«геосаясат» терминінің шығу тарихы

Жоспар:

1. «Геосаясат» терминінің шығу тарихы

2. Геосаяси талдаулардағы елеулі оқиғалар

3. Геосаяси қауіпсіздік

4. Ғаламдық және геосаяси тұрғыдағы Қазақстан
Халықаралық қатынастар теорияларының дамуына белгілі бір географиялық кеңістікті бақылауға мүмкіндік беретін, мемлекеттің сыртқы саясаты тəуелді болатын факторларды айқындайтын көптеген идеяларды ұсынған авторлар елеулі үлес қосты.
Саяси ойлар тарихында географиялық ортаның қоғамға əсері туралы пікірлер Гиппократ, Аристотель, Платон еңбектерінде көрініс тапқан болатын. Француз ойшылдары Ж. Боден (ХVІ ғ.) жəне Ж. Монтескье (ХVIІІ ғ.) т.б өз еңбектерін климаттың адамдардың саяси мінез-құлқына ықпал ету анализіне арнап зерттеу үрдісін бекіте түсті. Алайда геосаясат халықаралық қатынастар теорияларында өзіндік бағыт болып ХІХ ғасыр соңы мен ХХ ғасыр басында қалыптаса бастады. 1900 жылы швед ғалымы Р. Челлен (1864-1922) мемлекетті ерекше географиялық организм ретінде қарастырып, «геосаясат» терминін енгізіп, оны өзінің саяси іс-əрекетінің бағыттарының бірі деп сипаттады. Дегенмен мемлекетке қатысты арнайы проблемаларды білдіретін оның бүкіл теориясынан тек тиісті термин ғана маңызды болып, «мемлекеттің географиялық организм немесе кеңістік феномені» ретінде сипатталған бөлігін білдіретін мағынаға ие болып қалды. Тұтастай алғанда геосаясат мемлекеттердің кеңістік қатынаста өзара органикалық қатынасын жəне тарихи себептілік ісəрекетін көрсететін «егемендік», «аумақ», «мемлекет қауіпсіздігі» құндылықтарына негізделген халықаралық қатынастар теориясына дендеп енді. Бұл таңсық емес еді, Рим империясы мен Алтын Орда, Британ т.б. əлемдік империялардың елеулі аумақтарды (географиялық кеңістікті) бақылап, үстемдігін басқа мелекеттерге таңдауға мүмкіндік беретін өз ресурстарын көрсетіп, өз білгенімен құрлықтардың тұтастай келбетін өзгерткенін білеміз.
Сол уақыттан бастап халықаралық қатынастар аренасында саяси өзгерістердің себебін жəне əлемдік саясатқа географиялық ортаның өктемдігін түсіндіретін геосаяси құрылым арқылы ғылымға нақты «тарихи заңдылықтар», əлеуметтік-дарвинизм, органицизм жəне географиялық фатализм идеялары мен ұғымдары үздіксіз енді.
Осындай ұғымдардың əсерімен халықаралық саясаттың табиғаты мен даму тенденциясын теориялық тұрғыдан түсіндіретін шекараларды сақтау жəне кеңейту, мемлекеттің теңізге шығу жолы, үкіметтің өз аумағын бақылауы жəне көрші мемлекеттерге ықпалын таңу сияқты идеялар орын ала бастады.
Халықаралық қатынастарды түсіндіруде «құрлықтық үстемдік», құрлықтық жəне теңіз державаларының бітпес қайшылықтары категориялары, сыртқы саясат байланыстарында мағыналық ядросы ретінде мемлекеттердің аумақтық кеңеюі жəне құралдар мен əдістердің əлемдік кеңістікті бөлу жəне қайта бөлудегі негіздемесі ұғымдары алға шықты.
Геосаяси талдауларда елеулі оқиға ағылшын ғалымы Х. Макиндердің (1869-1947) «Саяси географияның физикалық негізі» (1890 ) жəне
Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Нартов Н. А. Геополитика, 2000 ж;
2. Андрианова Т. В. Геополитические теории ХХ в, 1996 ж;
3. Саясат. - 2008. - №4;
4. Қостанай мемлекеттік педагогикалық институтының Жаршысы;
        
        Жоспар:
1. «Геосаясат» терминінің шығу тарихы
2. Геосаяси талдаулардағы елеулі оқиғалар
3. Геосаяси қауіпсіздік
4. Ғаламдық және геосаяси тұрғыдағы ... ... ... ... белгілі бір географиялық
кеңістікті бақылауға мүмкіндік беретін, мемлекеттің сыртқы саясаты ... ... ... көптеген идеяларды ұсынған авторлар
елеулі үлес қосты.
Саяси ойлар тарихында географиялық ... ... ... ... ... ... ... еңбектерінде көрініс тапқан
болатын. Француз ... Ж. ... (ХVІ ғ.) жəне Ж. ... ... т.б өз еңбектерін климаттың адамдардың саяси мінез-құлқына ... ... ... зерттеу үрдісін бекіте түсті. Алайда геосаясат
халықаралық қатынастар теорияларында ... ... ... ХІХ ... мен ХХ ... ... қалыптаса бастады. 1900 жылы швед ғалымы
Р. Челлен (1864-1922) ... ... ... ... ... ... терминін енгізіп, оны өзінің саяси іс-əрекетінің
бағыттарының бірі деп сипаттады. ... ... ... арнайы
проблемаларды білдіретін оның бүкіл теориясынан тек тиісті ... ... ... «мемлекеттің географиялық организм немесе кеңістік
феномені» ретінде ... ... ... мағынаға ие болып
қалды. Тұтастай алғанда ... ... ... ... органикалық қатынасын жəне тарихи себептілік ісəрекетін көрсететін
«егемендік», «аумақ», ... ... ... ... ... ... ... енді. Бұл таңсық емес еді,
Рим империясы мен Алтын Орда, ... т.б. ... ... ... ... ... бақылап, үстемдігін басқа
мелекеттерге таңдауға мүмкіндік ... өз ... ... ... құрлықтардың тұтастай келбетін өзгерткенін білеміз.
Сол уақыттан бастап халықаралық ... ... ... себебін жəне əлемдік саясатқа географиялық ортаның өктемдігін
түсіндіретін геосаяси құрылым арқылы ... ... ... əлеуметтік-дарвинизм, органицизм жəне ... ... мен ... ... ... ... əсерімен халықаралық саясаттың табиғаты мен
даму тенденциясын теориялық ... ... ... ... ... мемлекеттің теңізге шығу жолы, үкіметтің өз ... жəне ... ... ықпалын таңу сияқты идеялар орын ала
бастады.
Халықаралық қатынастарды ... ... ... ... ... ... ... қайшылықтары категориялары, сыртқы
саясат байланыстарында мағыналық ядросы ретінде мемлекеттердің аумақтық
кеңеюі жəне ... мен ... ... ... бөлу ... ... негіздемесі ұғымдары алға шықты.
Геосаяси талдауларда елеулі ... ... ... Х. ... ... ... географияның физикалық негізі» (1890 ) жəне «Тарихтың
географиялық өсі» (1904) ... ... ... барлық
тарихына елеулі ықпал еткен «Хартленд» тұжырымдамасын ... ... ... ... Африка жəне Еуропа деп жасанды бөлінген
құрлықтың бөлігі ... ... ... ... ... ... табылады. Оның қақ ортасын «ішкі ... ай» ... ... ... ... жəне «сыртқы жарты ай»
(Аустралия, Америка т. б. ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан, Өзбекстан тағы басқа елдер
құрады. Бұл «жер ортасы» немесе Хартленд (Еуразия) теңіз ... ... ... саясаттың осі» болып табылды. Макиндер кім
Хартлендке бақылау орнатса, ол ... ... ... ... ... орнатады деді.
Мұндай идеялар əлемдік күштер ... ... ... жəне ... ... ... ... түсті. Алайда мұндай жағдай Хартлендке бақылау орнатқан
елдердің күш-қуатының əлсіреуіне, ... ... жəне сол ... ... ... жəне ... ... кедергі болатын, олардың
бөлшектенуіне алып келетін қарсы ... ... мен ... ... қатар Макиндер ғаламдық геосаяси ... ... ... ... ... ... орналасуына физикалық ортаны
белсенді ... ... ... ... əсер ... ... шығармады. Сондықтан ғылыми жаңалық пен ... ... ... осыған бүкіл қоғамдық жүйені
ұйымдастыруға қабілетті мемлекеттерде шешуші ... ... ... ... ... ... Ф. ... (1844-1901) өзінің «Саяси география» (1897)
атты еңбегінде аграрлық елден өндірістік державаға ... ... ... ... ... бірқатар жағдайларды
атап көрсетті. Мемлекетті биология заңдылықтары бойынша əрекет ... ... ... ... ... ... пен ... маңызды компоненттер жəне оның өмірлік тұрақтылығын сақтаудың
шарты аумақтық экспансия мен ... ... ... ... ... ... ... деп есептеді. Сондықтан неміс
саясаткерлері елдің аса ... ... үшін ... ... ... ... деп санады.
Тағы бір неміс ғалымы К. Хаусхофер (1868-1945) ... жəне ... ... ... ... ... ... негізге ала отырып, жаңа жерлерді жаулап алу арқылы
еркіндікке жету ... ... ... деп ... Ол ... ... ... ірі мемлекеттердің ұсақ мемлекеттерді
жұтуында деп атап ... ... ... осы идеялары
негізінде гитлерлік Германияның басшылығы көрші мемлекеттерге соғыс ашу мен
«үшінші рейхті» құрудың «географиялық осін» ... ... Жəне ... ... ... ... ... держава жеке өзі əлемдік
держава бола алмайды» жəне ... ... осы екі ... комбинациясына
тəуелді» деп сипаттады.
Қазіргі кезде геосаяси ... ... ... ... ... болып табылады. Геосаяси қауіпсіздік ... ... бір ... ... ... ... Бұл ... өз
шеңберінде ұлттық мəселелер ауқымын кеңейте түседі. Өйткені жеке ... ... сол ... ... ... қарастыру
мүмкін емес. Аймақтағы қауіпсіздіктің, тұрақтылықтың негізі – геосаяси
тепе-теңдікті қамтамасыз етуде болып табылады.
Мемлекеттің ... ... ... ... зерттей
отырып, адам, қоғам жəне мемлекеттің қауіпсіздігі жайлы ... ... мен ... ... ... ... кездестіруге болады. Ежелгі Қытай философы, ... ... ... өнер ... ... ... мəселесін мемлекеттің
əскери қуатымен емес, барлауды дұрыс қолдана алумен байланыстырады.
Орта Азия ... ... ... ... сəтінен
бастап сыртқы субъектілермен қатынасы əлем ... ... ... тепе-теңдігінде өзгерістерге ұшырауымен дөп келді.
Орта Азияның ... ... ... аймақтың əлі де əлсіз
функционалды байланысын ескеру ... ... бір ... ... ... ... келуі аймақта ұжымдық қауіпсіздік жүйесін
қалыптастыру үшін ... ... ... саяси,
экономикалық, əскери тұрақтылық сыртқы жағдайлардың аймаққа қатысты
мүдделеріне жəне ... ... ... ... ... байланысты болып отыр. Демек аймаққа қызығушылық ... ... ... саяси ұстанымдарын анықтап, ... ... ... күрделі геосаяси жағдайы (Ресей, Қытай, мұсылман əлемі
ортасында ... Иран жəне ... ... тағы бар) ... ... таңда сыртқы күштердің ықпалының ... ... ... мен ... ... ахуал мен əскери
операциялардың Орталық Азияға əсерін əлем ... əлі ... ... ... түсініктердің қалыптасуы, сонымен ... жəне ... ... ... көптеген қауіп-
қатерлерге кешенді тосқауыл қою ... ... ... ... болуда.
Əлемде болып жатқан ғаламдық өзгерістер ... ... ... ... ғана ... экономикалық, геосаяси мүдделер
қақтығысы жағынан да ... ... ... ... Бүгіндері тіптен
мемлекеттің сыртқы жəне ішкі қатерлерге төтеп беру ... ... даму ... ... қарастырыла бастады.
Қазақстанның жаңа ғасыр талаптарына сай таңдап алған стратегиясы
елдің ұзақ ... ... мен ... мемлекеттік мүдделеріне
бағытталған. Осы бағыттар мен ... ... ... ... даму ... əсер ... ... туындайтын қауіптер мен
қатерлердің мазмұнын дер кезінде анықтаған абзал.
Қазақстан ... ... ... ... нақты қорғауға жəне
посткеңестік кеңістікте болып жатқан геосаяси ... ... ... ... ... ... болып табылатын
Орталық Азия мен Каспийде ұлттық мүддесіне сай ... ... ... даму ... деп ... жəне геосаяси ... ... ... байланыстарда өз рөлін көрсетіп, Еуразия құрлығының кіндігі -
тарихи миссиясына қайта орала ... жəне ... ... пен ... сəтті синтезі ретінде көріне алады. Бұған Қазақстанның этникалық
алуан түрлілігі, ... ... ... ... ... халқы, көпвекторлы саясаты мүмкіндік ... Бұл ... ... ... ... ... ұйытқысы
болуымен бірге ЕҚЫҰ-на төрағалық етуін айтсақ та жеткілікті.
Сонымен қатар ... ... ... жаңа жəне ... ... ұзақ ... өзінің сыртқы саясатының тұжырымдамалық негізін
дайындау барысында, өзімен ... ... ... ... ... ... мен ... сыртқы саяси стратегиясының
ерекшеліктерін ескеруі қажет.
Сол себептен геосаясат пен геосаяси теорияларды, ... ... қана ... ... оның ... сыртқы саяси стратегиясының
доктриналық негізіне арқау болуы қажет. ... ... ... ... ... мазмұндық сипатын толықтай ... ... ... сай ... ... ... ... әдебиеттер:
1. Нартов Н. А. Геополитика, 2000 ж;
2. Андрианова Т. В. Геополитические теории ХХ в, 1996 ... ... - 2008. - ... ... мемлекеттік педагогикалық институтының Жаршысы;

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Ядролық дәуірдегі геосаясат»5 бет
Геосаясат10 бет
Геосаясаттың теориялық-концептуалдық маңызы мен негіздері15 бет
ҚР-ның геосаяси мүдделері16 бет
1.Қазіргі қазақ тілі лексикасының шығу арналары; 2.Өзге тілден енген сөздер; 3.Қазіргі қазақ тілі лексикасының стильдік мәні; 4.Лексикография7 бет
1916 жылғы ұлт – азаттық көтерілістің шығу себептері18 бет
Excel программасын іске қосу және одан шығу10 бет
«киниктер» терминінің шығу тегі24 бет
«Сүтқоректілердің шығу тегі»33 бет
«Қазақ» газетінің шығу тарихы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь