймақтық
жүйелері мен олардың даму заңдылықтарын зерттейді. Сонымен қатар ... жер ... және ... ... мен ... ... орын ауыстыруын зерттейді». Халықтар географиясының анықтамасы
бұдан да жинақты С.П. ... пен Н.Я. ... ... ... ... ... ... тарихи жағдайлар үшін сол халықтар
өмір сүріп еңбектеніп жатқан халықтың ... ... мен елді ... серпінін, табиғи орта жән шаруашылық пен байланысын ... ... Ол ... ... топтары мен елді мекендердің дамуының
заңдылықтары мен аймақтық мәселелерін ... ... ... мен ... байланысты аймақтық топтар
ретінде жекелеген елдер мен олардың ... ... ... ... ... ... ... агломерациялары мен
ауылдық аудандардың халқы қарастырылуы мүмкін.
Жоғарыда келтірілген ... ... ... жоқ екенін байқау қиын емес және салыстыруда олар халықтар
географиясы зерттейтін құбылыстар, ... ... ... ... беріп осы ғылымның төменде келтірілген жекелеген ... ... ... ... ... ... ... байланысты теория мен қызмет салалары
бойынша халықтың құрылымы мен таралуының теориялық
заңдылықтарын, қала мен ауыл ... ... ... ... ... мәселелері;
2) Халықтың табиғи қозғалыс мәселелері;
3) Халықтың көші – қон географиясы;
4) Халықтың қалалық және ауылдық таралуының географиясы;
5) Еңбек ... ... ... ... тарихы;
7) Этнодемографиялық мәселелер;
8) Халықты картографиялау мәселелері;
Осы аталған бағыттардың бәрі бір – ... және кез – ... ... ... ... ... ... жоспарлаау мен жобалауда
қолданылуы мүмкін. Бұл бағыттардың ... тек ... ғана ... ... ... ... себеп – салдарлық сипатқа ие болуы қажет сол ... ... ... ... ... ... географиясында басқа да ғылымдар секілді
мәселелерінің ... ... ... ... ... ... ... циклдары мен қолданбалы жақтары бар (анықталған
заңдылықтар негізінде ... ... ... ... ... ... бөлігін құрай отырып халықтар географиясы
халықтың таралып мекендеуін, оның ұдайы өсуін, қозғалысын, орналасуы ... ... ... ... ... кешеніне кіреді. Бұл жағдайда
ол демография, этнография, әлеуметтану, ... ... ... ... ... ... қатар медициналық ғылымдармен тығыз
байланысты.
Демография халықтар ... ... ... ... ... ... ... сөзі екі грек сөзінен тұрады «демос» - халық және
«графо» жазамын, яғни ... ... ... ... жазамын» немесе
халықты сипаттау деген мағына береді /1/.
Профессор Б.Ц. ... ... деп ... ... дегеніміз
әлеуметтік, экономикалық, географиялық және биологиялық факторлар негізінде
халықтың құрылымы, ... мен ... ... мен ... ... сол ... ... теориясын өңдейтін ғылым»
/4/. А.Г. Волков ... ... ... ... ... ... туралы ғылым» деп санайды /5/.
Осы анықтамалардан халықтың ұдайы өсуі демографиялық ... ... ... ... ... өсу үрдісі өз алдына аса күрделі: ол жыныс пен жасқа
байланысты халықтың ... және ... ... ... ... ... өсуіне көші – қон да әсер ... ... ... ... бір ... ... көші – қон ... қонушылардың тууына,
некелесуіне, денсаулығына және өліміне әсер етеді. Өз ... ... ... ... жағдайы көші – қон ... әсер ... ... ... ... себепшісі болып табылады. Осыдан байқайтынынымыз
бұл ... ... ... әрі байланысты. Бірақ олардың әрқайсысын
халықтың санына, сандық және сапалық ... әсер ... жеке сала ... ... ... және механикалық қозғалысы.
Елдің халық санының серпінді өзгеруіне екі фактор –халықтың табиғи
қозғалысы мен ...... ... қозғалыс) әсер ететіні белгілі,
олардың бастысы табиғи қозғалыс немесе ұдайы өсу үрдісі болып табылады.
Халықтың табиғи өсімі ... туу, ... ... мен ажырасулар
нәтижесінде халық саны мен құрылымының үздіксіз өзгеруі. Халықтың табиғи
өсімінің негізгі көрсеткіштері: туу, өлім және олардың ... ... ... ... бұл оң ... ... ... өлім – жітім туудан басым болғанда өсім ... ... ... туу ... белгілі бір әлеуметтік ортада баланың
туылу үрдісін айтады.
Туу мәселесі ... ... ... мен ... ... ең негізгілердің бірі, себебі туу задылықтарын ... ... ... ... ... ... болжауға мүмкіндік
береді. Экономикалық, идеологиялық, ұлттық саяси ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
үрдістер мен қатынастардың күрделі жүйесінің туу арқылы көрінетіні де бекер
емес.
Туу қарқындылығын анықтайтын факторлар ... ... ... факторы ерекше назар аудартады. Балалы болу үшін ... ... болу ... ... ... ... түсінік бар. Басқаша
айтқанда, ахуалдың жоғары деңгейі әлеуметтік– экономикалық ... ... ... және ... ... және ... ... деген қажеттілігін» қанағаттандыратын негіз болып саналады. Алайда
керісінше, ғалымдар дәлелдегендей, халықтың ... мен ... ... барлық кезде туу деңгейінің төмен болуының ... Бұл ... ... өсуінде жағымды және жағымсыз сәттердің
болуына және тууға басқа да факторлардың әсер етуіне (мыс, ... ... т.б) ... ... мүмкін.
Қалай болғанда да, туу мен өлім – жітім ... ... ... ... ... ... елдегі демографиялық жағдайды бейнелейді. Ал
бұл демографиялық көрсеткіштерді талдау елдегі халықтың дамуына әсер ететін
жағымсыз тенденцияларды ... ... ... ... ... ... ... мәліметтерін талдамас бұрын айта кететін ... ... екі ... ... бөлуге болады: абсолютті және
салыстырмалы. Абсолютті көрсеткіштер дегеніміз белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... демографиялық құбылыстардың
(көбіне бір жыл ішіндегі) қосындысы. Оларға, мысалы, белгілі күндегі халық
санын, жыл, ай және т.б. ... ... ... және тағы ... ... ... ... көрсеткіштер дегеніміз өндіргіш халық
санына деген қатынасын көрсететін бөлшек болып табылады, ... ... ... ... да бір ... құбылыстың салыстырмалы көрсеткіштерін
анықтау үшін арнайы формулалар бар. Мысалы, халықтың тууын талдау үшін, ең
алдымен туудың жалпы ... ... = ... – туудың жалпы коэффициенті;
N – есептелуші кезеңдегі туылғандар саны;
T – толық жылдардағы қарастырылып отырған кезеңнің ұзақтығы;
p – халықтың жалпы ... ... ... ... ... Т = 1, ... Себебі демографиялық құбылыстың халық санына қатынасы өте
кішкентай болғандықтан оны 1000-ға көбейтеді (яғни демографиялық ... адам ... ... ... ... Нәтижесінде промиллемен
(0/00) көрсетілетін көрсеткіш пайда болады.
Жалпы коэффициентке ұқсас туу деңгейінің тағы бір ... ... ... ... ... Ол тірі ... ... (әдетте 1
жыл ішінде) 15-тен 50-ге ... ... ... ... жас
аралығындағы әйелдердің орташа жылдық санына қатынасынан тұрады.
Туудың арнайы коэффицентін есептеудің формуласы төмендегідей:
F 15-49= ...... ... ...... «Х» жасындағы туылғандар саны;
Wx – «Х» жасындағы әйелдер саны.
Жастық коэффициентер бір ... (ең ... және бес ... ... ... ... туу деңгейін есептеу үшін статистикалық, математикалық,
социологиялық әдістердің саны жеткілікті.
Статистикалық әдістерге түрлі ... оқу ... ... ... ... түрлі туу көрсеткіштері
жатады. Сонымен қатар түрлі демографиялық коэффициенттерді, ... ... ... ... ... ... және т.б. жатқызуға болады. В.А. Борисовтың 70-ші жылдары жасаған
табиғи туудың гепотетикалық минимум әдісі (ТТГМ) қызықты.
ТТГМ әдісі ... ... ... ... ... ... жағдайында
тек құрылымдық факторлармен байланысқан Л. Анри жасаған (өңдеген) табиғи
туу ... ... Осы ... ... ... ... ... көрсеткіштері жасалған.
ТТГМ – ң жалпы коэффициентін есептеу үшін, В.А. Борисовтың айтуы
бойынша, бес жылдық жас топтары ... ... ... санын табиғи
туудың сәйкес ең кіші коэффициентіне көбейтіп, ... ... ... жоқ
және 20-дан жас және 50-ден үлкен жастағы ... ... қосу ... туылғандардың гипотетикалық санын оған сәйкес ... ... бөлу ... ТТГМ –ң ... ... ... коэффициентінің көбейіп немесе кемуі некелік – жастық құрылымның
жақсаруы немесе нашарлауын көрсетеді. Ал туудың нақты жалпы ... ... ... туу ... жүзеге асу деңгейі туралы
жуық болса да ... ... ... ... береді.
Математикалық әдістер арасында матрицалық алгебра әдісі, интерполяция
және экстрополяция әдістері, ... ... ... т.б. ... ... демографиялық талдау әдістемесінде социологиялық
әдістердің рөлі күшеюде, олардың мәні халықтың қандай да бір демографиялық
мәселелерге ... ... ... әдіс ... құжаттарды
талдау мен бақылау арқылы жүзеге асырылады.
Туу көрсеткіштерімен қатар халықтың табиғи қозғалысының аса маңызды
сипаттамасы болып ... ... ... ... да осы үш әдіс
қолданылады.
Демографияда өлім – жітім туу ... ... яғни бұл ... ... ... ... ... «түрлі жаста болатын және
біріккенде ұрпақтың жойылу ... ... ... өлім оқиғаларынан
құралатын жалпы үрдіс» /1/.
Өлім деңгейін анықтау үшін ... ... ... ... (0/00) көрсетілетін өлім – жітімнің жалпы коэффициенті:
m=
/4/,
мұнда:
М –қарастырылып отырған кездегі өлім оқиғаларының саны;
р – халықтың жалпы ...... ... ... ... ... ұзақтығы;
Алайда бұл коэффициент үрдістің тек жалпы тенденциясын ... ... ... ... дәл және нақты зерттеу үшін
өлім-жітім ... ... өлім ... ... ... керек.
Өлім себептерінің талдауы әдетте IX қайта қарастырылған (1975) ауру,
жарақаттану және өлім ... ... ... ... ... ... сипаттамасын өлім себептері бойынша өлім-жітімнің
жастық коэффициенттері арқылы көруге болады. Олар жалпы коэффициенттер
сияқты ... ... ... топ ... ... жас ... коэффициентін қарастыру кезінде тірі
туылған әрбір 1000 балаға шаққанда бала өмірінің 1-ші ... ... ... ... ... жеке бөліп қарастырады. Көптеген
елдердің көпжылдық тәжірибесі ... ... 1 ... ... ... 2/3 ... сол ... ал 1/3 бөлігі алдыңғы жылы
туылған.
Өмірінің бірінші ... ... ... ... әрі математигі
Йоханнес Ратстың формуласы арқылы есептеледі:
m0= ...... ... ... – t ... тірі туылғандар саны;
Nt1 – алдыңғы жылы тірі туылғандар саны;
M0 – ... ... ... ... ... саны.
Дәл осылай балалар өлімін ... ... ... ... ... ... алымында барлық өлгендердің емес тек нақты ... ... ... ... ... ... туылған әрбір 10 мың ... өлім ... ... ... 28-ші ... және ... ... немесе туылғанан кейінгі алғашқы 7 тәулікте
(168 сағат) тірішілігін ... ... ... ... ... ... тірі ... 100 балаға есептеледі.Ал бізде ол ... және өлі ... 1000 ... есептеледі, сондықтан республикамыздың
көрсеткіштерін шетелмен салыстыру үшін түзеу коэффициенттері арқылы қайта
есептеу қажет.
Перинаталды өлім = өлі ... ... саны + ... бірінші
аптасында өлген балалар саны х 1000 тірі және өлі ... ... ... өлім жалпы балалар өлімінің құрылымында ... ... ... ... құрылымын жыныс, жас және өлім
себептері бойынша таралуында өлімге ұшырау себебіне әсер ететін ... оның ... ... ... ... ... байланысты өлім-
жітім себептерінің 2 топқа бөлінуін қарастырайық: эндогенді және ... ... ... ... бір ... аралығынан кейін өлімге
әкеліп соғатын адам ... ішкі ... мен ... бір ... ... байланысты факторлар. Экзогенді факторлар сыртқы
ортаның әсерінен болады және ... екі ... ... болады. Бірі адам
ағзасына байланыссыз өлімге әкеліп соғады (жарақаттану, аштық, ауыр жұқпалы
ауру мен уланулар). Бұлар ... ... ... әсер ... факторлары.
Басқалары көптеген жылдар бойы ... өмір сүру ... ... соғады (кумулятивті факторлар). Экзогенді ... ... ... ... эндогенді өлім-жітімге ұқсас.
Осыған байланысты Е.М. ... ... өлім ... ... ... айтылған факторлар табиғи және әлеуметтік факторлар ретінде
қарастырылатын қоршаған орта мен әлеуметтік орта ... ... ... ... ... ... өмір сүру деңгейін, денсаулық сақтау
тиімділігін, қоғамның тазалық мәдениетін экологиялық ортаны бөлуге болады.
1. ... өмір сүру ... аса ... ... ... бірі. Оны халықтың табыс деңгейі
қызмет көрсетуді пайдалану, қоғамдық ... ... ... ... Денсаулық сақтау тиімділігінің мәселелеріне адамдардың
денсаулық ... ... ... ... қалыптастыру,
медициналық қызмет көрсету мен медициналық ... ... ... ... және т.б. ... Тазалық мәдениетін біздің елімізде ішімдік ішудің төмен
деңгейлі мәдениеті, жаппай темекі ... ... ... ... бала алдыру, жыныстық қатынастар мен
қатігезділікті пропаганда жасау байқалады.
4. Қоршаған орта сапасы. Мұнда ... мен су ... ... мен ... қауіпті концентрацияда
өндірістік қалдықтармен ластануы байқалады. Сонымен ... ... Арал ... ... ... жағдай,
Каспий теңізінің су деңгейінің көтерілуі т.б. мәселелер
туындап отыр.
Осы факторларды талдау ... ... ... ... анықтайды; туу, өлім және табиғи өсім. Табиғи өсімді ... ... ... ... = n– ...... ... ... коэфициенті;
n – туудың жалпы коэфициенті;
m – өлім–жітімнің жалпы коэфициенті;
Жоғарыда аталған факторлармен қатар халықтың табиғи өсіміне халықтың
көшіп-қонуы әсер ... ... оның ... ... зор, ... ... ... топтары генеративті белсенділігі, неке мен жанұя
дәстүрлері, жанұядағы балалар санына түрлі көзқарастарымен ерекшеленеді.
Табиғи ... ... ... ... ... құрылымына және халықтың
санын азайтып немесе ... ... ... ... ... зор ... ... әсер етеді.
Халықтың механикалық қозғалысы.
Демографиялық үрдістер арасында миграцияның (латынша «migratio»
–көшіп қону, орын ... орны ... Бұл ... ... ... және тағы басқа өзгерістерге бірден жауап қайтаратын
инерциялық сипаттағы ... ... ... ... ... (аймақтық, кеңістіктік, механикалық) қозғалысы
адамдарды тұрғын орны немесе еңбек ету орындарына байланысты қозғалуларының
қосындысы ретінде ... ... ... ... ... уақыт
мерзіміне байланысты тұрғылықты орнын ауыстыру болып ... ... ... ... миграцияны белгілі
категорияларға бөледі (1 ... |
| |
| |
| |
| |
| ... 1. ... ... қозғалысының құрылымы
Миграциялық қозғалыстар жеке ел ішінде де, мемлекеттер арасында ... ... ... ... ... екі ... бөледі.: халықаралық
(мемлекет аралық, сыртқы) және ішкі ... және ... ... түсініктер осы халықаралық
миграцияға тән түсініктер болып табылады.
Біріншісі жұмысқа орналасу, оқу немесе басқа да ... ... ... және ... ... ... мақсатымен басқа елге келу
болып табылады. Екінші жағдайда елден кету деген ... ... ... мен эммигранттар туралы сөз қозғалады. Олардың саны арасындағы
айырма механикалық өсім немесе ... ... ... ... ... ... ... аралық (мысалы, Еуропадан АҚШ-на және
Австралияға) және континент ішілік (мысалы, Еуропа шегінде) болып бөлінеді.
Ішкі миграция дегеніміз бір ... ... бір ... (елді
мекендерден) екіншісі барып келушілер. Ішкімен қатар сыртқы миграция келу
орнындағы уақыт (мерзім) ұзақтығына ... ... ... ... Орын ... тұрақты мекенін ауыстыру және азаматтығын
ауыстырумен байланысты ... ... және жаңа ... ... келу ... табылатын тұрақты- уақытша миграция болып бөлінеді.
Маусымдық миграция тұрғылықты мекеніне міндетті түрде қайта оралуды
көздейтін бірнеше ай ... ... іске ... ... ... миграция
жұмысшылар күшін маусымдық түрде қажет ететін салаларда ... ... ... іске асады: астық себу және астық жинау кезеңдеріндегі ауыл
шаруашылығы, балық аулау, ... ... ... ... және т.б.
Маятникті (шекара маңы) миграция дегеніміз тұрғылықты жерден оқу
немесе ... ... ... елді мекенге немесе мемлекетке апталық немесе
күнделікті көшіп-қону. Соңғы ... ... ... ... ... Соңғы 30-40 жыл ішінде механикалық қозғалыстың осы ... мен ... ... өсіп ... елдерде жыл сайынғы
қайтымсыз орын ... ... ... ... дегеніміз тұрақты уақыттық сипаты жоқ, іскерліік,
туристік рекреациялық және т.б. жол ... ... ... ... ... ... ... факторларға негізделген өзіндік түрі мәжбүрлі
миграция. Бұған өміріне қауіп төну ... ... ... ... ... ... жүрген босқындар қатысады.
Сыртқы миграция тұрғысынан тағы бір өзіндік түрді бөледі – ... Бұл ... ... ... ... ... ... бабымен енгендер
ағыны. миграцияның дәл осы түрінің ... ... ... ... ... ... классификациялаудың келесі категориясы мемлекет
пен түрлі қоғамдық құрылымдар көмегімен жүргізілетін (мысалы жұмысшыларды
ұйымдасқан түрде жинау, арнайы ... ... ... ... ... ... көмегінсіз жүргізілетін ұйымдаспаған түрі.
Халық миграциясы кең ауқымды аймақтық және уақыттық көлемді қамтиды.
Тарихтың бастапқы туындауынан-ақ миграция ... ... ... ... ... осы үрдіс нәтижесінде АҚШ, Австралия, Канада сияқты
мемлекеттер мен бүтіндей континенттер қонысталып адамзат ... ... ... ... ... кезеңдегі аймақтық орын ауыстырулар сол кезеңге
тән ерекшеліктері бар түрлі себептер әсеріне ... ... ... ... ... мынадай факторлар әсер етуде: экономикалық
(халықтың өмір сүру деңгейі), табиғи, ... ... ... (тіл
мәселелері), ұлттық (тарихи отанына оралу), діни (сиынушылық), нәсілдік,
әскери және ... ... ... некелік миграция) және т.б.
Кешенді түрде миграцияның факторларын Т.Н. Заславскаяның ... ... ... жөн: ... ... алатын және басқара алмайтын, немесе
шартты фактор және ... ... ... ... ... ... олар адам ырқына көнбейтін және жанама ... ... ... ... ... ... ретінде тек тікелей жоспарланатын
және мемлекет өзгерте алатын өлшемдері бар ... ғана ... /7/. ... ... ... ... ол табиғи жағдайын жердің
географиялық ... оның ... ... ... Ал ... ... ... түрде реттеуге болатындарға ... ... және ... жатқызады. Қаржы салымдары, еңбек ақы және т.б. да осы ... ... ... ... нақты бір фактор емес оның кешені әсер
етеді. Сол кешеннің ішінде ... ... ... фактор алады.
«Халықтың көшіп–қонуы ең алдымен ... ... ... ... одан ... жаңа жұмыс орыны іздестіруге байланысты айқан көрінетін экономикалық
сипатқа ие» /7/. Саяси да, ... та, ... та және т.б. ... ... ... ... ... шоғырланып, ең аяғында еңбектің
ұлттық ... ... ... ... ... облысының демографиялық жағдайына шолу.
2.1. Жамбыл облысының географиялық орны мен ... ... ... ... Қазақстан Республикасының оңтүстігіндегі
әкімшілік–аумақтық бөлік. 1939 жылы ұйымдастырылған. ... ... ... ... ... ... Қаратау жотасы, Қырғыз Алатауы мен Бетпақдала
аралығында орналасқан. Облыс – оңтүстігінде ... ... ... ... ... Алматы облысымен, солтүстігінде
Қарағанды облысымен шектеседі. Жамбыл облысының жер ... 144,3 ... ... тең. Халқының саны 2004 жылдың 1 қаңтарында 992,0 ... ... ... көпшілі қазақтар (64,8%), қалғандары орыстар (18,1%),
дүнгендер (3,1%), өзбектер (2,3%), кәрістер (1,4%) т.б. ұлт ... ... ... 46,1 % (439,3 мың) ауылда, 53,9 % (540,2 мың)
қалада ... ... ... ... 1 ... ... 6,8 ... Облыстың құрамында 10 аудан, 4 қала ... ... ... ... маңыздағы қала), 10 округтық поселкілер, 131 ... 12 ... ... 367 ауылдар бар /8/.
Патшалық Ресейдің 1863-1864 жылдары ... ... ... ... ... ... қол астында болып келген Ұлы жүздің
жерлері империяның ... ... Осы ... Сырдария және Жетісу облыстары
құрылып, олар Түркістан генерал-губернатырлығына бағынды. ... ... 11 ... ... жаңа жерлерді басқару жөніндегі «Уақытша
Ережеге» сәйкес Әулие уезі құрылды. Ол Сырдария ... ... 1917 ... ... ... уезд 1918 жылы 30 ... құрылған автономиялық
Түркістан Кеңестік социалистік республикасының құрамында болды. 1924 жылы
Орта Азиядағы Ұлттық-аумақтық ... ... уезд ... облысының,
кейінірек Алматы округінің құрамына енді. 1927 жылы ... ... уезд ... алты ... ... ... Луговой,
Мерке, Сарысу, Свердлов. Олар Оңтүстік Қазақстан облысының құрамына кірді.
Өлкенің ... ... ... ... және оны әлеуметтік – мәдени
тұрғыдан түлету жөніндегі күрделі проблемаларды шешу ... 1939 ... ... осы ... өз ... Жамбыл облысы құрылды. Оның құрамына
аталған алты ауданнан басқа Алматы ... ... ... Шу ал, 1951
жылы Оңтүстік Қазақстан облысының Жуалы ауданы берілді. Жамбыл ... ... жер ... 144,3 ... ... ... ... қаласы (1997
ж дейін Жамбыл).
Облыс жер бедері негізінен, тегіс болып келеді де солтүстік бөлігін
сазды ... шөлі ... Ал Шу ... ... қарай құмды
Мойынқұм шөлді аймағы алып жатыр. Оңтүстік батыста Қаратау ... ... ... ...... ... қиыр шығыста-Жетіжол
(3274м), Кіндік тас (1506м) таулары, шығысы Желтау, Жамбыл (972мың), Хантау
(1052м), Айтау т.б. таулары ... ... жер ... ... кен ... бай. ... ... кен орындары (Амангелді, Малдыбай, Анабай, Айрақты, Солтүстік-Үшарал,
Кемпіртөбе) мыс, (Шатыркөл, Жайсан), қорғасын-мырыш (Родниковское), алтын
(Ақбақай), алмас ... ... ... (Қаратау), таскөмір (Талас-
Қаратау аралағы), астұзы, ... ... т.б. ... ... ... қысы суық, оңтүстікте қыс жайлы ал ... ... жаз ... және ... болады. Қаңтар айының орташа
температурасы солтүстікте -11°С, -13°С, оңтүстікте -6°С, -8°С, ал ... +25°С, +27°С, тау ... ... ... ... ... ... солтүстікте 150-250мм, оңтүстікте 400-500мм. Негізгі
өзендері Шу (салаларымен) – ... ... 1086 ... республика
төңірегінде 800 шақырым, Талас – (661 шақырым, біздің республикамызда 453
шақырым), Аса 253 шақырым т.б. ... ... тұщы ... Балқаш (батыс
бөлігі-18,2 шаршы шақырым), Билікөл (33 шаршы шақырым), Ақкөл (15,5 ... ... ... (4,6 ... ... және ... тұзды көлдер
Ақжар (7,2 шаршы шақырым), Ащыкөл (88,5 шаршы шақырым) және басқалары.
Шөлейтті аумақтардағы бозғұлт, сары және ... ... ... қара ... ... ащы ... дәнді дақылды және
жусанды өсімдіктер, құмды және құмайт жерлерде ... ... ... ағаш тұқымдастар, ал тау бөктерлерінде ағаш тұқымдас
табиғи ... және ... ... облысы республикадағы өнеркәсібі жан-жақты дамыған аймақ
болып табылады. Қаратауда теңдесі жоқ бай (жалпы қоры 1,6 млрд т.) ... ... Жер асты ... қоры ... ... ... ... алады. Облыс өнеркәсібінің негізгі саласы химия өнеркәсібі. Облыста
қант шығаратын республика ... аса ірі ... АҚ-ы, 5 ірі ұн ... ... жұмыс істейді. «Тараз» АҚ-ы, «БМ» ЖШС-і сияқты спирт шығаратын екі
ірі кәсіпорындардың өнімдері Германия, ... ... ... ... ... кен ... комбинаты акционерлік қоғамы жыл сайын
құрамында алтын бар 25 мың тоннаға жуық ... 1000 кг ... ... 300 ... жуық ... ... ... фосфорит (Қаратау, Жаңатас),
барит (Мойынқұм ауданы), мыс (Шу ауданы) кендері шоғырланған.
Ақбақай алтын кені Мойынқұм ауылынан солтүстік шығысқа ... ... оны 1962 жылы ... Д. Дүйсенбеков ашқан. Ақбақай кен байыту
комбинаты қоспа әрі құйма алтын, күміс және ... ... ... ашық ... акционерлік қоғам. Өндірілетін алтынның орташа
жылдық көлемі екі ... ... ... кен байыту комбинатының өнімдері
Қазақстан Республикасы мемлекеттік сақтау мекемесіне тапсырылады. Келешекте
үйінділік сілтісіздендіру әдісімен алтын ... ... ... ... газ кені ... ... ... қаласынан солтүстікке қарай
165 км жерде орналасқан. Газ конденсаты құрылым сейсмикалық зерттеулер
арқылы 1974 жылы ... 1975 жылы ... ... ... газ фонтаны
ашылған. Төменгі перьм өнімді қабатындағы құрылымның ... 13,5x7 ... 400 м ... ... газ кен ... ... жұмыстарының
бірінші кезеңі 2003 жылы аяқталып, газ тұрғындарға беріле бастады.
Қазақстанның ... ... ... ... бұл кен ... ... жж. ... өмір сүруге қажетті табыс мөлшері 1,7 есе
артық орташа жалақы 6925 теңгеден 14113 ... ... ... 2003 ... ... ... ... 194,9 млн АҚШ долларын құрады, 2002 ... 41,1 % ... ... көлемі 35,3 % өсіп, 120,3 млн. ... ... бұл ... ... ... ... экспортының
өсуіне тікелей байланысты. Сары фосфор экспорты 61,1%-ға, ... - 23,4 %-ға, ... ... - 88,8 %-ға, қант 6,3 ... бидай
- 5,3 есеге өсті. Импорттың жалпы көлемі 174,6 млн. доллар құрады. Импорт
көлемі – қант ... ... ... ... ... аммоний карбонатын, натрийді сырттан тасымалдауға байланысты
өсті.
Табиғи газ импорты 16,9% төмендеді. Газ кен ... ... ... ... ... ауданындағы құрылыс жұмыстарының үлкен көлемі
металлургиялық өнеркәсіп ... ... ... ... ... ... ... құрылымдар) импорттың 4,2 есеге, жабдықтар
мен көліктердің (бұрғылау машиналары, бульдозерлер, сорғылар, т.б.) - ... ... ... ... ... ... саны ... Қазақстан Республикасында Оңтүстік
Қазақстан, Алматы, Шығыс Қазақстан, Қарағанды және ... ... ... ... ... (2004 ж). Облыс орталығы Тараз қаласында
орналасқан. Тараз қаласынан республика орталығы Астана ... ... 1255 ... ... ... ... қала және ауыл ... саны
( 1994-2004жж) мың адам
|1994 жыл |1995 жыл |1996 жыл ... ... ... ... ... |Ауыл |барлығы |Қала ... |
| ... ... | |халқы |халқы | ... ... ... |494,6 |537,0 |1013,3 |474,5 |538,8 |1002,0 |467,8 |534,2 ... жыл |1998 жыл |1999 жыл ... ... ... |барлығы |Қала |Ауыл ... ... ... |
| ... ... | ... |халқы | |халқы ... ... |465,2 |533,3 |989,7 |457,9 |531,8 |988840 |456939 ... жыл |2001 жыл |2002 жыл ... ... ... |барлығы |Қала |Ауыл |барлығы |Қала |Ауыл |
| ... ... | ... |халқы | |халқы |халқы |
|985964 |447952 ... |442697 |538862 |978524 |439022 ... жыл |2004 жыл ... ... ... ... |Қала |Ауыл |
| ... ... | ... ... |
|979487 |439331 |540156 |992,0 |447,2 |544,8 ... ... ... саны 2004 ... 1 ... ... 992,0 мың ... құрады, оның 447,2 мыңы қалада тұрса, 544,8 мыңы
ауылдық елді мекендерде тұрады ... 1994 ... яғни 10жыл ... облыс
халқы 1031,3 мың адамды құраған болатын, бұл дегеніміз 2004ж салыстырғанда
39,3 мың адамға көп деген сөз. Халқының саны ... ... ... ... (323,5), ... ... Шу ... (34,9), Қаратау (26,5), ... ... ... ... Ауылдық аудандардан ең көп
қоныстанған Қордай ауданын (105,5), одан ... ... ... Шу (95,2), ... (74,5) Жамбыл (71,1), Байзақ ... Ең ... аз ... ... ... ... ... (34,4). 1994-
2004жж аралығында Жамбыл облысының халық саны кеміп, қалалыққа қарағанда
ауыл ... ... ... ... көптігі экономикалық дамыған қалалары
мен аудандарында ... ... ... және ... ... ... экономикалық дамуы мен оның халқы
арасында өзара байланыс бар: халық әрдайым ... ... ... оның ... ... мен ... аймақтың белгілі-бір экономикалық
қуаттылығын анықтайды, аймақ экономикасының өсу жылдамдығына, мамандануына
және ... әсер ... Өз ... демографиялық үрдістер де
белгілі бір дәрежеде экономикалық даму дәрежесінен анықталады /10/.
Жалпы қалалар санының тез ... ... ... ... халқының
жартысынан астамы әлі де ауылдық жерлерде тұрады. Ауылға қоныстанудың басты
екі түрі бар: топтанып және ... ... ... ... экономикалық
дамуға, табиғаттың зоналық ерекшеліктеріне байланысты. Экономикасы дамыған
қалаларда урбандалу ... ... ... ... ... бірі ... ... Жалпы ластанудың ¾ бөлігі нақ осы
урбандалуға байланысты. Негізгі ... ... ... ... ... ... ... өте күшті әсер етеді. Соның ішінде
ауаның ластауын бірінші орынға қоюға болады. Сол ... де Шу, ... ... ... ... аз ... себептерінің бірі осында.
Жамбыл облысының демографиялық дамуы түрлі кезендерде ... ... ... соның нәтижесінде халық санының ... ... өсу ... ... өзгеріп отырды. Осылайша Жамбыл
облысы ... саны ... жж. ... 929983 ... ... яғни 11,7 %-ға ... ... көрсеткіш облыс орталығы Тараз
қаласында 1989 жылы салыстырғанда 263343 адамнан 306328 ... ... ... ... ... (22592 адам), Қордай (11379) және
Талас (9466) аудандарынан байқауға болады. Демография үшін бұл өте ... Ал ... 10 ... ... ... түрде болды, санының өсуі мәнге
ие бола бастады. 1999 жылы халық санағы кезінде Жамбыл облысы халқының ... мың ... ... 1989 жылы ... - 49827 ... ... 1999 жылы 988840 мың адамның 456939 мыңы қала ... ... ... адам ... ... тұрғындары болып табылады. Халық
санының кемуі облыс көлемінде ... ... оны ... ... 1994 жылы ... ... 1031,3 мың адамды құраған болса, оның 494,6
мыңы қала халқының үлесіне тисе, 537,0 мың ... ... ... ... ... ... халқы үздіксіз кеміп, 1996 жылы 1994 жылғымен
салыстырғанда 29,3 мың ... ... Бұл ... ... республика мен
облыс көлеміндегі туу мен ... ... ... кері әсер ... ... ... болады. Қазақстанның басынан өткеріп
отырған экономикалық дағдарысының ... оның ... ... орны ... ... болып отыр.
Қазақстан КСРО-ң еуропалық бөлігіндегі өнеркәсібі аса ... ... мен ... тәуелді болып қалды.
Сондықтан, ... ... ... ... келе ... ... айқын әрі ауыр сезілді. Қазақстанның өз бетінше
сыртқы экономикалық байланыстары болмады. Сонымен ... ... ... ... ... – күрделі әлеуметтік, демографиялық, ұлт аралық және
экологиялық мәселелерінің болуы. Қазақстанның тәуелсіздік пен экономиканы
қайта ... ... ... қадамындағы алғашқы он жылдар осындай түрде
болды. Дәл осындай ... 1994 ... бері ... келе ... Жамбыл
облысының халық санының өзгеруіне қазірде әсер етіп ... Ал 2002 ... саны 978524 ... құрап, 2001 жылы салыстырғанда 3035 адамға кеміп
отыр /11/.
Нарықтық ... ... ... жас мемлекетіміздің
қоғамдық саяси өмірі мен экономикалық құрылысында ... ... ... ... орын ... ... ... мен басқару жүйесінде 1997-1998 жж. маңызды өзгерістер ... ... ... ... және ... облыстары бөлініске
ұшырап олардың есебінен Қарағанды, Солтүстік Қазақстан, Шығыс Қазақстан,
Алматы, Ақмола және Қостанай облыстарының жер ... мен ... саны ... ... ... ... қаласынан Ақмола қаласына
көшіріліп, кейін ... ... атқа ие ... ал ... ... ... ... көшті. Алматы және ... ... ... ... статусына ие болды: 40-тан ... ... ... ұшырап, 11 қала облыстық маңыздағы қалаларға өтті. Әрине осы
аталған өзгерістердің ... ... ... ... ... ... өтті. Алайда бұл экономикалық ... ... ... жж. халық санында айтарлықтай мәнге ие болған жоқ
/12/.
Сондай-ақ облыста халықтар мейлінше әркелкі орналасқан. ... ... ... ... ... ... тығыз орналасқан.
Өнеркәсіптері дамыған қалалар мен ауыл шаруашылығы дамыған ... ... ... өте ... Жалпы облыс бойынша халықтың
орналасу тығыздығы 1 ... ... ... 6,8 ... ... ... орналасу тығыздығы Жуалы ауданында 1 шаршы шақырымға шаққанда
21,8 адамға келсе, Байзақ ауданында 1 ... ... 20,9, ал ... 18,4 ... ... ... ... тығыздығы ең аз Мойынқұм
(0,5) және Сарысу аудандарында байқалады (1,2). Жамбыл облысының ... ... ... ... ... ... ... жылғы Жамбыл облысы бойынша халық саны және тығыздығы
|Аудандар |Жер ... |
| |мың км2 |
| |1 ... |1-4 |5-9 |10-14 |15-19 |20-24 |25-29 |
| ... | | | | | | ... |1079 |1039 |1042 |1021 |1018 |992 |999 ... ... |1063 |1048 |1048 |1033 |913 |827 |834 ... ауданы |1109 |1063 |1058 |1043 |1045 |1089 |1087 ... ... |1153 |1085 |1014 |986 |1062 |1065 |1118 ... ... |1047 |1032 |1046 |1025 |1161 |1142 |1107 ... ауданы |1096 |1005 |1041 |1022 |1032 |1025 |1060 ... ... |1078 |1044 |1013 |1004 |1105 |1070 |1061 ... ... |1123 |1105 |1046 |1011 |1164 |1342 |1225 ... ... |1041 |1035 |1051 |1010 |1087 |1132 |1121 ... ауданы |1220 |996 |1043 |986 |1116 |1175 |1137 ... ... ... |1089 |1029 |1039 |1029 |1102 |1088 |1171 ... ... |976 |1006 |1048 |1035 |1005 |1002 |1040 |
| ... ішіндегі жасына қарай |
| |30-34 |35-39 |40-44 |
| ... |330125 |100 |
|1 ... ... |165686 |50,19 |
|2 ... |104022 |31,51 |
|3 ... |18055 |5,47 |
|4 ... |11336 |3,43 |
|5 ... |7577 |2,30 |
|6 ... |4664 |1,41 |
|7 ... |3357 |1,02 |
|8 ... |2941 |0,89 |
|9 ... |1840 |0,56 ... ... |1313 |0,40 ... ... |1252 |0,38 ... ... ... болсақ, облыс орталығы Тараз халқының
ұлттық құрамында қазақтардан кейін, орыстар мен өзбектердің үлес ... ... ... ... ... ауылдық аудандарындағы халықтың ұлттық құрамын
білу үшін төмендегі ... ... ... ... облысының ауылдық аудандарындағы халықтың ұлттық құрамы.
|Аудандар ... 1 мың ... ... саны ... ... |
| ... ұлттар | ... ... | | |(%) ... ауданы |Барлығы |68719 |100 |
| ... |53793 |78,28 |
| ... |6446 |9,32 |
| ... |3781 |5,09 ... ... ... |69966 |100 |
| ... |48445 |69,24 |
| ... |5912 |8,45 |
| ... |4707 |6,73 |
| ... |2907 |4,15 |
| ... |2835 |4,05 |
| ... |1115 |1,59 ... ... ... |48453 |100 |
| ... |39931 |82,41 |
| ... |5200 |10,11 ... ... ... |104652 |100 |
| ... |51463 |49,17 |
| ... |23314 |22,28 |
| ... |20097 |19,20 |
| ... |2810 |2,69 |
| ... |1379 |1,32 |
| ... |1314 |1,26 ... ... |Барлығы |73698 |100 |
| ... |49329 |66,93 |
| ... |8656 |11,75 |
| ... |7430 |10,08 |
| ... |2406 |3,26 |
| ... |1423 |1,93 |
| ... |1078 |1,46 ... ... ... |34552 |100 |
| ... |29163 |84,40 |
| ... |3903 |11,30 ... ... |Барлығы |48594 |100 |
| ... |42304 |87,06 |
| ... |4027 |8,28 ... ауданы |Барлығы |53451 |100 |
| ... |43531 |81,44 |
| ... |5500 |10,29 |
| ... |1951 |3,65 ... ... ... |61454 |100 ... | | | |
| ... |53686 |87,36 |
| ... |4503 |7,33 ... ауданы |Барлығы ... |100 |
| ... |63015 |66,21 |
| ... |14862 |15,62 |
| ... |3952 |4,15 |
| ... |2727 |2,87 |
| ... |2529 |2,66 |
| ... |1355 |1,42 |
| ... |1138 |1,20 |
| ... |1051 |1,10 ... ... сүйенетін болсақ, Жамбыл облысы ауылдық
аудандарының халқының ұлттық ... ... ... ... мен ... ... ... Байзақ ауданындағы қазақтар санын Жамбыл ... 5348 ... ... 9,04 % ... Осы ... ... орында орыстардан гөрі түріктер мен дүнгендердің үлес салмағының
басым екенін көріп ... ал орыс ... ... 926 ... 1,164 %-ға кем. ... ішіндегі қазақтар мен орыстардың үлес
салмағының басым көпшілігінің Шу мен Қордай аудандарынан көріп ... ... ... ... ... ауданымен салыстырғанда 11552 адамға
немесе 17,04 %-ға артық. Ал ... Шу ... ... ... орыстардың үлес салмағының басым екенін байқауға болады, яғни
5235 адамға (3,158 %-ға артық). Жалпы қарастырылып отырған ... ... ... ... ... құрамы жоғары, яғни 1000 ... ... ... бар, ... бөлігі қазақтардың үлесіне келсе (66,21 %), ... %, ең ... ... үлесіне келеді (1,10 %). Ал халқының
ұлттық құрамы ең төмен аудан Мойынқұм, ... ... ... /16/.
Кезкелген елдің қуаттылығы, мықтылығы оның білім ... ... ... статистикалық агенттігінің
мәліметіне қарағанда облыс орталығы Тараз ... ... ... 298476 ... 15,0% адамды құраған, аяқталмаған блімділер саны 87486
арнаулы орта білімділер саны 82972 немесе 27,8 % ... ... ... ... ... 33637 ... 44387 ... 14,9 % құраған.Алты және
одан жоғары ... саны ... ... ... ... ... 91053 ... Шу 83799, Мерке 65078 адамға жетті. Ең ... ... ... ... ... ... облысымызда сауатсыздардың бар
екендігін айтып өтуге ... Ең ... ... саны Шу ауданында 2042
адам, Қордай ауданында 1884, Байзақ ауданында 1719 адамды құраса, ... ... ... ауданында 643 адамды құраған /17/.
Нарықтық экономикаға қадам басқан ... ... ... ... ... ... Аталмыш жағдай тәуелсіздігіміздің алғашқы
жылдарында да біздің республикамызда кеңінен орын алған. Жалпы экономикалық
тұрғыдан белсенді халық ... ... ... ... ... ... мен жұмыссыздар кіреді. Қазақстан Республикасының
статистикалық агенттігінің ... ... 2000 жылы ... ... мың адам жұмыссыз болса, ... ... ... 61,8 мың адамды
құраған. Нақты көз жеткізу үшін төмендегі кестеге көруге болады.
Кесте 6
| |2000 жыл |2001 жыл |2002 жыл |2003 жыл ... |906,4 |780,3 |690,7 |672,1 ... | | | | ... ... |60,9 |59,2 |57,4 ... көретініміз жыл сайын жұмысыздардың санын кемігенін байқауға
болады. 2000 ж салыстырғанда 2003 ж ... саны 234,3 мың ... Ал ... ... 4,4 мың ... кеміген. Осының ішінде әйелдер
мен ерлерді бөліп қарастыратын болсақ 2001ж Қазақстан ... ... ер адам ал, ... ... ... 26,8 мың ер адам ... ... әйелдер Қазақстан Республикасы бойынша 442,3 мың адам болса, Жамбыл
облысы бойынша 34,0 адамды құраған, ... ... ... ... бөлігі
жұмыссыз. 2002-2001жж салыстыратын болсақ жұмыссыз ерлердің саны Қазақстан
Республикасы бойынша 54,2 мың ... ... ... ... 2,6 мың ... саны өскен. Ал әйелдерден Қазақстан Республикасы бойынша 35,3 мың
адамға қысқарса облысымыз ... 4,5 мың ... ... облысымыз бойынша жалдамалы үлкен және орта кәсіпорындарда
жұмыс істейтіндердің санын жыл сайын артып отырған ... ... ... 2000 жылы 2201,4 мың ... 2003 жылы 2558,3 мың немесе 156,9 мың адамға жоғарлаған. ... ... ... ... төрт жыл ішінде 2000 жылы 99,8 адамды
құраса, 2002 жылы 124,1 мың немесе 24,3 мың адамға көбейген, ал 2003 ... 2,7 мың ... ... ... ... 2002 жылы жұмыспен
қамтылған халық саны 423,4 мың адамды құраса ... ... ... адам
басына шаққанда 13437 теңгені құрайды. Облысымызда жұмыспен қамтылған халық
облыс орталығы Тараз қаласында яғни 134,4 мың ... ... ... ... ... адам басына шаққанда 14355 адамнан айналады. Ауылдық
аудандардан Қордай (47,5 мың), Шу ... ... ... (35,2 ... (29,1 мың), Жамбыл (28,9 мың), Мерке (26,7 мың) аудандарында халық
жұмыспен қамтылған. Ал ең ... ... ... ... (15,8 ... ал ... орташа айлық жалақы Мойынқұм ауданында жоғары яғни, адам
басына шаққанда 20213 теңгеден айналады. Осы ... 2003 жылы ... ... және ... ... ... ... төмендегі кестеден
көруге болады.
Кесте 7
2003 жыл5ы Жамбыл облысындағы халықтың жұмыспен қамтылғаны және ... ... ... ... ... |Орташа айлық жалақы |
| ... (мың ... ... ... |462,1 |14779 ... ... |146,2 |15688 ... ... |34,7 |11110 ... ... |32,8 |11635 ... ... |21,2 |11564 ... ... |50,2 |10607 ... ауданы |33,5 |10839 ... ... |17,1 |19708 ... ауданы |31,4 |12492 ... ... |24,0 |14420 ... ... |25,9 |12376 ... ... |45,1 |18940 ... мәліметтеріне сүйенетін болсақ, халықты жұмыспен қамту тағыда
Қордай ауданында болып отыр ... 2002 ... ... болсақ 2,7 мың
адамға жоғарлаған. Ал ең төменгісі Мойынқұм ауданына ... ... ... ... ... ... 1,3 мың ... жоғарлаған. Айлық жалақы
мөлшері облыс бойынша 14779 теңгеден айналса, ең жоғарғы ... ... ... бұны 2002 жылмен салыстыратын болсақ 505 ... ... ... ... ... барлық мемлекет жұмыссыздықпен
кедейшілікті бастарынан кешірген. Аталмыш жағдай тәуелсіздігіміздің алғашқы
жылдарында біздің республикамызда да ... орын ... ... ... ... осындай келенсіз сәттерімен күресу барысында республикалық
деңгейде түрлі іс-шаралар қабылданып отыр. Облыстық еңбек, халықты жұмыспен
қамту және ... ... ... ... ... ... көлемінде бір қатар игі ... қол ... ... ... пен ... қарсы күрес жөніндегі кешенді бағдарламада»
көзделген міндеттерді атқару барысында облыстық, ... ... ... және ... ... басқармасы енбек қатынастары мен халықты
әлеуметтік қорғау салалары бойынша ... ... өз ... ... асырады. Осы бағдарламаның жұмыс істеу кезеңі ... ... орны ... оның ... ... ... саласында, әсіресе едәуір
бөлігі өнеркәсіпте, ауыл шаруашылығында, ... және орта ... ... ... тұрақты жұмыс орны болса, ауыл шаруашылығындағы саласында кең таралған
маусымдық жұмыстарға шамамен 48 мың адам ... ... жаңа ... ... ірі және орта ... орындарының өндірістік қызметін
ен бастап ... ... ... ... өз ... ... ... қамту туралы мемлекеттік саясаттың орындау барысында облыстық
басқарманың құрамына жататын тағы бір сала - ... ... ... ... ... қорытынды жасау болып табылады. Әлеуметтік
қолдау көрсетудің аз ... ... ... төмен отбасыларына
төленетін жәрдем ақылары болып табылады. Бұл 2002 ... ... ... ... көрсету туралы» заң қолданысқа енгізілді. Тұрмысы
төмен отбасыларына қайырымдылық және ізгілік ... ... ... ... тағы бір маңызды бағыттарының бірі болып табылады.
Соңғы жылдары ауылдық жердегі тұрмысы төмен, аз ... ... ... ... бөліне бастады. Осы орайда, Президентіміз үш жылды
«Ауыл жылы» деп ... ... Осы ... ... ... ... құрылыстары жүргізілуде. Бұл өз ... ... ... жағдайын жақсартуға септігін тигізеді ... ... ... ... халқының табиғи қозғалысы.
Адам ұрпағының үздіксіз жаңарып, ауысып отыруын қамтамасыз ететін
туу, өлім және ... өсу ... ... ... өсуі ... деп ... Туу, өлу, ... табиғи өсуі – тегінде биологиялық
процестер, ... ... ... ... адам ... ... ... жағдайлары, сондай-ақ адамдардың қоғамдағы және отбасындағы
өзара қарым-қатынастары шешуші әсерін ... ... ... ... ... өмірінің материалдық жағдайларына –тамақтануына, еңбегі мен
тұрмысының санитарлық–гигиеналқ жағдайларына, ... ... ... ... ... ... де ... әлеуметтік – экономикалық
құрылымына, адамдардың тіршілік жағдайларына ... ... бұл ... ... әрі қарама-қайшылықты, сондықтан да ол ғылымда көп дау
туғызады. ... ... ... мен мәдениеті өскен сайын, әйелдерде
өндіріс пен ... ... ... ... ... ... оқу мерзімі
ұзарып, «баланың бағасы» артқан сайын туу азаяды. Алайда табыстың өсуі
туудың артуына итермелеуі де ... ... ... ... ... ең алдымен соғыс өте зиянды әсер етеді.
Соғыс ... ұрыс ... ... ... пен аурудың таралуы
нәтижесінде қисапсыз адам шығынына душар етті. Туу, ... ... ... ... ... әсер ... ... неке және ажырасу мәліметтер туу және өлім туралы актілер
мен азаматтық жағдай туралы акт ... ... ... жылдық
статистикалық мәліметтер негізінде жасалады.
Қазақстан халқының жалпы санының ... ... аса ... бірі 30-жылда орын алып отырған халықтың дейгейінің төмендеуі
болып отыр. Оның ... ... 1988 ... ... ... ... жылдам қарқынмен жүре бастады. Бұл құбылыс халықтың ... ... ... ... ... некелесу жағдайының нашарлауы ( жоспардың
некеге келе тұруы, мүлдем некелеспеген некеге ажырасып кеткен бала тууға
мүмкіндігі бар ... ... ... және сонымен қатар соңғы он жылдықта
өмір сүрудің ... және ... ... жас ... ... кейінге шегеруі нәтижесінде дамып отыр. Жылдан жылға бала тууға ... ... ... туу ... ... Осындай жағдай
республикамыздың бірқатар облыстарынан Жамбыл облысында да ... ... ... 1994 жылы ... саны 22602 адамды құрады. 1000 ... ... бұл ... 22,1 (0 тең ... ал ... ... 18,9
(0. Осы туылғандар 8147 - қалалық, 14455- ауылдық жерде дүниеге келді.
Қарастырып отырған он жыл ... ... ... туу ... ... ... екенін келесі кестеден көруге болады /19/.
Кесте 8
Жамбыл облысы халқының туудың жалпы коэффиценттері
(1000 адам басына шаққанда)
|жылдар |1994 |1995 |1996 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... халқы ... ... ... ... ... |Қала халқы|
|Қазақстан Республикасы |4163 |4239 |3850 |3824 ... |384 |355 |301 |284 ... ... ... ... 2000 жылы мың ... балаға
облысымыз бойынша 384 сәби шетінеген. 2003 жылы бұл көрсеткіш біршама
төмендеген яғни 15,9 мың ... ... ... ... жүйесіндегі негізгі бағыттары «іш құрылысы
және жұқпалы дертпен күрес», «От басын жоспарлау», ... ... ... ... т.б. ... ... ... бойынша жұмыс жүргізу
болып табылады. Аталған бағдарламалар бойынша жұмыс ... ... ... ... бала саны 2001ж ... ... ... Айналадағы
қоршаған ортамен өзгеде зиянды факторлар облыстағы әйелдерді дүниеге ... ... ... әсер етіп ... Туа ... жетіспеушіліктің даму
жүйелігі сәби өмірінің бірінші ... ... ... соғуы 2000 ж. – 20,3
%, 2001 ж. – 21,5 % болды. Бұның әліде болса өсу мүмкіндігі бар. 1997 ... ... ... ... отбасын жоспарлау ... ... ... «Ана ... ... диагностика
бөлімі ашылды. Ана қауіпсіздігі бөлімнің базасында жыл бойында Дүниежүзілік
денсаулық сақтау ұйымы мен ... ... ... ... ... жоспарлау жөніндегі қысқа мерзімді курстар ұйымдастырылады.
Неке және ажырасу да ... ... ... табиғи өсімге жатады
және туу мен өлім ... ... ... Ал Жамбыл облысы халқының
неке және ажырасу коэффициенттеріне келетін ... бұл ... ... ... ... Оны суреттен ... ... ... 1994-2004 жж. аралығында 7,0 (0 -ден 7,6(0 немесе
0,6 (0 ... Ал ... 17 (0 -ден 1,6 (0 -ге ... 0,3 (0 ... Оны 8-суреттен көруге болады.
Сонымен жалпы облыс бойынша туу ... ... ... Бұл ... ... ... ... өміріндегі әлеумкттік-экономикалық тұрақсыздықты
айтуға болады. Мұндай жағдайда көптеген жанұялар ... ... ... бұл ... ... ... бала жағдайында байқалады.
2.3. Жамбыл облысы халқының миграциясы
Халық санының серпінінен ... ... ... ... яғни ... ... деп ... фактордың ықпалы
айтарлықтай. Миграциялық процестерді тіркеу ... ... ... ... ... үшін ... себебі олар халықтың құрылымы мен санына
қоғамның бүкіл әлеуметтік шаруашылық ... әсер ... ... ... ... сыртқы (адамның елден елге көшуі), ішкі (адамның бір ел
ішіндегі облыс немесе ауданнан ауданға көшуі). Осыған ... бір ... елге ... өмір сүруге кетуді эмиграция, ал келуді иммиграция деп
атайды.
Қазақстандық тарихшы-демографтар тароихи демографияның ... ... ХХ ... ... ... миграциялық процестерді
жан-жақтылық және гуманистік таным бағытында жүйелі обьективті нақты ... ... ... ... ... – жаңа ғасырдың әлеуметтік бейнесін
қалыптастыратан негізгі ... күш. ... ... ... мен ... ... ... қатынастарға түсуінің
нәтижесі. XIX-XX ғасырларда алдымен ... ... ... соң ... жүргізген саясатының нәтижесінде миграция процестері мәжбүрлі-
ерікті, жоспарлы-стихиялы, ... және т.б. ... ... ... ... ... негізінен, үкіметтің саясатына
сәйкес ұйымдастырылған, реттеулі, жоспарлы әрі бағытталған сипатта болды.
Жалпы республика мен Жамабыл ... ... ... ... ... ... өсім көрсеткішінің кемуімен қатар осы жылдары
кең өріс алған сыртқы миграцияны, яғни халықтың ... ... ... ... ... және ... шетелге) зор ықпалын тигізді. Сонымен
қатар ішкі миграцияның күшеюі де осы жылдарға сәйкес келеді ... да ... ... ... ... ... ағынының
қуаттылығымен анықталады. Осылайша Жамбыл облысында аса күшті ... ... тыс ... ... ... айырбасы жүріп
жатқан аймақтың халық қаншалықты көп болса, ағын соншалықты қуатты болады.
Сондықтан болар, ... ... ... өзінің миграция үрдістерінің
қарқындылығымен сипатталады, себебі облыс республикадағы ... ... ... ... бірінде. Миграция ағындарының қуаттылығына
сонымен қатар ұлттық, шаруашылық, табиғи факторлар, ... ... ... ... және т.б. әсер ... облысында миграцияның барлық түрлері кездеседі, ... ... ие ... қайтымсыз және маятникті түрлері. Қайтымсыз түрі ... ... ... ... ... ... ... бірден екі
бірдей жағдайға (шартқа) жауап береді: біріншіден, халық бір елді мекеннен
екіншіге орын ауыстырады: екіншіден, бұл орын ... ... ... ... ... бұл түрі ... ... кең көлемді орын алып бара
жатқан құбылыс.
Халықтың маятникті миграциясы түрлі елді мекендерде ... ... ... орнына күн сайын, апта сайын барып келуді көрсетеді.
Халықтың миграциясы жұмыс орындарының саны ... ... асып ... ... ... ... біліктілігіне сай келмейтін елді
мекендердің еңбек қорын сандық және сапалық жағынан ... ... ... ... жұмыс орнын таңдауда сандық және ... ... ... елді ... ... ... ... қамтамасыз етуге жағдай жасайды.
Жамбыл қалалық пунктерінде миграцияның бұл түрі Қордай, Т.Рысқұлов,
Меркі, Шу қалалары мен жақын жатқан елді ... ... ... ... ... ... өте тығыз байланысқан.
Миграцияға қатысып жүрген халық үшін миграцияның бір түрі екінші түрге
ауысып немесе оның ... ... ... мүмкін. Негізінен алғанда халық
миграцияның эпизодтық, маятникті және ... ... ... ... көрсеткіші болып табылады, себебі олар үнемі өмір сүру
орнын таңдауға жағдай жасайды. ... ... бұл ... ... және елді ... ... орын ... деп екі жақты қарастырылуы
мүмкін. ... ... ... ... ... мынадай ағындарды
ажыратады: облыс іштік және облыс ... ... іші және ... ... ... қазақтары ассоциациясының мәліметі бойынша шамамен алғанда
43 мемлекетте осы күрделі диаспора ретінде 5 ... жуық ... ... өмір ... ... ... ... үзіп алған немесе
кейбір елдерде кішігірім топ құрып өмір сүріп жатқан этникалық ... ... ... ... өмір ... орай өзін ... ... төл құжатында өзге ұлт өкілі ретінде жазылғандар да есепке
кірмейді.
Қазақтардың ... ... ... өте ... және ... ... және қазақ халқының жаппай эммиграцияға ... 4 ... ...... ... бас сауғалаған қазақтардың
елін тастап кетуі;
Екінші кезең – Ұлы ... ... ... ... ... ашаршылыққа ұшыраған халықтың атамекендерін тастап кетуге мәжбүр
болуы;
Үшінші кезең – Қазан төңкерісі де ұлттық тарихта ... ... әкеп ... ... ... ... мен ... бас сауғалаған ауқатты қазақтар шет елге кетуге мәжбүр болды.
Ұлы көштің соңы – голощекиндік реформалар мен ... ... ... ... ... қатары фашистік тұтқында
болған кейбір қазақ ұлты ... ... ... бас тартуы, өз
атамекендерінен жырақтап кетті. Қазақстанның тәуелсіздік алуы ... ... ... ... ... Олардың көпшілігі бірден-ақ ... ... ниет ... ... шет елде өмір ... ... сіңген прегматикалық көзқарас бұл қадамның оң –сонын ... ... ... ... тұруға мәжбүрледі. Соған қарамастан, Қазақстанда
қайта оралушылар өз елінде жылы ... ие ... ... азаматтары ретінде рәсімделуде /25/.
Қазіргі кезде Жамбыл облысында ең көп тараған ... ... ... және ... ... ... ... өзінің физикалық орнына
байланысты республикамыздың экономикалық ... оның ... ... ... ... шектеседі.
Кесте 16
Жамбыл облысы халқының облыс аралық миграциясы (адам)
|1997 |1998 |1999 |2000 ... ... |(+;-) ... ... ... |(+;-) ... | ... |
| | ... шет ел ... шет ел ... ... ... |келген |кеткен |сальдо |келген |кеткен |сальдо |
|1996 |14466 |23395 |-8929 |4023 |7509 |-3486 |90 |3779 |-3689 | ... |24499 |-13482 |2416 |11222 |-8806 |54 |1702 |-1644 | |1998 ... |-10441 |2554 |8226 |-5672 |53 |1877 |-1800 | |1999 |9619 |15975 ... |2459 |4297 |-1838 |68 |1598 |-1546 | |2000 |10628 |18004 |-7376 ... |-3595 |46 |1375 |-1329 | |2001 |14784 |24553 |-9769 |4430 |7201 ... |70 |1302 |-1232 | |2002 |17149 |23800 |-6651 |5369 |5685 |-316 ... |-1042 | |2003 |18986 |23044 |-4058 |5898 |2961 |-2937 |42 |755 ... |2004 |19537 |25105 |-5568 |5137 |2251 |-2886 |49 |489 |-440 | ... ... ... ... 1999 жыл ... ... кезінде
миграция сальдосаның теріс мәні алыс және жақын шетелдер арасында болған
айырбаста тіркелді. (-1838 және -1546адамға ... Ал ... ... ... ... -6356 ... құраған. Бұл көрсеткішті алдыңғы
жылғымен, яғни 1998 жылмен салыстыратын болсақ, 4085 ... ... ... ... ... ... алыс шет елдерден
Германияға, Израильге, Грецияға қоныс аударған.
Жамбыл облысының халқы миграция ... тек ... ғана ... ... ... ... бойынша сальдоның теріс мәні жылдан жылға кемуде.
Қарастырып отырған 1996-2004 ... ... ... ... ең ... ... мәні 2003 жылы тіркелді. (-4058 адамға
сәйкес), алайда ТМД ... ... ... оң ... ... ... Жалпы Қазақстан бойынша 2003 жылдың қаңтар-желтоқсанында
ТМД елдерінен және ТМД ... тыс 65308 адам (2002 ... ... -58162 ... көшіп келген. Көшіп келушілер Оңтүстік Қазақстан
(11645), Алматы (7772), Маңғыстау (6094) және ... (5940) ... ... ... (5496 ... ... Дәл осы кезеңде Қазақстаннан
шетелге 74370 адам (2002 ... ... ... ... ... Қарағанды, Павлодар, Ақмола, Шығыс-Қазақстан және Солтүстік
Қазақстан тұрғындары болып табылады. Бұл ... ... 48153 ... ... ... осы жылы ТМД елдерінен көшіп келушілері есебінен
2937 адамды ... ... алыс ... ... және ... ... ... айырбаста теріс таңбалы сальдо басым болғандықтан жалпы миграция
сальдосы ... ... ... ие ... ... ... тағы бір ... көрсеткіш Жамбыл облысы үшін 2004 жылы ТМД ... ... ... 2251 ... орнына 5137 адам келіп, миграция ... ... ... Көшіп келушілер бұрынғысынша көршілес елдерден
Өзбекстаннан (3129), Қырғызстаннан (1193) және ... (536) ... ... ... ... ... адам ... Ал алыс шетелмен болған миграция үрдістеріне келетін болсақ,
мигарцияның теріс көрсеткіштері Германия (-410), США (-19), ... ... ... айырбаста тіркелген. Осыны 2003 жылмен салыстыратын
болсақ, ТМД ... ... ... саны 761 ... ... Алайда
алыс шетелдермен болған айырбаста миграция сальдосы теріс мәнге ие ... ... ... 2004 ... ... жалпы қорытындысы
көрсеткіштерінде келушілерге қарағанда кетушілердің саны көбейіп миграция
сальдосы теріс мәнге ие ... яғни -5568. ... бір ... ... ... ... сыртқы миграция үрдістерінде айтарлықтай өзгешеліктер байқалған.
Атап айтқанда соңғы 2003-2004 жылдары алыс шет елден келушілер саны ... ... ... шет ... ... саны 2 ... 11035 ... құраған.
Алайда бұл көрсеткіштер облыс шегінде де республика бойынша да ... ете ... ... облысы халқының миграциялық айырбас динамикасы
9-суретте ... ... ... ... ... алғашқы
жылдары тұрғылықты тұруға келушілер ағыны ... ... алыс ... ... ... ... көшіп келуі мөлшері
күрт кемуге ұшырады. Оның басты себебі оралмандарға ... ... ... еліміздегі халықтың әлеуметтік-экономикалық ахуалының әсіресе
оралмандар үшін нашарлауынан болды. Алайда шет елде өмір ... ... ... ... ... бұл қадамның оң салын ... ... ... ... тұруға мәжбүрледі. Соған қарамастан қайта оралушылар
өз елінде жылы ... ие ... ... ... азаматтары
ретінде рәсімделуде.
Еліміз соңғы жылдары тарихи отанына ораламын ... ... ... ... ... Ал өз ... ... азаматтарды Қазақстан
республикасының барлық көзделген ... ... ... ... ... ... отыр. Жамбыл облысының 2004 жылы 960 оралман көшіп
келді. Осыған байланысты Жамбыл облыстық «көшік-қон және ... ... ... ... ... ... басқарма
негізінен Өзбекстан, Тәжікстан; Түркменстан, Пәкістан, ... ... және алыс ... келген оралмандармен жұмыс жасайды. Қазақстан
Республикасының «көшік-қон туралы» ... 29 бап, 1 ... ... ... ... ... бір ... берілетін қаржылай көмек
пен баспанамен қамтасыз етілуі тиіс. Жұмысқа орналастыру, ... жаңа ... ... ... ... ... ... айналысады. Республиканың қарулы күштерінің қатарына шақырудан 3
жылға рұқсат беріледі, бұл Қазақстан Республикасы ... ... және ... оқу ... түсу үшін ... бөлу ... де ... үкіметінің құзырында ЖОО-ны квотамен түсу қазіргі ... ... ... ... ... ... білім сапасы Қзақстаннан әлде қайда төмен. Сондай-ақ ... ... үшін Аса, ... ... ... ... ... орталықтары ашылды, оған Халықаралық көшік-қон мәселесі
жөніндегі Ұйым мен ... ... ... ... Ай қоғамының бірлесе
отырып атқарған жобасы мүмкіндік береді. Жобаның басты мақсаты – интеграция
процесіңдегі әйелдердің рольін ... ... көш ... сапасын
жетілдіру, орталық жанындағы бизнесті дамыту, репотрионттардың отбасыларына
арналған жұмыс орындарын ашу және оралмандар ... ... ... ... ... ... ... жай күйінің
қалыпту дамуын қамтамасыз ету болып табылады.
Қоғамның әлеуметтік топтарға бөлінуі, кедейшілік, қызметке орналасу
мүмкіндігінің ... ... ... ... жағдай өздеп көшіп ... ... ... ... ... ... материалдық өндіріс
саласында қызмет еткен рерпубликамыздың экономикалық дамыған аймақтарында
да байқалған. ... ... ... ... ... ... ... маңызды себептерінің бірі болып отыр.
Сонымен қатар халықтың миграциялық көңіл күйіне алыс және ... ... ... туыстарына қосылу, тарихи отанына оралу сияқты құбылыстар да
әсер етеді. Миграция ... ... ... ... ... ... орыстар, немістердің кетуі мен алыс және жақын шет
елдерден қазақтардың, ... ... ... ... ... орын ... Ал 2004 ... санақ мәліметтері бойынша
Жамбыл облысы халқының ұлттық құрамы ... ... ... ... ... ... ... облысқа келушілер ішінде алдынғы орында қазақтар (83,2%) ... (7,3%) ... ... ... де осы ұлт ... ... ... Облыс аралық көшіп-қонын ұлттық құрылымы ... ... ... (86,5%), ... (6,5%) болса, ең төменгі ұлт өкілдер
белорустар болған (0,1%) ... ТМД ... ... қону ... де қазақтар (89,1%) мен орыстар
(10,4%), ал ең төменгі көрсеткіш тағы да ... (0,4%) ұлт ... ... ... Ал шетелмен болған айырбаста да қазақтар 26,5%, орыстар
49,0 % және немістер 12,2 % құрайды. Алайда кетушілердің де саны осы ... ТМД ... ... ... ... ... үлес салмағы
жоғары болған, яғни 68,5 % құраған, қазақтар 8,9 %, ал украиндықтар 4,7 ... ... Алыс шет ... ... ... да тура ... кетушілер саны
орыстар (36,6%), немістер (45,6%) және қазақтар (5,3%) ... ... ... ... он жыл ішінде Жамбыл ... ... ... ... қорытындыға келуге болады. Облыс ішілік
айырбаста ауыл халқының жоғалымы өсуде, халықтың миграциясына әсер ... ... бар. оның ... ең ... ... ... облысының 1994 - 2004 жж. аралық кезеңдегі жалпы демографиялық
жағдайына талдау жасай келе, бұл кезеңде ... ... ... және т.б. ... ... қалыптасқан демографиялық
жағдайы қолайсыз деген қорытындыға келуге болады. Себебі мұнда халық саны
мен туу ... ... ... Бұл ... ... ... ... әрине,
қоғам өміріндегі әлеуметтік-экономикалық тұрақсыздықты айтуға болады.
Мұндай жағдайда көптеген жанұялар тууды шектеуге ... ... ... ... үшінші бала жағдайында қатты байқалады. Сонымен қатар
қарастырып отырған он жыл ... ... ... ... ... ... ... өлім-жітім денгейінің төмендеуі халықтың табиғи өсімінің
жоғарлауын қамтамасыз ете алмады.
Өлімнің жоғарылауына әкеліп ... ... ... денсаулық
сақтау және санитарлық ... ... ... ... ... ... болып отыр. Сонымен қатар үлкен
және орташа ауруханалардың аздығы, олардың нашар жабдықталуы, ... ... ... өлім ... ... әкеп ... ... жағдайы қолайсыз деп бағалануда, ал халықтың
денсаулығы соңғы он ... ... ... ... ... ... ... әсері ерекше мәнге ие болып отыр. Ал экологиялық
мәселелерді шешу үшін ресурстарды тиімді орналастырып және ... ету ... ... қоршаған орта сапасын басқарудағы
өзгерістерді алдын ала болжай алу мүмкіндігі мен ... және ... ... келу мүмкіндігін және де ұйымның қойылған мақсаттарға сай
келуіне ... ... ... ... ... Бұл ... ... қоймай ары қарай да күрделену тенденциясына ие болуда. Мұның барлығы
ақырында облыстағы ... ... ... әсер етіп ... де ... көрсетеді. Егер халықтың табиғи өсіміндегі кему тенденциясы
болашақта да сақталатын болса, ол тек ... ғана ... ... қатар
республика бойынша демографиялық жағдайдың нашарлауына, ... ... ... ... ... нашарлауына және жалпы
демографиялық қордың қысқаруына әкеліп соғуы мүмкін . Сонымен қатар облыс
пен ... тыс ... ... ... ... әсер ететін
экономикалық тұрақсыздықты атап өткен жөн. Ал миграция өз ... ... ... және ... ... санының серпіні мен демографиялық
жағдайына әсер ететіні ... ... ... ... ... ... аса маңызға ие болғандары қайтымсыз және маятникті.
Жамбыл облысында кен көлемде орын алып бара ... ... ... он жыл ... ... ... ... жағдайы қолайсыз болды
деген қорытындыға келуге болады, келушілер саны ... ... ... ... саны ... ... негізгі бағаттары жақын
шетел мемлекеттері және республиканың басқа облыстары. ... ... ауыл ... жоғалымы өсуде. Халықтың миграциясына әсер етеін
көптеген себептер бар, оның ... ең ... ... табылады: тұрмыс жағдайы, халықтың кіріс ... ... және т.б. ... одақтан кейінгі кеңістіктегі экономикалық
байланыстардың жойылуы өндірістің құлдырауына, инфляцияның жоғарылауына,
төлем ... ... ... ... мен ... ... соқты.
Сөз соңында бүгінгі күні Қазақстан мемлекетінің алдында тұрған ең
маңызды мәселенің демографиялық ... ... ... атап ... ... әдебиеттер тізімі
1. ҚР халықтың орналасуы мен саны // ҚР статистика жөніндегі агенттігі 1
-том. Алматы, 2001 ... ... ... население 1999 г. По Жамбылской области // Агенство РК по
статистике 1 том. Алматы, 2001 г.
3. Итоги переписи население 1999 г. По ... ... // ... ... ... 2 том. Алматы, 2001 г.
4. Итоги переписи население 1999 г. По ... ... // ... ... ... 3 том. Алматы, 2001 г.
5. ҚР халқы жынысы мен жасы ... // ҚР ... ... агенттігі
Аматы, 2001 жыл.
6. Населению РК по уровню образования // Агентство РК по ... ... ... ... статистической ежегодник Казахстана // ... ... и ... Алматы 1997 г.
8. Т. Абилдаев //Экология и устойчивая ... // ... ... ... ... ... ... №6, 2003 г.
9. Қазақстан және оның ... // ҚР ... ... ... 1'2004 ... ... және оның өңірлері // ҚР статистика жөніндегі агенттігі.
Алматы, 1'2004 жыл.
11. Қазақстан және оның ... // ҚР ... ... агенттігі
Алматы, 1'2004 жыл.
12. Миграция населения // Агенство РК по статистике 2000 г.
13. Миграция населения // Агенство РК по ... 2003 ... ... ... ... ... Парасат
№16, 2000 жыл.
15. Демографические процессы и их закономерности. Под ред. ... ... ... ... ... ... Под ред. ... А.Г. и Волкова А.Г.
–Москва: Финансы и статистика,1993.-303 с.
17. Курс демографий по ред. А.Я.Баярского.-Москва статистика, 1995 ... ... Д ... Н .В ... ... ... Изд ... 1997г.
19. М.Тәтімов. Қазақ әлемі (Қазақтың саны ... ... ... М.Х., ... А.Б. ... ... в
Казахстане (1917-1980).-Алматы: Ғылым, 1991-188 с.
21. Алексеенко А.Н. ... ... ... Асылбеков М.Х., Козина В.В. ... ... ... в ... ... 2001-112с.
23. Қазақстан Республикасының облыстары, қалалары, ... ... мен ... ... саны.-Алматы:ҚР статистика жөніндегі
агенттігі,1999-2003гг
24. Казахстан 1991-2002.-Алматы:Агентство РК по статистике,2002-52 с.
25. ... А. ... ... в ... ... //
Казахстанские новости. 23.07.1994.
26. Людмила Мельник. Щит. //Проблема миграции на ... ... ... ... ... ... образавание Казахстана 2004
г.
28. Переведенцев В.И. ... ... ... населения.-
Москва:Мысль,1995г.
29. Абилгазиева Ж., Минбаева З.// О миграционных процессах в ... ... ... Д.Н. Проблемы урбанизации и экологическая безопастность
городов. ... ... ... ... және оның ... ... ... РК по статистике.2002-
№2-62с.
32. Шербов С.Я.Сколько же нас может быть? // Вопросы ... ... ... М. Демографиялық ахуалымыз: ойлар мен ұсыныстар // Ақиқат,2003-
№4-34-36 б.
-----------------------
Қала - ауыл
Ауыл - ауыл
Сыртқы немесе ... - ... - ... ... ... ...

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 44 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1. М.Қалтаевтың шығармашылық мұрасы 2. Ағартушы-демократтық бағыттағы ақын-жазушылар»15 бет
1999 жылғы Қазақстандағы халық санағы бойынша елдің деморафиялық жағдайы4 бет
HTML тілінде Corel Draw программасының мүмкіндіктерін демонстрациялау39 бет
XVII – XVIII ғасырлардағы демократиялық педагогиканың дамуы6 бет
«Алаш» либералдық-демократиялық қозғалысы идеологиясының маңыздылығы47 бет
«Жұмысбастылық пен жұмыссыздық: демографиялық және әлеуметтік көрсеткіштерге байланысты»34 бет
«Серке» газеті – қазақ қоғамындағы алғаш демократия жаршысы48 бет
«Қазақстандағы демографиялық процестер»148 бет
Азаматтардың денсаулығын жақсартуы – мемлекеттің тұрақты әлеуметтік-демографиялық дамудың кепілі.10 бет
Ағартушы-демократтық бағыттағы ақын-жазушылар13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь