Қазіргі даму кезеңіндегі Қазақстан Республикасының конституциясы: 1993 - 1995 сабақтастығы мен айырмашылығы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1 Конституция . мемлекеттің Ата Заңы: қалыптасуы мен дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.1 Конституция . мемлекеттің Негізгі заңы: ұғымы мен мәні ... ... ..5
1.2 Қазақстан Республикасы Конституциясының даму тарихы ... ... ..9
1.3 Қазақстан Республикасының 1993 жылғы Конституциясының мазмұны ... .15
1.4 1995 жылғы Қазақстан Республикасының Конституциясы ... ... ... ... ... ... ... 22

2 Қазақстан Республикасы Конституциясының құқықтық мемлекетті қалыптастырудағы рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30
2.1 Мемлекет пен құқықтың пайда болуы мен дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30
2.2 Мемлекет пен құқықтың негізгі түсініктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...32
2.3 Қазақстан Республикасы . егеменді және тәуелсіз мемлекет. Қазақстан демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ... ... ... ... ... 43

3 Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік билік нысаны ... ... ... ... ... ...47
3.1 Қазақстан Республикасының Президенті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 47
3.2 Қазақстан Республикасының Парламенті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...54
3.3 Қазақстан Республикасының Үкіметі . атқарушы
биліктің жоғарғы органы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .59

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .62

Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .68
Кез келген ғылыми проблеманың, қоғамдық құбылыстың мазмұнын жан-жақты, түбегейлі ашып көрсетудің бірден-бір әдісі оның - өткен жолын барынша таразылау болып табылады. Қазақстан халқы үшін, әсіресе сан ғасырлар бойы әр түрлі тарихи кезеңнің құқықтық жағдайын жетік зерттеудің ғылыми – танымдық маңызы ерекше. Бұл үшін, тарихи ақиқата көз жеткізу, қазіргі ұлттық мемлекетіміздің шынайы тәуелсіздікке бет бұрған кезде халқымыздың тарихи зердесін, танымын жаңартып, оның елдігін, ерлігін, тиімділігін паш ететін мұраларды зерттеу – азаматтық парыз.
Еліміздің конституциялық даму тенденциясын айқындағанда, әрине, халқымыздың демокротиялық құқықтық мемлекет құруға бет алған шақта, осының өзегі болып табылатын еліміздің тарихындағы, яғни егемендікке дейінгі конституциялар мен 1993 және 1995 жылдардағы Ата заңымызды елемей кетуге болмайды. Қайта олар біздің алға қойған мақсатымыздың маңыздылығын толықтыра түседі.
Соған орай, диплом жұмысының өзектілігі - Қазақстан Республикасы Конституциясының құқықтық мемлекетті қалыптастырудағы рөлін баяндайтын Ата заңдарының логикалық үйлесімділігін талдау, осының негізінде заңдарымызды жетілдіру жолдары жөнінде ғылыми негізделген ұсыныстарды енгізу болмақ. Және де әдебиеттерде, сирек кездесетін болса да, көңілге қонбайтын келеңсіз мәліметтердің мән жайын ашу болып табылады.
Ғылыми жұмыстың мақсаты мен міндеттері. Еліміздің жүріп өткен қиын өткелдерін сараптайтын Ата заңдарының (Конституцияларының) сабақтастығын зерттеп, оның оң (жағымды), теріс (жағымсыз ұтымсыз) жақтарына баса назар аудару, адам құқығын, азаматтар мен мемлекет мүддесін қорғау алдындағы тұрған күрделі міндеттерге және өзге де мәселелер төңірегіне ерекше көңіл бөлу зерттеу жұмысының негізгі мақсаты болып табылады.
Осы мақсатқа жетуде қазақ қоғамындағы өмірлік маңызды мәселерді қарастыру Қазақ елінің конституциялық дамуының проблемалары мен оның ұғым-категория аппаратын, құрылымдық ұйымдастырылуын, ішкі және сыртқы өзара байланыстарын, қоғамда алатын орнын, сондай-ақ қоғамның өмір сүруі мен дамуының аса маңызды алғы шарты ретіндегі рөлін ғылыми тұрғыдан зерттеу алға қойылған мақсаттардың бірі болмақ. Әсіресе, тоталитарлық режимді жеңіп, құқықтық, демократиялық мемлекеттер ретінде қалыптасып, бостандық, теңдік пен келісім идеялары негізінде азаматтық қоғам қалыптастырып жатқан, кең көлемді құқықтық реформалар жүргізіп, жаңа ұлттық құқықтық жүйелерді құру кезінде қиындықтар мен қарама-қайшылықтарды басынан кешіп жатқан Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы елдерінде, соның ішінде Қазақстан жағдайында бұның өзектілігі арта түседі.
Жұмыстың ғылыми жаңашылдығы және практикалық маңыздылығы. Ғылыми жұмыстағы нақты деректі материалдар заң тәжірибесінде, сондай-ақ, жоғары заң оқу орынарында оқытушылық қызметте, әсіресе конституциялық құқық пәні мен конституциялық құқық трихы бойынша дәрістер, арнаулы пәндерді оқыту мен арнайы сабақтар өткізу кезінде, аталған пән бойынша ғылыми жұмыспен айналысатындарға және қазақстандық құқық жүйесін жетілдірудің кейбір мәселесін талдап жасау барысында қолдануға болады. Жұмысты студенттер мен мектеп оқушыларының ғылыми-практикалық конференциясында арнайы баяндама ретінде пайдалану да жұмыстың практикалық маңызын арттырады.
Әдістемелік негізі. Диплоидық жұмыстың әдістемелік негізі болып құқық ғылымының жалпы ғылыми және жеке ғылыми әдістерімен тарихи-құқықтық, салыстырмалы-құқытық, статистикалық әдістер табылады.
Теориялық базасы. Ғылыми жұмысты жазуда конституциялық құқық ғылымы мен айналысатын төмендегі құқықтанушы ғалымдардың еңбектері негізге алынды: С.А.Табанов, А.Ә.Оразова, Н.Өсеров, Ж.С.Әлдібеков, З,Ж.Кенжалиев, В.А.Ким, С.С.Сартаев, С.К.Амандықова, Ғ.Сапарғалиев Д.М.Баймаханова, А.А.Аманова, Т.Т.Сарсембекова, А.Е.Кожаков т.б. Сонымен қатар, бұл мәселені зерттеуде С.З.Зимановтың, М.Т.Баймахановтың, С.Н.Сәбікеновтың, М.Құл-Мұхаммедтің, Т.Ағдарбековтың, Қ.Қойгелдиевтың, Ө.Қ.Қопабаевтың, К.Н.Нұрпейісовтың, С.Өзбекұлының, Н.Өсеровтың және басқалардың еңбектері үлес болып қосылды.
Дипломдық жұмыстың құрылымы. Дипломдық жұмыстың мақсатымен міндеттері оның құрылымын айқындалады. Жұмыс үш бөлімнен, парагрфтар мен қорытындыдан және пайдаланған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1 «Қазақстан Республикасының конституциялық құқығы». С.К.Амандықова. Астана, 2001 жыл. (325 б)
2 «Қазақстан Республикасының конституциялық құқығы». Ғ.Сапарғалиев. Алматы, 2004 жыл. (256 б) 3 «Қазақстан Республикасының Конституциясы» Астана 2007 жыл. (258 б) 4 «Салыстырмалы құқықтану негздері »Табанов. Алматы, 2003 ж. (245б) 5 «Құқық негіздері ».С.Д.Баққұлов Алматы, 2004 ж. (288б)
7 «Конституционное право», В.В.Лазарева Москва ,1998 г (268 с)
8 Қ.Д. Жоламан, А.Қ.Мұхтарова, А.Н.Тәуекелова «Мемлекет және құқық теориясы».Алматы, 1999ж. (326 б)
9 Е.Баянов «Қазақстан Республикасының Мемлекеті мен Құқығының негіздері».Алматы,2003 ж. (345б)
10 Ғ.С.Сапарғалиев, А.С.Ибраева «Мемлекет және құқық теориясы». Астана, 2007 ж. (366 б)
11 А.Б. Венгеров «Теория государства и право». Москва, 1994 г. (255 с)
12 Табанов «Салыстырмалы құқықтану негздері».Алматы, 2003 ж.(236 б)
13 «Қазақстан Республикасының Конституциясы».Алматы, 2007 ж.(249 б)
14 С.Д.Баққұлов «Құқық негіздері». Алматы, 2004 ж. (357 б)
15 Гольмстен А.Х. Очерки по русскому торговому праву. — СПб., 1895. (248 с)
16 Гордон В. М. Система советского торгового права. — Харьков, 1924. (356 с)
17 Гражданское право: Учеб. / Под ред. Ю.К.Толстого, А.П.Сергеева. — М., 1996. (306 с)
18 Гражданское право: Учеб. / Под ред. А.Г.Калпина, А. И. Масляева. - 2-е изд., перераб. и доп. — М., 2000. (303с )
19 Дойников И. В. Предпринимательское (хозяйственное) право. — М. 1998. (245 с)
20 Долтская В. В. Акционерное право: Учеб. / Отв. ред. А Ю. Кабалкин. -I М., 1997. (278 с ) 21 Ершова И.В., Иванова Т.М. Предпринимательское право: Учеб. По- соб. - М., 2000. (243 с)
22 Жилинский С. Э. Предпринимательское право (правовая основа пред-1 предпринимательской деятельности); Учеб. — М., 1999. (321 б)
23 Зинченко С., Лапач В., Газарьян Б. Новый Гражданский кодекс и предпринимательство: проблемы регулирования // Хозяйство и право.1995 - № 10. (225с)
24 «Қазақстан Республикасының конституциялық құқығы». С.К.Амандықова. Астана, 2001 жыл. (375 б)
25 «Қазақстан Республикасының конституциялық құқығы». Ғ.Сапарғалиев. Алматы, 2004 жыл. (225 б)
26 «Қазақстан Республикасының Конституциясы»Астана 2007 жыл.(335 б)
27 «Салыстырмалы құқықтану негздері »Табанов. Алматы, 2003 ж.(285 б)
28 «Құқық негіздері ».С.Д.Баққұлов Алматы, 2004 ж. (329 б)
9 «Конституционное право», В.В.Лазарева Москва ,1998 г (300с)
30 «Қазақстан Парламенті : одақтан мемлекетке»С.Әбдилдин. Алматы 1993 жыл. (333 б)
31 «Қазақстан Республикасының Конституциясы және Парламенті» С.З.Зиманов. Алматы,1996 жыл. (263 б)
32 «Қазақстан Республикасының Мемлекеті мен Құқығының негіздері Е.Баянов».Алматы,2003 ж. (356 б)
33 «Құқық негіздері Қ.И.Оспанов». Алматы, 2006 (365 б)
34 В.В.Вандышев, Д.В.Дернова. Гражданский процесс. – Спб. 2001(351 с)
35 Қ.Д. Жоламан, А.Қ.Мұхтарова, А.Н.Тәуекелова «Мемлекет және құқық теориясы».Алматы, 1999ж. (344 б)
36 Е.Баянов «Қазақстан Республикасының Мемлекеті мен Құқығының негіздері».Алматы,2003 ж. (239 б)
37 Ғ.С.Сапарғалиев, А.С.Ибраева «Мемлекет және құқық теориясы». Астана, 2007 ж. (355 б)
38 А.Б. Венгеров «Теория государства и право». Москва, 1994 г. (279с)
39 Табанов «Салыстырмалы құқықтану негздері». Алматы, 2003 ж.(288 б)
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
Ы. Алтынсарин атындағы Арқалық мемлекеттік педагогикалық институты
Шеденова Д. Ж.
Қазіргі даму кезеңіндегі ҚР ... 1993 - ... мен ... ... 050115 ... және экономика негіздері»
Арқалық, 2010
Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
......................................................3
1 ...... Ата ... ... ... ... – мемлекеттің Негізгі заңы: ұғымы мен мәні..........5
1.2 Қазақстан Республикасы Конституциясының даму ... ... ... 1993 ... ... ... 1995 ... Қазақстан ... ... ... ... ... мемлекетті
қалыптастырудағы
рөлі........................................................................
.....................30
2.1 Мемлекет пен ... ... ... мен
дамуы.....................................30
2.2 ... пен ... ... ... ... - ... және тәуелсіз мемлекет. Қазақстан
демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік
мемлекет....................43
3 ... ... ... ... ... ... ... Президенті……………………………………..47
3.2 Қазақстан Республикасының Парламенті…………………………………….54
3.3 Қазақстан Республикасының Үкіметі - атқарушы
биліктің ... ... ... ғылыми проблеманың, қоғамдық құбылыстың мазмұнын жан-жақты,
түбегейлі ашып ... ... ... оның - өткен жолын барынша
таразылау болып ... ... ... ... ... сан ғасырлар бойы
әр түрлі тарихи ... ... ... ... ... ғылыми –
танымдық маңызы ерекше. Бұл үшін, ... ... көз ... ... ... шынайы тәуелсіздікке бет бұрған кезде халқымыздың
тарихи зердесін, танымын жаңартып, оның елдігін, ... ... ... ... зерттеу – азаматтық парыз.
Еліміздің конституциялық даму тенденциясын айқындағанда, әрине,
халқымыздың демокротиялық құқықтық ... ... бет ... ... осының
өзегі болып табылатын еліміздің тарихындағы, яғни ... ... мен 1993 және 1995 ... Ата ... ... кетуге
болмайды. Қайта олар біздің алға ... ... ... ... орай, диплом жұмысының өзектілігі - ... ... ... ... ... рөлін баяндайтын
Ата заңдарының логикалық ... ... ... ... жетілдіру жолдары жөнінде ғылыми негізделген ұсыныстарды
енгізу болмақ. Және де ... ... ... болса да, көңілге
қонбайтын келеңсіз мәліметтердің мән жайын ашу болып табылады.
Ғылыми жұмыстың мақсаты мен міндеттері. Еліміздің ... ... ... ... Ата ... ... ... оның оң (жағымды), теріс (жағымсыз-ұтымсыз) жақтарына баса ... адам ... ... мен мемлекет мүддесін қорғау алдындағы
тұрған күрделі міндеттерге және өзге де мәселелер төңірегіне ... ... ... ... ... мақсаты болып табылады.
Осы мақсатқа жетуде қазақ қоғамындағы өмірлік маңызды мәселерді
қарастыру Қазақ елінің ... ... ... мен оның ... аппаратын, құрылымдық ұйымдастырылуын, ішкі және сыртқы өзара
байланыстарын, қоғамда алатын ... ... ... өмір сүруі мен
дамуының аса маңызды алғы шарты ретіндегі рөлін ... ... ... ... мақсаттардың бірі болмақ. Әсіресе, тоталитарлық ... ... ... мемлекеттер ретінде қалыптасып, бостандық,
теңдік пен келісім идеялары негізінде азаматтық қоғам қалыптастырып ... ... ... ... ... жаңа ... ... жүйелерді
құру кезінде қиындықтар мен қарама-қайшылықтарды басынан ... ... ... ... елдерінде, соның ... ... ... ... арта ... ғылыми жаңашылдығы және практикалық маңыздылығы. Ғылыми
жұмыстағы нақты деректі материалдар заң ... ... ... оқу ... ... ... ... конституциялық құқық пәні
мен конституциялық құқық трихы бойынша дәрістер, ... ... ... ... ... ... ... аталған пән бойынша ғылыми жұмыспен
айналысатындарға және қазақстандық ... ... ... ... ... ... барысында қолдануға болады. Жұмысты студенттер мен
мектеп оқушыларының ғылыми-практикалық ... ... ... ... да ... ... маңызын арттырады.
Әдістемелік негізі. Диплоидық жұмыстың әдістемелік негізі болып құқық
ғылымының жалпы ғылыми және жеке ... ... ... ... әдістер табылады.
Теориялық базасы. Ғылыми жұмысты жазуда конституциялық құқық ғылымы
мен айналысатын төмендегі құқықтанушы ғалымдардың еңбектері ... ... ... ... ... ... ... С.К.Амандықова, Ғ.Сапарғалиев Д.М.Баймаханова, А.А.Аманова,
Т.Т.Сарсембекова, ... т.б. ... ... бұл ... ... ... С.Н.Сәбікеновтың, М.Құл-Мұхаммедтің,
Т.Ағдарбековтың, Қ.Қойгелдиевтың, Ө.Қ.Қопабаевтың, ... ... және ... ... үлес ... ... жұмыстың құрылымы. Дипломдық жұмыстың мақсатымен міндеттері
оның құрылымын айқындалады. Жұмыс үш бөлімнен, парагрфтар мен қорытындыдан
және ... ... ... ... ...... Ата ... қалыптасуы мен дамуы
1.1 Конституция – мемлекеттің Негізгі заңы: ұғымы мен мәні
Тарихқа көз жүгіртіп ... ... ... ерте ... ... ... ... болатын. Ол кезде «Конституция» деген
сөз «саяси құрылыс» ұғымын ... XVII ... ... бұл ... ... ... бейнелейді. Мұнан соң көне грекше ұғымға қайта
оралып, бұл атаусыз құқықпен бейнеленетін ... ... ие ... ... ... қарсаңында «Конституция» атау сөзі (латының constitutio –
бекіту, орнату деген сөз). Рим империясы заңдарында ... ... ... ... нұсқаулары мен жарлықтарын ... ... ... ... ... ... осылай атала бастады.
Ең алғышқы конституциялық типтік актілер ... ... ... оның ... ... ерекшелігінің салдарынан мемлекеттің
ішкі өмірінің ең басты ... оның ... ... ... ... мен ... реттейтін тұтас актілердің
болмауына әкеп соқтырды. ... осы ... ... ... ... Жаңа
Зеландия жазбалы емес конституциялары бар мемлекеттер. Оның жазбалы ... деп ... ... ... XII-XX ғасырлардың
қабылданған көптеген актілер, соның ішінде сот ... ... ... ... ... ... Бұлардың бәрі бір-бірімен байланысы
жоқ, белгілі бір жүйеге келтірілген, ... ... акті ... ... ... ... конституцияны (ішкі құрылымдарға бөлінген біріңғай
негізгі заң) АҚШ-тікі деп атауымызға болады, ол 1787 жылы ... ... ... ... жүр. ... ... конституциялар Польша мен
Францияда 1791 жылы қабылданған болатын. Кез келген конституция ... ... ... ... ... береді. Мұнда ел өміріндегі
аса маңызды өзгерістер көрініс табады ... ... ... ... ... ... ... құқықтың басқа көздеріне қарағанда қоғам мен ... ең ... күші бар ... ... ... ол бір жағынан адам мен
қоғамның, екінші жағынан адам мен ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру негіздерін қоғамдық
және конституциялық құрылыстың негіздерін, адам мен ... ... ... ... ... ... өзін-өзі
басқару буындарын ұйымдастыру және ... ... ... ... ... ... Заң ретінде тұжырымдайды. Сондықтан Қазақстан
Республикасының Конституциясы елімізде қолданылып жүрген барлық ... ... оның ... заңы ... ... ақиқат. Құқық
қалыптарының бұл жүйесін заң салаларына қағидаттық қалып болып табылып,
құқық ... ... ... Ал, ... заңдар осы конституциялық
қағидат қалыптарын әрі ... ... күш ... ... ... Ата заң ... оның мейлінше көп тараған мағынасы
– ең жоғарғы құдіретті күші бар заң ... ... ... ... ... ... күштілігі мынада айқын көрінеді: біріншіден, оның
нормалары өзге ... ... ... басымдылықта болады,
екіншіден, жай заңдар және тәуелді нормативтік актілер осы ... ... ... ... ... сай қабылданулары
тиіс, үшіншіден, төменгі деңгейдегі нормативтік актілер Ата заңымыздың
нормаларына ... ... ... ... қазіргі конституциясы бесінші Ата заң
(1917, 1937,1978,1993,1995 жж.). Кейінгі ... ... ... сол – ... тұңғыш рет мемлекеттік тәуелсіздікті, егемендікті
және Қазақстан халқының толық билігін бекітіп, одан әрі ... Ата ... (1995 ж.) ... ... ... ... ... мен бостандықтары, соның ішінде жеке ... ... ... ... ... еркіндігі, идеологиялық пен саяси
әр алуандағы (сөз бен ... ... ... партиялар мен
бұқаралық қозғалыстар бірлестігі), халық билігін ... ... ... ... қатынастардың қызмет етуі ... сай ... ... ... жаңа Конституциясының
мәтінінен көріп отырғанымыздай, оның нормалары ұзақ жылдарға бейімделген,
тұрақты, жалпы мәндес болулары тиіс. Ал ... өзі ... ... ... Францияда, т.б. елдерде сияқты) немесе
құрылтай жиналысында (Үндістанда, Италияда сияқты), немесе басқаша ... ... Оның іс ... енгізілуі біржақты – мемлекет басшысының
актісі арқылы болуы да мүмкін. Сайып келгенде, Конституцияға құқықтық акт
ретнде ғана ... оны ... ... ... адамгершілік бағытын
ұстаушы қалып ретінде қарауымыз дұрыс. Өзінің мәні жағынан конституция ... ... ... ... ... ... қоғамның әр
түрлі бөліктерінің саяси мүдделері тоғысқан бейнебір қоғамдық шарт маятнигі
болып табылады. Мұндай ... ... ... ... ... мүмкін емес.
Конституциясының мәні оның қызмет ету сипаттамасынан айқын көрінеді.
Ол үш негізгі қызметті: заң ... ... ... көзі ... ... ... және идеологиялық (қоғамның алтын қазынасын – адам
және адамның өмірін, ... мен ... ... ... ... ... ... Констиуциясы барлық заң салаларының
заңдық базасы болып табылады, ал оның ... ... үшін ... ... ... Қазіргі кездегі Қазақстандағы құқық жүйесінің
қалыптасуы елімізде ... ... құру ... ... ... Ата ... мәні мен оның ... орны барған сайын
жоғарылауда.
Қоғамдық қатынастардың конституцяиялық құқықтық реттілігінің дамуын
мінездейтін әлемдегі мынадай үш ... ... атап ... ... ... ... конституциялық құқықтық тұрақты
социализацияландыру көрінісі ... ... ... ... ... ... ... шектелген. Олар жеке (азаматтық)
және (саяси) құқықтар мен бостандықтарын уағыздаған. Тек, ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалдық тұрғыда)
мәлімдеген.
XX ғасырдағы әлеуметтік шиеленістердің нәтижесінде конституцияға ... ... ... ... бір ... ... экономикалық,
әлеуметтік-мәдениет жүйелерін қосқанда енгізу қажеттігі талап етлді.
Осындай ... іс ... ... ... «социалистік деп аталатын
елдердің ... ... ... ... көп ... тигізіді.
Демек, еңбекшілердің әлеуметтік ... ... ... ... және ... тотарлитарлық режимдердің өмір
сүруінің өзі дүниеге ... ... ... ... ... әрі ... және ... жағдайында қоғамдық қатынастардың өзін-
өзі реттеу үмітіне төнген аса зор қауіп екенін көрсетті [8].
Алғашқы жылы ... ... ... ... ... ... Олар – 1918 жылғы РСФСР Конститутциясы, 1924 жіне 1936 жылдардағы
КСРО Конституциялары, ақыры, 1977 ... ... ... ... ... ең ... ... автономиялық республикасының
Конституциясы 1924 жылы жасалынды. Тек 1926 ... 18 ... ... ... ... ... Ол ... біз Ресей Федерациясының қарамағында
болғанбыз, өкінішке орай, бұл Конституцияның жобасын Бүкілресейлік ... ... ... ... ... ... ол кездегі Ресейдің
Конституциясы боыйнша автономиялық республикалардың Ата заңдарын ... ... ... ... да болар Қазақ Автономиялық
Республикасының 1926 жылғы ... ... ... ... ... үстемдігі мұнымен аяқталған жоқ. Оны біз 1937 және 1978
жылдардағы Қазақ ... ... ... ... ... КСРО ... ... мәтіндері толығынан
сақталынған, тек аздаған өзгерістер, Қазақстан Республикасының ерекшеліген
туындаған.
2. Конституциялық құқықты демократизацияландыру. Бұл тенденция ... ... ... бірдей, тең және төтелігінен туындайды. Өйткені,
біз, Республика Президентінің, Парламент Мәжілісінің, Сенатының ... ... ... ... ... органдарының
мүшелерін жасырын дауыс беру ... ... ... тек
Қазақстан Республикасының «Сайлау туралы» ... заңы ... ... ... да басқа қазіргі кездегі, өз егемендігімізді алғаннан
бері дүниеге жаңа демократиялық институттар ... дами ... ... - ... пен ... әділеттілік, адам құқығы жөніндегі
мемлекеттік ұйымдар, ... ... ... ... Бұл тенденцияның
басты өзегі әрбір демократиялық мемлекеттің Ұлттық конституциялық құқығының
халықаралық құқықпен ... ... ... ... бірте-бірте
жойылуы. Жеке мемлекеттің конституциялық құқық мәселесіндегі ... ... ... ... олар ... ... конвенциялар, және т.б. түрінде енеді. Мұның өзі ... ... ... ... ... ... ... кіргізуге өз әсерін тигізеді ... сөз. ... ... ... бекіткен халықаралық
шарттардың Республика заңдарынан ... ... және ... ... оны ... үшін заң ... ... етілетін жағдайдан басқа
реттерде, тікелей қолдалынады» (4-баптың 3-тармағы) және ... ... ... ... ... халықаралық шарттар жарияланады.
Азаматтардың құқықтарына, ... мен ... ... ... актілерді ресми түрде жариялау оларды қолданудың
міндетті шарты болып табылады», - ... ... ... куәсі. Демек,
біздің Ата заңымызда тікелей көрсетілмесе де, тек республика бекіткен
халықаралық шарттар ғана ... ... ... ... ... ... күмән жоқ. Ал ... ... ... ... жазуларға көз жіберсек, онда жалпыға танымал халықаралық
құқықтың қағидалары мен ... және ... ... Ресей
Федерациясының құқықтық жүйелерінің құрамдас ... ... ... ... ... ... шарттарында заңнан өзге ережелер
тағайындалса, онда халықаралық шарттардағы ережелер қолданылады, - ... ... ... ... ... материалдық және
формальды негізінде түсіндіреді. Материалдық мәні ретінде конституция – ... акт, ... ... немесе констиитуциялық әдет-ғұрыптар.
Мұндай материалдық мәнінде термин «конституция» өмірінде аз ... біз ... ... яғни заң ... ... ретінде, өзге нормативтік актілермен, заңдармен салыстырғанда оның
ең жоғарғы күші бар екендігін түсінеміз. Демек, ... бұл ... ... Ата заң деп ... ... түсінігін заңды (юридикалық) конституция және нақтылы
(фактически) ... ... ... ... ... ... бұл қоғамдық қатынастарды реттейтін белгілі құқықтық нормалардың жүйесі.
Нақтылы конституция болса, ол өмір ... ... ... ... ... өмірінен тығыз байланыста болып, одан алшақтамауы тиіс.
Былайша ... ол өмір ... өмір ... ... ... біз ... ... Қазақстан Республикасы
– басқа ұлттық құқықтық қайнар көздеріне қарағанда ең жоғарғы заң күші бар,
мемлекеттік және ... ... ... ... және ... ... мен ... негздерін, сонымен қатар
жергілікті өзін-өзі ... ... ... мен ... ... бекітетін және реттейтін мемлекет пен қоғамның Негізгі заңы.
1.2 Қазақстан Республикасы Конституциясының даму тарихы
Аталған мәселенің өзегін ... ... ... ... ... мен ... ... дұрыстау шығар. Заң
әдебиеттері мен ... ... ... ...... ... алдымен оның бір немесе бірнеше ... ... ... және ... конституциялық акті болып есептелінетін,
мысалы, Германия, Испания, Ресей, Қазақстан Республикасынң ... та ... Ал ... ... ... ... үш
нормативтік актілерден тұрады: 1974 жылғы басқару нысаны, онда мемлекеттік
құрылыс негіздері, негізгі бостандықтар мен ... және ... ... ... ... 1810 ... ... таққа отыру
актісі және 1974 жылғы ақпарат құралдарының еркіндігі жөніндегі акт.
Егер Констиитуцияда, тұтас ... акті ... ... ... бар ... мәселелрді қамтыса, онда оны кодификацияландырылған
(сұрапталған) деуімізге болады. Ал өзге ... ... ... ... ... өз ... тапса, онда оны, керісінше,
кодификацияланбаған деп есептейміз.
Кодификацияланған конституциялардың құрылымы белгілі бір қалыптардың
түрлеріне сай ... ... Оның ірге тасы ... ... ... ... ... қорытындылардан, өтпелі және қосымша
ережелерден ... ... ... ... ... ... ... тарихи жағдайлары көрсетіледі, кей кездерде құқықтар мен
бостандықтар немесе мемлекеттік саясаттың басты ... ... ... ... ... мен ... ... негізгі, мемлекеььік органдардың жүйелері мен ... ... ... ... тәртібі туралы нормалар енеді.
Мемлекеттік органдардың мәртебесі ... ... ... ... ... ... ... көбінесе, алдымен
парламент жөніндегі нормалар, одан кейін мемлекет пен үкімет басшылары, сот
билігі және жергілікті мемлекеттік басқару ... ... әр ... ... сөз етіледі. Мұнда, әдетте,
конституцияның күшіне ену тәртібі тағайындалады. ... ... мен ... ... ... ... негізгі бөлікке енбеген
жағдайда ған қорытынды ережелерде тұжырымдалуы мүмкін.
Ендігі ... бұл ... іске ... ... ... Республикасының Конституцияларынан көруге болады.
Шындығына келетін болсақ Қазақстан өмірінде еліміздің Ата заңы бес
рет қабылданған болатын. Ең ...... ... ... 1926 ... 18 ақпандағы Конституциясы. Бірақта Қазақстан
заңгер ... ... оны осы ... ... ... ... Оның да ... бар. Өйткені, сол кезде біздің еліміз РКФСР-дің қарамағында болатын.
Жоғарыда сөз ... 1926 ... ... ... ... Атқару
Комитетінің қаулысымен бекітіліп, ... ... ... Атқару
Комитетіне бекітуге жіберілген болатын. Бірақ бұл ... ... онда ... ... ол ... аймағында іс жүзінде
қолданылмапты. Сөйтіп ол жоба ... ... ... ... ... ... ... мәліметті естен шығармауымыз қажет, өйткені, оның бөлімдері мен
тарауларындағы тұжырымдар біздің ... ... үшін өте ... ... бар ... кең ... ... қажет [4].
Екінші конституционализм кезеңі – бұл 1937 жылғы 26 ... ... ... Ол ... ... съезінің қаулысымен
алғысөзсіз, бөлімдерсіз бекітілген. Тек ... ... ... ... ... өкіметтің жоғары органдары; ... ... ... ... ... ... ... сот
және прокуратура; азаматтардың негізгі құқықтары мен ... ... ... ту, ... ... өзгерту тәртібі) және 124
бастан тұрады. Осы мәліметтерге көңіл аударып қарасақ, азаматтардың ... мен ... тек ... ғана ... Оның ... 2-
бөлігіндегі «Қоғамдық социалистік меншікке қол сұғушы адамдар халық жауы
болып табылады» деген сөздер жаныңды ... ... адам тек ... қол ... үшін, оның көлемі мен мөлшеріне, сапасы мен құнына
қарамастан атылды десеңші.
Үшінші – 1978 ... 20 ... ... КСР Конституциясының
қабылданып, бекітілуі. Ол 10 бөлімнен, 19 ... 173 ... ... ... ... ... мәселелері – жалпыхалықтық мемлекетті, ... ... ... саяси жүйелерінің бөліктерін немесе
буындарының мызғымастығын уағыздау, ең ...... ... ... ... ... үстемдігін заңдандыру. Барлық Қазақстан
Конституцияларына, социалистік типтік ретінде, тән ерекшелік қасиеттерінің
болуы. Ең ... ... ... ... ... тұрады. 1937 жылғы
Қазақ КСР Конституциясының 2-бабында, помещиктердің, капиталистердің және
байлардың өкіметін ... ... ... ... ... халқын
патша өкіметінің, орыс империалистік буржуазиясының ұлт ... ... ... ... ... нәтижесінде өсіп, нығайған еңбекшілер
депутаттарының Кеңестері болып табылады, - делінген тұжырымдар сол ... ... ... ... ... ал енді оның ... арқауы – Конституцияның 4-бабы. Онда шаруашылықтың ... ... ... жою, ... құралдары мен құралжабдықтарына жеке
меншікті жою, адамды адам қанауын құрту ... ... ... ... және ... ... мен құрал-жабдықтарына
социалистік меншік болып табылады – делінген. Ал меншіктің бұл түрі ...... ... ... ... дәулеті), және кооперативтік –
колхоз меншігі (жеке ... ... ... ... ... ... Ал, 1978 ... Ата заңда Коммунистік партияның
барлық қоғамдық өмірдегі басымдылығын, оның ... ... ... ... ... жүйенің негізгі ретінде – мемлекеттік
(жалпыхалықтық) және ...... ... бекітті,
шаруашылықты жоспарлы түрде жүргізуді айқындайды[16].
Қазақ Кеңестік конституциясында ... ... ... ...... ... ... болатын. Мысалы, халық
депутаттарының Кеңестері – КСРО Жоғарғы Кеңесі, ... ... ... ... ... поселкелік, ауылдық кеңестері –
мемлекет өкімет органдарының ... ... ... - делінген Қазақ КСР
Конституциясында. Шын мәнінде, бұлар өмірмен ... ... ... ... ... ... ... өміріндегі барлық мәселелерді
шешулі өз басшылығына алып, нұсқау беріп ... ... ... ... үстемдігі формальды түрде қағаз жүзінде нығыздалынып
өмірге енген. Соның нәтижесінде Кеңестер партия ... ... ... ... қолдарына тиген. Еліміздің сол кездегі Ата заңында
азаматтардың саяси, әлеуметтік-экономикалық және жеке өзіндік құқықтары ... ... ... оларды іс жүзінде орындау, ... ... беру ... де аяқтай қалып отырған. Конституциялық заңдар
тиісті соттардың тәуелсіздігіне де қамқорлық бола ... ... ... ... ... тиек ретінде 1978 жылғы Қазақ КСР Конституциясының
құрылымындағы төмендегі бөліктерді атап өткенді жөн ... 1) ... ... ... ... мен саясатының негіздері; 2) мемлекет және жеке адам;
3) Қазақ КСР-інің ... ... және ... ... ... КСР-і халық депутаттарының Кеңестері және олар ... ... ... ... ... ... мен ... жоғары органдары; 6)
Қазақ КСР-індегі мемлекеттік өкімет пен басқарудың жергілікті органдары; 7)
Қазақ КСР-інің экономикалық және ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджеті; 8) Сот төрелігі. Арбитраж ... ... 9) ... ... ... Туы, Гимні және
астанасы; 10) Қазақ КСР Конституиясының қолданылуы және оны ... Осы ... ... ... ... ... тұр. Оның ... біріншіден, Қазақ мемлекеті ұлттық-аймақтық
бөліністерге ешқандай бөлінген жоқ. Сондықтан, Ата ... ... ... ... әкімшілік-аумақтық құрылымы ... ... ... ... ... мен бостандықтары, олардың міндеттері 2-
бөлімдегі «жеке адам» ... енуі де ... ... [5].
1990-1993 жылдар арасында Республика ... аса ... ... бар ... орын ... ... ... оның негізінде Тәуелсіз
Мемлекетер Достастығының құрылуы Қазақстан мемлекетінің дамуының келесі ... еді. ... алу ... қалыптасқан саяси ахуалдан туындаған
жаңа нормативтік құжат қабылдау қажеттігі өзекті ... бірі ... ең жаңа ... ... ... ... ... екі күн –
Мемлекеттік егемендік туралы Декларация қабылданған 1990 жылғы 25 қазан мен
12-ші шақырылған ... ... ... ... «Қазақстан
Республикасның мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» Конституциялық заң
қабылданған 1991 жылығы 16 ... ... ... ... ... ... ... биліктің едің ішіндегі үстемдігі мен оның ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Қазақ Советтік Социалистік Республикасының Мемлекеттік ... ... ... ... іргетасын қалады.
Мұның өзі мемлекеттілікті нығайтумен тығыз байланысты еді. Оған дәлел
Декларацияның ... ... ... ... ... ... ... және нығайту жөнінде шаралар қолданады», - делінген саяси мәні бар
принцип жазылды [20].
Әрине, бұл шын ... ... ел болу ... ұлтық мемлекеттігін
қалпына келітіріп дамыту жолындағы батыл қадам болатын.
1991 жылдың 16 ... ... ... ... ... ... Заң қабылданып, ел егемендігі
мемлекеттік тәуелсіздікпен толықтырылды. «Социалистік ... ... сөз ... ... Бұл екі ... ... ... көзі
ретінде мемлекеттік биліктің жоғарлылығы, ... ... ... ... мен халықаралық қатынастардың тәуелсіздігі, т.б.
жөнінде ресми жарияланған бағдарламалық мәлімдемесі айқындалған.
Дегенмен, бұлардағы негізгі тұжырымдамалар көлемі ... ... ... ... ... бөлімдерге, тарауларға бөлінбей, баптарға
айрықшаланған, оның саны – 17, онда: ... ССР – ... ... ... ... ... ... және нығайту (2-бап), аумақтың
бөлінбейтіндігі (3-бап), Қазақстан халық (4-бап), азаматтық (5-бап), өкімет
билігі (6-бап), ... ... (заң ... ... және сот ... ... (7-бап), өзіндік мәселелерді шешуге ... ... ... ... ... ... ... экономика
жүйелерін құру (10-бап), экологиялық, табиғи ресурстар мәселелері ... ... мен ... ... ... ... кепілдіктер беру
(12-бап), ішкі әскерлер, мемлекет қауіпсіздігі және ішкі ... ... ... ... ... ... ... қатынастар тәуелсіздігі
(14-бап), мәсеелерді дербес шешуі (15-бап), мемлекеттік ... ... ... Декларация Одақтық шарт жасауға, Қазақ ССР-інің жаңа
Конституциясын, заң атілерін әзірлеу үшін ... ... ... ... ... ... заң бұдар өзгеше болды, ол 7
тараудан 18 баптан тұрды.
І тарау «Қазақстан Республикасы - тәуелсіз мемлекет»;
ІІ тарау «Қазақстан ... ... мен ... ... «Қазақстан Республикасының мемлекеттік өкімет органдары»;
IV тарау «Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... – дүниежүзілік қоғамдастықтың мүшесі»;
VI тарау «Қазақстан Республикасы мемлекеттік тәуелсіздігін қорғау»;
VII тарау ... ... ... бірін-бірі жалғастырып, толықтырып тұрды. Олар
біріге келе еліміздің қоғамдық құбылыстардағы ... ... 1993 ... Қазақстан Республикасы Конституциясының негізін
қалайтын ірге тасы болды. Өйткні, Конституция өз ... ... мен ... жайлы Конституциялық заңдардан алды.
Еліміздің жаңа Конституциясы туралы мәселені көтерудің басты себебі –
ол еліміздің қоғамдық және мемелекеттік ... оң ... ... мен ... ... мен ... стратегиялық мақсаттарын
баян етті [23].
КСРО-ның күйреп, саяси аренадан кетуі, сөйтіп барлық ... ... өз ... ... ... ... ... қоғамдық құрылысы түбегейлі өзгерістерге ұшырады.
Социалистік одақтас республикалардың ... ... ... әлеуметтәк өмірге аяқ басқан тәуелсіз, егеменді мемлекеттер келді.
Осындай елеулі құбылыстарды ... ... ... ... ... болатын.
1993 жылғы 28 қаңтарында Қазақстан Республикасының Жоғарғы ... ... 12-ші ... жаңа Конституция дүниеге келді.
1.3 Қазақстан Республикасының 1993 жылғы Конституциясының ... ... ... ... ... ... себебі – ол еліміздегі
болып жатқан қоғамдық және мемлекеттік өмірдегі ... ... ... республиканың қалыптасуы мен дамуының стратегиялық
мақсаттарын баянды ету. Бәрімізге мәлім болғандай, КСРО-ның күйреп, саяси
аренадан кетуі, сөйтіп, барлық, ... ... ... ... өз ... ... мемлекеттерге айналуы заңды процесс. ... ... ... ... ... ұшырады. Социалистік
одақтас республикалардың орнына демократиялық, құқықтық, зайырлы әлеуметтік
өмірге аяқ басқан тәуелсіз, егеменді ... ... ... ... Негізгі заңда нақыштап белгілеу - өмір заңы. 1993 ... ... ... ... Жоғарғы Кеңесінің тоғызыншы сессиясының
12 ... ... жаңа ... ... Оның басты желісі –
дүниежүзілік қоғамдастықта жалпы адамгершілік принциптерді дамыту негізінде
Қазақстан ... өзін ... ... ... әлеуметтік
және біртұтас мемелекет ретінде дүние жүзіне ... ... рет жаңа ... ең ... заңдық күші бар және оның нормалары тікелей қолданылады,
- делінген. Сонымен қатар жаңа Ата заңда мемлекеттік тіл – ... ... ... – ұлттық қатынас тілі, - деп бекітілген .
Конституциялық құрылыс негіздеріне ... да ... ... ... ... аумағының тұтастығы, оның бөлінбейтіндігі,
адамды, оның өмірін, бостандығы мен ... ... ең ... ... ... ... билігі, қоғамдық бірлестіктер, мемлекеттік биліктің ... ... ... ... ... Жалау, Әнұран)
туралы мәселелер де басты назарда ... ... ... ... ... ... кіргізілмей, бөлек, оқшауланып, ... ... ... берілген. Осы ерекшеліктерді ескере отырып,
Конституцияның құрамдас бөліктеріне тоқталу қажеттелігін ескердік. Ол ... ... ... 9 ... тұратын конституциялық
құрылыстың негіздері, Ата заңның мәтіні, тпелі кезең ережелері), 4 бөлімнен
(азамат, оның ... ... мен ... ... оның ... ... оның ... мен институттары, конституцияны сақтау
кепілдіктері) және 20 тараудан, 126 ... ... ... ... 1978 ... ... КСР ... жалғасы
болып табылса да одан өзінің мәні жағынан да өзгеше болды.
1993 жылғы Қазақстан Республикасының Конституциясы, бір жағынан, қазақ
халқының ... ... ... ... ... конституциялық
тәжірибесін қорытты, екінші жағынан – бұл тәжірибені мемлекеттік құрылыстың
жаңа талабына сай келетін жаңа ... ... ... ... ... анықталады. Ол өзінің бойына батыстық шет
мемлекеттердің озық бай конституционализм ... ... және ... ... ... Республикасының Конституциясының кіріспесі ең басты заңы
және ... ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік
қоғамдастықтың ажырамас бөлігі бола отырып, демократиялық қоғам мен құқытық
мемлекет құруға бекем бел ... ... ... пен ... ... үшін және өз ұрпақтарымыз үшін лайықты өмірді қамтамасыз
етуді қалай отырып, осы ... ... және ... ... негіздерін жариялаймыз...», - делінген.
Тәуелсіз еліміздің Конституциясы басқа тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы
елдері сияқты, ... ... ... ... ... ... ... алған жылдардан бастап Қазақстан Республиксның өзіндік
конституциялық-құқықтық заңдарын дамыту қарқында ... жаңа ... даму ... ... ... салыстырғанда, төмендегідей ажыратуға болады.
1. Қазақстан Республикасының егемендігінің, оның тәуелсіз мемлекет
ретіндегі қалыптасуының құқытық ... ... ... сай ... ... ... егемендігі туралы Декларациясы (1990)» және ... ... ... ... Конституциялық заңның (1991)
қабылдануы, бұларды қай тұрғыдан алып қарасақ та тарихи, саяси ... ... ... және заңнаманың бастау көздері. Осы тарихи маңызды
құжаттардың мәтіндерін, олардағы идеялар мен ... ... ... ... ... ...... арасындағы тығыз байланыс, олардың ұштасуы, бірін-
бірі жалғастыруы.
Екіншіден, осы ... ... ... ... ... ... жаңа тұрғыдан, дәстүрлә халықаралық-құқықтық
тәжірибеде қалыптасқан принциптерге сай ... – бұл ... ... ... маңызды конституциялық
кезеңдерін есере отырып, ұлттық заңнама жүйесінің қалыптасуына үлкен ықпал
жсады, құқықтық жүйенің іргетасын қалады, бқлжымас қағидаларын ... ... ... ... ... Кеңестік Конституцияларға тәне мемлекеттің тоталитарлық мәндәгән
бүркемелей, жоғары деңгейдегі мемлекеттік істерді қоғамдық ұйымдарға көшіру
сияқты жаңа ... ... жаңа ... ... институттардың,
қоғамдық құрылысының мәнән айқындайтын идеолоиялық сипатының болмауы.
Мемлекеттің атауы, оның ... ... ... ... туы,
елтаңбасы) өзгерілуі.
3. Мемлекет пен қоғамдық ... ... ... яғни ... ... ... ... орнығатын адамды,
оның өмірін, ажырамас құқықтары мен ... ең ... ... ... ... ... өзі, ... келгенде, мемлекет пен
азаматтың ... ... ... тұжырымдамасын қайта
қарауға әкеліп соқтыратыны сөзсіз.
4. Биліктің бөліну принципін іске асыру. Бұл принциптің ... ... бірі ... ... ... ... ... тұжырымдарындағы мемлекеттік органдардың жүйелері
мен құзыретін, олардың арасындағы өкілеттіктерді ажырату ... сай ... Бұл ... «Конституциялық құрылыс негіздері»
делінеген бөліктің атыншы тармағында «Қазақстан Республикасында мемлекеттік
өкімет ... оны заң ... ... және сот ... бөлу ... ... сәйкес мемлекеттік органдар өз өкілеттігі аумағында
дербес болады, тежемелік және тепе-теңдік жүйесін ... ... ... ... ... Заң ... ... құрылыс
негіздерінің бұлжымастығына сүйенеді. Мемлекеттік өкімет билігі Республика
Конституциясы мен заңдары ... ... ... Шаруашылықтың нарықтық жүйеге, экономикалық нарықтық қатынастарына
көшуі. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... бар: ... ... экономикасы
меншіктің әралуан түрлеріне негізделген». ... ... ... заң алдындағы теңдігін қамтамасыз етеді жер, оның ... ... мен ... үниесі басқа да табиғи байлық тек ... ғана ... ... объектілерді меншіктенушінің құқықтылықтарын
мемлекет атыан жүзеге асырудың шектері мен субъектілері заңмен ... ... қол ... Бұл ... ... нысандардың
нарықтық қатынастар жағдайында барлық меншік нысандары бүкіл қоғам мүшелері
үшін пайдаланылады, - еген ... тууы ... ... ... ... басқару тәсілін ығыстырды. Ынталандыру факторының
реттегіші нарықтық тетік болып ... ... ... ... іске ... Бұл ... ... іске асыру үшін дүниежүзілік тәжірибеде анықталғандай,
кемінде мынадай үш жағдай орындалуы қажет:
а) мұндай мемлекетте ... ... және ... қана
қоймай, құқықтық жүйеде оның жоғарлылығының болуы;
б) Конституцияның ... ... ... ... мен оның
тікелей байланыста болуы. Бұл екі ... ... ... ... ... ... мемлекеттік және қоғамдық органдардың
өзге актілеріне де, соның ішінде басқа заңдарға да қатысты ең ... ... ... ... органдардың өзге актілері, барлық заңдар Қазақстан
Республикасы Конституциясының негізінде және соған сәйкес, сол ... ... ... ... оған қайшы келмеуі тиіс, мемлекетіміз
жасасатын ... ... ... да ... ... ... ... Қолданылып жүген нормалар Конституциялық қалыптармен
сай келмеген жағдайда ... ... ... ... ... осыған
сай келтірілуі тиіс. Конституцияның қағидаларына қайшы келген ... ... ... ... күші ... ... кез келген демократиялық
құқықтық мемлекеттегі ағымдағы ... ... ... көзі ... ... Конституцияның нормалары ағымдағы заңдармен
ұштастырылуы мүмкін. Конституцияны өте қатаң, әрі ... ... ... азаматтар, қоғамдық бірлестіктер, бүкіл мемлекеттік органдар үшін ... ... ... ... ... ... мемлекет идеясын іске асырудағы қажетті үшінші жағдай –
Конституцияның қоғамдық беделінің көтерілуі, конституциялық ... ... ... Конституцияны Ата заң деуімізідің өзі ... ... ... ... ... жоқ ... Әрбір
азамат бұл құжатты жүрегімен қабыл алып, Ата заңымызды ... ... ... ... ... ... Елтаңбаны, Әнұранды, туды
құрметтеуді, сезімталдықты талап етеді. Бұл – ... ... ... ... жаңару процестерін қорғау кепілдіктерінің бірі болып табылады [26].
Құқық насихатшыларымыздың парызы заңдылық ... ... ...... ... ... ұлылығын көрсетіп,
Республика халқының тарихи асуларын баяндап, демократияны дамытуда,
заңдарымызды ... жаңа ... ... ... елі ... одан әрі ... ... Қоғамның ең басты мақсаты бүкіл
адамдардың құқықтық саналықпен ... оған ... ... өз
әрекеттерін заңдармен ұштастыру болып табылды. Соның негізінде ... олар ... ... ете бастады және жас заңгер ... ... ... ... етті. Конститутцияны, өзге де заңдарымызды, лауазымды
адамдардың, ... ... ... ... ... дүниежүзілік өркениетті елдердің қатарына қосылудың бірден
бір жолы болып табылды.
Қазақстан ... заң ... ... терең әрі тиянақты меңгерсе,
ол оның талаптарына сқғұрлым жаупкершілікпен қарайды.
1993 жылғы Қазақстан Республикасы ... ... ... ... Жоғарғы Кеңеске тиді. Конституцияның 62-бабына сәйке Жоғарғы
Кеңес Республиканың жалғыз және ең жоғарғы өкілді ... ... Ол ... ... ... 5 ... ... және бірінші рет тұрақты жұмыс
жасайтын болды. Ешқандай басқа мемлекеттік органдар заң ... ... ... ... ... ... ... тыс жерде
лауазымды алуға, басқа өкілді органның депутаты болуға және кәсіпкерлікпен
айналысуға ... ... ... ... Жоғарғы Кеңестің
өкілеттілігі айқындалды. Ол Республика Конституциясын қабылдаумен және оған
өзгерістер мен толықтырулар енгізумен, ... ... ... бекіту және т.т. айналысатын болды Жоғарғы Кеңестің ... ... ... ... ... ... шығаратын
және бір мезгілде оларға түсінік беріп атқаратын, атқарылуын қадағалайтын
органдар екені туралы ескірген идеялар ... ... ... ... лауазымдарын сайлау мен тағайындауды тек қана Жоғарғы ... беру ... ... ... ... табылған президенттің
билігін шектеу еді. Конститутцияда қандай жағдайларда парламент таратылуы
немесе оның қызметі уақытша тоқтатыла ... ... және ... үкіметке
сенімсіздік білдіруі мүмкін деген ... ... ... Сондай-ақ
Прмеьр–Министрдің де функциялары туралы анық айтылмады. 87-бапқа сәйкес ол
тек белгілі бір уақытта ... ... ... орган Министрлер
кабинетін тікелей басқарып, оның қаулыларына қол қойып, өкімдер шығарады.
Дегенмен, ... тек қана ... ... ... қана
қоймай, Президенттің стратегиялық бағытын жүргізу тактикасы үшін жауапты
ретінде, мемлекеттегі ең ... ... ... ... ... ... ... бұл Конститутция бойынша депутаттар
тек қана өзін сайлаушылардың ғана емес, ... ... ... ... Олар өз ... ... білдіріп, өз еіктерімен дауыс беруге құқық
алды.
Қазақстанның 1993 жылғы Конституциясы Конституцияны сотпен ... ... ...... ... құра отырып, қазақстандық
конституционализмнің ... ... ... ... ... сот ... ... мен тергеу органдарының
жағдайын қатырып тастағандай болды. Бұрын олар үшін ... ... мен ... ... ... еді ... ... қарамастан аталған Конституция төңірегінде бұқаралық
ақпарат құралдарында, заң әдебиеттері мен ... ... ... көп орын ... ... алу, ... құтылу және
Қазақстанның демократиялық қоғам құруға бет ... ... ... ... ... ... қабылдау өте күрделі жағдайларда
өтті. Он ... ... ... Қазақстан Республикасының Жоғарғы
Кеңесі импичмент, екі палаталы парламент, мемлекеттің сипаты, ... ... ... ... ... ... ... идеяларды мақұлдамады. Қазақстанның 1993 жылғы
компромисті, сондықтан да көп ... ... ... ол ... және ... ... ... айналды.
Бұл Конституция адамдардың жалпы ... ... тек ... социалистік құқықтарын қайта жариялады. ... ... 1995 ... дейін еркін нарықтық қатынастардың тежеуіші болды.
Бұған мысал ретінде сол Конституцияның ... ... ... ... ... ... ... түрде жариялануын
келтіруге болды. Сондықтан екі жыл өте салысымен Конституция жөніндегі
ойлардың ... 1993 ... ... ... Конституциясының уақытша
әрекет етуін анықтап, жаңа бір Конституция қабылдау қажеттігін аңғартты
[24].
Қолданыстағы ел Ата ... ... ... ... ... ... жоғарыдағы айтылған мәселелерден туындағыан мемлекеттік институтардың
арасындағы қарама-қайшылықтарды еңсеру механизмінің жоқтығы, сайып келгенде
атқарушы және заң ... ... ... ... ... әсер ... Бірақта, әлі де болса басталған конституциялық
реформаның жүргізілу қарқыны бәсеңсімеген болатын.
1993 ... ел ... ... ... ... ... ... саясаттың негізгі басымдықтарын бейнелейтін республика
қызметінің түбегейлі принциптері бұл құжатта мүлдем белгіленбеген;
- қолданылатын құқытық ұғымы болмаған, бұл ретте ... ... ... ... ... емес) тек бекітілен ... ... ... кейбіреулерін қанағаттандырмады.
- азаматтардың құқықтарын мемлекеттің атынан кез келген өкілетті орган
және кез келген себеп бойынша шектей алатын; ... ... ... ... Парламент белгіледі, оның қажеттігі туралы пікірталас бізідің
қоғамда ... бері ... ... 1993 ... ... сол ... ... қалған еді.
Міне, осылардың барлығы жинақтала келе еліміздің ... ... ... ... Сөйтіп даяр жоба бүкілхалықтық
талқылауға шақырылды, оған 3 млн. 345 ... ... адам ... олар ... 886 ... пен ... ... Жобаға 1100 өзгерту енгізіліп, 98
баптың 55-ін өзгертуге, сондай-ақ ... жоқ ... және ... пайда болуына әкелді.
1.4 1995 жылғы Қазақстан Республикасының Конституциясы
Қазақстан Республикасының 1995 ... ... ... ... ... арқылы 1995 жылы 30 ... ... Ата ... күн ... ... ... ... Республикасының
Конституциясы күні деп жарияланды. Ата заңды ... ... ... ... бар. ... оның ... ... көпшіліктің қатысуымен
мақұлдады. Жас мемемлекетіміздің он бес жылдық тарихын ой елегінен өткізе
келе, ... ... ... ... ... заң, ... валютамыздың, жеке ... ... ... ... ... жабылып, қазақстанның Атом қаруынсыз
елге айналуы, Қазақстан Республикасының Біріккен Ұлттар Ұйымына мүше болуы,
Елорданың Арқа төсіне көшірілуі ... ... ... бір ... 1995
жылы қабылданған Ата Заңның тағдырлы сипаты бар. Өйткені, ... ... ... ... – президенттік республика бүкіл
халықтың таңдауы болғаны нақ осы ... ... ... ... ... ... кіріспеден
(преамбуладан), ненгізгі мәтіннен, қорытынды және ... ... ... ... Ата ... ... ... оны қабылдаудың
тарихи жағдайы, кейде құқытары мен бостандықтар немесе мемлекеттік саясатта
басшылыққы алынатын ... ... ... ... ... Ата заңды қабылдаудың себептері мен мақсаттарын
былай ... ... ... ... ... біріктірген Қазақстан халқы,
байырғы қазақ жерінде мемлекеттілік құра отырып, өзімізді еркіндік, теңдік,
татулық мұраттарына берілген бейбітшіл азаматтық ... деп ... ... және ... ... алдындағы жоғарыжауапкершілігімізді сезіне
отырып, өзіміздің ... ... ... ала ... осы
Конституцияны қабылдаймыз». Ата заңның бұл бөлігі саяси және идеологиялық
тұрғыдан ... аса ... ... ... келіп, мемлекетіміздің
мынандай неізгі мақсаты туындайды:
1. Өзінің ең ... ... ... адам және ... ... ... ... оған мемлекеттік кепілдіктерді айқындап, бекіту.
2. Өз елінде және мемлекеттер арасында азаматтық ... пен тату ... ... ... ... Байырғы қазақ жерінде мемлекеттік бірлікті сақтау.
4. Республиканың ... ... ... ... ... Республикасының демократиялық негідерінің мызғымастығын
бекіту. ... ... ... ... қызметініғ түбегейлі
принциптері де айқындалады. Олар:
... ... ... ... ... ... ... көздейтін экономикалық даму
• қазақстандық патриотизм
• мемлекет өмірінің аса маңызды мәселелерін демократиялық әдістермен,
оның ішінде республикалық ... ... ... ... ... ... ... және мемлекеттік биліктің бірден бір қайнар көздерін
иемденуші Қазақстан Республикасының халқы деп тану
• әлеуметтік саясаттың басты ... ... ... өмір ... ... өолайлы жағдайларды тудыру
• мемлекеттік меншік пен жеке меншікті тану және ... ... ... ... мемлекеттік билікті Конституция мен заңдар негізінде заң шығарушы,
атқарушы және сот тармақтарына бөлу, олардың тежемелік әрі тепе ... ... ... ... іс қимыл жасауы принципіне сәйкес
жүзеге асыру
• жергілікті өзін өзі ... тану және оны іске ... ... ... ... идеологиялық және саяси әралуандылықты тану, қоғамдық және ... ... ... ... органдарда саяси
партиялардың ұйымдарын құруға жол ... ... ... ... ... не міндетті деп танылмауы
• республика бекіткен халықаралық шарттардың республика заңдарынан
басымдылығы ... және ... шарт ... оны ... үшін заң
шығару талап етілетін жағдайдан ... ... ... ... ... негізгі бөлігіне азаматтардың құқықтары, бостандықтары мен
міндеттері туралы, конституциялық құрылысы жайлы, ... ... ... ... жүйесі мен мәртебесі туралы (Президент,
Парламент, Үкімет, ... ... ... және сот ... ... ... және өзін өзі ... туралы) нормалар
енген. Бұл нормалар Қазақстан ... ... ... ... ... және ... ... баяндалған ақырғы
IX бөлімде Ата заңға өзгерістер мен толықтырулар енгізу тәртібі туралы,
конституциялық ... мен өзге де ... ... ... және ... сөз ... ... Қазақстан Республикасының Конституциясы 9
бөлімнен, 98 баптан тұрады. Бұлардың ... ... ... ... Заңның құрылымына жасалатын ... оған ... ... ... ... ... береді. «Жалпы ережелер» деп
аталатын І-бөлім жаңа ... ... ... ... ... Республикада мемлекеттік билік біртұтас, ол Конституция мен ... заң ... ... және сот ... ... ... әрі ... жүйесін пайдалану арқылы, өзара іс-қимыл жасау
принциптеріне сәйкес жүзеге аырылатындығын ... Бұл ... ... ... ... ... ... принципі.
Билікті бөлу принципін шынайый іс ... ... ... әр ... ... қатысты мемлекеттік органдардың өз өкілдігі шеңберінде ... ... ... ... ... ... тежемелік, әрі тепе-теңдік
әдістері көп пайдасын тигізді.
«Адам және азамат» деп ... ... адам ... ... ... жеке ... құндылығын ашып көрсетеді. Онда жеке
адамның ... мен ... ... ... ... мен ... ... байланыстырылған. Қазақстан
Республикасындағы ең ... ... – адам және ... ... ... мен ... қадір қасиеті, жеке басына ... ... оның ... мен ... ... табылады және олардың
танылуы, сақталуы мен ... ... ең ... ... ... болып
саналады, оған ешкімде күмәнді болмауы тиіс. ... ... тек ... ғана, емес бүкіл қоғамның алдында қызмет етеді ол адамның, ... ... ... ... осы ... әркімнің еңбек ету
бостандығына, қызмет пен кәсіп түрін ... ... ... қауісіздік
пен тазалық талаптарына сай еңбек ету жағдайына, еңбегі үшін ... ... ... ... ... жұмыссыздықтан әлеуметтік қоғалуға
кепілдік беруге ... ... ... ... Тағы бір ... ... ... азаматы жасына келген, науқастанған, ... ... ... ... және өзге де ... ... оған
ең төменгі жалақы мен зейнетақының мөлшеріне, әлеуметтік қамсыздандырылуына
керілдік берілуіне, сондай-ақ неке мен, ... ... ... ... және ... ... ... көрсетуге, оалрды қорғауға негізделген
әлеуметтік ... ... ... өзге де ... ... ... шараларын іс жүзіде асыру. Осындай міндеттердің
негізінде адам мен ... ... ... жауапкершілігі туындайды.
Әр адам мемлекет алдындағы өз жауапкершілігін сезініп, оны әрқашан жадында
ұстау қажет. ... ... мен ... көрсетілген адам мен
азаматқа тиесілі құқықтар мен бостандықтардың, кепілдіктердің толық берілуі
тек ... ... Ол ... - адамның ... ... ... құқықтық тұрақтылық байланысы. Қазақстан Республикасы
азаматының, әрине, өзге шет ел ... ... жоқ ... бар, олар ... ... мен ... ... иелі және
кепілдіктермен қамтамасыз етіледі. Қазақстан ... ... ... ... және ... ол ... ... берілгеніне
қарамастан, біріңғай және тең болып табылады.
«Президет» деп ... ІІІ ... ... ... ... жаңа мәртебесін толық бейнелейді, ол ... ... ... ... ... Өз ... ол пайдалануға ерікті
және мемлекет органдарының біреуіне де ... ... ... өкімет
органдарына бағынбайды және олардың алдында есеп ... ... ... ... өз ... ... алған. Тек ерекше
жағдайларда ғана, ... ... ... атқару кезінде заңсыз іс-
әрекеті үшін, мемлекетке ... ... ... яғни ... не ... ... жау жағына шығып кетіп, шет мемлекеттердің республикаға
қарсы дұшпандық әрекетін жүзеге ... ... ... ... ... ... Президент жауап береді және
бұл үшін Парламент оны қызметінен босатуы мүмкін.
Қазақстан Республикасының ... ... ... адам және ... ... мен бостандықтарының кепілі. Ол
белгіленген тәртіппен Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... өз ... шықпай қазақстан Республикасының Коституциясына сәйкес, заңдарды
орындай отырып, ... ішкі және ... ... ... ... ... ... Конституциямен салыстырғанды қазіргі Конституцияда
Президенттің заң шығару ... ... ... Бірақ, бұл жағдай
Президенттің заң ... ... ... ... ... ... 3) ... бойынша Президент Үкіметке заң
жобаларын Парламент мәжілісіне енгізуді тапсырады. 53-бабының 4) ... ... ... бірлескен отырысында Президентке оның
бастамасы бойынша әр палата депутаттары жалпы ... ... ... бір жылдан аспайтын мерзімге заң шығару өкілеттігін ... ... 2) ... ... ... заңдар жобаларын қараудың
басымдылығын белгілеуге, сондай-ақ осы жоба жедел қаралады деп ... бар, ... өзі ... заң ... енгізілген күнненбастап бір ай
ішінде қарауға тиісті екенін білдіреді.
Парламенттің конституциялық мәртебесі билікті бөлу ... ... ... ... ... ол заң ... ... асыратын дербес мемлекеттік орган, бірақ олармен бірлесіп, үйлесімді
жұмыс істеуі тиіс [27].
Парламенттің өкілеттігі оның алдындағы коституциядағы Жоғарғы Кеңестің
өкілеттігіне қарағанда ... ... ... ... ... туралы шешім қабылдамайды, тек қана бастама көтереді.
Республика Бас ... және ... ... ... ол тек қана тағайындауға келісім береді, заңдарға ресми
түсіндіру бермейді. ... ... тек қана заң ... ғана ... ... бақылау функциясын шектеулі күйде жүзеге асырады. Кейбір
кездерде Конституцияны қайта ... ... оған ... мен ... ... ... ... мемлекетке опасыздық жасаған кезде
юрисдикциялық функциялар атқарады. Паламент Жоғарғы Кеңеске қарағанда
жалғыз заң ... ... ... ... ... ... жағдайлар мен тәртіпте заң шығарумен Республика Президенті де
айналыса алады.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің конституциялық-құқықтық мәртебесі ... ... ... ... ... ұшырады. Министрлер
Кабинетінің орнына Үкімет деген терми қолданылатын ... ... ... үшін ... Президент пен
заңда көрсетілген кезде Парламент алдында жауап береді. Алдынғы Республика
Конституциясында Министрлер ... тек қана ... ... ... ... Конституцияда Үкіметтің өкілеттігі тереңірек ұарастырылған. 1993
жылғы Конституцияда ... ... ... ... ... құқылы деген жалпы сөз тіркесі қазіріг Конституцияда нақтылы
өкілеттік бағыттарын тізіп кқрсетумен ... ... ... ... ... ... ... органдар жүйесін басқара отырып, Қазақстан Республикасының Үкіметі
оның жүргізуіне ... ... ... ... ... күші бар ... ... жатқызылған мәселелерді
өз алдына дербес ... Ол өз ... ... ... ... ... Республикасы Президентінің
Жарлықтарының, Қазақстан Республикасы ... ... және ... да нормативтік құқықтық актілерінің ... ... ... ... ... ... Президенті
алдында жауап береді.
Үкіметті Республика Президенті құрады және ... ... ... ... және жаңадан сайланған Республика Президенті
алдында өз өкілеттігін доғарады. Дегенмен, ... ... ... ... ... ... Үкіметі өз міндеттерін атқара береді.
Президент Үкіметті Парламенттің ... ... Бұл ... ... келісімімен тағайындаудан көрінеді. Егер Президент
Парламент ұсынылған ... ... екі ... келісім
бермегенде Парламентті тарата алады. Және жаңа ... ... ... мен ... ... ұсыныстарды Премьер-министр
тағайындалғаннан кейін он күн ... ... ... ... ... ... ... құрылады: Республиканың
Премьер-Министрі, Премьер-Министрдің орынбасарлары, ... ... ... министрлер, Республиканың мемлекеттік комитетінің
төрағалары. ... ... ... ... ... ... және босатады. Үкімет ... ... ... және
Қазақстан Президентіне ант береді [26].
Премьер – Министр өзі тағайындалғаннан кейін бір ай ... ... ... бағдарламасы туралы баяндама табыс етеді. ... ... ... ... екі ай ... ... ... баяндама табыс етеді.
Үкімет мемлекеттік, аймақтық саясатының негізгі бағыттарын әзірлеп,
жүзеге асырады.
Экономика саласында Үкімет ... ... ... және ... ... ... асыруды, экономикалық
кеңістіктің бірлігін және ... ... ... ... ... ... оның ... туралы жөніндегі есепті
ұсынады, салық саясатын әзірлейді.
Әлеуметтік салада Үкімет ... ... ... ... ... ... іске асыру бойынша ... ... ... ... ... саласындағы
конституциялық кепілдіктерін қамтамасыз етеді, мәдениетті, білімді,
денсаулық сақтау ісін ... ... ... ... және жүзеге
асырады.
Заңдылықты және құқық тәртібін бекіту саласында Үкімет құқытық
реформаның жүзеге асырылуын ... ... ... ... бойынша, сыбайлас жемқорлық және қылмыспен күрес бойынша ... ... ... ... және қоғамдық тәртіпті қорғау бойынша
шараларды жүзеге асырады.
Халықаралық салады Үкімет Республиканың шетелдік ... ... ... ... ... ... ... саясатты жүзеге асыру жөнінде шаралар әзірлейді, келіссөздер
жүргізу және үкіметаралық келісімдерге қол қою ... ... ... ... Президентпен қатар Премьер-Министрдің өкілеттігі
кеңейтілді. Премьер-Министр ... ... он күн ... ... құрылымы мен құрамы туралы ... ... ... ... ... тек қана Үкіметтің ғана емес ... ... ... Ол Үкімет қызметін ұйымдастырып, оған басшылық
жасайды және оның жұмысы үшін дербес жауап береді.
Алғашқы рет ... ... 1993 жылы 28 ... ... сәйкес, Конституциялық Сот құрылған болатын. Ол ... ... ... ... ең ... сот органы
болды. Конституциялық Сот өз өкілеттігін ... ... 1995 ... 29 ... ... ... ... Кеңесі туралы» заң күші бар Жарлығына дейін
жүзеге асырды.
Қазақстан Республикасының ... ... ... үстемдігін қамтамасыз ету мақсатында құрылған мемлекеттік
орган. Қазақстан Республикасының Конститутциясының ... ... ... жеті мүшеден тұрады. Кеңес төрағасы мен екі мүшесін
Парламент сенатының төрағасы, ал қалған ... ... ... алты жыл ... ... және ... Кеңес мүшелерінің жартысы әр бір үш жыл сайын
жаңартылып отырады. Онвң ... 30 ... ... ... ... жоғарғы заң білімі, заң мамандығы бойынша кемінде бес жыл стажы
бар ... ... ... ... президенттің, Сенат Төрағасының, Мәжіліс
Төрағасының, парламент депутаттары жалпы ... ... ... ... ... ... бойынша:
1) дау туған жағдайда Республика ... ... ... ... және ... референдум
өткізудің дұрыстығы туралы мәселелерді шешеді;
2) Парламент қабылдаған ... ... ... ... қол ... дейін қарайды;
3) Республиканың халықаралық шарттарын бекіткенге дейін олардың
Конститутцияға сәйкестігін қарайды;
4) Конститутцияның ... ... ... Республикасының Конституциялық Кеңесі, ең алдымен,
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... » ... заң күші бар Жарлығының 1-
бабына сәйкес, мемлекеттік ... ... ... ... аумағында
Қазақстан Республикасы Конституциясының жоғары тұруын қамтамасыз етеді.
Яғни, Конституциялық Кеңестің қызметі ... ... ... ... сонымен қатар ол өз өкілеттігін жүзеге асыру кезінде
дербес және ... ... ... лауазымды адамдар мен
азаматтарға ... ... ... ғана ... әрі ... өзге де ... негізге ала алмайды [31].
Конституциялық Кеңестің қызметіндегі келесі бір өзіне тән жері –
Парламент қабылдаған ... ... ... ... қол қойғанға дейін қарауы. Конституцияда бекілілген бұл ... ... жаңа ... ... әлі де ... ... реттемей тұрып, конституциялығын анықтауға мүмкіндік ... ... ... ... кейбір маңызды құқықтық
актілердің заң шығарушы орган арқылы қабылданғаннан кейін міндетті түрде
Конституцияға ... ... ... ... ... ... ... бұндай практика қоғамдық маңызы ... ... ... қосымша кепілдік берген болар еді.
Конституцияның 85–бабына сәйкес жергілікті атқарушы ... ... ... ... ... ... ... Жергілікті
атқарушы органдар тиісті аумақтың мүддесі мен даму қажеттілігін ұштастыра
отырып, атқарушы биліктің жалпы мемлекеттік ... ... ... ... ... жаңа заңға сәйкес әкімият деп аталады.
Әкімият – алқалы орган, оны тиісті әкімшілік – ... өз ... ... ... ... ... асыратын әкім басқарады.
Әкімияттың дербес құрамы тиісті мәслихат сессиясының шешімімен келісіледі.
Әкімдер Республика ... мен ... ... ... ... ... тапсырылған аумақта мемлекеттік саясаттың ... ... ... ... органдарының барлық аумақтық
бөлімшелерінің үйлесімді ... ... ... ... атқарушы органдарға басшылықты қамтамасыз ... ... ... ... ... ... өкілеттігі
берілген тиісті аумақтың әлеуметтік-экономикалық дамудың жай-күйіне жауапты
болады[33].
Облыс ... ... бар ... және астананың) әкімін Премьер-
Министрдің ұсынуы бойынша Қазақстан Республикасының Президенті қызметке
тағайындайды. Облыс ... ... бар ... ... ... Республикасының Президенті қызметінен босатады.
Аудан (облыстық маңызы бар қала) әкімі Қазақстан Республикасының
Президенті ... ... ... ... ... ... (облыстық маңызы бар қала) әкімі Президент белгілеген тәртіпке
қызметінен ... және өз ... ... ... ... ... ... бар қаланың және
астананың әкімдерінің өкілеттігі жаңадан сайланған Президент қызметіне
кіріскенде ... ... ... ... ... ... басқа да
бөлімшелер мен қызметтер кіреді. Жергілікті атқарушы органдарды ... оның ... ... ... Облысты, ауданды, қаланы басқару
схемасын әкімнің ұсынысы бойынша тиісті мәслихаттар бекітеді.
Тиісті әкімшілік-аумақтық бөліністің әкімі, сондай-ақ ... және ... ... ... ... ... [26].
Жергілікті атқарушы органдардың жұмысын ұйымдастыру, құқықтық және
материалдық- техникалық қамтамасыз ерту үшін әкім аппараты құрылады.
Жергілікті ... ... ... ... және ... ... ... қызметке, заңдарда белгіленген
тәртіпте нысанды киім кию құқығы және ... ... өзге де ... ... басшыларды қоспағанда, тиісті әкімшілік-аумақтық бөліністің
әкімдері тағайындап, босатады.
Қазақстан Республикасындағы ... ... ... – құқықтық негіздері.
Конституцияның 89-бабына сәйкес Қазақстан Республикасында жергілікті
өзін-өзі басқару танылады.Жергілікті өзін-өзі басқару деп жергілікті маңызы
бар мәселелерді ... ... өзі ... ... ... ... ... басқаруды тұрғын халық тікелей сайлау
жолымен жүзеге асырады. Өзін-өзі басқару ... ... ... жинақы
тұратын аумақты қамтитын селолық және қалалық жергілікті ... ... және ... ... ... ... ... басқару
органдарының жұмыс тәртібін сол қаланың кенттің, ықшам ауданның және т.б.
тұрғындары өздері ... ... ... ... олардың
қызметімен өкілеттілігнің жалпы көлемін ғана белгілейді. Конституцияға
сәйкес жергілікті өзін-өзі ... ... ... мен ... жұмыс
тәртібін заңмен белгіленген шекте азаматтардың өздері белгілейді.
Басқа реттерде жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... ... қызмет нысаны бойынша және жергілікті
және атқарушы ... ... ... ... әр түрлі, кірістердің
қосымша көздерін ашатын органдар құруға әбден болады.
Жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... үйлерді ұстау жөніндегі комитеттерді, ... ... ... ... ... ... үйлік, кварталдық
комитеттер мен ... ... ... ... ... ... ... кәсіби және басқа да еркін білдіру түрлері жатады.
Конституция жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... белгіленген өкілетті шегінде кепілдік береді.
«Қорытынды және өтпелі ережелер» деп ... ... Ата ... ... ... ... бұрынғы Конститутцияның күші қай
кезден бастап жойылғаны нақтыланып, Ата Заңға өзгерістер мен ... ... ... ... 1995 ... Конститутция күшіне
енгенге дейінгі қолданылып келген заңдардың одан әрі қарай ... ... және өзге де ... ... ... Ата ... өз ... мен қисыны жөнінен
баршаға айқын түсінікті деп айтуға болады.
Елімізідің 1995 ... ... ... уақытты болашақпен
байланыстырып, демократиялық мемлекетті құруға қоғамымызды біріктіріп,
жаңдандыры түсетін ... ... ... ... ... ... мемлекет ретіндегі жоғары мақсаты мен басты
міндеттері тұжырымдалған.
3 Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік билік нысаны
3.1 ... ... ... және атқарушы биліктің басшысы ретінде Президент лауазымы
бірінші рет Америка Құрама ... ... ... ... ... көптеген
елдерде ел Президенті қызметі орнықтырылды. Президенттік қазіргі танда
Еуропаның, Азияның, Африканың, ... ... ... саяси
жүйесінің элементі болып табылады.
Президенттік институты президенттік, сондай-ақ парламенттік ... ... ... ... Парламенттік басқару жүйесі
кезінде ел басшысы қызметін Президент атқарады, ал нақты атқарушылық билік
Парламент ... есеп ... ... ... ... ... Президент кең өкілеттікті және ерекше ... ... ... ... ... ... ... Президент
алдында жауап береді, Үкімет мүшелерін Президент өз қалауымен ... және ... ... ... ... ... ұсыныс
енгізуге, Парламент қабылдаған заңдарға қол қоюға немесе ... ... ... ... өз ... заң күші бар ... ... Президент лауазымы бойынша Қарулы Күштердің Бас қолбасшысы болып
табылады; Президент ... ... тыс ... ... ... және ... бұрын Парламент сайлауын тағайындауға
құқылы; Президент референдум ... ... ... ... және
басқаларына құқылы. Президенттік Республика дүние ... ... оның ... ... Францияда, Италияда, ... ... ... ... ... ... және басқаларында қызмет етеді.
1. Президенттің құқықтық мәртебесі
Мемлекеттік органның Конституциямен белгіленетін құқықтық мәртебесі
мемлекеттік билік органдары ... ... ... ... ... 1993 жылғы Конституциясында Президент туралы
тарау Жоғарғы Кеңес туралы тараудан кейін ... Ол ... кең ... ... ... заң ... және ... орган ретінде танылғандығын білдіреді. Конституция ... ... ... ... ... ... ... Конституциясы мемлекеттік билік органдары жүйесінде бірінші орынға
Президентті қойды. Сөйтіп, ... ... ... ... ... ... ... қағиданы бекітті [18].
Н.Ә. Назарбаев басқарудың президенттік жүйесін: "мемлекеттің бүгінгі
таңдағы басшыларының қайсыбір мүдделері мен амбициялары ... ... ... Және бұл, ... ... үшін ... ұзақ ... үшін қажет" деп жазды. 12-шақырылған Қазақстан Республикасының
Жоғарғы ... ... ... және ... заң шығару органының
кейбір өкілеттігі уақытша берілгеннен кейін Президент ... ... ... ... ... және ... ... айтарлықтай жоғары
Конституциялық және жай заңдық күші бар жүздеген Жарлықтар шығарды. Бұл заң
шығармашылық салада ... ... пен ... ... ... ... президенттік жүйесін нығайтуда айтарлықтай мәні болды.
Конституцияның ... ... ... ... ... орнын
белгілейтін 40-бабы Президенттің мәртебесін сипаттаудың ... ... ... ... ... сәйкес Президент мемлекет
басшысы болып табылады. Мемлекет уәкілдігі ел ішіндегі ... ... да ... атынан бағаланады. Сонымен бірге Президент
мемлекеттің жоғары ... ... ... Заң ... ... осындай сипаттамасы оның бірде-бір билік тармағына
жатпайтындығын және ... ... ... органдары жүйесінде
ерекше орын алатындығын білдіреді. Конституция Президенттің ерекше жағдайын
тани келіп, Президенттің мемлекеттік ... ... ... түрде жұмыс істеуін және билік органдарының халық ... ... ... ... Бұл ... Президент мемлекеттік биліктің барлық тармақтарынан жоғары ... ... бола ма? ... мәртебені талдау мұндай пікірдің
негізсіздігін көрсетеді. Қазақстан ... ... ... заң ... атқарушылық және сот тармақтарына бөлу
орнықтырылған. Осы принципке орай биліктің әр ... өз ... үшін ... ... ... ... өкілеттіктер берілген. Тек
Парламент заң шығару өкілеттігін берген жағдайда ғана шектеулі уақыт ішінде
Президент заң қабылдай алады. Сот ... ... ... ... Сондай-ақ атқарушы билікке қатысты да ... ... ... ғана ... ... Одан әрі, ... ... ... тежеушілік және тепе-тендік жүйесі Президенттік
биліктің ... ... ... ... ... мүмкіндік бермейді.
Президентке Парламенттің және сот билігінің ... ... ... Оның үстіне, мәртебесі бойынша ол ... ... ... Қазақстан Республикасының 1993 жылғы Конституциясында ... ... ... ... басқармайды. Қазақстан Республикасының
1995 жылғы ... ... ... ... Үкімет жүзеге асырады
және ол атқарушы органдарды басқарады. Сонымен ... өз ... ... алдында Үкіметтің өзі жауап береді. Көрсетілгендерден ... ... ... ... ... ... ... тосқауыл қоятындай басқа да ... ... ... ... беру жолымен жеті жылға тікелей сайлау
негізінде халық сайлайды. Және сайлау баламалы сипатта ... ... ... ... ... қатарынан екі мерзімнен артық сайлануына
жол бермейді. Президент өзінің норма шығармашылық өкілеттігін шеңберінен
артық ... ... ... ... оның ... ... деп тани ... [22].
Қазақстан Республикасы Президенті халық пен мемлекеттік биліктің,
Конституцияның ... адам мен ... ... ... рәмізі және кепілі болып табылады. Президенттің халық
бірлігінің рәмізі ... ... ... оны ... басшылығына көп
ұлтты халық сайлайды. Президент халық еркінің бірлігін білдіреді. ... ... ... ... құқылы. Президенттің мемлекет билігінің
кепілі болып табылатынының себебі, ол билік тармақтарының ... оның ... ... ... ... етуін қамтамасыз етуі
тиіс. Президент Конституцияның, мемлекеттің басқа зандарының сақталуында
мемлекеттік билік органдарының жауапкершілігін қамтамасыз етуі ... ... ... ... ... ... тәртібі
Қазақстан Республикасының Президентін сайлау Конституцияға және
Президенттің "Сайлау ... ... ... ... ... Конституциясына сәйкес Президент ... ... тең және төте ... ... ... ... ... азаматтары жасырын дауыс беру арқылы жеті жыл мерзімге
сайлайды. Президент сайлауының баламалығын ... ... ... ... ... ... заң күші бар Жарлығында бекітіледі.
Конституция ... ... ... қойылатын негізгі
талаптарды белгілеп берді. Мемлекеттің басшысы және ... ... ... ... ... ... үшін ... кандидат
кемелденген жасқа келген, өмірлік мол тәжірибе ... ... ... ескере келе, Президенттікке Қазақстан Республикасының кемінде 40
жасқа толған азаматының сайлана алатындығы ... ... ... ... жас ... ... Барынша кең тараған норма
бойынша, Президенттікке 35 жасқа толғандар сайлана алады. Президенттікке
тілек білдіргендерге АҚШ-та, Мексикада, ... ... ... ... жас ... ... ... 1995 жылғы Конституциясы бойынша ... ең ... жас шегі ... ... 1998 жылы бұл шектеу
алынып тасталды. Жастың жоғары шегің белгілеудің бір ғана себебі бар ... ... ... ... ... ... басынан
кетпейтін кеңестік кезең тәжірибесін ... ... ... ... үшін ең аз жас ... ... ... жастың рұқсат
етілетін ең жоғары деңгейі белгіленбейді. Мысалы, Индияда мемлекет басшысы
орнына ... ... ... сайлау тәртібі қабылданған. Ресей
Федерациясының Конституциясы да ... үшін ... ... жас ... белгілемейді. Денсаулығы мықты сақталған адамның жасы
ұлғайған сайын саяси тәжірибесі молыға, ұйымдастырушылық ... ... және ... ... ... ... тәжірибе көрсеткендей,
мұндай бағыт өзін ақтайды да ... ... ... ... ... ... ... тумысынан Қазақстан Республикасының азаматы болуы керектігін
белгілейді. ... ... ... ... ... ... және
Францияда тумысынан осы елдің азаматы болып табылатындар ғана Президент
бола алады.
Конституцияда Қазақстанда ... 15 жыл тұру ... ... ... ... ... бірі болып табылады.
Мұндай талаптың қойылуы дұрыс, ... ... ... ... үміткер
адам елді, халықты, оның тарихын, экономикасын, ұлттық ерекшеліктерін ... ... ... тиіс. Бұл талапқа орай бір даулы сұрақ тууы мүмкін:
адам Қазақстанда қатарынан 15 жыл тұруы керек пе ... ... ... ... 15 ... толатын болуы керек пе? Болашақта
Президенттік лауазымға ... ... ... ... осы ... ... ... ие болуы мүмкін.
Конституция Қазақстан Республикасы Президенттігіне мемлекеттік (қазақ)
тілді еркін меңгерген азаматтың сайлана ... ... ... ... ... ... ... жерінде құрылғандықтан, қазақ ұлты
сақталуын қамтамасыз етудің басты шарттарының бірі — оны сақтау ... ... өмір ... ... ... ... ... туындайды. Ел Президенттігіне үміткер азамат ... ... ... сөз жоқ, ... ... ... ... меңгеруі тиіс. Бұл
арада атап көрсеткен жөн, Қазақстан Республикасының Конституциясы Президент
лауазымына үміткерге ұлттық шек ... ... жоқ. Кез ... ұлттың
мемлекеттік тілді еркін меңгерген азаматы Қазақстан Республикасы Президенті
бола алады [29].
"Сайлау туралы" заң күші бар ... ... ... ... тағы бір ... ұсынады. Үміткер жеке бір табынушылыққа қызмет
етпеуі тиіс. Мұндай талап ... ... ... ... ... кез ... ... сияқты, қайсыбір дінді ұстауы
немесе ұстамауы мүмкін. Алайда, дін ... ... ... ... ... ... Ол ... әр түрлі дінді ұстайтын
азаматтардың дауыс ... ... ... ... ... ... ... бүкіл халықты ойлауы керек. Одан ... заң ... ... ... өтемеген адам болмауы
керек: ол белсенді сайлау құқығының иесі болуы тиіс.
Қазақстан Республикасының Конституциясы Президент ... ... ... ... ... және ... тыс Президент сайлауы
өткізілуі мүмкін. Президенттің кезекті сайлауы желтоқсанның бірінші
жексенбісінде өткізіледі және ... ... жаңа ... сайлау
мерзімімен тұспа-тұс келмеуі керек. Республика Президентінің кезектен тыс
сайлауы Президент лауазымынан мерзімінен бұрын босаған ... ... ... ... ... ... тыс ... Президент
өкілеттігі мерзімінен бұрын тоқтатылғаннан кейінгі екі ай мерзім ішінде
өткізілуі тиіс.
Қазақстан Республикасы Конституциясы ... ... үшін ... ... ... ... белгіледі. Егер дауыс беруге
сайлаушылардың 50 % проценттен ... ... ... ... болып
есептеледі. Дауыс беруге қатысқан сайлаушылар дауысының 50 процентінен
астамын алған ... ... ... ... Егер ... ... дауыс санын ала алмаса, қайдан дауысқа ... көп ... ... екі кандидат қатысады. Дауыс беруге қатысқан
сайлаушылардың ең көп ... ... ... ... деп ... ... сайлау туралы" Заңы Президент сайлауы тәртібін
егжей-тегжейлі ... ... ... өз ... мүше ... ... ... жоғары органдары ... ... ... ... ... ... ... да берілген [28].
Қазақстан Республикасы Конституциясы бір адамның Республика
Президенттігіне ... екі ... ... ... ... ... қағида Ресей Федерациясы Конституциясында да кезделген.
Бұл конституциялық ... ... ... ... қалыптастыру мүмкіндігіне жол бермеуден туындайды. Сонымен
бірге Президенттік лауазымға ... екі рет ... ... болашақ
Президент лауазымына сайлану үмітін жоғалтпайды.
Қазақстан Республикасы Конституциясында Президентті ... ... ... ... ... тек ... сайлауда сайланады.
Президенттің кезекті сайлауы желтоқсанның бірінші жексенбісінде ... ол ... ... ... жаңа ... ... мезгілі тура
келмеуі керек. Республика Президентінің кезектен тыс сайлауы жүргізілмейді.
Конституция бүкіл ... ... ... ... ... де ... Қазақстан Республикасының Президенті Парламент
депутаттарының, Конституциялық Кеңес мүшелерінің, Жоғарғы Сот мүшелерінің
қатысуымен салтанатты ... ... ант ... ... ... ... мәтіні 42-бапта келтірілген: "Қазақстан ... ... ... ... Республикасының Конституциясы мен заңдарын қатаң
сақтауға, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарына кепілдік ... ... ... ... ... мәртебелі міндетін
адал атқаруға салтанатты түрде ант етемін".
Президенттің басшы және жоғары лауазым иесі ретіндегі жоғары ... ... ... қажет етеді. Президент халықтың еркін
білдіргенмен, оның ... ... ... ... ... ... ... қолдау тауып және мақұлданып ... жоқ. ... ... ... ... ... ... ғана айтылып
қоймайды, сондай-ақ Президенттің ар-намысына, қадір-қасиетіне тиетін сөздер
де айтылады. Президентті, оның ... ... ... ... ... ... ... Президентке қатысты да сын ескертпелер
айтылады. Сезім құлдығындағы сыни пікірлер кейде ... ... ... ... ... Бұдан кейбір адамдардың құқықтық санасы
деңгейінің төмендігі және демократиялық ... мен ... ... ... Құқықтық сананы жаппай қалыптастыру және
демократиялық ... ... ... тиянақтау едәуір уақытты
қажет етеді. Екінші жағынан, мемлекеттік ... ... ... адамдар бір ғана жазалау шараларымен жаппй оң құқықтық сананы
қалыптастыруға және демократиялық ... ... ... ... адамдарына қатысты құрмет сезіміне тәрбиелеуге болмайтындығын
саналы түрде сезінулері тиіс. ... ... келе ... ... ... 21 ... ... баршаға құқықтық білім беру жөніндегі
шаралар ... ... ... қабылдады. Қазір халықтың барлық қабаттарын,
қызметкерлердің министрге дейінгі ... ... ... ... ... жұмыстары өріс алды [20].
Қазақстан Республикасы Конституциясының 46-бабына сәйкес мемлекет
басшысы ретінде Президент ... ... ие. ... ... мен, ... ешкімнің тиісуіне болмайды. Республика
Президентінің абыройына, қадір-қасиетіне ... ... заң ... тартылады. Әңгіме Президентті барлық азаматтарға қатысты заңның
қорғайтындығы туралы болып отырғандығын ескерген ... ... 1993 ... Конституциясы Президентті
лауазымынан босату және кетіру жөніндегі ... ... ... ... ... 1995 ... ... көрініс
тапты. Президентті лауазымынан босату және кетірудің айтарлықтай күрделі
тәртібі белгіленді. Сырқаттығына ... өз ... ... ... қабілетінің үнемі болмауы кезінде ... ... ... мүмкін. Мұндай жағдайда Парламент әр Палата ... ... және ... ... ... ... ... комиссия
құрады. Мерзімінен бұрын босату туралы шешім ... ... ... ... ... және ... ... рәсімінің сақталғаны туралы қорытындысы негізінде әр Палата
депутаттары жалпы санының кемінде төрттен үшінің ... ... ... ... ... ... қатысты ерекше
тәртіп белгілеген. Президент өзінің міндетін атқару ... ... тек қана ... ... жасаған жағдайда жауап береді. Осы үшін
Парламент Президентті ... ... ... Кінә тағу және оны ... шешім Мәжіліс депутаттарының кемінде үштен бірінің бастамасы бойынша
Мәжіліс депутаттарының жалпы санының көпшілік ... ... ... кінәні тергеуді Сенат ұйымдастырады және оның ... ... ... ... көпшілік даусымен Парламент Палаталарының
бірлескен отырысының қарауына беріледі. Осы мәселе бойынша түпкілікті шешім
Парламент Палаталарының ... ... әр ... ... ... ... төрттен үшінің көпшілік даусымен қабылданады. Мұндай
жағдайда Жоғарғы Соттың тағылған кінәнің негізділігі туралы ... ... ... ... ... ... ... қорытындысы болуы тиіс. Егер кінә тағылған кезден бастап
екі ай мерзім ... ... ... ... ... Президентке
қарсы қойылған кінә қабылданбай ... деп ... ... ... ... ... ... кінә кез келген сатыда
қабылданбай тасталуы мүмкін.
Мұндай жағдайда Президенттің мемлекетке опасыздық жасағаны ... ... ... ... ... ... бұрын тоқтатылады
[23].
Қазақстан Республикасы Конституциясының 63-бабында көзделген жағдайда
Президент ... ... ... ... ... ... бұрын тоқтату туралы мәселені қараған кезеңде ... ... ... ... ... ... ... қағида
Парламент пен Президентті қарама-қарсы қоюға жол бермеу мақсатын кездейді.
Қазақстан Республикасының 1993 жылғы ... ... ... еді. Практика оның терістігін көрсеткендіктен, 1995
жылғы Конституция мұндай лауазымды қарастырмайды. Қазақстан Республикасының
Президенті қызметінен ... ... ... ... кетірілген, сондай-ақ
қайтыс болған жағдайда Республика Президентінің өкілеттігін алған мерзімге
Парламент Сенатының Төрағасына көшеді; ... ... ... ... қабылдауы мүмкін болмаған ... ол ... ... ... ... Төрағасының өзіне ... ... ... ... ретте ол Республиканың Премьер – министріне
көшеді. Оның ... ... ... өкілетігін тоқтатуға,
республикалық референдум тағайындауға, Конституцияға өзгерістер ... ... ... ... ... ... жоқ. ... шектеудің
мәні түсінікті: Президент міндетін атқарушы тарапынан ... ... ... ... ... оны халық сайлаған жоқ және ол халық
атынан сөйлей алмайды.
Конституция республика Президентінің лауазымына ... ... ... ... ... ... депутаты болуға,
өзге де лауазымды атқаруына және кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруына
құқығы жоқ. Егер ... ... ... ... болса, онда өзінің
өкілеттігін жүзеге асыру кезеңінде ол ... ... ... ... ... ... мәні бар. Егер ... бір мезгілде Парламент
депутаты болса, онда ол оның қызметіне ықпал ... ... ... алар еді, ол ... ... принципіне қайшы келер еді. Көптеген
Президенттер саяси партиялардың басшылары (жетекшілері) болып табылады ... ... ... тоқтата тұрмайды. Қазақстан Республикасының
конституциясындағы ... ... бір ... бір саяси Партия
үстемдігінің теріс ... ... және ... ... ... қарсы бағытталған. 2000 жылғы 25 шілдеде ... ... ... ... ... Заң қабылданды.
Бұл заң жаңа тәуелсіз Қазақстан мемлекетінің негізін қалаушылардың бірі,
Қазақстан халқының ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Тұңғыш Президенті ретінде Н.Ә. Назарбаевтың ... ... ... ... Заң ... ... ... Қазақстанның
ішкі және сыртқы саясатыңың негізгі бағыттарының, ... ... және ... ... ... ... қамтамасыз
етуді көздейді [16].
"Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті туралы" Конституциялық
заң Н.Ә. Назарбаевтың мемлекет алдындағы ... ... ... ... ... акт болып табылады. Заң тұңғыш ... ... ... үшін ол Президенттің лауазымында болған кезенде, сондай-ақ
кейін де ... ... ... құқықтарды ғүмырлық береді. Оларға
темендегі құқықтар жатады:
1. Ол Қазақстан халқына, мемлекеттік органдар мен ... ... ... ... ішкі және сыртқы саясаты мен қауіпсіздігінің
аса маңызды мәселелері бойынша тиісті мемлекеттік органдар мен ... ... ... ... ... ... жасауға құқылы.
2. Ол өзінің өкілеттіктерін аткаруды токтатқаннан кейін де ... ... мен оның ... ... ... ел үшін ... ... талқылау кезінде, сөз сөйлеуге,
Қазақстан ... ... ... ... Республикасы Кон-
ституциялық Кеңесінің, Қауіпсіздік Кенесінің құрамына кіруге құқылы.
Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президентінің занды қызметіне ... жол ... және ... әрекет заңмен қудаланады.
Н.Ә.Назарбаевтың ерекше ... атап өту ... ... Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев" ... ... ... Тұңғыш Президентінің жыл сайынғы Мемлекеттік
бейбітшілік және прогресс сыйлығы тағайындалды.
Заңда ... ... ... ... ерекше айтылған. Ол
мемлекетке сатқындық жасау ... ... өз ... ... ... іс-әрекет үшін жауапты болмайды. ... ... ... ... оның ... ... ... жеке және қызмет бабындағы көлігіне, жазылатын хат-ха-барларына,
ол пайдаланатын байланыс ... ... оған ... ... Заң ... қызметін қамтамасыз ету үшін қажетті іс-
шраларды көздейді. Ол ... ... ... ... ... ... ... көздейді. Осы конституциялық
заң кездеген шығыстарды қаржыламдыру республикалық бюджеттің қаражаттары
есебінен ... ... ... ... ... ... ... Жоғарғы Кеңес деп аталған ... ... ... ... ... Жоғарғы Кеңес жоғары өкілді орган
ретінде 1937 жылғы ҚСР Конституциясымен белгіленді. ... ... ... ... да ... Кеңесті мемлекеттік биліктің жоғары органы
ретінде таныды. Ол КСРО ... мен ... КСР ... ... құзырындағы барлық мәселелерді шешуге құқылы болды.
Басқаша айтқанда, Жоғарғы ... ... ... ... ... шешу құқығын иеленеді. Жоғары өкілді органның ... ... ... ... ... ... ... Кеңесі Парламенттей
болмады, өйткені онда билік ... және ... ... ... ... органдар болған жоқ.
Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы заң
мемлекеттік билікті заң шығару, ... және сот ... бөлу ... ... нәтижесінде Парламент және парламентаризм құруға қарай
маңызды бір қадам жасалды [10].
Қазақстан Республикасының 1993 жылғы Конституциясы ... ... ... заң ... және өкілді органы деп таныды.
Конституцияның Жоғарғы ... кең ... ... ... ... ... ... шын мәнінде мүлдем болған жоқ. Сонымен
бірге тежемелік және тепе-тендік жүйесі де орнықтырылмады. Сөйтіп, ... ... ... ... ... ... базасын жасады.
Тұрақты жұмыс істейтін Жоғарғы Кеңес, әрине, өз қызметін ... ... ... ... ... ... сын айту ... де болар
еді. Жаңа ұлттық құқықтық ... ... ... заңдарды 12-шақырылған
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесі қабылдады. ... ... ... бола ... жоқ және ... ... республика орныққан
жоқ. Н.Ә.Назарбаевтың пікірінше, Қазақстан үшін парламенттік республиканың
орнықтырылмағанының себебі, онда ... ... ... көп ... ... ... ... және ең бастысы, мұның
бәрін халықтың қалың көпшілігінің санасы қабылдамады. Бүгінгі таңда бізде
ол жоқ". Бұл үшін ... ... ... ... ... елді ... прогрессивті әдісі болып шығуы мүмкін.
Қазақстан Республикасының 1995 жылғы ... ... ... ... жүзеге асыратын жоғары өкілді ... ... ... ... Парламенті жоғары екілді орган ретінде де, ... ... ... де өмірге келді. Халық тікелей ғана емес,
Парламент арқылы да өзінің ... ... ... ... заң шығару қызметін жүзеге асыратын орган да
болып ... ... ... ... ... 1993 ... ... Кеңестің бірден-бір заң шығарушы орган ретінден
сипаттамасынан ерекшеленеді. Қазақстан ... 1995 ... ... бірден-бір заң шығарушы орган болып
есептелмейді. ... ... ... жағдайда Президент заң шығару
қызметін атқара алады. Сонымен ... ... заң ... ... ... және ... сипатта болатындығын да атап
айтқан жөн. Парламент өзінің заң шығару өкілеттігін берген жағдайда ... заң ... ... Егер Парламент зәру зандарды шұғыл қабылдай
алмайтындай болса Президент заң күші бар ... ... ... ... екеуінде де Президенттің заң шығару өкілеттігі уакытша ... ... ... ... ... заң шығару органы болып табылады.
Заң шығару қызметімен бірге Парламент, шектеулі көлемде болса да,
атқарушы ... ... де ... ... ... республиканың
бюджетін және оның орындалуы жөнінде ... пен ... ... ... ... Есеп ... есебін бекітеді, бюджетке
өзгерістер мен толықтырулар енгізеді. Парламент Үкіметтің ... ... ... тастауы және Үкіметтің қызметіне сенімсіздік
білдіруі ... ... ... ... бірінші рет Парламенттің екі
Палаталық ... және ... ... ... Мәжіліс Қазақстан
Республикасының барлық азаматтарының тілегін білдіреді, яғни ... ... ... ... Сенатқа депутаттардың бір бөлігі
жанама сайлау арқылы сайланады, енді бір ... ... ... депутаттары әкімшілік-аумақтық бірліктердің мүдделерін,
жергікті пікірлерді білдіреді. ... ... ... - ... республика
органы. Сондықтан Мәжіліс қабылдаған заң жобасы Сенат мақұлдағаннан кейін
күшіне енеді.
Қазақстан ... ... ... ... ... олар өз құзыретіндегі мәселелерді дербес шеше алады.
Конституция Парламент Палаталарының бірлескен отырысының ... ... ... ... ... Палаталары
бірлескен отырыстарында мемлекеттің айтарлықтай кең көлемді ... шеше ... ... айтқанда, Қазақстан Парламенті қызметінің
ерекшеліктерінің бірі осында болса ... Бұл ... ... ... ... Палаталарының бірлескен ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы
Конституциясы Парламенттің ... ... ... ... ... ... ... Сенат пен Мәжілістің бірлескен және жеке ... ... ... ... ... ... ... катаң кұзыреті бар
Мәжіліс пен Сенат үшін әр түрлі ... ... ... ... ... ... және ... жүйесін құрады. Атқарушы
биліктің болуы ... ... ... ... әуестенуінің
жолын кесу мақсатында Сенатқа Мәжіліске қатысты шектеушілік мүмкіндік
берілген. Мұны ... бір ... ... ... ... ... ... кездері калыптасқан сенімсіздік әлі күнге дейін жалғасып
келеді. Оның үстіне 12-13-сайланған Жоғарғы Кеңестердің таратылуы ... ... ... ... жоқ. ... ... ... қатысты халықтың саяси сенімінің бәсендеуі ... ... ... ... да ... (1995 ж.) ... ... адамдар
Мәжіліс сайлауының өтпей қалу мүмкіндігі ... ... ... ... ... ... өздерінің қабілеттілігін дәлелдеу үшін
мемлекет ісіндегі жағдайға негізінен ... ... ... ... ... мүмкін. Заң жобалары негізінен Үкіметтің бастамасы
бойынша енгізілетіндіктен Мәжіліс оны зор ... ... оған ... ... Тәжірибе көрсеткендей, Сенат Мәжіліске қатысты
тежемелік жүйесін мемлекеттік ... ... ... ... ... ... пайдалануға тырысады. Сонымен бірге, Парламентке ауыр
жұмыс жүктелген. Ол бұрын қалыптасқан белгілі бір ... ... ... қазіргі көкейкесті міндеттерін шешуге, өзінің заң
шығарушылық қызметінде ... ... ... ... ... ... ... көрсетуі тиіс. Қазақстанда ... ... ... ... Парламентке, оның жемісті заң шығару
қызметіне байланысты. ... ... ... ... ... жақсартқысы келетін барлық саяси күштер мүдделі болуы тиіс. Айналып
келгенде, Парламент мемлекеттік билік тармақтарының бірі ретінде ... ... және ... мемлекет құруда маңызды орын алады [9] .
2. Парламент палаталарының депутаттары
Сенат екі ... ... ... бір ... әр ... ... маңызы бар қаладан
және республиканың астанасынан екі адамнан, ... ... ... бар ... және ... ... ... органдары депутаттарының бірлескен отырысында сайланатын
депутаттардан тұрады;
2) Сенаттың жеті ... ... ... Парламент өкілеттігі мер-
зіміне тағайындайды, Сенат ... ... ... немесе тоқтатылған жағдайда Президент 10 күндік мерзімде олардың
орнына Парламент ... ... ... ... ... кем ... бес жыл ... отыз жасқа толған, жоғары
білімі және кем дегенде бес жыл жұмыс тәжірибесі бар, ... ... ... бар қала не ... ... аумағында кем дегенде
үш жыл тұрақты тұратын ... ... ... бола ... ... әкімшілік-аумақтық бөлінісін және шамамен
сайлаушылардың сан ... тең ... ... ... ... бір ... ... округтері бойынша сайланған 67 депутаттан ... ... ... ... ... ... ... өкілдік
жүйесі бойынша біртұтас жалпы ұлттық сайлау округінде сайланады. 25 жасқа
толған республика азаматы ... ... бола ... ... ... ... ... мүше бола алмайды: басқа өкілетті органға депутат
болуға, оқытушылық, ғылыми немесе өзге ... ... ... ақы
алатын лауазымды атқаруға, кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға, басшы
органның немесе ... ... ... ... ... ... жоқ. Осы ережені бұзу депутаттың өкілеттігін тоқтатуына әкеліп
соқтырады. Парламент депутатының ... ... ... ... ... өтуі бойынша оның бұрынғы қызметінің сақталуына
кепілдік ... ... ... ... Республикасы
Конституциясымен, Президенттің "Қазақстан Рсспубликасының Парламенті және
оның ... ... ... ... заң күші ... және ... ... құқықтық актілермен белгіленеді.
Парламент депутатының өкілеттігі республиканың Орталық сайлау комиссиясы
оны ... ... етіп ... кезден басталады. Парламенттің бірінші
сессиясында оның Палаталарының бірлескен отырысында депутаттар: "Қазақстан
халқына адал ... ... ... ... ... ... нығайтуға, оның Конституциясы мен заңдарына сөзсіз бағынуға,
маған жүктелген жоғары депутаттық міндетті адал ... ант ... ... ... ант ... Ант Үкіметтің, Конституциялық Кеңес
мүшелерінің, Жоғарғы Сот судьяларының қатысуымен ... ... ... ... ... ... ... қарай екі топқа
бөлуге болады:
1) Қазақстан Республикасының лауазымды адамдарына, органдарына қатысты
өкілеттік;
2) басқа мемлекеттердің ... ... мен ... органдарына
қатысты Парламент атынан берілетін арнайы өкілеттік.
Бір бөлігінде енгізілген уақытша шара ... ... және ... мен ... ... ... құқықтарын шектеуді
белгілейтін, сондай-ақ ... ... ... ... ... органдары қызметінің ерекше құқыктық режимін білдіреді. Төтенше
жағдай азаматтардың немесе ... ... ... анық ... ... төтенше шаралар қолданбайынша болмайтын
жағдайда ғана енгізіледі. Мұндай төтенше жағдай кезінде Парламентті тарату
оны одан әрі ... ... еді; 2) ... ... ... алты ... Парламентті таратуға тыйым салады. Мұндай
тыйым Президенттің Парламентке қатысты ойға келмейтін ... ... ... бағытталған белгілі бір ... ... бір ... болып табылады. Президент пен Парламент арасындағы
көзқарас алшақтығы текетірестік сипат алып кетуі де ... ғой; ... ... ... қымбатқа түсетін шара. Оның теріс саяси және
материалдық зардаптары болады немесе болуы мүмкін. Қандай ... ... ... ... кең ... болады, демократия
жағдайында оны тарату себептеріне, дұрыс - бұрыстығына ... әр ... ... ... ... таратуға құқығы бар бірден бір субъект
Президент болып табылатындықтан, пікірлер де Президент акциясына орай
айтылатын болады. ... жаңа ... ... ... ... шығынды қажет етеді. Сондықтан Парламентті жиі тарату
қоғам үшін ауыр жүк. Айтылғандарды және осындай мән-жайларды ескере ... ... ... кейінгі бір жыл ішінде Парламентті ... ... ... ... Үкіметі - атқарушы биліктің жоғарғы
органы
Қазақстан Республикасының Үкімет атқарушы билігін жүзеге асырады,
атқарушы органдардың ... ... және ... ... ... ... ... Республикасының атқарушы билігінің жоғары органы
болып табылады. Мұндай анықтама Қазақстан ... ... ... ашады, мемлекеттік билікті бөлісу жүйесіндегі орнын көрсетеді
және оның қызмет сипатын бағалайды. ... ... ... ... қызметіне басшылық жасайтын жоғары атқарушы орган ретінде ол ... ... ... ... ... ... ... биліктің жеке тармағы
болып табылады және ... ... ... ... ... ... ... билік жүйесіндегі орнын анықтайды,
биліктің басқа тармақтарымен өзара қарым-қатынасының нормативтік негіздерін
белгілейді. Конституция Үкімет пен ... ... пен ... ... ... ... және ... механизмін
белгілейді [8].
Үкіметтің сот билігімен де ... бір ... ... ... ... Конституциясына сәйкес Үкімет мемлекеттің
атқарушы билігінің жоғары органы ретінде ... ... ... ... ... қағидасында "бірыңғай" деген сөз
болмағанымен, баптың мазмүны атқарушы билік ... ... ... күмәндануға негіз жасамайды. Ол Конституцияның 87-бабымен
дәлелденеді, онда: "Жергілікті атқарушы органдар Қазақстан ... ... ... жүйесіне кіреді" делінген. Үкіметтің
атқарушы билік жүйесіндегі жоғары орган ретіндегі ... оның ... ... ... жүзеге асырылатын және атқарушы биліктің
жергілікті ... ... ... ... етіледі.
Үкімет атқарушы биліктің бірыңғай жүйесіне кіретін министрліктердің,
мемлекеттік комитеттер мен басқа да ведомстволардың (бірқатар ... мен ... ... ... бағыттайды. Үкімет
атқарушы биліктің жоғары ... ... ... ... Кон-
ституциясымен, Президенттің конституциялық заң күші бар ... да ... ... оның ... жатқызылған мәселелерді
жеке шешеді. Үкімет өз ... ... ... және өзге де ... ... ... ... орындалуын ұйымдастырады,
өзге де халықаралық шарттар жасасады, барлық атқарушы билік ... ... ... ... және ... бұзылуын болдырмау
үшін тиісті шаралар қолданады.
Үкімет қызметінің құқықтық негізі Конституция, зандар, Қазақстан
Республикасы Президентінің Жарлықтары болып ... ... мен ... ... ... ... ... құрады. Жоғарыда
айтылғандай, Премьер-Министрге кандидатураны Президенттің өзі іріктейді
және ... ... алу үшін оны ... ... ... келісімін алғаннан кейін Президент оны Премьер-Министр
қызметіне бекітеді. ... ... ... оның
орынбасарлары, Үкімет Аппаратының басшысы, ... ... ... бар Үкіметті құрады. Үкіметтің құрылымы мен құрамы
туралы ұсынысты Премьер-Министр тағайындалғаннан кейінгі он күндік ... ... ... ... ... ... және Республика
Президентіне ант береді [6].
Республика ... ... ... ... ... ... және жаңа сайланған Президент алдында өзінің өкілеттілігін
тоқтатады. Үкімет өз міндетін ... ... жаңа ... бекігенше
орындайды. Үкіметтің өкілеттігін тоқтату және оның кез - ... ... ... ... Президенттің өзінің жеке бастамасы бойынша ... ... бар. ... қызметінен босату бүкіл Үкіметтің
өкілеттігін тоқтатуды білдіреді.
Үкімет және оның кез - келген мүшесі егер езіне ... ... әрі ... ... ... емес деп ... өзінің орнынан түсетінін
Президентке мәлімдеуге ... ... ... ... ... ... оның
жекелеген мүшесінің орнынан ... ... ... ... Егер ... ... түсуін Үкімет мәлімдесе, оған Парла-
ментпен өзара қарым-қатынасына қатысты емес әр ... ... ... ... Үкіметтің өз ішінде еңсерілмейтін әр түрлі ... ... ... ... мүмкін. Үкімет мүшелерінің орнынан түсуіне олардың ... ... ... ... стилімен келіспеуі, сырқаты және
тағы басқалары себепші болуы мүмкін.
Парламент Үкіметке сенімсіздік вотумын ... ... ... ... егер ... Бағдар-ламасын Парламент екінші мәрте қайтарса
2) егер Парламент Үкімет енгізген заң жобасын ... ... ... ... ... ... Президентке мәлімдейді.
Республика Президенті он күн мерзім ішінде ... ... ... немесе
қабылдамау туралы мәселені қарайды. Егер Президент ... ... онда ол оның ... ... ... ... ... немесе
оның мүшесінің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді. Егер Премьер-Министр
орнынан түсуді мәлімдесе, онда оның ... ... ... ... ... ... білдіреді [5].
Премьер-Министр тағайындалғаннан кейінгі бір ... ... ... ... ... ... шешеді. Осы мерзімде Премьер-
Министр Үкімет қызметінің ... ... және ол ... ... ... Нақ осы ... ... Үкіметтің жаңа құрамы
Парламентке осының алдындағы Үкімет құрамының Бағдарламасын қолдау туралы
және өз қызметтерінде соны ... ... ... ... ... ... ... Үкіметтің жаңа Бағдарламасын қабылдамай ... екі ... ... ... ... ... ... баяндама ұсынады. Үкімет бағдарламасын Парламент әр ... ... ... ... екісінің көпшілік даусымен тағы
қабылдамай тастауына болады. Мұндай ... ... ... ... ... ... Үкімет құрамында болуға қатысты шектеуді көздейді.
Республика Үкіметі мүшелерінің: өкілді ... ... ... ... ... өзге ... ... басқа ақылы
қызметтер атқаруға; кәсіпкерлікпен шұғылдануға; коммерциялық ұйымның басшы
органының немесе байқаушы кеңесінің құрамына кіруге хақы ... ... ... ... ... ... белгілі бір
идеялар мен принциптер арқылы айқындала отырып, нақты тарихи кезеңдерді
қамтиды. Мұның өзі, ... ... ... өзін-өзі еркін билеу
принципімен қоса егеменді ... ... құру ... ... ... дәлелдеп берді. Бұл мәселелердің ауырлық ... ... ... ... өз ... кешіргендігін өмір тарихы сан рет
куәгер болғандығына ешкімде күмәнданбас. Сан ғасырлар бойы ... өз ... сарп ... қазақ ұлтының тәуелсіздік жолындағы күресін
айтпай-ақ, бертіндегі XX ... ... ... ... ... күш-жігерлерін, одан кейінгі, бұл ... ... ...... ... есімдерін еске түсірсек те
жеткілікті. Сол кездегі еліміздегі шым-шытырық ... ... ... ... қарамастан ұлттық идеялардың туын жоғары
тұрғыдан көтеріп, қазақтардың ұлттық, дербес, тәуелсіз ... ... ... жобасының Консепциясын (тұжырымдамасын) ... ... т.б., ... ... Ж.Ақпеев, М.Шоқай
ағаларымыздың ізгі ниеттері мен көре білгендіктері ... ... ... ... сөзсіз. Бұл құжаттағы тұжырымдар, әрине, еліміздің
егемендігі мен тәуелсіздігін алғаш рет анықтаған ... (1990) ... заң (1991) ... ... ... ... ... артықтау болмас. Әрине, бұрынғы және кейінгі өмірімізді,
шынайы, ... не ... ... ... ... ... ... және егемендігіне көз жеткізе аламыз. Өйткені, елдің толық
егемендігі мен ұлттық тәуелсіздік ... қол ... ... ... ... әр қилы саяси партиялардың, тіпті ұлттық бұқаралық
қозғалыстардың арасындағы әмірші ... ... ... ... ... ... Өмірде болған құбылмалы процестер,
өз кезінде талай келеңсіз жақтарға соқтырып, азаматтық ... ... ... ... ... ... ықпал
еткендігі аталған ұлттық идеяның әдейі ... ... ... ... да ... ... өмір процестерін дұрыс ұсыну үшін шынайы
демократиялық құқықтық мемлекет құру ... ... ... ... ... қауымдастығының ірге тасын қалаудың ... ... ... ... ... ... тарихи
жағдайлардағы халықтардың өзін-өзі билеу нысанасына қайта-қайта зер салып,
пысықтауымызға итермелейді.
Қазақ елінің саралап өткен даму ... ... ... ... ... ... пікірлер аз емес.
Белгілі заңгер ғалым ... ... ... ... ... 4 ... ... Кеңес дәуіріне дейінгі (1900-1917ж.ж. ұлттық – демократиялық
идеяларының Алаш конституциясының ... ... ... дәуірі (20 жылдар мен 80 жылдардың аяғы);
- Кеңес дәуірінің аяқталуы (80 жылдардың аяғымен 1990 ... ... ... ... ... ... дамуының алғашқы сатысы «де-факто» (1990 қарашасынан
бастап).
Әрине, ... ... ... күмән келтірмей, өз тарапымыздан
еліміздің кеңестік дәуіріндегі конституциялық заңдарының қалыптасуымен
дамуының КСРО ... ... даму ... мен ... Ата өткенді жөн көрдік. Тек мұның өзінде ғана 4 ... ... ... ... ... ... ... ресімделуі және
РКФСР құрамына ... ... ... ... Бұл кезең 1917-1922 жылдар аралығын қамтиды, яғни 1918 жылғы
РКФСР Конституциясының ... ... және ... негізінде егеменді
республикалардың конституцияларын қабылдау. Соңғылардың өзін екі ... ... 1) 1919 ... қабылданған Латвия, Беларусия және Украина
конституциялары, бұларға тән қасиет: ас ... ... ... ... ... тығыздығы; мемлекеттік механизм, сайлау
жүйелері туралы мәселелердің реглементелуінің (реттелуінің) ... ... 2) ... ... ... ... республикалары
конституцияларының қабылдануы, бұлардың алдыңғыларға қарағанда кең ... ... ... ... ... т.б. мәселелерінің
конституциялық реттелу сферасының кеңейтілуі, сондай-ақ, мемлекеттік өкімет
пен басқару органдарының ... ... ... бауырлас
республикалардың заңдарын есепке алып, пайдалануы, өзгешелеу. Бұл ... ... ... ... (1917) мен ... жылдардағы
Түркістан автономиялық республикасының конституциялары сай келеді.
2-кезең: алғашқы КСРО Конституциясының (1924) ... ... ... ... одақтас, автономиялық республикалардың
конституцияларын қабылдау. Шын мәнінде, хронологиялық уақытына қарасақ, ... 1923 ... ... ... жылдар аралығында барлық одақтас
республикаларда коснтитуциялар қабылданып үлгерілді. ... ... ... ... ... конституциялардың қатарына РКФСР, БКСР,
УКСР, Грузия, Армения, ... ... ... ... бар. Бұлар КСРО құрылғанға дейін де – Республика түрінде
қызмет атқарып ... және де ... ... да бар еді. ... ... өз ... Одақ конституциясымен сәйкестендіру
жұмысы ғана ең ... ... ... Демек, бұлар қолданылып жүрген
конституциялармен тығыз сабақтастығын сақап қалды.
Ал, екінші топтағы ... ... Орта Азия ... ... ... айталық, Өзбекстан, Түркіместан және
Тәжікстан, КСРО құрылғаннан кейін пайда ... ... ... тән
жалпы қасиет: бұл конституциялар КСРО Конституциясының негізінде ... және ... ... одақтас республикалардың конституцияларын,
1925 жылғы РКФСР Коснституциясын басшылыққа алды. Осы принципке ... ... ... ... АКСР-інің Конституциясын атауға болады.
3-кезең: 1936 жылғы КСРО ... мен оған ... ... 1937 ... ... (соның ішінде Қазақ КСР-і де
бар).
Кеңестік конституциялық жүйенің дамуының бұл ... ... ... ... ... одақ ... күшейтілген,
соның нәтижесінде одақтас республикалар өздерінің көптеген функцияларын
(айталық, экономика, ... ... ... салаларындағы) одақтық
органдарға беруге мәжбүр болды. Мұндай жағдайлардың ... ... ... халықтар бірлігінің нығаюы, бірыңғай халық шаруашылық
кешенінің ... ... ... ... ... ... ... көбеюі және Ұлы Отан соғысы), сондай-ақ
субъективтік себептер әсер етті. Бұл ... ... ... ... ... Одақ пен ... республикалар конституцияларының
негізгі қағидалары бір-бірімен пара-пар ... ... ... ... ... және ... негіздерінің бірлігімен
тұстасыпжатады. Бұған әсер еткен КСРО ... ... ... одақ Конституциясына «толық сәйкестік» болуы керек ... ... май ... ... боп ... Әрине, одақтас республикалар
конституцияларының өзіндік ерекшеліктерін ешкімде жоққа ... ... ... тарихи даму ерекшеліктерінің, әкімшілік-аумақтық
құрылымының әр қилылығының бекітілуі, бұлардың ... ... ... ... ... ... жергілікті өкілді органдардың,
өзін-өзі басқару органдарының қызметін ... ... ... ... ... ... ... шешуге өзіндік
ерекшеліктерінің болуы.
4-кезең: 1977 КСРО Конституциясы мен 1978 жылғы ... ... ... ... ... Бұл ... кеңестік
конституциялық жүйенің дамуы Одақ пен республикалар Конституциялық
заңдарының ... ... ... ... жаңа 1978 жылғы
Конституциясында КСРО мен Қазақ КСР-індегі конституциялық құрылыстың өмір
арқылы електен ... бай ... ... даму ... ... ала отырып, кеңестік замандығы
конституциялық дамуын В.П.Портнов пен ... ... үш ... бөледі:
1) 1918 жылғы РКФСР Конституциясы және 1924 жылғы КСРО Конституциясы
(мұнда қоғамды ... ... ... ... қайта құру дәуірінің
ерекшеліктеріне сай капитализмнен социализмге өту ... ... ... ... ... 1936 жылғы КСРО Конституциясы (Кеңестер одағындағы социализмнің
негіздерін бекітуіне ... ... ... ... 1977 ... КСРО ... ... қоғамның кемелденген
социализм сатысын орнату).
Алайда, бұл айтылғандардан Кукушкин Ю.С. Чистяков О.И. пікірлері
өзгешелеу ... ... даму ... ... ... 1) 1918 ... ... 2) 1924 жылғы КСРО Конституциясы; 3) 1936 жылғы КСРО
Конституциясы; 4) 1977 жылғы КСРО Конституциясы. ... да ... ... сай ... 1990-1995 жылдар аралығындағы еліміздің тарихи дамуының
жаңа белесіне сай ... ... ... ... ... ТМД ... мемлекеті дамуының кезекті сатысы еді. Егемендікті алу жағдайында
қалыптасқан ... ... ... жаңа ... ... ... ... мәселелердің біріне айналды. Дүниеге жаңадан
1993,1995 жылдарда Қазақстан Республикасының екі бірдей Конституциясы келді
[28].
Заң ... мен ... ... ... ... ... жазылуы мен тұжырымдау тәсілі жатады.
Конституцияның нысаны ... оның бір ... ... ... ... анықталады.
Біртұтас және жалғыз конституциялық акті болып есептелінетін, мысалы,
Германия, Испания, Ресей, Қазақстан Республикасының конституцияларын айтсақ
та ... Ал ... ... Швеция конституциясы үш нормативтік
актілерден тұрады: 1974 ... ... ... онда ... ... ... бостандықтар мен құқықтар және мемлекеттік органдардың
бірыңғай ... ... 1810 ... ... таққа отыру акісі және
1974 жылғы ақпарат құралдарының еркіндігі жөніндегі акт.
Егер Конституцияда, тұтас ... акт ... ... ... бар ... мәселелерді қамтыса, онда оны ... ... ... Ал өзге ... айталық, жоғарыдағы
мәселелер бірнеше актілерде өз шешімін тапса, онда оны, ... деп ... ... ... ... ... бір ... сай келуі тиісті. Оның ірге тасы преамбуладан, яғни ... ... ... ... ... өтпелі және қосымша
ережелерден қалануы қажет. Преамбулаға ... ... ... ... ... көрсетіледі, кей кездерде құқытар мен
бостандықтар ... ... ... ... ... ... ... азаматтардың құқытары мен бостандықтары, қоғамдық
құрылыстың негізі, ... ... ... мен ... ... ... ... тәртібі туралы нормалар енеді. Қорытынды
ережелерде әртүрлі нормалар сөз етіледі. Мұнда, ... ... ену ... ... ... іске ... ... Республикасының
Конституцияларынан көруге болады.
Қазақстан өмірінде еліміздің Ата заңы бес рет қабылданған болаты. Ең
біріншісі, ... ... ... ... 1926 ... 18
ақпандағы Конституциясы.Бұл Конституция ҚАКСР ... ... ... бекітілп, РКФСР Бүкілроссиялық Орталық ... ... ... ... Бұл конституция жобо түрінде сақталды.
Екінші конституционолизм кезеңі бұл 1937 ... 26 ... ... ... Ол төтенше Бүкілқазақ съезінің
қаулысымен алғысөзсіз, бөлімдерсіз бекітілген. Тек 11 тараудан және ... ... – 1978 ... 20 ... ... ҚСР ... ... Ол 10 бөлімнен, 19 тараудан, 173 баптан тұрады. Бұл
Негізгі ... ... ... ... мемлекетті, мемлекет
құрылысының принциптерін, қоғамның саяси жүйелерінің бөліктерін ... ... ... ең ... ... ... ұйым ретінде
Коммунистік партияның үстемдігін заңдандыру.
1978 жылғы Ата заңда Коммунистік партияның барлық қоғамдық өміріндегі
басымдылығын, оның бағыт ... ... ... ... ... негізі ретінде мемлекеттік және колхоздық кооперативтіе меншігін
бекітті, шаруашылықты жоспарлы ... ... ... сол ... Ата ... азаматтардың саяси, әлеуметтік,
экономикалық және жеке өзіндік құқықтары да шетте қалмаған. Бірақта, ... ... ... ... ... кепілдіктер беру мәселелері де
орындалмай қалып отырған. ... ... ... соттардың
тәуелсіздігіне де қамқорлық бола алмады.
Жұмысты жазу барысында қазақ халқы жүріп ... ... ... ... ... заңы мен оның өз ... сүру болмысын және мемлекетпен қарым-қатынасын бекіткен нормативтік-
құқықтық актілерді зерттеуде ... ... ... ... ... ... актілер мен құқықтық нормаларды меңгеру және қолдану
осы қоғамның дамуына әсер етеді. Тек осындай қоғамда адам ... ... ... ... ... ... тек осындай қоғамның аясында ғана
оның еркін дамуына жол ашылады [30].
Сонымен қатар, мемлекеттің ... ... баяе ... ... пен
мемлекеттік биліктің ішкі ... ... ... ... мен ... ... ... актілер мен нормаларға
салыстырмалы сараптама ... ... ... ... әр ... оқу ... ... конституциялардың бір-бірімен сабақтастығына көп мән беру
арқылы «Қазақстан ... ... ... ... ... зерттеледі. Осыған орай, бұл актілердің бүкіл құқықтық ... жүйе үшін және ... ... ... үшін маңызы ерекше
аталады. Бұндай толыққанды әрі жүйелі анализ әрбір құқықтық актінің маңызы
мен ... ... ... ... жағдай жасайды. Конституциялық-құқықтық
актілер қоғамдық және ... ... ... ... ... ... ... бұл курста осы актілер қабылданған кездегі
халықаралық ... да ... ... ... бұл актілердің әлемдік
қауымдастақта, қазіргі кездегі ... ... және ... қатынастар
жүйесінде Қазақстанның қол жеткізген жетістіктерінің құқықтық негізін
қалғаны да назардан тыс қалмады. ... бұл ... ... пәні тек
нормативтік-құқықтық актілердің өзі ғана емес, сонымен қоса осы ... ... ... ... қатынастар болып табылады.
Пайдаланаған әдебиеттер тізімі
1 «Қазақстан Республикасының конституциялық құқығы».
С.К.Амандықова. ... 2001 жыл. (325 ... ... ... ... құқығы». Ғ.Сапарғалиев.
Алматы, 2004 жыл. (256 б)
3 «Қазақстан Республикасының Конституциясы» Астана 2007 жыл. (258 б)
4 «Салыстырмалы ... ... ... Алматы, 2003 ж. (245б)
5 «Құқық негіздері ».С.Д.Баққұлов Алматы, 2004 ж. ... ... ... ... ... ,1998 г (268 ... Қ.Д. Жоламан, А.Қ.Мұхтарова, А.Н.Тәуекелова «Мемлекет және құқық
теориясы».Алматы, 1999ж. (326 б)
9 Е.Баянов «Қазақстан ... ... мен ... ж. ... ... ... «Мемлекет және құқық теориясы».
Астана, 2007 ж. (366 б)
11 А.Б. Венгеров «Теория государства и право». ... 1994 г. ... ... ... құқықтану негздері».Алматы, 2003 ж.(236 б)
13 «Қазақстан Республикасының Конституциясы».Алматы, 2007 ж.(249 б)
14 С.Д.Баққұлов ... ... ... 2004 ж. (357 ... Гольмстен А.Х. Очерки по ... ... ...... (248 ... ... В. М. ... советского торгового права. — Харьков,
1924. (356 ... ... ... ... / Под ред. ... — М., 1996. (306 ... ... право: Учеб. / Под ред. А.Г.Калпина, А. И. Масляева.
- 2-е изд., перераб. и доп. — М., 2000. (303с )
19 ... И. В. ... ... ... — М.
1998. (245 с)
20 ... В. В. ... ... Учеб. / Отв. ред. А Ю.
Кабалкин. -I М., 1997. (278 с )
21 ... И.В., ... Т.М. ... ... ... ... - М., 2000. (243 с)
22 Жилинский С. Э. Предпринимательское право (правовая основа пред-1
принимательской ... ... — М., 1999. (321 ... ... С., Лапач В., Газарьян Б. Новый Гражданский ... ... ... ... // Хозяйство и право.1995 - №
10. (225с)
24 «Қазақстан Республикасының конституциялық құқығы». С.К.Амандықова.
Астана, 2001 жыл. (375 ... ... ... ... ... ... 2004 жыл. (225 б)
26 «Қазақстан Республикасының Конституциясы»Астана 2007 ... ... ... ... ... ... Алматы, 2003 ж.(285 б)
28 «Құқық негіздері ».С.Д.Баққұлов Алматы, 2004 ж. (329 б)
29 «Конституционное право», В.В.Лазарева Москва ,1998 г ... ... ... : одақтан мемлекетке»С.Әбдилдин. Алматы 1993
жыл. (333 б)
31 ... ... ... және ... ... жыл. (263 ... ... Республикасының Мемлекеті мен Құқығының негіздері
Е.Баянов».Алматы,2003 ж. (356 б)
33 «Құқық негіздері Қ.И.Оспанов». Алматы, 2006 (365 ... ... ... ... процесс. – Спб. 2001(351 с)
35 Қ.Д. Жоламан, А.Қ.Мұхтарова, А.Н.Тәуекелова «Мемлекет және құқық
теориясы».Алматы, 1999ж. (344 ... ... ... ... Мемлекеті мен Құқығының
негіздері».Алматы,2003 ж. (239 б)
37 Ғ.С.Сапарғалиев, А.С.Ибраева «Мемлекет және ... ... 2007 ж. (355 ... А.Б. ... ... ... и ... Москва, 1994 г.
(279с)
39 Табанов «Салыстырмалы құқықтану негздері». Алматы, 2003 ж.(288 б)
20072003

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тәуелсіздік кезеңіндегі прозаның қалыптасуы мен дамуы73 бет
ХІХ ғасырдағы қазақ әдебиетінің тарихы, зерттелуі11 бет
Қазақ мемлекетінің құрылысы және оның дамуындағы ерекшеліктер445 бет
"Қазақстандағы жекешелендіру процесі және оның ерекшеліктері"4 бет
Қазақстан Республикасының 1991-2001 жылдардағы экономикалық жағдайы75 бет
Қазақстан экономикасы nehfks3 бет
А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы педагогикалық идеялардың сабақтастығы және оны оқу-тәрбие үрдісіне ендіру 21 бет
Валюталық бағамдар өзгерісінің әсерінің есебі23 бет
Дін түсінігі3 бет
Ежелгі Египет мемлекеті және құқығы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь