Жануарлар психикасының дамуы

Кіріспе

Негізгі бөлім

І тарау

1.1 Жануарлар психикасы туралы мәлімет

1.2 Жануарлардың тума əрекет.қылығы

ІІ тарау

2.1 Жануарлардың дағдысы

2.2 Жануарлардың интеллектiк қылық.əрекетi

2.3 Жануар мен адам психикасындағы айырмашылықтар

Қорытынды

Пайдаланған әдебиеттер
Психиканың пайда болуы, яғни генезисi жəне оның дамуы туралы проблемалар өзара тығыз байланысты. Сондықтан да психика дамуы туралы жалпы көзқарас психиканың туындауы жөнiндегi мəселенiң теориялық ерекшелiктерiмен сипатталады.
Аталған проблема бойынша ғылымда бiрнеше теория-лық бағыт қалыптасқан. Ең алдымен бұлар арасында философия-лық ой-пiкiр тарихында Р. Декарт есiмiмен байланысты ғылыми елеуге тұрарлық "антропопсихизм" бағдары. Оның мəнi психиканың пайда болуы адамның келiп шығуымен байланысты. Психика тек адамға тəн қасиет. Осылай пайымдаудан адам психикасының бiз бiлетiн тарихтан бұрынғы болмысы
түгелдей жоққа шығарылды. Мұндай пiкiр қазiргi күнде де өз қолдауын табуда. Бұған қарама-қарсы, екiншi теория "панпсихизм", яғни бүкiл табиғаттың жан-рухани қасиетке иелiгi жөнiндегi ұғым. Бұл бiрiне бiрi қайшы екi көзқарастың аралығында кеңiрек өрiс алған "биопсихизм" теориясы бар. Биопсихизмшiлдердiң пiкiрi - психика жалпы материяның қасиетi емес, ал оның тек жанды бөлегiне ғана тəн нəрсе. Қойылған проблеманың шешiмiне орай өрiстеген жəне бiр көзқарас психика барша жанды материяның қасиетi емес, ал олардың арасындағы жүйке жүйесiне ие болғандарына ғана тəн құбылыс.
Мұндай тұжырым "нейропсихизм" деп аталған.
Ғылыми психология аталған тұжырымдардың бiрде-бiрiн толығымен құптай алмайды. Оның дəлелдерi тiптi басқаша психологияның туындауы жөнiндегi мəселенiң шешiмiн өмiрдiң өте күрделi формасы - психиканың туындауына себепшi болған жағдайларды зерттеп танумен байланыстырады. Тiршiлiктiң пайда болуының негiзгi шарты - қоршаған ортамен тұрақты зат алмасуға икемделген күрделi ақуызды молекулалардың түзiлуi. Өздерiнiң тiрлiк қалпын сақтап қалу үшiн олар қоршаған ортадан қорек заттарды сiңiрiп, сонымен бiрге қалыпты өмiрiне зиянды қорытылған қорек қалдықтарын сыртқа шығарып отырады. Ассимиляция жəне диссимиляция деп аталған бұл екi процесс зат айналымының құрамды бөлектерi болумен күрделi ақуызды түзiлiмдердiң негiзгi жасау шарты болып табылады.
Бұл өте күрделi ақуызды молекулалар, каоцерваттар, пайдалы коректер мен оларды қорытуға немесе өмiрiне қауiп туғызатын не зиянды əсерлерге жауап бергiзетiн ерекше қасиеттерге ие. Мысалы, мұндай молекулалар тек қоректiк заттарға ғана емес, сол заттарды қорытуға себебiн тигiзетiн жарық пен жылуға да ұнамды əрекетпен жауапбередi. Ал шектен артық механикалық не химиялық қалыпты жасауына кедергi болатын əсерлерге қарсылық бiлдiредi. Зат алмасу процесiне қатысы жоқ, бейтарап əсердi тiптi елемейдi.
1. Ильин, Е.П. Психология творчества, креативности, одаренности. Евгений Павлович Ильин
2. Филатов, Ф.Р. Общая психология в вопросах и ответах: [учеб. пособие
Филипп Робертович Филатов.- Ростов н/Д: Феникс, 2007.- 541, [3] с.- (Вы
образование).
3. Штерн, А.С. Введение в психологию: курс лекций / Алла Соломоновна Штерн.-
4. Шуванов, В.И. Социальная психология управления: учеб. для студентов вузов, обучающихся по спец. "Маркетинг", "Коммерция" / Вячеслав Иванович Шуванов.-
5. Вачков, И.В. Психологический тренинг: методология и методика проведения: учеб. пособие / Игорь Викторович Вачков
        
        Р Е Ф Е Р А Т
Тақырыбы: Жануарлар психикасының дамуы
Жоспар
Кіріспе
Негізгі бөлім
І тарау
1.1 Жануарлар психикасы туралы мәлімет
1.2 Жануарлардың тума ... ... ... ... ... ... ... Жануар мен адам психикасындағы айырмашылықтар
Қорытынды
Кіріспе
Психиканың пайда ... яғни ... жəне оның ... туралы
проблемалар өзара ... ... ... да ... ... ... көзқарас психиканың туындауы жөнiндегi мəселенiң теориялық
ерекшелiктерiмен сипатталады.
Аталған проблема бойынша ... ... ... ... Ең ... бұлар ... ... ... Р. ... ... ... ... елеуге тұрарлық
"антропопсихизм" ... Оның мəнi ... ... ... ... ... ... Психика тек адамға тəн қасиет. Осылай пайымдаудан адам
психикасының бiз ... ... ... ... жоққа шығарылды. Мұндай пiкiр қазiргi күнде де ... ... ... ... екiншi теория "панпсихизм", яғни
бүкiл табиғаттың жан-рухани ... ... ... ұғым. Бұл бiрiне
бiрi қайшы екi ... ... ... өрiс ... ... бар. ... пiкiрi - психика жалпы материяның
қасиетi ... ал оның тек ... ... ғана тəн ... Қойылған
проблеманың шешiмiне орай өрiстеген жəне бiр ... ... ... материяның қасиетi емес, ал олардың арасындағы жүйке жүйесiне
ие болғандарына ғана тəн ... ... ... деп ... ... аталған тұжырымдардың ... ... ... Оның ... тiптi басқаша психологияның
туындауы жөнiндегi мəселенiң ... ... өте ... ... ... туындауына себепшi ... ... ... танумен
байланыстырады. Тiршiлiктiң пайда болуының негiзгi ... - ... ... зат ... ... ... ... түзiлуi. Өздерiнiң тiрлiк қалпын ... қалу үшiн ... ... ... ... ... ... бiрге қалыпты
өмiрiне зиянды қорытылған қорек қалдықтарын ... ... ... жəне ... деп ... бұл екi ... ... құрамды бөлектерi болумен күрделi ақуызды ... ... ... ... ... өте ... ақуызды молекулалар, каоцерваттар,
пайдалы коректер мен ... ... ... ... ... ... ... əсерлерге жауап бергiзетiн ерекше ... ие. ... ... тек ... ... ғана емес, сол ... ... ... ... пен ... да ... əрекетпен
жауапбередi. Ал шектен артық механикалық не ... ... ... ... ... қарсылық бiлдiредi. Зат алмасу процесiне
қатысы жоқ, ... ... тiптi ... ... Жануарлар психикасы туралы мәлімет
Каоцерваттардың индиферент əсерлердi елемей, зат ... ... ... сезу ... ... деп ... ал
бұл тiтiркену құбылысы органикалық емес материяның ... ... ... ... ... қорытынды əрқандай тiрi
организм сыртқы тiтiркендiргiштерге таңдамалы қатынас жасап, тiрi материя-
ның өзiндiк реттеу деп аталатын жаңа ... ... ... Тiтiркену -
бұл биологиялық бейнелеудiң ең қарапайым формасы болумен, өсiмдiк жəне
жануарлар эволюциясының ... ... тiрi ... тəн
құбылыс, яғни бұл тiрi организмнiң ... ... ... ... беру ... ... ... дүниеге өту барысында
бейнеленудiң сапалық жаңа формасы келiп ... ... бұл ... дəл сипатты бере алмайды. Солай да болса, осы ... ... ... ... арылып, тiршiлiктiң қажеттi шартына айналды.
Тiршiлiкке маңызды əсерлерге болған тiтiркену процестерi,
тiтiркенудiң жоғарымаманданған ... ... жəне ... ... берiлiп отыруы өсiмдiк дүниесi деп аталған өмiр кезеңiнiң
сипатына айналады. Мысалы, күн ... орай ... ... ... ... ... болуы, өсiмдiктiң күн сəулесiн ... ... бəрi осы ... ... ... ... өмiрi үшiн ... жəне бiр жағдай бар. ... ... зат ... ... ... ... зат алмасу
кезiнде өзге ... ... Олар ... ... ... ... ... Мысалы, адым жерде күн сəулесi жарқырап
түсiп тұрғанымен, өзi тасада қалған өсiмдiк ... ... өмiр ... ... ... тiршiлiк
эволюциясының келесi ... ... ... ... ... Бұл кезеңдегi жалпы, ең ... ... даму ... ... бейнелеудiң бастапқы формасы - сезу ... ... ... бар (А. Н. ... Бұл ... бойынша, ең
қарапайым-дарынан бастап əрбiр тiрi ... тəн ... ... зат ... ... ... ... берiп қоймастан,
биологиялық мəнсiз не "бейтарап" əсерлерге де, егер олардың ... ... ... ... ... бере ... айтсақ, жануарлар, тiптi ең қарапайым-дары да, қоршаған ортада
белсендi түрде бағыт-бағдар iздестiредi, өмiрлiк ... ... ... ... ... байқастырады. Мұндай ... ... ал ... соң өмiр ... ... ... ... - сезу деп аталады. Сезу құбылысы психика-
ның туындауында объектив биологиялық белгi қызметiн атқарады.
Тiршiлiкке қажет ... ... ... тиiстi мүшеге
түсуiмен бейтарап тiтiркендiргiштердi де қабылдай алатын сезу қасиетi өмiр
формасына ... ... ... Ең ... тiршiлiк иесi
қоршаған ортада ... ... ие ... онда ... жатқан
əртүрлi өзгерiстерге белсендi қатынас жасай отырып, өсiмдiктерге ... ... ... ... ... қалыптастыра бастады.
Алғашқы кезде мұндай жеке өзгермелi ... өте баяу ... ... да болса, бұл процестi эксперимент
жағдайында (Брамштедт) байқауға қол жеттi. Бiр жасушалы жануарлар ... де, ... ... ... да олар бiр жағы ... ... суы теңдей жылы камерада бiр қалыпты
жайыла жасайды. Ал егер ... ... бiр ... ғана ... сол бұрышқа келiп жиналады. Егер камераның суық ... ұзақ ... ... ... жылы жағын қараңғыласа, жануарлар
əрекетi ... ... яғни ендi ... температураның
көтерiлуiнен хабар берушi сигналға айналған жарықты сезе бастайды.
Өсiмдiктерден ... ... ... ... ... жəне пайда болған өзгерiстер ұзақ ... ... өте ... баяндалған тiтiркену, сезу процестерi тек
бiржасушалылар өмiрiн қамтамасыз ете ... ал ... ... ... ... ... тiршiлiкке бұлар жеткiлiксiз.
Көпжасушалылар дəрежесiне өту - ... ... ... Қоршаған ортадағы бағыт-бағдар таңдаудың
белсендiлiк рөлi артып, күрделi қозғалыстар мен ... ... ... ету ... ... Бұл ... ... күрде-ленуiне, тiтiркенудi сезуге ... ... ... болуына, бұлшық ет қысқарту-тарту ... мен ... - ... ... ие ... ... дамуына əкелдi.
Мұндай жүйке көрiнiсiн, мысалы, медуза, актиния жəне ... ... ... Бұл даму ... тəн ... торлы
жүйке жүйесiне орай қозу жүрiсiбiрқанша жылдамдасады. Бiрақ, тiршiлiк
дамуында ұнамды iз қалдырғанымен, ... ... ... ... ... қозу торлы жүйке тармақтарымен бүкiл дене ... ... ... ... ... ... ... өңдеп жəне
бейнелеп танитын жетекшi органның болмағанынан бұл ... ... ... ... ... ... ... Мұндай
кемшiлiк бұдан əрi эволюциялық даму барысында, əсiресе ... ... ... ... ... бiр шама күрделiрек
ганглиозды жүйке жүйесiнiң қалыптасуымен ... ... тума ... ... ... келесi кезеңi ганглиоз-дық (белгiлi
нүктелерге топтасқан) жүйке жүйесiнiң пайда болуымен (ең алдымен-құрттарда)
байланысты. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... дамыды. Ганглиоздық жүйкенiң туындауы жəне ... ... ... қалыптасуы тiршiлiк эволюциясындағы
өте маңызды iлгерiлеу болды.
Ендi қарапайым омыртқасыздардың өздерiнде-ақ, ... ... ... ... ... ... құрылым принципiн
байқауға ... ... жəне ... ... ... ... бас ... топтасқан, олар арқылы жəндiк химиялық, жылу,
жарық өзгерiстерiн жəне ... ... ... ... ... бас ... нүктесiнде (ганглий) өңделiп, осыған байланысты əрекет-
қылық "бағдарламасы" дененiң əр ... ... ... ... ... Бұл ... торлы жүйке жүйесiнен мүлде басқаша
жаңа принцип iске ... ... ... бiр орталыққа бағынышты
болды. Осыдан ... бас ұшы ендi ... роль ... оның ... ... ганглийлер (жүйке талшықтарын бiрiктiрген нүктелер)
салыстырмалы, бiршама дербестiгiн сақтайды. Мұның ... егер ... ... ... оның бас бөлiгi өзiнiң бiр тəртiптi қоз-ғалысынан
жаңылмай, ... ... ... ал қалған бөлiгiнiң əрекетiнде ешбiр
мəн болмайды (əншейiн қыбыр).
Жəндiк деңгейiндегi ... ... ... салыстырғанда жетiлiңкiреген, бiрақ өте қарапайым ... жаңа ... ... еттi, ... ... ... қалыптасқан
дағдыларды сақтап тұру мүмкiндiгiне ие болды, яғни ... ес ... ... ... ... ... дамуы тыстан келетiн əр
түрлi бөлшектенген ақпаратты қабылдауға арналған арнайы тəн ... ... жəне ... ... ... тұрақты, бiргелкi, бiрақ өте
күрделi жағдайларына икемделуге жəрдем беретiн құрамды бағдар-ламалардың
өрiстеуiмен байланысты. Бұл ... ... ... ... ... жəндiктердiң көру қабылдағышы
(фоторецептор) мыңдаған дербес көз ... ... ... ... фоторецепторы зат бейнесiн тұтастыққа келтiредi, ал сол
бейненiң дəлдiгiн көз ... ... ... ... ... ... жəндiктер мұртшалар ұшымен
тактилдiк-химиялық əсерлердi, ауыз қуысы жəне ... ... ... ... ... ... тағы басқа да бiз сезiле
бермейтiн құбылыс-тарды қабылдау қабiлетiне ие болды. Жəндiктердiң қабылдау
аппараттарының көбi əлi ... ... адам үшiн ... ... көбi тумадан берiлiп, нəсiлдiк
жолмен ұрпақтан ... өтiп ... яғни ... ... ... Мұндай тума қасиет бағдарламасы ... ... ... дене құрылымы құсап, бiрден бiрге ... ... тума ... ... ... Кейде олар өте
күрделi де қажеттi, осыдан кей ... бұл ... ... ... деп те ... ... маса өз жұмыртқаларын
су ... ... ... ... ... олар жоқ ... Ара ... аш болып қалмасы үшiн ... ... ... Бұл үшiн ол алдымен құрттың көкiрек ... ... ... айырады т.б. Осындай деректерден көп ... ... ... ... ... баламаластыруға ұрынды.
Бiрақ, кейiнгi көп ... ... ... нəтижесiнде жануарлардың тума қасиеттерiнiң санамен ешқандай
да ... ... ... ... ... тұрақты жағдайларға байланысты
əрекетке қосылатыны анықталды. Өмiр ... мен оның ... ... түсумен тума əрекеттер өз қолданымын таба ... ... ... ... ... əкелген қорегiн ... қоя ... ұя iшiн ... ... кiредi де, қайта шыға,
қорегiн ұя iшiне сүйрей жөнеледi. Ал ... ... ... ... ... ... орынынан басқа жерге сəл аударып қойылған
едi, ендi орнында жоқ ... ... ... ара ... ... ... ... баяғы əрекетiн қайталай бастады.
Мiне, осылай мəнi жоқ ұя iшiн ... етке ... тума ... ... ... ... ... тума ''инстинктiк'' бағдардың
механикалық жаттанды екенi, даму ... ... өмiр ... ... сырт ... ... болатыны осы мысалдан көрiнiп тұр.
Жəндiктердiң бiрдейiне өзгерiп ... ... ... өмiр жалғасын сақтауының ... бар. ... ... тыс сандағы тұқым салады.
Дүниеге келген ұрпақтың азғана саны ғана ... ... ал ... ... ... түрiн сақтауға жеткiлiктi. ... ... ... ... ... ... қабылдауға дайын емес, сондықтан олардың қоршаған орта
əсерлерiнiң бəрiне жауап беру ... ... ... ... ... ... жеке əсер ... немесе
қасиет топтарын сезу қарапайым түйсiктiк формаға ие. Ғылымда ... бұл ... ... ... ... тəн ... ... кезеңi деп атау қабылданған (А. Н. ... ... ... дағдысы
Жануарлардың құрлықта өмiр салтына өтуiмен тiр-шiлiк жағдайлары да өте
үлкен өзгерiске түстi, қоректену ... орта ... ... ... ... аймағында бағыт - бағдар алып жүру күрделендi.
Сонымен бiрге ұрпақ жалғастыру типi де ... ... Əр ... ... 1-2, кейде 3-5 ұрпақ дүниеге келтiрiп, солардың арасынан ... ... түрi ... негiзi болды. Мұның бəрi ... ... келе ... инстинктiк қылықтармен қатар жаңа ... ... ... ... ... ... ... еттi Бұл
қылық түрiнiң нышандары жəндiктерде де бар, ... ... ... ... ... ... олар бiрте-бiрте басымдау орын
иелей ... ... ... таңдауды ... ... орта ... жаңа жеке ... таңдау
мүмкiндiктерiнiң пайда болуы мен өзгерген жағдайлар-да жаңа ... ... ... ... процесте бұрын тiптi болмаған
жаңа ... ... ... ... Бұл ... ... сигналдарды қабылдап, өңдеп, дайын инстинкттiк əрекеттi ... ... ... ... талдаудан өткiзiп, өзгерген
жағдайда қажеттi жаңа жеке ... ... ... орай жүйке
байланыстарын түзiп отыратын болды.
Бұл құрылым эволюциялық үзақ ... ... ... миы ... бас миы ... ... ... тұрады. Ең
төменгi қабат ми ... ... ... ... ... iшкi қалпын реттеп барады. Бұл жүйке ... ... ... ... ... ғана ... ... жай
əрекеттердi басқарады, ал оның қасиеттiк ... ... ... ... ажыратылуы шамалы, тiптi жоқ десе де болады.
Мұндай түйiндiк ... ... ... бақа миы ... бола ... қалыптасқан нəсiлдiк əрекет-тердi iске қосумен, тұрақты қылық
формаларын ... ... ... дамуына орай ган-глиозды
аппарат үстiне күрделiрек ... ... ... Бұл ... алдымен ми қабығы асты жүйке түйiндерi (таламо-стриалды), соң
ежелгi (лимбикалық) ... ... ал ... ... ... ... ... жүйке құрылымдарына жетекшiлiк ететiн ... ... ... ... ... Ми ... асты ... тетiктерi
жербауырлаушылар мен құстарда ... ... ... жеке,
өзгерiстерге икемдi қылықтарды қамтамасыз ететiн, бiрақ ... ... ... тума ... ... ... ... дамыды. Олардың бəрi ... ... ... ... ... ... ... тұрақты биологиялық жасау
жағдайларына сəйкес келдi.
Эволюциялық ... ... ... ... ... ... ... үлкен жарым шар-лары жүйке жүйесiнiң
келесi, ең жоғарғы ... бас ... жаңа ... ... ... мидағы бұрын болмаған қабық жануарқылығындағы жаңа ... ... ... рөл атқаратын болды. Бас миы қабығының ... ... ... бұрыннан қалыптасқан ... iске ... ... ... ақпарат мазмұнын талдау,
ондағы өзгерiстерге сай өзiн баптау, жаңа жүйке ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру жəне
оларды жадта сақтап қалу.
Ең жоғары омыртқалылар эволюциясының бiздiң заманымызға ... ... ... бас ... үлкен жарымшаларының қабығы
экологиялық жағ-дайлардың тiкелей əсерi астында қалыптасты. Дəл осы шарт ... ... ... ... ... ... анализдеу мен синтездеудiң
өте күрделi формаларын қамтамасыз ететiн жəне тiкелей ауыспалы ... ... ... Бас миы ... iске
қосылатын жеке ауыспалы қылық механизмi ... ... ... ... ... Ол күрделiлiктiң мəнi қоршаған орта шартына
байланысты жануардың белсендi бағдар ... ... ... ие ... өмiрлiк қажеттi шарттардың пайда болуынан хабар
еткен көп себептердiң бiрi ... ... ... ... жануар
тарапынан бөлiп алынып, ол жаңа ... ... ... ... ... ... ... келе жатқан қатерден
сақтануға көмектесетiн əрекет-қылықтың жаңа ... ... ... жету ... ... ... ... қылық-
əрекеттi кездейсоқ демей, оның мың-сан шартты табиғат аясында белсендi
бағыт-бағдар таңдай ... ... деп ... жөн. Бұл тұжырым
эксперименттi зерттеулерден келiп шыққан (Э. ... К. Керч ... ... ... икемдесудiң жаңа формаларының
қалыптасуы екi ерекшелiкке байланысты. ... ... ... ... ... қозғалыс-пен бiртұтас орындалады да, қажет
болған қозғалыс ... ... ... ... ... алдында
емес, олармен бiрге қалыптасады; екiншiсi ... ... ... мен қалыптасқан жаңа ... келе ... ... тiршiлiгiне тығыз байланысты
тума ... ... ... ... ... ... (сиыр, қой) бағдар таңдау əрекетi ... ... ... ... өте ... ... өз жемiн табиғи ... ... ... ... ... ... iрiктеу
əрекетi шалт, белсендi iзденiске негiзделген, ... ... ... жаңа ... ... жылдам қалыптасып отырады.
Тума қылық-əрекеттердiң түрлерi ... мен ... ... ... ... ... ... қазiргi
кезең дамуындағы ең жоғары омыртқалылар үшiн де тəн ... ... ... ... ... ... ... омыртқа-лыларда əсiресе приматтарда
–"интеллектуалды қылық-əрекет" деп белгiленген жеке ауыспалы ... ... ... Бұл психикалық құбылыстың ерекшелiгi. Мұндай
жағдайға байланысты қажеттi бағыт-бағдар ... ... ... ... ... алдында жүргiзiле бастайды.
Осыдан жануардың бұдан былайғы əрекетiн күнi ... ... ... ... ... өз iшiне қамтыған), ... ... ... бөлiнiп шықты. Сонымен, ... ең ... ... құрылымды əрекеттiң күрделi ... ... а) ... мiндеттердiң шешiлу жолын
тауып берушi, бағытталған зерттестiру əрекетi;
б) мақсатқа жету үшiн ... ... ... ... бағдарламасын
түзу, яғни орындал-ған iстi бастапқы ниетпен салыстыру.
Бұл күрделi əрекет құрылымына тəн ... ... ... алуы, яғни, егер бастаған əрекет қажеттi мақсатқа жетсе, ... ... ал ... iс орындалмайтын болса, жануар миына
тиiстi ... ... ... ... ... ... қайта басталады.
Жануарлардың бұл қылық формасынан екi ... ... ... ... ... ... бiр бөлiгi ... ... сол ... ... ... ауыстыра бiлу);
б) естiң күрделi түрлерiнiң дамуы.
Осыдан кейбiр жануарлар өз ... ... ... ... ... сол заттың қозғалысын бақылай
отырып, мүмкiн ... ... ... ... қабiлеттi. Алдын-ала
бiлу əрекет-қылығының ... ... ие ... ... ... ... ... интеллектуал түрлерiнiң туындауына негiз
болды.
Интеллекттiк əрекет-қылықтың пайда ... ... ... бiр фактор -бұл қабылдау процесiнiң күрделене беруi мен ... ... ... бiр ... ... ... 10-20 сек. ... ит
10 мин. дейiн, маймыл 16-48 сағ. дейiн есiнде сақтау мүмкiндiгiне ... ... отыр (В. ... ... ... ... заман
зерттеулерi бойынша, əрқилы ... ... ... қатынастарды
танып, бейнелей алуда. Жануар ... ... ... ... ... сезе ... ... жағдайдың
нəтижесiн алдын-ала бiлуге қабiлеттi. (И. П. Павлов).
Сонымен, сүтқоректiлерге тəн ... ... ... ... ... ... жетiп, психика өрiстеуiнiң ең
жоғары шегiн белгiледi. Бұдан əрi тек адамға тəн, жаңа ... ... ... ... адам санасының даму
тарихы басталады. Адам санасының бастауларын жануар психикасының ұзақ ... даму ... ... Егер осы даму ... ... назар
салатын болсақ, оның негiзгi кезеңдерi мен басқарылу ... ... ... Жануарлар психикасының дамуы олардың ... ... ... осы ... жалпы заңдарына бағынады.
Психикалық кемелденудiң əрбiр жаңа ... ... ... ... шарттарына орай пайда болып, ... дене ... жаңа ... iспеттi.
Бiршама күрделi ортаға бейiмделуден жануарлардың өте қарапайым
жүйке жүйесi мен арнайы сезiмдiк ... ... ... ... ... ... ... қабiлетi қарапайым
сенсорлық ... ... ... Ол өз ... ... ... өтуi, осыдан бас миы қабығының дамуы өмiр ... ... ... мүмкiндiк берген перцептивтiк психикамен
ауысты. Ақырында, ... жəне ... ... ... ... одан əрi күрделенуiне ықпал еткен тiршiлiк ... ... ... ... ... əрекет тобы
түрiнде сезiп, қабылдау мүмкiндiктерiнiң туындауына себепшi ... ... ... ... ... ... ... анықталады да, психикалық бейнелеу осы ... ... ... тəн ... ... Жоғарыда сипатталған
барша психикалық құбылыс-тардан өзгеше, басқаларға ... ... ... ие ... ... бұл - адам ... Бұл - ең ... даму
сатысының белгiсi сананың пайда болуы ... ... ... ... Егер ... ... ... тарихында психиканың
даму заңдылықтарына бас-шылық еткен жалпы биологиялық ... ... адам ... ... қоғамдық-тарихи даму заңдарымен
түсiндiрiледi.
2.3 ... мен адам ... ... ... ... болмыс, дүниенi бейнелеудi қамтамасыз
етуге арналған жануарлардың тəн құрылымын пайда етiп, сол ... ... ... ... ... қызметiнiң сипаты неге ... бiр ... ол жеке ... ... да, екiншiсiнде
затты ... ... Бұл ... ... ... сол ... ... объектив құрылысына
тəуелдi. Тiршiлiк жағдайы-ның өзгермелiлiгiне жауап бере ... дене ... мен ... де ... ... ... психикалық бейнелеудiң жаңа формаларының туындауына себепшi
тəн мүшелерi мен ... ... ... ... ... ... ... психикасы мен əрекетiнiң жəне адам iс-əрекетi мен
санасының сапалық ерекшелiктерi төмендегiдей:
1. Жануарлар ... бəрi адам ... ... ... ... ... ажы-ратылады, яғни жануар
əрекетi тек тiршiлiкке қажет затқа байланысты өрбiп, ... ... ... ... аса ... орай ... иесiнiң шындықты психикалық бейнелеу
мүмкiндiгi шектелiп, өзiне биологиялық ... ... ... ... мен ... ғана ... қабiлеттерiне ие. Сондықтан да
жануарларда заттарды сол күйiнде ... ... ... ... ... ... ... заттары олар үшiн инстинктiк
қажет аймағында ғана танылуы мүмкiн.
2. Жануардың өзi тектес ... ... ... тысқы объекттерге, нысандарға қатынасынан ... ... ... ... ... ... бұл қатынас та
биологиялық инстинкт си-патында ... шын ... ... бөлiсi атымен жоқ, ал олардың
əртүрлi қызметтi шеберлiкпен орындай алуы ... ... ... тума берiлген қасиет.
3. Жануарлардың өзара ... ... ... ... де ... ... ... жа-нуарлар бiр-бiрiне дыбыстар
көмегiмен əсер етедi. Мұндай процестiң адамдардың тiлдесу ... ... ... ... да бiр ... ұқсастық бар. Бiрақ олар
iшкi мағыналық ... бiр ... ... ... тiлдесу барысында объектив мазмұнды бiлдiрiп, ... ... ... əншейiн бiр дыбыс ретiнде қабылдап қоймастан, қоршаған болмыс
шындығын бейнелеген ... деп ... Ал ... ... ... ... сай ... барша ... ... ... ... ... қажетсiну, үрку,
қорғаныс т.б.) да, инстинктiк, тума бекiген қылықтар шегiнен аса алмайды.
Адамның ... ... ... мен оның ... ... ... ... жаңа сатысынан дерек бередi. Жануарларға тəн ... ... ... ... бұл ... ... ... Iшкi психикалық құбылыстардың болуы, əлемнiң субъектив
бейнеге енуi адам ... ... ... сыры (А. Н. ... психикасының ерекше сапалық формасы тiр-шiлiк
эволюциясында ... ... ... тарихына ие болғанымен, ол
алғашқы рет ... пен ... ... ... ... ғана
пайда болды. Адамның саналы əрекетiнiң үш айрықша ... ... 1) ... ... iс-əрекетi биологиялық себеп-салдармен
байланысы жоқ. Кейбiр ... адам ... ... оған ... ... ... ерлiк пен жан пидалылық-қа
бару; 2) Адамның саналы ... ... ... ... ғана ... оны ... жан-жақты тануға
бағытталады. Адам нақты ... ... ... өтiп,
объектердiң астарлы байланыс-тарына үңiле көз ... ... ... ғана емес, тереңдегi заңдылықтарын тануға ұмтылады ... орай өз ... ... таңдайды; 3) Жануар əрекет-
қылықтары биологиялық ... ... туа ... ... ... мен ... қоғамдық-тарих желiсiнде топталған
адамзаттық тəжiрибенi игеру үйрену ... ... олар ... ... ұрпаққа жеткiзiледi. Яғни адам иелiгiндегi əрекет-
қылық тəсiлдерi оның өз ... өнiмi ... ... əулеттiң тарихи-
қоғамдық iс-əрекетiн игеруден. Адамдағы бұл құбылыс жануарлар ... де ... ... емес.
Жануар қылығынан мүлде өзгеше, адамның саналы əрекетiн
қалыптастыратын шарттар:
1) ... ... ... ... ... еңбекпен байланысы;
3) еңбек құралдарын дайындап, пайдалана бiлу;
4) тiлдiк
қатынастың пайда ... тiптi ең ... да, ... ... ... түрде
бағыт-бағдар iздестiредi, өмiрлiк маңызды ... ... ... өзгерiстердi байқастырады. Мұндай алғаш биологиялық
маңызсыз, ал ... соң өмiр ... ... ... ... - сезу деп ... Сезу құбылысы психика-ның туындауында
объектив ... ... ... ... ... əсерлер туралы хабар ... ... ... ... де ... ... сезу ... өмiр
формасына түпкiлiктi өзгерiстер енгiздi. Ең бастысы, тiршiлiк ... ... ... ... ие ... онда ... жатқан
əртүрлi өзгерiстерге белсендi қатынас жасай отырып, ... ... ... ... ... формаларын қалыптастыра бастады.
Алғашқы кезде мұндай жеке өзгермелi ... өте баяу ... ... да ... бұл ... ... (Брамштедт) байқауға қол жеттi. Бiр жасушалы жануарлар жылуды
сезедi де, жарықты қабылдамайды. Сондықтан да олар бiр жағы ... ... суы ... жылы ... бiр ... ... Ал егер ... судың бiр бөлiгiн ғана жылытса,
жануарлар сол бұрышқа ... ... Егер ... суық ... ұзақ ... ... ... жылы жағын қараңғыласа, жануарлар
əрекетi өзгере бастайды, яғни ендi ... ... ... берушi сигналға айналған жарықты сезе бастайды.
Өсiмдiктерден жануарларды ажырататын ... ... ... жəне ... ... ... ұзақ ... сақталып, өте жай
жойылады.
Жоғарыда баяндалған тiтiркену, сезу ... ... ... ... ете алады, ал олардың көпжасушалылар
деңгейiне көтерiлуiмен пайда болатын тiршiлiкке бұлар ... ... өту - ... ... ... ... ... бағыт-бағдар таңдаудың
белсендiлiк рөлi артып, күрделi қозғалыстар мен ... ... ... ету ... ... Бұл ... дене
құрылымының күрде-ленуiне, ... ... ... ... ... ... ... ет қысқарту-тарту жасушаларының
түзiлуi мен ... - ... ... ие ... ... ... ... жүйке көрiнiсiн, мысалы, медуза, актиния жəне теңiз
жұлдызшаларында ... ... Бұл даму ... тəн ... ... ... орай қозу ... жылдамдасады.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Ильин, Е.П. Психология творчества, ... ... ... ... ... Ф.Р. Общая психология в ... и ... ... ... ... ... н/Д: Феникс, 2007.- 541, [3] ... ... А.С. ... в ... курс ... / Алла Соломоновна Штерн.-
4. Шуванов, В.И. Социальная психология управления: ... для ... ... по спец. "Маркетинг", "Коммерция" / Вячеслав Иванович
Шуванов.-
5. Вачков, И.В. ... ... ... и ... ... ... / Игорь Викторович Вачков

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жануарлар психикасының негізгі түрлері16 бет
Психиканың пайда болуы және дамуы31 бет
"ауыл шаруашылығы саласында қолданылатын токсиндік заттардың жануарлар организіміне түсу жолдары"14 бет
"Ауыл шаруашылығы саласында қолданылатын токсиндік заттардың жануарлар организіміне түсу жолдары."4 бет
"жануарлар ресурстарын қорғау шаралары"6 бет
«Жануарлар әлемін пайдалану мен қорғаудың құқықтық режимі»25 бет
«Жанұя мектебі-тұлға мен қоғамды байланыстырушы»6 бет
«жанұя» және «неке» ұғымдары4 бет
«Жанұяны фаминистік бағыт бойынша зерттеу»7 бет
«Қайнау қабатындағы жану процесі »4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь