Махамбет Өтемісұлының өмірбаяны

Кіріспе

І.тарау. Махамбет Өтемісұлы
1.1. Махамбет Өтемісұлының өмірбаяны.
1.2. Махамбет пен Исатай бастаған көтеріліс.

ІІ.тарау. Махамбет Өтемісұлы қазақ әдебиетінде.
2.1. Махамбеттің өлеңдері.
2.2. Махамбет . күйші, сазгер.

ІІІ.тарау. Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер тізімі
Жалпы, қазақ батырлары туралы әңгіме, мәңгілік тақырып. Мұнда біздің ұлттың ғұмыр бойғы трагедиясы, тағдыры мен азабы, қаһармандығы жатыр. Жалпы, орта ғасырдан өткен ғасырдың соңына дейінгі аралықта елдің тарихынан ойып орын алған 20-ға тарта қазақ батырлар бар. Мұның бәрін білу ұрпаққа міндет.
Махамбет өзінің барша болмыс қасиеттерімен көшпелілер арасындағы көсем тұлғалардың бірі. Ол өзі туып өскен өңірдің Қамбар батыр, Ер Тарғын, Сыпыра жырау, Асанқайғы, Қазтуған, Шалкиіз, Жиембет, Доспамбет сияқты біртуар тұлғаларының өлмес мұраларын көкірегіне тоқып өсті. Өзі өмір сүрген заманның ағымына жүйрік, қыр сырын жетік меңгерген, көзі ашық, көкірегі ояу, білімдар адам болған. Орыс, татар, араб тілдерін тәуір меңгерген. Мұны ол жазған хаттардан айқын аңғаруға болады.
Оның өмірі мен шығармашылығы жөнінде Х.Досмұхамедов, М.Әуезов, Қ.Жұмалиев, З.Қабдолов, Х. Сүйішәлиев, С.Қирабаев, Р.Бердібаев, М.Мағауин, Ә.Дәрбісәлин, Қ.Сыдиықов және т.б. ғалымдар мен қаламгерлер зерттеулер, мақалалар жазды, пікірлер айтты.
1. Қазақстан тарихы. Очерктер- Алматы, 1994
2. Күзембайұлы. Қазақстан тарихы. - Алматы, 1999
3. «Бес ғасыр жырлайды» кітабы. 2 томдық. Алматы-1989ж. І-том
        
        Жоспар
Кіріспе
І-тарау. Махамбет Өтемісұлы
1.1. Махамбет Өтемісұлының өмірбаяны.
1.2. Махамбет пен Исатай бастаған көтеріліс.
ІІ-тарау. Махамбет Өтемісұлы ... ... ... ... ...... сазгер.
ІІІ-тарау. Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Жалпы, қазақ батырлары туралы ... ... ... Мұнда біздің
ұлттың ғұмыр бойғы трагедиясы, тағдыры мен азабы, қаһармандығы жатыр.
Жалпы, орта ... ... ... соңына дейінгі аралықта елдің тарихынан
ойып орын алған 20-ға тарта ... ... бар. ... ... білу ұрпаққа
міндет.
Махамбет өзінің барша болмыс қасиеттерімен ... ... ... бірі. Ол өзі туып өскен өңірдің Қамбар батыр, Ер Тарғын, Сыпыра
жырау, Асанқайғы, Қазтуған, ... ... ... ... ... ... ... көкірегіне тоқып өсті. Өзі өмір сүрген
заманның ағымына ... қыр ... ... ... көзі ... көкірегі
ояу, білімдар адам болған. Орыс, татар, араб тілдерін тәуір меңгерген. Мұны
ол жазған ... ... ... болады.
Оның өмірі мен шығармашылығы жөнінде Х.Досмұхамедов, ... ... Х. ... ... ... ... ... және т.б. ғалымдар мен қаламгерлер зерттеулер,
мақалалар жазды, пікірлер айтты.
Махамбет Өтемісұлы
(1804 - 1846)
Махамбет ... – 1804 жылы Ішкі ... ... ... Батыс
Қазақстан облысы Жәнібек ауд. Нарын құмының Жанқұс ... ... ... Қараой өңірі, қазіргі Атырау ... ... ... - ... ... ақыны, сонымен бірге 1836-38 ж. ... ... ... кетерілісінің жалынды жыршысы ретінде де мәлім,
қозғалысты ұйымдастырушы ... ... ... бірі. Кіші жүздің
Байұлы бірлестігі ішіндегі Беріш ... ... ... ... ... әкесі Өтеміс те өз заманында айтулы ... ... ... ... де, ... де шыққан.
Халықтың азатығын көксеген күрескер, ел бастаған батыр, өр рухты ақын.
Бекетай елді мекенінде (Бөкей ордасы, Орал ... ... ... дүниеге
келді.
Махамбет ақын жастайынан ақындық өнерге кұмартып ... ... ... жұртшылық бас иген. Махамбет тек от ауызды сөз ... ғана ел ... ... жоқ, ... бірге, өзінің батырлығы,
даналығы мен адамгершілігі арқасында да даңққа бөленді. Ол ... ... ... ... ... мен ... ... өлеңдеріне арқау
еткен.
Өмірінің соңғы жылдарын ақын ауылда өткізеді. ... хан ... ... ... ... шығаруына ықпал етуінен секем алып, оның
сыртынан бақылау қояды. Ақыры ханның тыңшылары Махамбетті ... пен ... ... ... ... мен ... ... бастаған шаруалар көтерілісі
(1836-1838). Еділ өзенінің Каспийге құятын аймағын 1635 ... ... ... кезінде бөлініп қалған қалмақ рулары мекендеді. Оны
қазақтар қалмақ қыры депті. 1771 ж. бұл ... ... ... ... ... ... жері арқылы Жоңғарияға кетті. Ал екіншісі батысқа ... ... ... кетті. Осы босапан жеоге 1801 жылдан ... ... Кіші ... ... сұлтан басқарған 5000 қазаы қоныс ... өзі ішкі ... ... ... ... болды. 30-ж. соңында мұнда
20 мыңдай түтін мен 80 мың адам ... ... жер мен ... ... ... орыс ... ... пен Безбородконың меншігіне өтті.
1836 ж. ақпанда халықтың ... ... ... ... басталды. Бұған
Исатайдың хан ордасына шақыртылуы себеп болды. Ол одан бас тартты. 1836 ... ... ... ... ... ... бастапан жасағы келді.
Көтерілісшілер қосынына Исатай бастапан 200-ге жуық ... ... екі ... ... ... ... ... даңқы арта түсті.
Оған шаруалар қаптап келе бастады. Исатай, Махамбеттер 1937 жылы қыркүйек,
қазан айларында ... ... ... Шоқы ... ауылдарын
шабады. Сол жылдың қараша айының соңында Исатайлар хан ... ... Бұл ... хан ордасында 41 үй бар еді. Ханға ... ... ... ... күші ... ... 700 ... екі
зеңберек, ханның 400 сарбазы Исатайдың 2000-нан астам сарбазына ... ... 1837 ж. 15 ... ... ... ... ... болды.
Күші басым жазалаушылар екпініне шыдай алмаған көтерілісшілер ... ... ... да ... ... Исатайдың басына 500 күміс ақша
тікті. Исатайдың тобы қуғынна қашып, Жайықтан өтті. ... ... ... ж. қаңтарында Исатай жасағымен Үлкен ... ... ... ... келді.
Көктемде халық қозғалысы қайта күшейді. Кенесары, хиуа жерінен шыққан
Қайыпғали Есімов бастапан жасақтар пайда ... ... ... ... ... ... ... бір бөлігі
Орынбор өлкесіне ауысты. Олардың Исатай тобына қосылуынан қорыққан ... ... ... ... ... ... жағынан құрамында Орал полкі казактары бар Айшуақ Сұлтанұлының
жасағы шықты. Орынбордан Гекке ... ... Осы ... ... ... ... Баймағанбетке соққы беру үшін Қайыпқали Есімұлынан
бөлінді. Бұл кезде Айшуақұлы әскері ... ... ... ... Оны ... тобы ... ж. ... айының 12-нде Исатайдың жасағы мен полковник Геке
бастапан ... ... ... ... ... ... ... шегінген
көтерілісшілерге Айшуақовтың әскерлері тап берді. Тыл жақтан казак-орыс
жүздіктері қоршауға алды. Исатай қаза ... Ол ... ... ... Бытыраңқы жасақтар Ойыл бойындағы Нижневральск желісі маңында
қимыл жасап жүрді.
Осыдан 160 жыл ... ... 1846 жылы 20 ... ... ... қанды
оқиға орын алды. Ол атақты ақын Махамбет Өтемісұлының жантүршігерлікпен
өлтірілуі еді.
1846 жылы қазан ... ... ... ... ... билеушісі,
сұлтан Баймағамбет Айшуақов патшаға адал қызмет ... ... үшін ... ... ... жасайды. Және де ақынның өзін
тірілей қолға түсіріп әкелген адамға ескі ... ... 1000, ал ... әкелген адамға 500 сом төлейтінін жария еткен. Мұндай қылмысты жүзеге
асыратын ... да ... ... 1846 ж. ... ... ... Махамбеттің басын Баймағамбет сұлтанға
алып барғанда Шернияз ақын да сұлтанның жанында ... ... ... ... ... ... ... мақпал матамен жауып әкеледі. Сұлтан:
“Қандай ... ... деп ... ... ... ашып қалғанда,
подноста Махамбеттің басы жатады. Шернияз әуелі бұл кім деп ... ма, ... ... ... ... соң, жағалай отырған адамдарды бір сүзіп өтеді
де, айқайлап далаға шыға ... ... - ... ... ... қасиетімен көшпелілер көсемінің соңғы
тұяғы. Ол өзі туып-өскен өңірдің Қамбар батыр, Ер Тарғын, Шалкиіз, ... ... ... ... ... сияқты біртуар тұлғалардың
өлмес мұрасын көкірегіне тоқып өскен. Әйгілі Сырым ... ... ... рухы Махамбеттің бесік жыры болып, өмірінің мағынасына айналған.
Махамбет өзі өмір ... ... ... ... көзі ... көкірегі ояу
жан болған.
Махамбет - халықты патшалық, хандық өкіметке қарсы қарулы кетеріліске
шақырған алғашқы қазақ ... Оның ... де ... негізінен Шалкиіз,
Сыпыра, Доспамбет, Қазтуған сияқты батыр жыраулардың ... ... ... ... ... ... ... деген
өлеңдерінде үстем тап өкілдерін бет-пердесін жырта шенесе, "Мұнар ... ел ... ... ... ... ... Исатай - ақынның
кеп өлендерінің басты қаһарманы. "Тайманның ұлы Исатай", "Исатай деген ағам
бар", "Исатай сөзі", "Тарланым", т.б. ... ... ... батырлығы, қайсарлығы сипатталады.
Халық арасынан шыққан Ер Махамбет елі үшін қанын төкті, жанын ... ... ... ... ... еш уақытта ұмытпайды. Оның
еркіндікті, теңдікті аңсаған, ... ... ... жоғын жоқтаған
қылыштай өткір жырлары сол ... ... ... Ақынның өрлігі мен
рухы өз өлеңдерінде айқын аңғарылады. «Белгілі туған ер едім», «Мен ... атым ... ... ... кісіліктің, ерліктің лебі есіп
тұрады.
Махамбет өлеңдері 1908, 1912, 1925 ж. ... ... ... ... ... Ақын өлендерінің негізгі тақырыбы — теңдік пен
бостандық, әділдік үшін ... ... ... ... қарсылық болып
келеді де әрқашан жігерлі асып-тасып ... ... ... ... ... дәстүр бойынша философиялық терең толғамдар, пайымдаулар сабақтасып
отырады.
Махамбет – күйші, сазгер
Махамбет айтулы ... ... де ... ... ... ... қылыш", "Терезе", т.б. күйлері күйтабаққа жазылды. Шығармалары 1939-
89 жылдар арасында 8 рет жеке кітап болып шықты, ... мен ... Оның ... мен ... ... ... ... З.Қабдолов, Х.Сүйішәлиев, С.Қирабаев, ... ... ... т.б. ... мен ... ... ... пікірлер айтты. Өтемісұлы Махамбет (1804-1846)
– қазақтың әйгілі ... ... ... ... қарсы Исатай
Тайманов бастаған көтерілісті (1836-1837) ұйымдастырушылардың бірі, осы
көтерілістің жалынды жыршысы. Туып өскен жері Ішкі ... ... ... ... өңірі. Бұл қазіргі Орал облысының Жәнібек ауданына қарайтын
жер. Шежіре дерегі бойынша он екі ата Байұлының бір ... ... ... ... ... Мәлі ... деректе Құлмәлі, Құлманияз деп айтылады)
туады. Мәлінің қазақ әйелінен Өтеміс пен Шыбынтай, қалмақ әйелінен ... ... - он ұл, ... - төрт ұл, ... - үш ұл ... ... ... он жеті немере сүйген адам. Бұл әулет Тайсойған құмындағы
іргелі ауылдардың бірі.
Махамбет өзінің барша болмыс қасиеттерімен ... ... ... бірі. Ол өзі туып өскен өңірдің Қамбар батыр, Ер Тарғын, Сыпыра
жырау, Асанқайғы, ... ... ... ... ... біртуар
тұлғаларының өлмес мұраларын көкірегіне тоқып өсті. Өзі өмір сүрген
заманның ағымына ... қыр ... ... меңгерген, көзі ашық, көкірегі
ояу, білімдар адам болған. Шағатай, орыс, ... араб ... ... меңгерген. Мұны ол жазған хаттардан айқын аңғаруға болады.
Махамбет Ресей отаршылдығының ... ... ... көзімен көріп,
оның барша зорлық зомбылығын басынан өткеріп, ғұмыр кешкен адам. ... 1836 жылы ... ... ... ... ... толқып көтерілгенде,
осынау тегеурінді дүмпудің дем берушісі Махамбет болды. Ол Исатай батырмен
бірге арыстандай ақырып, азаттық туын ... ... ... ... ... ... ... өмірінің мазмұнына айналды. Ұлттың азаттығы мен
халықтың әлеуметтік теңдігін Махамбет жеріне ... ... ... ... ... ... дара ... күй өнерінде де сондай дара.
Ауыз әдебиетінің тереңінен сусындаған, өзінің ... ... ... ... Махамбет Өтемісұлы Исатай Тайманұлы ... ... ... рөл ... ол ... өлеңдері арқылы халықты патша
өкіметі мен хандардың ... ... ... ... ... ... пен әділдікті, халық көсемдерінің батырлығын қалың халық
бұқарасына паш ету ... ... Оның ... ... ... тым ... болды.
1838 жылы Исатай қаза болған соң, Махамбет шағын тобымен орыс
әскерлерінің арасынан ... Хиуа ... ... Ол көтерілісшілерді
жауға қарсы күреске қайта жұмылдырғысы келеді, алайда оның бұл ... ... Ол ... ордасына жасырынып келіп, шаруалар арасында хан
мен патшаға қарсы үгіт-насихат ... ... ... бірақ ол қайта
тұтқындалып, Орынборға жөнелтіледі. Орынборда оған "енді қайтып ... ... ... ... ... ... ұлы кемеңгері Абайдың: «Өлді деуге бола ма, ойлаңдаршы,
өлмейтұғын артына сөз қалдырған»-дегеніндей, ... мен ... ... ... ... одан ойып ... лайықты орнын алған әрі батыр,
әрі ... әрі ... ... ... ... ... әрқашанда
ерекше құрметпен атаймыз.
Халық жазушысы, мемлекет қоғам қайраткері Әбіш Кекілбайұлының
«Тәуелсіздік ... қан да ... жас та ... ... бас ... Басы бөлінгенмен ары ... ... ... ... сөзі ... ... болатын.
Махамбет ақын – ұлт азаттығы үшін күрескер тарихи тұлға ... ... ... ... бірі ... ... ... қоғам
қайраткерлігімен бірге, өзінің отты, жалынды өлеңдері арқылы бар өмірін
туған халқының мұңын жоқтауға ... ... ... ... -қиып түсер өткірлігімен, қызу ... ... ... еркіндікті аңсаған батыр. Жылдар, ғасырлар алмаса келе
талай оқиға көмескі тартары заңдылық. Ал Махамбеттің ісі мен ... ... ... ... ... де. Олай ... оның батырлығы бір жекпе-
жектегі қайсарлық пен ерліктің символы. Жыр ... бір ... ... адамзатқа тән азаттық пен теңдіктің өшпейтін ... ... жоқ та, ... ғана бар ... қасиетімен батырлар тарихында да,
ақындар тарихында да, ... ... да ... жұлдыздай жарқырап жанып
тұратын қайталанбас дара тұлға. Оның ... ... ... ... ... Ол-елге еркіндік тілеген, Тәңірден басқаға тәуелді
болмауды аңсаған, теңдікке қол жеткізуді армандаған асыл ... ... ... ... тарихы. Очерктер- Алматы, 1994
2. Күзембайұлы. Қазақстан тарихы. - Алматы, 1999
3. «Бес ғасыр жырлайды» кітабы. 2 томдық. Алматы-1989ж. І-том

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Махамбет Өтемісұлы өмірбаяны3 бет
18-19 ғғ. Қазақстан территориясындағы ұлт-азаттық қозғалыс14 бет
1836 – 38 ж. Бөкей ордасындағы шаруалар көтерілісі18 бет
Ата Заң - Тәуелсіздігімнің айғағы (эссе)6 бет
Ағатай батыр8 бет
Ақтабан шұбырынды40 бет
Ақтан батыр12 бет
Домбырашының концерттік орындаушылық репертуары10 бет
Исатай Тайманұлы және Махамбет Өтемісұлы бастаған ішкі (бөкей) ордадағы ұлт-азаттық көтеріліс17 бет
Исатай Тайманұлы мен Махамбет Әтемісұлы бастаған көтеріліс19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь