Құқықтың пайда болуы туралы

Мемлекетке дейінгі әлеуметтік нормалардың ерекшелігі болып олардың адамдардың күнделікті өміріне сіңе отырып рудың, тайпаның әлеуметтік- экономикалық біртұтастығын көрсетуі және қамтамасыз етуі табылды. Бұл еңбек құралдарының жетілмегенімен, оның өндіру деңгейінің төмендігімен байланысты болды. Осыдан барып бірлесіп өмір сүру, қоғамдық меншікті қалыптастыру, өнімдерді теңдік негізінде бөлу қажеттігі туындады, ал бұл жағдай, өз кезегінде, аьлғашқы қауымдық қоғам нормаларының табиғатына әсерін тигізді.
Мемлекетке дейінгі кезеңде болған нормалардың белгілері:
1. Алғашқы қауымдық қоғамдағы қарым- қатынастар ең алдымен әдет- ғұрып нормаларымен, яғни, ұзақ уақыт бойы қолдану нәтижесінде әдетке айналған, тарихи қалыптасқан жүріс- тұрыс ережелерімен реттелген;
2. Жазбаша нысандағы көрінісі болмастан адамдардың жүріс- тұрысы мен санасында өмір сүрген;
3. Әдеттің, сонымен қатар сендіру және мәжбүрлеу шараларымен қамтамасыз етілген;
4. Оларда негізгі реттеу тәсілі болып тиым табылған;
5. Олар ру мен тайпаның барлық мүшелерінің мүдделерін білдірген.

Құқықтың пайда болуының ерекшеліктері.
Құқық әлеуметтік институт ретінде мемлекетпен бірге пайда болады, себебі, көп жағдайда олар бір- бірінің тиімділігін қамтамасыз етуге бағытталған. Мемлекеттің құқықсыз өмір сүре алмайтыны секілді, құқық та мемлекетсіз өмір сүре алмайды: құқық мемлекеттегі саяси билікті ұйымдастырса, мемлекет заң нормаларын орнықтырады, қолданады және оларға кепілдік береді.
Құқық тарихи тұрғыда таптық құбылыс ретінде пайда болып, ең алдымен, экономикалық үстемдік құрушы таптардың еркі мен мүдделерін білдірді. Егер әдет- ғұрыптар адамдардың санасы мен жүріс- тұрысында бекітілсе, құқық нормалар жалпыға мәлім болу мақсатында жазбаша рәсімделе басталды. Құқықтың пайда болуы- әлеуметтік байланыстардың күрделелуінің, қоғамдағы қарама- қайлықтардың таралуын әлеуметтік нормалардың реттей алмауының салдары.
Құқықтық нормалар негізгі үш жолмен қалыптасты:
1. Мононормалардың әдет құқығының нормаларына айналуы және осыған байланысты оларды мемлекеттің санкциялауы;
2. Құқық нормаларынан құралған арнайы құжаттарды- нормативтік актілерді шығарудан көрініс тапқан мемлекеттің құқық- шығармашылық қызметі;
3. Сот және әкімшілік органдармен қабылданатын нақты шешімдерден құралған және басқа да ұқсас істерді шешуде үлгілік сипатты иеленетін прецеденттік құқық.
        
        Құқықтың                                                               ... ...        ...        ...        ...        ...                 ...                 ...                  ...                            ...                            ...                 ...                  ...                  ...   ... ...  объективтіқ  және  субъективтік  ...  ...  ...       ...       ...       ...        және        жеке
құқық.........................11
2.3 ... ... ... ... ... ... ... қағидаларының ... ... ... ... пен ... ... ... жүйесінің түсінігі
4.2 Құқықтық реттеу пәні мен әдісі құқық нормаларын салаларға ... ... пен ... ... ... Мемлекетке дейінгі кезеңдегі нормаларға жалпы сипаттама.
Мемлекетке дейінгі әлеуметтік ... ... ... олардың
адамдардың күнделікті өміріне сіңе отырып рудың, тайпаның әлеуметтік-
экономикалық біртұтастығын көрсетуі және ... етуі ... Бұл ... жетілмегенімен, оның өндіру деңгейінің төмендігімен байланысты
болды. Осыдан барып бірлесіп өмір ... ... ... ... теңдік негізінде бөлу қажеттігі туындады, ал бұл ... ... ... ... ... ... табиғатына әсерін тигізді.
Мемлекетке дейінгі кезеңде болған нормалардың белгілері:
1. Алғашқы қауымдық қоғамдағы қарым- қатынастар ең алдымен ... ... ... ұзақ уақыт бойы қолдану нәтижесінде
әдетке айналған, ... ... ... ... ... ... нысандағы көрінісі болмастан адамдардың жүріс- тұрысы мен
санасында өмір сүрген;
3. Әдеттің, сонымен қатар сендіру және ... ... ... ... негізгі реттеу тәсілі болып тиым табылған;
5. Олар ру мен ... ... ... ... ... ... ... болуының ерекшеліктері.
Құқық әлеуметтік институт ретінде мемлекетпен бірге пайда болады, себебі,
көп жағдайда олар бір- бірінің тиімділігін ... ... ... ... өмір сүре ... ... ... та мемлекетсіз өмір
сүре алмайды: құқық мемлекеттегі саяси билікті ұйымдастырса, мемлекет заң
нормаларын орнықтырады, ... және ... ... ... ... ... ... құбылыс ретінде пайда болып, ең алдымен,
экономикалық үстемдік құрушы таптардың еркі мен ... ... ... ... ... ... мен жүріс- тұрысында бекітілсе, құқық
нормалар жалпыға мәлім болу ... ... ... ... ... ... ... байланыстардың күрделелуінің, қоғамдағы қарама-
қайлықтардың таралуын әлеуметтік нормалардың ... ... ... ... негізгі үш жолмен қалыптасты:
1. Мононормалардың әдет құқығының нормаларына айналуы және осыған
байланысты оларды мемлекеттің санкциялауы;
2. ... ... ... ... ... нормативтік
актілерді шығарудан ... ... ... ... ... Сот және әкімшілік органдармен қабылданатын нақты шешімдерден
құралған және басқа да ... ... ... ... ... ... ... Құқықтың түсінігі және мәні
1. Құқықтың түсінігі және белгілері.
Құқық- бұл қоғамдық қатынастарды ... ... ... және қамтамасыз етілетін жалпыға міндетті ... заң ... ... ... ... сипаты;
2. Жалпыға міндеттілігі;
3. Нормативтілігі;
4. Мемлекетпен байланысы;
5. Формальды анықталғандығы;
6. Жүйелілігі.
Құқықтың ... ... ... жоғарғы мақсаты қоғамдағы
бостандықты ... ... ... ... және ... ... қоғамдық өмірден қателіктер мен өз бетімен
кетушіліктерді жою отырып, қоғамдағы экономикалық және рухани ... ... ... ... ... көрініс табады.
Құқықтың құндылығы – бұл құқықтың азаматтардың және ... ... ... ... мен ... ... ету құралы мен
мақсаты ретінде қызмет ете алу қабілеті. ... ... ... ... ... атап өтуге болады:
1. Құқық адамдардың әрекеттеріне ... ... ... ... ... ... ... етеді,
осы арқылы ол қоғамдық қатынастарға реттеушілік элементін ... ... ... ... ... ... тұлғалардың ерекше мүдделерін үйлестіру арқылы олардың жүріс-
тұрысы мен ... ... ... ... жеке ... ... ... оны қоғамдық мүддемен үйлестіреді;
3. Құқық тұлғаның қоғамдағы бостандығын көрсетуші және анықтаушы болып
табылады және осы ... ... ... анықтайды;
4. Құқық әділеттілік идеясын көрсету қабілетіне ие, яғни, құқық
материалдық ... ... және ... ... талаптарын
орнықтырады, барлық азаматтардың заң алдындағы теңдігін бекітеді;
5. Құқық қоғамдық дамудың тарихи ... ... ... ... көзі болып табылады;
6. Құқықтық тәсілдер халықаралық және ұлт ... ... ... ... және ... ... ... табылады.
Құқықтың мәні өркениеттілік жағдайында қоғамдық қатынастарды реттеуден,
нормативтік ... ... ... ... жете отырып,
демократияның, экономикалық бостандықтың, тұлға бостандығын ... ... ... ... екі ... ... маңызы зор:
1) формальдық- кез келген құқықтың ең алдымен реттеуші екендігі;
2) мазмұндық- осы реттеушінің кімнің мүдделеріне қызмет ететіндігі.
Құқықтың мәнін ... ... ... ... атауға болады:
-таптық, бұның шегінде құқық экономикалық үстемдік құраушы таптың
заңда ... ... ... ... ... ... заң нормаларының жүйесі ретінде анықталады;
-жалпы әлеуметтік, бұның шегінде құқық қоғамдағы әр түрлі ... ... ... ... көрінісі ретінде
қарастырылады.
2. Құқықтың объективтіқ және субъективтік ... ... ... ... ... ... және жеке ... құқық- бұл қоғамдық қатынастарды реттеуге ... ... және ... ... ... ... анықталған заң нормаларының жүйесі. Объективтік құқық- бұл нақты
бір мемлекеттегі белгілі бір кезеңдегі ... заң ... ... және ... шарттар. Оның объективтілігі жеке тұлғаның
еркі мен ... ... ... оған ... ... ... табады.
Субъективтік құқық- бұл тұлғаның жеке мүдделерін қанағаттандыруға
бағытталған, заңды мүмкін ... ... ... ... құқықтар
ретінде адамның нақты құқықтарын атауға болады. ... ... ... оған ... және оның ... мен ... ... мағынадағы құқық пен қатар табиғи құқық та болады, ол ... ... және т.б. ... ... құқықтың қатарына
жататын құқықтар бір жерде бекітілген- бекітілмегеніне қарамастан ... Олар ... ... ... ... құқыққа қарағанда заңды мағынадағы құқық позитивтік құқық
ретінде ... ... ... олар ... мен ... да қайнар көздерде
бекітілген.
Позитивті құқықтың ... ... оны ... ... ... құрылымдар- заң шығарушылар, соттар,
құқық субъектілері қалыптастырады, ... ... ... ерікті қызметінің нәтижесі болып табылады;
ә) ол заңдар немесе басқа қайнар көздер түрінде, ... жай ой, ... ғана ... нақты сыртқы көрінісі бар ақиқат ретінде өмір сүреді.
Құқықтың пайда болу ... бері және оның ... ... оның бір
мезетте әрі қарама- қайшы, әрі өзара байланысқан екі жағы анықталды.
Бірінші жағы –бұқаралық құқықтық жағы, екінші жағы- жеке – ... ... ... бұл мемлекеттік істер саласы, яғни, билік пен
бағыныстылық қатынастарына ... ... ... ... және ... бұқаралық институттардың құрылымы және қызметі.
Жеке құқық – бұл жеке істер саласы, яғни, ... ... ... ... ... еркін тұлға, институттар мәртебесі.
Құқық қоғамдық қатынастарды мемлекеттік реттеуші ретінде. Құқықтың
түсінігіне кірген аса ... ... бірі ... оның ... ... табылады. Бұл белгі мыналардан көрініс табады:
1. Мемлекет құқықты ресми түрде орнықтырып, оның ... ... ... ... етеді;
2. Құқық мемлекеттік еріктің нормативтік көрінісі бола тұра, қоғамдық
қатынастарды таптық, ... ... және ... да ... ... ... жалпыға міндетті сипатқа ие, бұл оның ... ... ... және ... ... ... ретінде көрініс
табуына мүмкіндік береді.
4. Басқа әлеуметтік нормаларға қарағанда құқықтың реттеушілік пролінің
ерекшелігі оның ... ... ... ... Құқықты түсінудегі қазіргі кездегі бағыттар
1. Нормативтік бағыт. Оны жақтаушылар құқыққа ... ... ... ... ... береді. Нақты айтқанда Кельзеннің
концепциясына сәйкес, құқық нормалары жүйесі ретінде түсіндіріледі,
оның ең басында заң ... ... ... норма тұрады, және
бұл жердегі әрбір төменгі норма өз заңдылығын заңды күші ... ... ... ... ... ... ... ақиқатқа
мемлекет қабылдаған нормативтік актілер негізінде қарау ... ... ... ... ... Бұл ... ... жақтаушылар
(Т. Гоббс, Д.Локк, А.Радишевжәне т.б.) мемлекет ... ... ... ... ... ... құқық та болады деп санаған.
Бұл- өмір ... ... ... ... және т.б. ... ... ... қоолданыстағы құқыққа қарағанда жоғарғы құқық,
бұл өз бойына сана мен мәңгілік әділеттілікті сіңіре білген ... ... ... ... пен заң бөліп қарастырылады, яғни,
позитивтік құқықпен қатар адамға тұған сәтінен ... ... ... ... та болады.
3. Құқықтың діни теориясы құқықты түсіндіруде құдай кітаптарына ең
алдымен, Інжілге негізделеді. Бұл ... ... ... ... және т.б.) егер ... ... құқықтар туған сәтінен
берілсе, оларды Құдай беруі мүмкін деп санаған.
4. Құқықтың тарихи мектебі. Оның ... ... ... ... т.б.) ... заң шығарушы қалыптастырмайды, ол халықтық рухтың
дамуы нәтижесінде тіл сияқты өз бетімен қалыптасады деп ... ... ... ... ... рухтың көріністерін дәл
тауып, оны ережелерін заң формулалары арқылы көрсетуі тиіс, ал заң
шығарушы ... ... ... оны қолданыстағы заңнамаға айналдыруы
тиіс.
5.Психологиялық бағыт. Бұл терминнің өкілдері (Л.И.Петражицкий, Росс,
И.М.Рейснер және т.б.) ... мен ... ... түсінігіне адамдардың
құқықтық санасында, құқықтық эмоцияларында енгізеді. Психологиялық ... ... ... ... аса кең ... ... Себебі, бұл
кезде жаңа заңдар ... ... ... декреттердің өзінде
соттардың істерді пролетарлық ... ... ... ... ... ... танылған еді.
6. Социологиялық бағыт. Құқықтың социалогиялық теориясының өкілдері (
П.Эрлих, Жени, С.И.Муромцев және т..б.) құқық табиғи құқықтар мен ... ... ... ... ... табады деп санаған, яғни, құқықты өз
құқықтарын белгілі бір дәрежеде жүзеге асырушы жеке және заңды тұлғалардың
қызметі ... ... ... ... мемлекетті құру тәжірибесі ... ... ... Марксистік теорияның өкілдері (Маркс, Энгельс,
Ленин және т.б.) құқықты ... ... ... ... ... еркі ... түсіндірген және таптық еріктің құқығынан көрініс
тапқан мазмұнды материалдық өндірістік қатынастардың ... ... ... Бұл ... сәйкес шын мәнінде кемшіліксіз
құқықтың болуна күмән ... ... ... ... ... теориялардан өз ойларынша ең дұрыстарын таңдап алып, құқыққа
мынадай анықтама береді: ... – бұл ... ... ... ... мен келісімін реттейтін, ресми қорғаумен ... ... ... бір ... танылған теңдік пен әділеттілік нормативтерінің
жиынтығы».
3. ... ... мен ... ... ... ... және ... қағидалары – бұл құқықтың ерекше әлеуметтік реттеуші ретіндегі
мәнін көрсететін ... ... ... ... Олар ... табиғатын және әлеуметтік мәнін көрсетеді және заңдардың өзінде
тікелей көрініс тапқан немесе ... ... ... ... ... табылады. Таралу саласына қарай жалпы құқықтық, ... ... ... бөліп қарастырады.
Жалпы құқықтық қағидалар барлық құқық салаларында күшке ие болып
келеді. Оларға мына ... ... ... ... заң мен сот алдындағы заңды теңдігі;
- ізгілік;
- демократиялық;
- құқықтар мен міндеттердің біртұтастығы;
- сендіру мен ... ... ... ... ... ... ерекше мәнді белгілерін
сипаттайды. Олардың арасынан ... және сот ... ... т.б. ... ... ... ... қағидалар тек бір саланың шеңберінде ғана әрекет етеді.
Құқық қағидалары қоғамдық қатынастарды реттеуге ... ... ... әсер ... ... ... анықтап қана қоймай, нақты бір іс
бойынша шешімнің негіздемесіне де енуі мүмкін.
Құқықтың функциялары – бұл құқықтың ... ... ... көрсететін, құқықтық әсер етудің негізгі бағыттары.
Құқықтың функцияларын түрлерге бөлудің негізінде жатқан екі ... ... ... қарастыруға болады:
1) сыртқы жақ, бұған сәйкес құқықтың әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ішкі жақ, бұл ... табиғатынан туындайды, олар реттеуші және
қорғаушы функциялар.
Реттеуші функция – бұл ... ... ... орнықтырудан,
қоғамның, мемлекеттің, тұлғаның ... ... ... беру ... ... ... ... құқықтар беруден
және заңды міндеттер жүктеуден көрініс табатын, құқықтық әсер ... ... ... ... ... ... оның екі ... бөліп қарастырады: реттеуші
статистикалық және реттеуші динамикалық функциялар.
Реттеуші статистикалық функция құқықтың қоғамдық қатынастарға құқық
субъектілерінің ... ... ... ету жолымен әсер етуінен
көрінеді. Ол азаматтық, әкімшілік, еңбек құқығының институттарынан көрініс
табады.
Қорғаушы функция – бұл ... ... ... ... ... ... ... қорғауға, заңды қорғау мен ... ... ... ... мен ... ... орнықтыруға бағытталған
құқықтық әсер етудің әлеуметтік мақсатпен байланысты бағыты.
2. Құқықтың типтері
Құқықтың тарихи ... бұл ... бір ... ... тән ... ... жалпы әлеуметтік сипаттарын көрсететін категория.
Формациялық бағытқа сәйкес, базис қоғамдық ... ... ... ... ол ... пен ... белгілі бір типін қалыптастырады.
Экономикалық базистің типтеріне қарай ... ... ... және социалистік типтерін бөліп қарастырады.
Құқықтың құлиеленушілік типі – бұл құлиеленушілердің толық құқылығын
және ... ... ... құлиеленуші таптың еркін
білдіретін,құлиеленуші мемлекет қалыптастырған құқықтық нормалардың жүйесі.
Бұл ... ... ... ... ... ... жағдайларына
сәйкес анықталады.
Құқықтың феодалдық типі- бұл бір сословиелердің артықшылығын және
келесі бір ... ... ... табының еркін
білдіретін сословиелік құқықтық- нормалардың ... Бұл ... ... ... ... материалдық жағдайларына сәйкес анықталады.
Құқықтық буржуазиялық типі- бұл капиталистердің еркін білдіретін және
олардың мүдделеріне жауап ... ... ... ... ... ... ... жүріс- тұрыс ережелерінің
жиынтығы.
Құқықтың социалистік типі- бұл ... ... ... ... және ... ... жалпыға міндетті заң
нормаларының ... ... өмір сүре ... ол ... ... ... әр ... салаларындағы жүріс –тұрысын ретке келтіру. Реттеу
нормалардың ... ... ... өз ... ... ... ... бөлінеді.
Техникалық нормалар- бұл адамдардың еңбек құраолдарын және табиғат
заттарын дұрыс ... ... ... техникалық нормаларға мыналар
жатады: белгілі бір құрылыс жұмыстарын орындау ережелері, шикізатты қолдану
ережелері, ... ... ... ... ... төмендегідей ерекшеліктерге ие: а) бұл жердегі реттеу пәні ... ... ... ә) «субъектілік» құрамы тек адамдар мен ғана емес,
сонымен қатар сыртқы әлеммен, табиғатпен, техникамен де байланысты.
Әлеуметтік нормалар- бұл қоғамдық ... ... ... ... ережелері. Оларға құқықтық, діни, саяси, эстетикалық, әдет,
корпоративтік нормалары жатады. Әлеуметтік нормалар ... ... ... бұл жердегі реттеу пәні тек әлеуметтік сипатта болады, ол- қоғамдық
қатынастар; ә) «субъектілік» құрамы әлеуметтік ... ... ... ғана ... және ... ... ... тығыз байланыста болады.
Нақты айтқанда ... үшін ... ... ... ... пен құқық
қолдайды, нәтижесінде олар белгілі бір заңды салдарды туындататын, жалпыға
міндетті техникалық- заңды ... ... ... ... Мысалы,
қылмыстық заңнама құрылыс жұмыстарын жүргізу кезінде қауіпсіздік ережелерін
бұзу әрекеттері үшін ... ... ... пен ... ... бұл ... жұріс- тұрысын, жақсылық пен жамандыңқ,
әділеттілік пен әлетсіздік тұрғысынан ... ... мен ... ... бұл ... ... және ... етілетін,
қоғамдық қатынастарды реттеуге бағытталған жалпыға ... ... заң ... ... пен ... ортақ белгілері:
1. Әлеуметтік нормалар жүйесінде олар қоғамға ең кеңінен ... ... ... ... Олардың реттеу объектісі біреу- қоғамдық қатынастар;
3. Олар түп негізінде қоғамның ... ... пен ... ... ... ... Пайда болуы бойынша: егер мораль қоғаммен бірге пайда болса, ... ... ... ... Көріну нысаны бойынша: мораль қоғамдық қатынастардан көрініс тапса,
құқық ... ... ... ... ... көрініс
табады;
3. Әрекет ету саласы бойынша: ... ... ... қатынастарды
реттей алады, ал құқық аса маңызды және өзі реттей алатын қоғамдық
қатынастарды ғана реттейді;
4. ... ену ... ... ... ... олардың түсіну
барысында күшіне енсе, құқықтық нормалар нақты анықталған мерзімде
күшіне ... ... ету ... ... моральдық нормалар қоғамдық әсер ету
шараларымен қамтамасыз етілсе, құқықтық нормалар мемлекеттік әсер
ету шараларымен қамтамасыз етіледі;
6. Бағалау негізі ... ... ... ... ... пен ... ... пен әділетсіздік тұрғысынан
реттесе, құқықтық нормалар оларды заңдылық пен заңсыздық, құқықтық
сәйкестік пен ... ... ... ... ... деп әртүрлі діндермен орнықтырылған және осы дінге сенуші
тұлғаларға міндетті болып табылатын ережелерді ... ... ... ... ... Құранда, Інжілде, Тәуратта, буддистердің ... және т.б. Бұл ... діни ... ұйымдастырылуының
және қызмет етуінің тәртібін анықтайды, діни рәсімдерді орындау, шіркеулік
қызмет тәртіптерін реттейді.
Тарихқа көз ... ... ... ... діни ... заңды
сипатты иеленіп, кейбір мемлекеттік, саяси, азаматтық- ... ... және т.б. ... ... ... кездегі бірқатар ислам
мемлекеттерінде Құран мен Сүнет ... ... ... ... ... құқықтық және моральдық нормалардың негізі болып табылады.
Діни ... ... ... бірқатар қатынастарда қолданыстағы
құқықпен тығыз байланысқа түседі. Мысалы, Конституция әрбір адамға ар-ождан
бостандығын, кез- келген дінге еркін ... сену ... ... ... ... ... құқықтық негізін бекітеді. Діни ... ... ... ... ... Олар шіркеулерге, оқу орындарына
иелік етуге ... ... ... ... ... ... ... партиялардың жарғылары мен басқа да құжаттарында
бекітілген ... ... ... ... және ... ... ... нормалар жатады.
Корпоративтік нормалар мен құқықтық нормалардың ұқсастығы олардың
екеуінің де белгілі бір ... ... ... ... құжаттарда
бекітілуінен байқалады. Ал корпоративтік нормалардың ... ... олар ... ... ұйымдардың мүшелеріне ғана еркі мен
мүдделерін білдіреді және ... үшін ғана ... ... ... ... ... ұйымның жарғысында көзделген әсер ету
шаралары қолданылады.
Әдет ретінде күнделікті қалыптасқан ... ... ... ... Ұзақ ... бойы өмір ... ... сақтау әдетке айнлаған нормалар әдет нормалары деп ... өз өмір сүру ... ... ... көпшіліктің әдетті
түрде бағынуына негізделеді. Кейбір жағдайларда санкцияланған ... ... көзі ... ... жүйесі
4.1Құқық жүйесінің түсінігі
Құқық жүйесі – бұл құқықтың өзінің құрылымы, оның ... ... ... ... ... оның ... бір
байланыстағы көптеген элементтерден құралған біртұтас құрылым ... ... ... ... оның ... ... болып құқық нормалары табылады, олар, өз
кезегінде біріге отырып, ірі ... ... оның ... бір-біріне қайшы келмейді, іштей үйлескен тығыз
байланыстылыққа ие; Бұл құқық жүйесінің тұтастығын қамтамасыз
етеді;
3) ол ... ... ... ... мәдени
факторларымен тығыз байланысты;
4) ол ... ... ие, ... ... ... ... және ... субъективтік қалауы бойынша
қалыптасуы мүмкін емес.
4.2 Құқықтық реттеу пәні мен әдісі құқық нормаларын салаларға ... ... ... ... бөлу үшін екі ... ... алады:
құқықтық реттеу пәні мен әдісін.
Құқықтық реттеу пәні – бұл құқық реттейтін қоғамдық ... ... ... болып табылады, себебі, қоғамдық қатынастар объективтік ... және ... ... бір ... ... құқықтық нысандарды
талап етеді. Мысалы, еңбек қатынастары еңбек ... ал ... ... ... ... пәні болып табылады.
Қосымша негіз болып құқықтық реттеу әдісі табылады. Егер пән құқықтың
нені ... ... ... әдіс оның ... ... көрсетеді.
Құқықтық реттеу әдісі – бұл олардың көмегімен ... ... ... ... ... ... ... құралдардың жиынтығы.
Құқықтық реттеудің төмендегідей негізгі әдістері болады:
1) императивтік – бұл тыйымдарға, ... ... ... ... ... ... ... – рұқсат етуге негізделген, тараптардың тең
құқылығы, кординация әдісі;
3) марапаттаушы – белгілі бір ... ... ... ... ...... пен қоғам үшін жүріс-тұрысты жүзеге
асыруға кеңес беру әдісі.
3.Құқық саласы – бұл ... бір ... ... ... ... ... жиынтығы.
Құқық саласының белгілері;
- әрбір саланың өз пәні болады;
- әрбір саланың өз заңнамасы, яғни, дербес ... ... ... ... ... ... ... құқықтар мен
міндеттерді жүзеге асыру тәсілдерін және құқықтық нормаларды
жүзеге ... ... ... ... ерекше заңды режимі болады.
Құқық салаларының түрлері:
1) негізгі салалар; бұлар ... ... ... ... ... құқық салаларының жүйесінің ең басында
конституциялық құқық, одан кейін материалдық құқықтар –
азаматтық, ... ... ... және ... іс ... ... – азаматтық іс
жүргізушілік, қылмыстық іс жүргізушілік және әкімшілік іс
жүргізушілік құқықтары орналасқан;
2) арнайы салалар; ... ... ... ... ... ... ... құқығы, жер құқығы,
қаржылық құқық, әлеуметтік қамтамасыз ету ... ... ...... құқығы;
3) кешенді салалар; бұларға негізгі және арнайы салалардың
әр түрлә институттарының бірігуі тән: шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... теңіз құқығы.
4.Құқық институты. Бұл қоғамдық қатынастардың белгілі бір ... заң ... ... ... ... – заң ... ... қарағанда аз жиынтығы. Әрбір ... ... ... ... ... еңбек құқығында – еңбек тәртібі институты,
жалақы институты, ... ...... ... ... ... және т.б.
Белгілі бір нормалар жиынтығының нақты бір құқықтық ... ... ... ... үш ... ... 1)құқықтық
нормалардың заңды теңдігі; 2) қоғамдық қатынастарды реттеудің толықтығы; 3)
құқықтық институтты ... ... ... мен ... да ... ... ... бөлімдерінде және де басқа да құрылымдық
бірліктерінде ... ... ... – бұл ... қоғамда заңды түрде
бекітілген жағдайы. ... ... ... іс ... ... оның ... нақты жағдайын бекітеді. ... ... ... ... мен міндеттерінің, сонымен қатар,
мемлекеттік ... мен ... ... өз ... ... ... ... конституция мен заңнамада танылған
жиынтығы.
Құқықтар мен міндеттер құқықтық мәртебенің негізін ... ... ... төмендегідей элементтерден құралған:
- құқықтар мен міндеттер;
- заңды мүдделер;
- құқық субъектілік;
- азаматтық;
- ... ... ... ... ... ... арнайы және жеке - дара болып бөлінеді. Жалпы
мәртебе - бұл тұлғаның мемлекет азаматы ретіндегі Конституцияда бекітілген
мәртебесі. Ол ... ... үшін ... ... ... ... ... белгілі бір ... ... ... зейнеткерлердің және т.б.) жағдайының ... ... ... ... ... асыру мүмкіндігін қамтамасыз
етеді. Жеке-дара мәртебе жекелеген тұлғаның ерекшеліктерін (жыныс, жас,
отбасы ... ... және т.б.) ... және ... жеке-
дараландырылған құқықтары мен міндеттерін білдіреді.
4.3 Мемлекет пен құқықтың арақатынасы
Мемлекет және құқық теориясында осы уақытқа дейін мемлекет пен ... ... ... екі бағыт орын алған.
Біріншісі – этатистік; бұл ... ... ... ... ... құқық мемлекеттің қызметінің өнімі, оның жалғасы
ретінде ... ...... көзқарастар негізінде пайда болды және
құқықтың ... ... ... ... ... ... қарасты үшінші бағыт та бар, бұл ... ... екі ... ... ... ... білген. Бұл
теорияларды жақтаушыларды алғашқы орынның мемлекет пен құқықтың қайсысына
тиесілі екендігі қызықтырмайды, олар мемлекет пен ... ... сүре ... ... ... арасында функционалдық байланыстың
бар екендігіне назар аударады. Бұл бағыт біржақтылықты ... ... не ... ... және мемлекеттің құқықты
қамтамасыз етудегі шынай рөлін анықтауға ... ... ... ... етудегі рөлі мыналардан көрінеді:
1) құқық шығармашылық қызметті жүзеге ... Тура ... ... ... ... ... тікелеймемлекеттік емес сипаттағы нормаларды мемлекеттің
санкциялануынан. Мысалы, ... ... ... ... ... нормаларын санкциялаумен
сипатталады;
3) іш жүзінде қалыптасып қойған қатынастарды жүріс-тұрысты
заңды міндетті ... ... ... ... ... ... қалыптасады.
4) Құқықты жүзеге асыруды қамтамасыз ... ... ... жүзеге асырылуы мүмкін емес;
5) Мемлекет құқықты және құқықтық қатынастарды қорғауды
қамтамасыз етеді;
6) ... ... ... ... ... яғни, қоғамдық қатынастардың қатысушыларын
құқыққа сәйкес әрекет жасауға міндеттейді.
Құқықтың мемлекетке әсері ... ... ... ... ... ... жекелеген тұлғамен өзара қарым-қатынастарына
әсер етеді; мемлекет азаматтарға құқықтық талаптар шегінде әсер етеді, ал
азаматтар, өз ... ... ... көмегімен әсер етеді;
2) құқық мемлекеттің қызметін заңдастырады, мемлекеттің қорғау ... ... ... ... ... ... құқық арқылы мемлекеттің қызметінің шектері, азаматтардың жеке ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді, осы арқылы
мемлекеттік биліктің ұлттар мен қарым-қатынасына әсерін тигізеді;
5) құқықтық ... ... ... ... ... ... ... етеді, осы арқылы мемлекеттің халық алдындағы
жауапкершілікті әрекеттерінің заңды кепілдіктерін бекітеді;
6) құқық басқа ... ... ... ... байланыс
тілі рөлін атқарады.
Экономика – бұл өндірістік қатынастардың жиынтығы, нақты қоғамдағы
өндіріс тәсілдері. Саясат – бұл ... ... ... ... билік
мәселесіне қатысты мемлекет пен ... ... ... сипаттама
беретін қоғамды басқару өнері. Құқық – бұл мемлекетпен орнықтырылатын және
қамтамасыз етілетін, қоғамдық ... ... ... ... формальды анықталған заң нормаларының жүйесі.
Аталған түсініктердің өзара арақатынасына қатысты негізгі екі ... ... ... ... бұл ... ... ешқайсысы
артықшылық сипатты иеленбейді. Қоғамдық ... оның ... ... және ... ... ... мен ... етуінің
алғашқы факторлары болып адамдардың мүдделері ... ... Бұл ... ... басымдылығы туралы ... ... ... ... ... Батыс Еуропада алдымен ... ... ... барып олардың негізінде жаңа ... ... ... ... кездері керісінше де ... ... жаңа ... ... жүзеге асырылып, содан кейін
барып құқықта бекітілуі мүмкін. Бұл жерде экономиканың құқықтан басымдығы
жөнінде айтуға ... Ал ... ... екі ... ... ... ... сәйкес, экономика құқық пен саясатты анықтайды. Құқық
пен саясат базиске ... ... ... ... бұл ... рөл тек ... ғана байқалады, себебі, құқық пен саясат ... ... ... қатынастардың дамуын ынталандыру немесе оларға кедергі
жасау арқылы оған кері әсер етуі де ... ... бұл ... де ... ... ... ... табылады.
Позитивтік құқықтың өзіне тән белгісі болып оның формальды сипаты
табылады. Оны құрайтын нормалар заңдарда ... ... ... басқа
да қайнар көздерде көрініс тапқан жағдайда заңды, жалпыға міндетті болып
танылуы мүмкін.
Құқықтың ... ... бұл ... ... бекітілужәне көирініс
табуының мемлекет шығарған немесе ол таныған ресми- құжаттық нысандары,
оларға заңды, ... ... ... ... ... ... ресми сипат тән, оларды ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Құқықтың
қайнар көздеріне ресми сипат екі жолмен беріледі:
1)құқықшығармашылық жолы ... бұл ... ... ... ... органдар қабылдайды, яғни, тікелей мемлекет шығарады.
2) санкциялау жолы арқылы; бұл ... ... ... ... ... әлеуметтік нормаларды (әдет-ғұрып, корпоративтік ... ... ... күш ... ... көздерінің түрлері:
1. Нормативтік заң актілері- бұл құзыретті мемлекеттік органдар
қабылдайтын, ... ... ... және ... ... ... реттеуге бағытталған ресми құжаттар. Оларға
Конституция, заңдар мен ... ... ... ... ... әдет ... бұл адамдардың санасынан орын
алғанжәне көп рет қолдануының нәтижесінде әдетке айналған, тарихи
қалыптасқан жүріс- ... ... ... ... ... беріп,оларды орындауды өзінің мәжбүрлеу күші арқылы
кепілдеуі. Әдет- ғұрып ... ... ... ... ... екі ... жолмен беріледі: а) нормативтік актілерде
әдет нормаларына сілтемежасау арқылы; ә) оларды сот ... ... да ... ... ... іс жүзінде тану
арқылы.
3. Заңды прецедент- бұл ұқсас шешімдерді шешуде басшылыққа ... ... ... ... мағынаны иеленетін нақты бір заңды
істі шешудегі соттық немесе әкімшілік шешім.
4. Нормативтік шарт-бұл екі немесе одан да көп ... ... заң ... ... ... ... жалпы қағидалары- бұл құқықтық жүйенің негізгі
бастамалары. ... ... ... міндетті прецедент немесе
әдет нормасы болмаған жағдайда ... ... ... ... бағыттылық қағидаларына негізделуі ... ... ... ... ... Діни мәтіндер- бұлар, әсіресе, мұсылмандық құқыққа тән. Ең
алдымен, бұл ... мен ... ... бұл ... ... және ... ... түріндегі қасиетті кітап;
Сүннет- бұл Мұхаммед Пайғамбардың өмірін сипаттайтын жинақ.
Нормативтік заңды актілер- бұл ... ... ... ... нормаларынан құралған және белгілі бір қоғамдық қатынастарды реттеуге
бағытталған ресми ... ... ... норма шығарушылық
құзыретке ие органдар қатаң анықталған тәртіп ... ... ... қарай барлық заң актілері екі топқа бөлінеді: заңдар мен заң
актілері.
Заң- бұл заң ... ... ... немесе референдум арқылы ерекше
тәртіпте қабылданған, халықтың еркін білдіретін, жоғары заң күшіне ие және
маңызды қоғамдық ... ... ... ... ... актілер- бұл нормаларынан құралған, заңдардың негізінде
және оларды орындау ... ... ... ... ... ... ... құзыреті шегінде қабылданған жарлықтар мен өкімдер;
2) Парламенттің құзыреті шегінде қабылданған қаулылар мен өкімдер;
3) Мемлекеттік аумақтық және жергілікті ... ... ... пен ... ... ... немесе жергілікті өзін- өзі
басқару ... ... және осы ... өмір ... ... ... ... ведомстволар актілері- белгілі бір ... ... ... және осы ... мүшелеріне ғана таралады.
1. Заңдардың түсінігі, белгілері және түрлері. Заң- бұл заң шығарушы
билік ... ... ... ... ерекше тәртіпте
қабылданған, халықтың еркін білдіретін, жоғары заң күшіне ... ... ... ... ... ... Заң- бұл ... жүйеге заң нормаларын енгізуге, оларды жоюға
немесе ... ... ... әрекеттер
бекітілген заң актісі.
2. Заң – бұл ... ... ... ... ... актісі.
3. Заң жоғарғы заң күшіне ие. Бұл мынаны білдіреді: а) қалған барлық
құқықтық актілер заңдарға негізделуі және оларға ... ... ... ... ... акт ... ... келген жағдайда
басымдылық соғысына беріледі; ә) заңды кез- келген басқа ... ... б) оны ... ... ... ... ... немесе оның күшін жою алмайды.
4. Заң – бұл құқықтық жүйеде бұрын болмаған және қоғамдық ... ... ... ... ... ... акт.
Заңның түрлері:
1) Конституция – бұл басқарудың және мемлекеттік құрылымның
нысанын, сот ... ... ... Конституциялық
құрылымды, адам мен азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын
бекітетін негізгі саяси- құқықтық акт;
2) Конституциялық заңдар – Конституциямен ... және ... ... ... ... Жай заңдар – бұл қоғамдық өмірдің экономикалық, саяси,
әлеуметтік рухани ... ... ... ... ... ... Нормативтік актілер әрекет етудіің
уақыттық, ... және ... ... ... Нормативтік актілердің уақыттағы күші олардың күшіне енген сәтінен
бастап күшін жоғалтқан сәтіне дейін ... ... не ... ... ... не ... ... өзінде немесе оның күшіне енуі туралы
арнайы ... ... ... бастап, немесе оларды жариялаған сәттен
бастап белгілі бір мерзім өткеннен кейін күшіне енеді. ... ... ... ... ету уақыты өткеннен кейін, не олардың орнына
жаңа акт қабылданған жағдайда, не нақты бір органның осы ... ... ... ... ... өз ... жояды.
Нормативтік актілердің күшіне байланысты жалпы ережелердің ішінде екі
ерекше ереже бар:
а) заңның кері күші – жаңадан ... ... ... өз ... акт ... ... енгенге дейінгі қатынастарға таратуы. ... ... ... кері күші ... алайда, заңның кері күшті иеленуі екі
жағдайда ... егер ... ... бұл ... өтсе немесе заң
жауапкершілікті жеңілдетсе немесе жойса;
ә) жаңа заңдағы арнайы көрсету бойынша өз ... ... ... ... ... ... сақтап қалуы.
2. Нормативтік актілердің кеңістіктегі күші олар таралатын аумақпен
анықталады. Мемлекеттің аумағы ретінде мемлекеттік шекаралар ішіндегі ... және су ... ... ... ауа ... жер ... қатар, шет елдердегі елшілік өкілдіктерінің аумақтары, ашық
теңіздегі ... және ... ... мемлекеттің аумағынан тыс жерлерде
ұшып жүрген ұшақтар танылады. Бұл мәселені ... ... ... жөн: ... белгілі бір кеңістікке немесе тұлғаларға таралмау
тәртібі эксаумақтық деп аталады.
3. Заңның тұлғалар шеңбері бойынша күші ... ... ... ... әрекет ету аумағындағы барлық тұлғаларға таралуын білдіреді.
Алайда, бұл ережеден де ауытқушылық бар:
а) мемлекеттер мен ... ... ... және ... ... эксаумақтық құқығына ие және оларға ... және ... ... ... ... ... үшін
жауапкершілік және мемлекеттік мәжбүрлеу шаралары қолданылмайды;
ә) кейбір ... ... ... ... ... ... азаматтарға, олардың қай жерде жүргеніне және ... ... ... ... жазаны өтегеніне қарамастан,
таратылады;
б) мемлекет аумағында өмір сүруші шетелдік тұлғалар мен азаматтығы жоқ
тұлғалар ... мен ... кең ... пайдаланылатына қарамастан,
кейбір жағдайларда құқықтар мен міндеттерді иелене алмайды. ... ... ... ... ... ... ... билік органдарына
сайлана алмайды және сайлауға қатыса алмайды.
Қоғамның құқықтық жүйесі
Құқықтық жүйе – бұл ... ... ... және ... ... ... Осы үш элемент: заңдар мен басқа
да мемлекетпен танылған қайнар көздерден көрініс ... ... ... ... ретіндегі құқық, құқықтық сананың белсенді жағы – құқықтық
идеология және сот тәжірибесі құқықтық жүйені құрайды.
«Құқықтық ... ... ... бір ... ... сипаттама
берудегі маңызы зор. Бұл жағдайда ұлттық құқықтық жүйн ... сөз ... ... ... ... ... қай ... – не сот
тәжірибесінің, не құқықтық идеологияның – ерекше рөлге ие ... ... ... ... құбылыстар тәуелді болып келеді. Осы белгі
бойынша ... ... ... ... ... ... ... негізінде бөлінген құқықтық жүйелердің ... ... ... ... ... жүйелер
отбасы – бұл романдық-германдық құқық. Бұл құқықтық ... ... заң ... ... ... Германия және
т.б.)
2. Нормативтік-соттық, ағылшын-саксондық ... ... – бұл ... ... Канаданың,
Австралияның және т.б. елдердің прецеденттік құқығы. ... ... ... ... сот ... ... иеленген.
3. Діни-дәстүрлі, идеологиялық құқықтық жүйелер жанұясы – бұл
мұсылман құқығы (Иран, Ирак, Пәкістан, Судан және т.б.) ... ... Бұл ... ... ереше рөлді дін мен
партиялық идеология иеленеді.
Құқықтық реттеу механизмі
1.Құқықтық реттеу механизмінің ... және ... ... механизмі – бұл құқық ... ... ... ... жою мақсаттарында кезекті түрде ұйымдастырылған
заңды құралдардың жүйесі.
Құқықтық реттеу механизмінің ...... ... кедергісіз бағыт алуын қамтамасыз ету (мазмұнды ... ... ... – бұл ... және ... ... ... құралдардың жүйесі (формальды белгісі).
Құқықтық реттеу механизмінің келесі элементтерін бөліп ... ... ...... мүдделерді қанағаттандыру үлгісі
қалыптасады;
2) ұйымдастырушылық – атқарушы акт ... ... ... ... факт ... ... ... құқықтық қатынас – бұл жердегі ... ... ... ... нақтыланады;
4) құқықтар мен міндеттерді жүзеге асыру актілері – ... ... және ... ... әрекеттері;
5) қорғаушы, құқық қолданушы акт – ... ... ... ... – бұл ... ... нәтижесі мен
оның алдында тұрған арасындағы арақатынас.
Құқықтық реттеудің тиімділігін көтерудің төмендегідей жолдарын атап
өтуге болады:
1. ... ... ... ... ... жоғары деңгейіне сәйкес құқық нормаларында қоғамдық
мүдделер мен заңдылықтар ... анық ... ... Бұл кезде
заңды және ақпараттық құралдардың ... ... ... ... ... болатындай жағдай жасау керек.
2. Құқықты қолдануды жетілдіру ... ... ... ... ... әрбір заңды жағдайдың нақты
жағдайларын, өзіндік ерекшеліктерін ... ... ... ... үйлестіру құқықтық реттеуге икемділік
пен кешенділікті береді.
3. ... ... ... мәдениетінің деңгейін көтеруде
құқықтық реттеудің сапасына, заңдылық пен құқықтық тәртіпті
нығайту процесіне ... ... ... ... ... ... және ... «Құқықтық қатынас»
категориясы құқықтың ... ... ... ... бірі болып табылады және адамдардың жүріс- тұрысына
құқықтың қандай жолмен әсер ... ... ... ... ... – бұл ... ... құқықтар мен заңды
міндеттерді иеленетін, құқық нормаларымен реттелген қоғамдық қатынас.
Құқықтық қатынастардың белгілері:
а) бұл ... ... ... екі ... ... ... ... қатынас;
ә) ол құқық нормаларының негізінде қалыптасады, яғни, құқық нормаларының
жалпы талаптары субъектілер мен нақты жағдайларға қатысты жеке ... бұл ... ... ... ... мен ... міндеттер арқылы
қалыптасатын байланыс;
в) бұл ерікті қатынас, себебі, оның пайда болуы үшін оның ... ... бұл ... ... және ... етілетін қатынастар.
Құқықтық қатынастардың түрлері:
1) салалық белгісі бойынша құқықтық қатынастар ... ... ... және т.б. ... ... ... ... материалдық және іс- жүргізушілік құқықтық
қатынастар;
3) құқықтың функциялары ... ... және ... ... ... ... қатынастар құқық нормасы немесе шарт
негізінде пайда болады, қорғаушы құқықтық қатынастар ... мен және ... ... ... ... ... ... құрамына қарай – жай және ... ... жай ... ... екі ... арасында
туындайды, ал күрделі құқықтық қатынастар бірнеше субъектілердің
арасында туындайды;
5) субъектілерінің ... ... ... ... және ... қатынастар; абсолюттіқ құқықтық қатынастарда тек бір жақ
қана – ... ... ...... ал ... ... екі жақ та жеке дара ... болып келеді
және бір – бірне қатысты ... мен ... ... ... ... және ... ... қатынастар; жалпы құқықтық
қатынастарзаңнан тікелей туындайды, нақты құқықтық қатынастар заңды
фактілердің - ... ... ... ... ... ... пайда болады.
2. Құқықтық қатынастардың пайда болуының алғы ... Алғы ... ... ... қатынастарды туындататын жағдайлар, факторлар. Құқықтық
қатынастардың пайда болу алғы шарттарының екі түрін бөліп қарастырады:
1. Материалдық алғы шарттар; ... ... ... ... әсер ... ... ... мен мүдделері жатады. Кең
мағынада – бұл белгілі бір қоғамдық қатынастарды ... ... ... ... ... – экономикалық, мәдени
және т.б. ... ... ... алғы ... ... ... нормасы, құқықсубъектілік және шынайы
өмір жағдайы ретіндегі заңды факт жатады. Аталған алғы шарттарсыз
құқықтық қатынастың туындауы ... ... ... ... мен ... ... ... байланысы. Құқық
нормасы – бұл жалпыға міндетті жүріс – тұрыс ережесі, ал ...... ... ... ... болатын қоғамдық қатынас.
Олардың арасындағы өзара байланысы мыналардан ... ... ... мен ... ... құқықтық реттеу миханизмінің
элементтері болып табылады;
ә) құқық нормасы – бұл ... ... ... ... ... құқық нормасы құқықтық қатынастар субъектілерінің шеңберін анықтайды;
в) құқық нормасы өз гипотезасында белгілі бір құқықтық қатынастың ... ... ... құқық нормасы өз диспозициясында құқықтық қатынастар қатысушыларының
субъективтік құқықтары мен заңды міндеттерін анықтайды;
д) ... ... өз ... ... ... мүмкін салдарын
көрсетеді;
е) құқықтық норма мен құқықтық қатынас себеп пен сал ... ... яғни , ... қатынас – бұл құқық нормасының жүзеге асу нысаны.
4. ... ... ... ... қатынас элементтер құрамы
бойынша күрделі құрылымға ие: ... ... ... ... ... субъективтік құқық және заңды міндет.
5. Құқықтық қатынастардың субъектілері – бұл құқықтық қатынастардың
сәйкес субъективтік ... мен ... ... ... ... субъектісі – бұл өзінің құқықәрекет қабілеттігін пайдаланушы құқық
субъектісі. Құқықтық қатынастар субъектілерінің келесі түрлері ... Жеке ... ... ... ... жоқ ... қоа
азаматтығы бар тұлғалар, шетелдік тұлғалар жатады. Азаматтығы жоқ тұлғалар
мен шетелдік тұлғалар Қазақстанның аумағында ... ... ... ... ... қатынастарға түсе алады, алайда, оларға қатысты
заңнамамен ... ... бар, ... олар ... ... органдарына сайлана және сайлауға қатыса алмайды,
Қарулы Күштер қатарында қызметін өтемейді, мемлекеттік ... ... ... ... алмайды және т.б.
2. Ұжымдық субъектілер; Бұларға мыналар жатады: мемлекет; мемлекеттік
ұйымдар; мемлекеттік емес ұйымдар.
6. Құқық ... ... және ... ... ... ... субъектілері болуы ... пен ... ... тиіс.
Құқыққабілеттілік – бұл тұлғаның құқықтар мен ... ... ... – бұл ... ... ... арқылы осы
құқықтар мен міндеттерді жүзеге асыру қабілеті. Әрекетқабілеттіктің ... ... ... – 18 ... ... ... – 14 пен 18 ... болады.
Әрекетқабілеттік шектелуі мүмкін. ... ... ... мен міндеттері заңмен ғана және ... ... ... ... ... мен ... қорғау, елдің қорғанысы мен мемлекеттің қауіпсіздігін
қамтамасыз ету ... ... ... ... ғана ... мүмкін.
Құқыққабілеттік пен әрекетқабілеттік бір-бірінен ажыратылмайды және көп
жағдайда бір мезетте пайда ... ... ... басқа көптеген
салаларда осындай жағдай орын алған. Азаматтық ... ... ... ... ... ... ... мүліктік қатынастар олардың жасына, еркінің жағдайына қарамастан
барлық ... үшін ... ... ... қатынастар саласында құқыққабілеттігі бар, алайда
әрекетке қабілетсіз тұлғаның орнына оның заңды өкілі қатыса алады.
Құқық субъектілік – бұл тұлғаны ... ... ... сипаттайтын
құқыққабілеттік пен әрекетқабілеттік.
7.Құқықтық қатынастар объектілері – бұл ... ... ... мен ... ... және осыған байланысты
олар заңды байланысқа түсетін категория. Аталған категорияны түсінуде ... ... ... ... ... ... құқықтық қатынастың объектісі болып, тек
субъектілердің әрекеттері болып табылады;
- екінші көзқарасты көптеген ғалымдар ... оған ... ... өте көп, ... ... ... ... емес игіліктер;
3) рухани шығармашылық өнімдері;
4) құқықтық қатынастар қатысушылар әрекеттерінің нәтижелері;
5) бағалы қағаздар мен құжаттар
8. Субъективті құқықтар және ... ... Егер ... ... ... материалдық мазмұны болып табылса, субъективтік
мазмұны болып ... ... мен ... арқылы құқықтық қатынастар
қатысушыларының арасындағы заңды байланыстар жүзеге ... ...... ... - өз ... ... беретін заңды мүмкін жүріс-тұрыс шамасы.
Заңды міндет – бұл ... ... ... ... ... – бұл
субъективті құқықтың жүзеге асырылуының кепілі.
Субъективті құқық пен заңды ... ... ... егер ... ... ... өз ... қанағаттандыруға
бағытталса, заңды міндет бөтен мүдделерді қанағаттандыруға бағытталған;
- егер субъективтік құқық заңды мүмкін ... ... ... заңды міндет қажетті жүріс-тұрыс шамасы болып табылады.
9. Заңды фактілер – бұл ... бір ... ... ... ... табылатын нақты өмірлік жағдайлар. Заңды фактілер ... ... ... алғы шарттары болып табылады.
Заңды фактілерді әртүрлә негіздері бойынша түрлерге бөлуге болады:
1.Туындайтын ... ... ... ... құқықөзгертуші;
- құқықтоқтатушы.
2. Құқықтық қатынастар субъектілерінің еркімен байланысына қарай:
- оқиғалар – бұл субъектілердің еркіне тәуелсіз ... ... ... өлім және т.б.
- әрекеттер – бұл ... ... ... ... ... ... өз кезегінде, құқыққа сай және құқыққа
қайшы болып бөлінеді.
Көп жағдайда құқықтық қатынастардың пайда ... үшін бір ... ... ... олардың жиынтығы - заңды құрам қажет болатын жағдайлар
туындайды.
Құқықты жүзеге асыру
1.Құқықты жүзеге асырудың ... және ... ... ... ... мен еркіне мақсатты түрде әсер ете ... ... ... жүріп-тұруға итермелеу үшін қажет. Қоғамдық қатынастардың
қатысушылардың жүріс-тұрыстары ... ... ... ... ... болады.
Құқықтық нормаларды жүзеге асыру – ... ... ... ... ... жүріс-тұрысы, олардың құқықтарды жүзеге асыру мен
заңды міндеттерді орындаумен байланысты тәжірибелік қызметі. ... ... ... ... ... ... 4 нысанын бөліп
қарастырады:
1) сақтау – қолданыстағы құқықпен тыйым ... ... ... ... – ол ... ... міндеттерді орындауға байланысты
белсенді әрекеттерді жүзеге асыру;
3) пайдалану – олар арқылы тұлғаның өз ... ... ... жүзеге асыру;
4) қолдану – құзіретті органдардың нақты бір заңды істі ... ... ... ... ... жеке акт ... ... қолданудың түсінігі, белгілері және ... ... – бұл ... жүзеге асырудың ерекше нысаны. Ол
субъектілердің билік органдарының ... өз ... мен ... ... ... ... қажет. Қолдану мына белгілермен сипатталады:
- құқықты тек осыған өкілетті-құзыретті ... ғана ... ... ... ... іс ... ... жүзеге асырылады;
- сәйкес жеке, биліктік актіні қолданумен байланысты;
- үш кезеңнен құралады:
1) іс жүзіндегі негізін ... бұл ... іс ... ... ... ... заңды маңызы бар ақпараттарды ... ... ... ... ... анықтау; бұл кезде құқық қолданушы осы қоғамдық
қатынасты реттейтін құқықтың саласын, институтын және нормасын анықтайды;
3) істі шешу; бұл кезде құқық ... ... ... ... ... жеке акт қабылданады. Шешім ... ... ... ... ... ... Заңды қарама-қайшылықтар. Екінші кезеңде, яғни, нақты құқық нормасын
таңдауда, нормалардың қарама-қайшылығы және құқықтағы олқылықтар ... ... ... ... – бұл бір ... қатынастарды реттеуші
құқықтық актілер арасындағы қарама-қайшылықтар. Олар ... ... ... ... ... ... тәжірибесінде
ыңғайсыздықтар туғызады, заңнаманы қолдануды қиындатады.
Қарама-қайшылықтардың ... ... мен ... барлық актілер арасындағы: ... ... ... мен ... ... ... арасындағы: заңдарға басымдылық
беріледі;
3) бір органның ... ... ... ... ... қабылданған
актіге басымдылық беріледі;
4) әртүрлі органдар қабылдаған ... ... ... ... ... басымдылық беріледі.
4.Құқықтағы олқылықтар – бұл қолданыстағы заңнамада ... ... ... ... ... ... жаңа ... нормасын қабылдау арқылықұқықшығармашылық
процесінің көмегімен жоюға болады.
Олқылықтарды құқық қолдану процессі ... ... ... ... ... ... жаңа нормалар қабылданбайды: не құқық ұқсастығы, не заң
ұқсастығы қолданылады.
Заң ұқсастығы – бұл ... бір ... істі ... ұқсас істі кешуге
бағытталған құқықтық норманың негізінде ... ... – бұл ... ... істі ... ... қағидалары мен
мәні негізінде шешу. Құқықтағы олқылықтарды жеңудің бұл ... ... ... байланысты осы құқық саласында, ұқсас құқық ... да ... ... жағдайда ғана қолданылады.
5. Құқықтық нормаларды қолдану актілері. Құқықты қолдану актісі – ... бір ... істі шешу ... құзыретті орган шығаратын, жеке
биліктік ережеден құралған ... ... Оның ... ерекшеліктері
болады:
- құзыретті оргшан шығарады;
- мемлекеттік-биліктік сипатқа ие;
- нормативтік емес, жеке ... ие, ... ... ... ... ... өзіне тән нысанға ие.
Құқыққолдану актілерін ... ... ... ... ... нысаны бойынша – жарлықтар, үкімдер, шешімдер және т.б.
2) оларды қабылдайтын субъектілерге байланысты ... ... емес ... ... ... функциялары бойынша – реттеуші және қорғаушы;
4) заңды табиғаты бойынша; негізгі және көмекші; негізгі актілер заңды
істің ... ... ... ал ... ... ... актілерді
шығаруға жәрдемдеседі.
5) құқықтық реттеу пәні ...... ... және т.б. ... ... ... – материалдық және іс жүргізушілік

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Мемлекет пен құқықтың пайда болуы»20 бет
Ежелгі Жапонияда мемлекет пен құқықтың пайда болуы14 бет
Кәсіпкерлік құқықтың пайда болуы және функциялары13 бет
Мемлекет және құқықтың пайда болуы19 бет
Мемлекет және құқықтың пайда болуы туралы11 бет
Мемлекет және құқықтың пайда болуы, оның объективтік заңдары21 бет
Мемлекет пен құқықтың пайда болуы мен дамуы6 бет
Мемлекет пен құқықтың пайда болуы19 бет
Мемлекет пен құқықтың пайда болуы мен дамуы4 бет
Мемлекет пен құқықтың пайда болуы туралы теориялар12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь