Аймақтық кәсіпкерлікті дамыту негіздері

КІРІСПЕ

1 АЙМАҚТЫҚ КӘСІПКЕРЛІКТІ ДАМЫТУ ЖҮЙЕСІНІҢ ҒЫЛЫМИ. ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Кәсіпкерлік түсінігі және оны ұйымдастырудың қажеттілігі
1.2 Аймақтық кәсіпкерліктің ел экономикасының әлеуметтік. экономикалық дамуындағы рөлі мен маңызы
1.3 Аймақтық кәсіпкерлікті дамыту мен мемлекеттік қолдаудың шетелдік озық тəжірибелері

2 АЙМАҚТЫҚ КӘСІПКЕРЛІКТІҢ ҚАЗІРГІ ДАМУ ТЕНДЕНЦИЯ. ЛАРЫН, МЕХАНИЗМДЕРІ МЕН ӘДІСТЕРІН КЕШЕНДІ ТАЛДАУ
2.1 Қазақстандағы аймақтық шағын кәсіпкерлік субъектілерінің макроэкономикалық көрсеткіштеріне талдамалы зерттеу
2.2 Қазақстандағы аймақтық кәсіпкерліктің даму көрсеткіштерін салыстыра талдау
2.3 Аймақтық кәсіпкерлікті қаржыландыру механизмі және оның қазіргі таңда жүзеге асырылу барысын кешенді талдау

3 ҚАЗАҚСТАНДА АЙМАҚТЫҚ КӘСІПКЕРЛІК ДАМУЫНЫҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОНЫ ШЕШУГЕ БАҒЫТТАЛҒАН ІС. ШАРАЛАРДЫ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУ МЕХАНИЗМДЕРІ МЕН ӘДІСТЕРІ
3.1 Қазақстанның стратегиялық басымдығына байланысты аймақтық кәсіпкерліктің даму мәселелері
3.2 Аймақтық кəсіпкерлікті дамыту мен қолдауға бағытталған бағдарламалар және оларды жүзеге асыру механизмі
3.3 Аймақтық кәсіпкерлікті дамытуға арналған әлеуетті басымдықтар

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

ҚОСЫМШАЛАР
Нарықтық экономика дамуының теориясы мен тәжірибесіне сәйкес кәсіпкерлік қоғам өмірінің неғұрлым маңызды: экономикалық әлеуметтік және саяси сфераларындағы құрылым құрушы элемент болып табылады.
Нақты өмірде аталған аспектілердің көрінісі бірқатар ішкі және сыртқы факторларға байланысты қалыптасады, ол кәсіпкерлік зерттелу объектісі ретінде күрделі және көп жақты болып келеді.
Диплом жұмысының өзектілігі сол аймақтық кәсіпкерлікті дамыту мәселелері әрқашанда Қазақстан Республикасы Үкіметінің басым міндеттері санатына жатқызылып келді. Экономиканың тұрақты болуы және оның бәсекелік сипатын қалыптастырудың басты күштерінің бірі аймақтық кәсіпкерлікті жетілдіру болып табылады. Аймақтық кәсіпкерлік өркениетті елдерде әлеуметтік мәселелерді шешудің басты күші бола отырып, тұрақтылықтың кепіліне айналуда. Аймақтық кәсіпкерлік субъектілерінің санын арттырып, оларға көмек көрсете отырып, мемлекет экономикалық, әлеуметтік, әсіресе жұмыспен қамту мәселесін шешеді.
Елбасы Н.Ә. Назарбаев «... Еңбек етуші халықтың 60 %-ы шағын және орта бизнесте жұмыс істеген кезде Қазақстан тұрақтылыққа қол жеткізетін болады...», - деп айтқандай аймақтық кәсіпкерлікті дамыту еліміздің әлеуметтік-экономикалық дамуының күре тамыры.
Экономиканың бұл секторын қолдауға ҚР Үкіметі тарапынан республика экономикасы дамуының әр кезеңіне сай тиісті іс-шаралар, солардың ішінде салалық ауыртпалықты күрт төмендету, тексеру өткізуге мароторий жариялау, жеңілдікпен қаржыландыруды ұсыну шаралары жүзеге асырылып отырды. Үкіметтің дағдарысқа қарсы бағдарламасы аясында аймақтық кәсіпкерлікке қолдау шараларын ерекше атап өту қажет.
Жұмыстың ғылыми жаңашылдығы және практикалық маңыздылығы сол жұмыста аймақтық кәсіпкерлік субъектілерінің макроэкономикалық көрсеткіштеріне және аймақтық кәсіпкерліктің даму көрсеткіштеріне кешенді талдау жасалды. Сонымен қатар аймақтық кәсіпкерлікті қаржыландыру механизмі және оның қазіргі таңда жүзеге асырылу барысы толық сипатталады. Әсіресе елдің жаңа стратегиялық басымдықтарына сәйкес аймақтық кәсіпкерлікті қаржыландыру механизмі нақты деректермен талданған.
Жұмыста қазіргі мынадай ғылыми мәселелерді шешу көзделген, яғни аймақтық кәсіпкерліктің ел экономикасындағы рөлі мен маңызызына тоқталу, аймақтық кәсіпкерлікті дамыту мен мемлекеттік қолдаудың шетелдік озық тəжірибелеріне шолу жасау, аймақтық кәсіпкерліктің қазіргі даму тенденцияларын, механизмдері мен әдістерін кешенді талдау, Қазақстанның стратегиялық басымдығына байланысты аймақтық кәсіпкерліктің даму мәселелеріне тоқталу, аймақтық кəсіпкерлікті дамыту мен қолдауға бағытталған бағдарламалар және оларды жүзеге асыру механизмін қарастыру сияқты мәселелер.
1 Қазақстан Республикасы Президентінің 2009 жылғы 6 наурыздағы «Дағдарыстан жаңару мен дамуға» атты Қазақстан халқына Жолдауы. // Егемен Қазақстан. 8 наурыз 2009 жыл.
2 Мамыров Н.К. «Основы предпринимательства», Алматы, Экономика, 1997
3 С.Н. Нысанбаев, Ж.Т. Қожамқұлова Коммерциялық кәсіпкерлік негіздері: Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университеті, 2004.
4 Экономическая теория. Под.ред В.Д.Камаева – М., 2002.
5 Предпринимательство: Учебник/Под. ред. М.Г. Лапусты. – М.: ИНФРА-М,2000.
6 Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерліктің жағдайы мен проблемалары. Оқу-әдістемелік құралы. «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ. Алматы, 2009 9-13 бет.
7 Иванова М. Малый инновационный бизнес в странах с развитой рыночной экономикой. // Российский экономический журнал.1995, №12.
8 Иванова М. Малый инновационный бизнес в странах с развитой рыночной экономикой. // Российский экономический журнал.1995, №12.
9 Попов В.М., Ляпунов С.И. Практика малого бизнеса. - М. 2001.
10 Малое предпринимательство: Теория, мировой опыт и Казахстан. /Под. ред. Е.Б. Жатканбаева. А., 2001.
11 Қазақстан Республикасындағы шағын кәсіпкерлік субъектілерінің макроэкономикалық көрсеткіштеріне талдамалы зерттеу. Оқу-әдістемелік құралы. «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ. Алматы, 2009. 13-21 бет.
12 Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы “Жаңа онжылдық- жаңа экономикалық өрлеу - Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері” атты Қазақстан халқына Жолдауы. // Егемен Қазақстан. 30 қаңтар 2010 жыл.
13 Қазақстан – цифрларда 2009 жыл ІІІ-тоқсан. Алматы, 2009
14 Малый бизнес как фактор успешного развития региона //Десять лет реформ на постсоветском пространстве: ожидания, результаты, перспективы. Материалы международ.науч.конф.18-19 мая 2001г. В5-ти ч. Алматы, 2001 Ч.1-С.273-277.
15 Прохоров В. Развитие малого бизнеса. //Экономика и жизнь. 2007, №34.
16 «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ-ның Қазақстандағы және оның аймақтарындағы шағын және орта кәсіпкерліктің дамуының жағдайы туралы есебі. Алматы, 2009. 13-21 бет.
17 Малый бизнес: методика и результаты анализа.//Вопросы статистики. 2003,№8.
18 «Самұрық-Қазына» ҰӘҚ-ның Кәсіпкерліктің жедел курсы атты материалдар жинағы. Аламты, 2009. 16-21 бет
19 Имандосов М. Кәсіпкерліктің аймақтық құрылымы қандай? //Ақиқат №6 2003ж.
20 Қазақстан Республикасының 2020 жылға дейінгі стратегиялық даму жоспары. // Егемен Қазақстан. 12 ақпан 2010 жыл.
21 «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ «Бизнес Кеңесші» Бағдарламасы.
22 Әліпбай С. Индустриялық-инновациялық жедел даму алдағы жаңа уақыт сипатын анықтайды. //Егемен Қазақстан. 29 мамыр, 2009 жыл 3 бет.
23 Қазақстан аймақтарындағы ШОК-тың даму көрсеткіштерін салыстыру. Оқу-әдістемелік құралы. «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ. Алматы, 2009. 21-27 бет.
24 Ыдырысов Қ. «Қазақстан Республикасының үдемелі индустриялық-инновациялық дамуының 2010-2014 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасының» қазіргі жағдайы
25 Бектұрғанов Н.С. Қазақстан экономикасының дағдарыстан кейінгі серпінді дамуы. //Егемен Қазақстан. 24 маусым 2009 жыл 2 бет.
26 «Даму» қорының 01.12.2009 ж. әрекет үстіндегі бағдарламасын жүзеге асырудың нәтижелері. Оқу-әдістемелік құралы. «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ. Алматы, 2009. 131-146 бет.
27 Архипов А., Баткилина Т., Калинин В. Государство и малый бизнес: финансирование, кредитование и налогообложение. // Вопросы экономики - 1997
28 Қазақстан Республикасы Индустрия және сауда министрлігінің 2009-2011 жылдарға арналған стратегиялық жоспары. //Егемен Қазақстан. 4 ақпан 2009 жыл.
29 Инновациялық үрдіс ғылыми - технологиялық дамудың негізі. \ Гуманитарные науки: межвузовский сборник научных статей. Часть I. – Караганда, 2009.-322с. 78-83бб.
30 Предпринимательство: Учебник/Под. ред. М.Г. Лапусты. – М.: ИНФРА-М,2000.
31 Что мешает развитию малого и среднего бизнеса в Казахстане. Саханов А.Н, Сейтмагамбетова М.С, Есенжигитова Р.Г. Сборник кейсов по курсу “Государственное регулирование”. Алматы, Экономика, 2003год. С.226-231.
32 Н.К.Мамыров, А.Н.Саханова, Ш.С.Ахметова, Л.Бруза. Государство и бизнес. 1-том., А 2002.
33 Тұрапбайұлы А. Индустриялық жобалар ел экономикасын өркендетеді. //Егемен Қазақстан. 4 шілде 2009 жыл.
34 Назарбаев Н.Ә. Қазақстанның индустриялық-технологиялық дамуы - біздің ортақ болашағымыз үшін. //Егемен Қазақстан. 16 мамыр 2009 жыл. 1-2 бет.
35 Қазақстан Республикасының «Индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған стратегиясы». ҚР ПҮАЖ-ы, 2008 ж., N 33, 340-құжат.
36 Қазақстан Республикасының «Бизнестің жол картасы – 2020» бағдарламасы.
        
        Кіріспе
Нарықтық экономика дамуының теориясы мен ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік және
саяси сфераларындағы құрылым құрушы элемент болып табылады.
Нақты өмірде аталған аспектілердің көрінісі бірқатар ішкі және ... ... ... ол ... ... ... күрделі және көп жақты болып келеді.
Диплом жұмысының өзектілігі сол ... ... ... ... ... ... ... басым міндеттері
санатына жатқызылып келді. Экономиканың тұрақты болуы және оның бәсекелік
сипатын ... ... ... бірі ... ... ... ... Аймақтық кәсіпкерлік өркениетті елдерде
әлеуметтік мәселелерді ... ... күші бола ... ... айналуда. Аймақтық кәсіпкерлік субъектілерінің санын арттырып,
оларға көмек көрсете ... ... ... ... ... ... мәселесін шешеді.
Елбасы Н.Ә. Назарбаев «... Еңбек етуші халықтың 60 %-ы шағын және орта
бизнесте жұмыс істеген кезде ... ... қол ... - деп айтқандай аймақтық кәсіпкерлікті дамыту ... ... күре ... ... бұл ... ... ҚР Үкіметі тарапынан республика
экономикасы дамуының әр ... сай ... ... ... ... ... күрт ... тексеру өткізуге мароторий жариялау,
жеңілдікпен ... ... ... ... ... ... ... қарсы бағдарламасы аясында ... ... ... ерекше атап өту қажет.
Жұмыстың ғылыми жаңашылдығы және практикалық маңыздылығы сол жұмыста
аймақтық кәсіпкерлік субъектілерінің макроэкономикалық көрсеткіштеріне ... ... даму ... кешенді талдау жасалды.
Сонымен ... ... ... ... ... және оның
қазіргі таңда жүзеге асырылу барысы толық сипатталады. ... ... ... ... ... аймақтық кәсіпкерлікті қаржыландыру
механизмі нақты деректермен талданған.
Жұмыста қазіргі ... ... ... шешу ... ... ... ел ... рөлі мен маңызызына тоқталу,
аймақтық кәсіпкерлікті дамыту мен ... ... ... ... шолу жасау, аймақтық кәсіпкерліктің қазіргі даму
тенденцияларын, механизмдері мен ... ... ... ... ... ... аймақтық кәсіпкерліктің даму
мәселелеріне тоқталу, аймақтық ... ... мен ... ... және ... жүзеге асыру механизмін қарастыру
сияқты мәселелер.
Тақырып бойынша қазіргі ахуалды бағаласақ, аймақтық денгейде ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық саясатын
қалыптастырумен жүзеге асыру кезеңдерінің жалпы жүйесімен ұштасуға ... ... ... ... ... ... ... әзірлеу, аймақта шағын кәсіпкерлікті басқару мен реттеудің
ұйымдық құрылысының жүйесін жасау және ... ... ... бағдарламаларын қалыптастыру көзделген.
Аймақтар бойынша тіркелген жалпы шағын немесе орташа кəсіпкерлік
субъектісі санындағы ... ШОКС ... ... жылдары 68-69% деңгейде
болып келді. Тіркелген қожалық ... ... ... санындағы
тіркелген ШОКС үлесі 2005 жылғы 92%-дан 2009 жылғы 93%-ға дейін 1 пайыздық
тармаққа өсті. 2010 ... ... ... ... ... белсенді шағын
немесе орташа кəсіпкерлік субъектісіне жасалған шолу шағын ... ... ... басым көпшілігі Оңтүстік Қазақстан облысында (113
мың), Алматы облысында (97 мың) жəне Шығыс Қазақстан облысында (56 ... ... ... Ең ... көрсеткіш Қызылорда (11 мың), Атырау
(13 мың), Маңғыстау (13 мың) жəне ... ... (16 мың) ... ... – аймақтық кәсіпкерліктің даму жағдайын және қазіргі
стратегиялық басымдықтарға сәйкес жүзеге асыру ... мен ... ... ... ... жету ... ... міндеттер қойылған:
- аймақтық кәсіпкерліктің ел экономикасының әлеуметтік-экономикалық
дамуындағы рөлі мен маңызын анықтау;
- ... ... ... мен ... ... шетелдік
озық тəжірибелеріне шолу жасау;
- аймақтық кәсіпкерліктің қазіргі даму тенденцияларын, механизмдері
мен әдістерін ... ... ... аймақтық шағын кәсіпкерлік субъектілерінің
макроэкономикалық көрсеткіштеріне талдамалы зерттеу;
- Қазақстандағы аймақтық ... даму ... ... аймақтық кәсіпкерлікті қаржыландыру механизмі және оның қазіргі
таңда жүзеге асырылу барысын ... ... ... ... ... ... аймақтық
кәсіпкерліктің даму мәселелеріне тоқталу;
- аймақтық кəсіпкерлікті дамыту мен қолдауға бағытталған бағдарламалар
және оларды жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... әлеуетті басымдықтарға
тоқталу.
Зерттелу объектісі – Қазақстандағы аймақтық кәсіпкерлік.
Тақырыптың ... ... - ... ... ... ... Н.Ә.Назарбаевтың еңбектеріне сүйене отырып жазылды. Ел басы ... ... ... ... ... ... ... ерекше айтып жүр. «Қазақстан – 2030», «Жаңа
әлемдегі жаңа Қазақстан», ... ... ... ... ... ... үшін, бәсекеге қабілетті халық үшін», «Дағдарыстан
дамуға», «Жаңа онжылдық-жаңа экономикалық өрлеу - ... ... атты ... ... ... ... ... негізгі бағыттарын айқындап берді.
Жұмыстың теориялық-әдістемелік негіздері, дипломдық жұмысты жазу
барысында Қазақстан Республикасы ... Н.Ә. ... ... ... ... «Қазақстан-2030» стратегиясы, ... ... ... ... индустриалдық-инновациялық даму
стратегиясы, «Даму-Аймақтар», «Бизнестің жол картасы-2020» бағдарламалары
мен олардың аймақтарда жүзеге асырылу барысы жөніндегі ... ... ... мен құқықтық актілері, Қазақстан даму ... ... мен ... зерттеу тақырыбына байланысты
Қазақстандық және шетелдік авторлардың іргелі ... ... әр ... басылымдар мен арнайы әдебиеттер ... ... ... ... ... «Даму-Аймақтар», «Бизнестің жол картасы-2020»
бағдарламалары және индустрияландырудың 2010-2014 жылдарға арналған
бағдарламасы қолданылды.
Диплом ... ... ... ... Елбасының «Жаңа онжылдық-
жаңа экономикалық өрлеу - Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты ... ... ... ... ... ... және ... шағын және орта кәсіпкерліктің дамуының жағдайы туралы
есебі, ... ... ... ... ... атты
материалдар, сонымен қатар Қазақстанда аймақтық кәсіпкерлікті дамытудыға
бағытталған «Даму-Аймақтар», «Бизнестің жол ... ... ... ... ... арналған картасы және осы
бағдарламалардың жүзеге асырылу барысы болып табылады.
Жұмыс құрылымы диплом жұмысы кіріспеден, үш ... ... ... тізімі мен қосымшадан тұрады.
1 Аймақтық кәсіпкерлікті дамыту жүйесінің ғылыми-
теориялық негіздері
1.1 Кәсіпкерлік түсінігі және оны ұйымдастырудың қажеттілігі
Экономикалық әдебиеттерде ... ... ... ... ... түрі ... «бизнес» (ағылшынша «business») түсінігінің трактовкасы
кеңінен таралды. Бірақ басқа да пікірлер бар. Мысалы, бірқатар ... сөзі ... - «бос ... ... ... уақыт өте келе
мағынасы әртүрлі болған: кәсіп, іс, ... ... ... ... көзі ... ... сөзінен шыққан деп
санайды. ... ... ... ... және санқырлы категория
туралы болып отыр, сондықтан оны талқылау ... бір ... ... ... ... ең ... XVIII ... басында ағылшын экономисті
Ричард Контильон (1680-1734ж.ж.) енгізген. Ол «кәсіпкер» деп ... ... ... ... ... ... ... терминнің эволюциясының қалай қалыптасқан қарастыратын
болсақ; 1723ж. Парижде басылып шыққан «Коммерцияның жалпылай сөздігінде ... ... ... яғни ... ... ... құруда өзіне
міндеттеме алатын адам» пайда болған.
Кесте 1.
Кәсіпкер ұғымының эволюциясы
|Жыл ... ... ... |Р. ... ... –ол ... ... тәуекел етуімен |
| | ... ... ... ... |
| | ... адам ... |А Смит ... - кәсіпорының меншік иесі ... |К. Бодо ... – ол ... бір жүзеге асырылатын |
| | ... ... бар адам ... |Ж.Б. Сэй ... екі ... факторлары еңбек пен |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... |Ф. ... |кәсіпкер – ол ... ... |
| | ... пайда табатын адам ... |И. ... ... ... көзі және ... |
| | ... күші, новаторлар ... ... ... белгілі бір мүмкіндіктерден |
| | ... көп ... ... адам ... |А. ... |кәсіпкер–ол әлеуметтік –экономикалық |
| | ... ... ... ... ... ... ... «kategoria» - айту, белгі) –
бұл нақты шындықты тану тәсілі, атап айтқанда, зерттелетін ... ... ... ... ... ... бар «бизнестің» экономикалық қызметін тану тәсілі.
Қазіргі түсінікте бизнес іскер адамдардың, кәсіпорындардың және
ұйымдардың ... ... ... ... өндіру мен сату, қызметтер
көрсету жөніндегі коммерциялық ісі болып табылады. Басқаша айтқанда, бизнес
– бұл ... ... ... пайда табу немесе қандай-да бір
материалдық пайда алу мақсатындағы ісі және ... ... ... ... материалдық пайда әкелмейтін әрекет ... ... ... ... ... ... ... көрсету, материалдық және
ақшалай қаржыларды сыйға тарту және беру, жай ... ... ... ... ... ... түсінігі тығыз байланысты. Көп
жағдайда оларды синонимдер ретінде қолданады, бірақ ол дұрыс емес, ... ... ... ... ... бар. ... жаңа
өнім түрлерін, жұмыстар мен қызметтерді жасау және игеру үшін мүмкіндіктер
іздеу мен жүзеге асыруға, тәуекелге байланысты жаңашыл, ... ... ... қызмет деп түсіндіріледі. Барлық жаңаны ... ... ... басқаша жасайтын іскер адамдар кәсіпкерлер болып
саналады.
Шығармашылық, іздену және қызметтің жаңа тиімді ... ... - міне осы ... ... ... ... айырмашылығы.
Ал «бизнес» термині болса, жалғыз мақсаты табыс табу ... ... алу ... табылатын кез-келген үздіксіз немесе кәдімгі қызметті
анықтау үшін қолданылады. Дегенмен, бұл жағдайлар ... ... ... ... ... ... ... кеңінен таралған жағдайды
шектемейді, керісінше, көздеген мақсаттарға тез жету, ірі ... ... ... ... ... ... ... түсінігі «кәсіпкерлік» түсінігінен тек
мазмұны жағынан ғана емес, сондай-ақ қатысушылардың құрамы ... да ... ... ... ол ... экономиканың барлық
қатысушыларының арасындағы қатынастарды ... және ... ... сол ... ... да, ... де, жалдамалы
жұмысшылардың да, мемлекеттік, шаруашылық, әлеуметтік және ... ... да ... ... ... ... талдаудың негізгі
мақсаты қоршаған ортаны жан-жақты зерттеу, экономикалық әлеуетті бағалау
және оның ... ... ... ... ... көрсету болып табылады. Мұнда бизнесті танып-білудің
капитал, жер, ... ... ... ... ... ... фактор, көрсеткіш, ақша ағыны, тәуекел, инвестициялар,
қаржылар, ... ... ... ... ... және т.б ... қолданылады.
Өз ісін әр түрлі ұйымдық нысандарда, жеке және кіші кәсіпорындардан
бастап трансұлттық корпорациялар, ... мен ... ... ... топ, ұжым және ... да адамдардың бірлестіктері бастай
алады. Олардың жалпы ... – бұл ... ... ... өмір сүру ... ... ... табыстар, материалдық
игіліктер мен басқа да пайдалар алу.
Бизнестің мақсаты оның сипатына байланысты әр ... ... ... ... ... ... ең маңыздыларын бөліп көрсетуге
мүмкіндік береді, атап айтқанда:
• тұрақты табыстар мен материалдық ... ... ... ... үшін ... ... ... қатысушылардың жеке мүдделерін ескере отырып, қоғамның
қажеттіліктерін барынша ... ... ... ... ету өрісін кеңейту және нарықтағы озық позицияларды
иелену;
• өнімдерді өндіру мен ... ... мен ... ... ... бизнеске қатысушылардың мүдделерін сақтау және ... ... ... ... ... ... ету;
• әлеуметтік-экономикалық қызметтің әр түрлі сфераларында табысқа
жету;
• бизнес проблемаларын шешуде творчестволық тәсілдерді дамыту;
• тұрақты түрде пайда, ... және ... ... ... үмітті арттыру
Бизнестің нақты мақсаттарына сүйене отырып, оның міндеттері ... оның ... ... ... мен ... ... ... Еркін кәсіпкерлік экономикасы ... оң ... да ... ... ... бақылаусыз, функционалдық-құндық
талдаусыз және шаруашылық қызметтің ... ... мен ... ... пен ... деңгейін, сұраныс, ұсыныс және баға
арақатынасын ескере отырып нарық ... ... ... ... сөз ... өзі ... [3]
Әр түрлі бөліктер мен элементтерден тұратын экономикалық ... ... ... кешенді тұрғыдан қарастырудың маңызы ерекше.
Мұнда шаруашылық ... ... ... ... ... ... технологиялық, нарықтық және салалық
жағдайларын қоса бизнестің макро-, мезо-, микроорталарының жағдайын арнаулы
талдауға ерекше көңіл бөлу ... ... ... деп ... қызметтің
жұмыс істеуінің жалпы тәртібіне әрқайсысы өз үлестерін қосатын, өзара
байланысты ... мен ... ... ... бір ... ... ... мен экономикалық бақылау объектісі ретінде бизнес
шаруашылық субъектілерінің іскерлік ... ... ... ... ... әлемдік шаруашылықтың әр түрлі элементтері мен
оның инфрақұрылымы, ... ... ... мен ... ... ... маркетинг, қаржы және шаруашылық субъектілерінің
іскерлік қарым-қатынастарының әр түрлі аспектілері кіруі мүмкін.
Сонымен бір ... ... оның ... бір ... ... ... ретінде көрінеді. Қазіргі бизнестің
қатысушыларын 4 ірілендірілген ... ... ... Кәсіпкерлер – бұл өнімдерді өндіру мен сату, ... ... ... ... ... ... ... тұлғалар.
¤зінің қызметі барысында олар басқа шаруашылық субъектілермен
іскерлік ... ... ... үш ... өнім ... ... ... және коммерциялық
кәсіпкерлік кіретін кәсіпкерлік бизнес сферасы қалыптасады.
2. Кәсіпкерлер ұсынатын өнімді жеке және ... ... осы ... ... ... ... ... өнімді өндірушілермен және сатушылармен
қарым-қатынастарын реттеу барысында тауарлар мен ... алу ... ... ... ... ... орындаған жұмыстарының нәтижесінде алынатын
жеке табыстары арқылы жүзеге асырылатын жалдамалы персонал мен
олардың кәсіби одақтары. Бұл ... ... ... ... ... ... келісімдердің тікелей қатысушылары ... ... ... мен ұйымдар. Олардың мүдделері
тұтас мемлекеттің, сондай-ақ оның ... ... ... ... ... ... ... және басқа да
бағдарламаларды жүзеге ... ... ... Бұл ... ... сферасын құрайды.
Материалдық өндіріс пен әлеуметтік сфераны қоса, адамдар өмірінің әр
түрлі жақтары бизнес объектісі болуы ... ... ... ... алдымен, өндірістік, коммерциялық және қаржылық бизнес түрлерін
ажыратады. Олар бизнестің жеке түрі бола ... ... ... ... бірін-бірі толықтыруы мүмкін.
Өндірістік бизнес ел экономикасын дамытуда маңызды және анықтаушы
мәнге ие. Бұл ... ең ... және қиын ... ... ... ... ... ТМД елдеріндегі көптеген кәспкерлер басым
жағдайда бизнестің коммерциялық сферасына ұмтылды. ... ... ... ... өндірістік бизнес кеңейе түседі және өзінінің
негізгі орынын алады.
Коммерциялық бизнес сатып алу-сату және сауда-делдалдық әрекеттерге
қатысты операцияларды ... ... ... ... Мұнда бизнесменге нақты ... ... ... ... деңгейін, нарық конъюнктурасын, сұраныс, ұсыныс және баға
арақатынасын анықтау қажет. Не және қалай ... алу ... ... және ... керек, қандай тауарлар мен қызметтер сұранысқа ие болады және ... ... ... ... ... ... табу мақсатында маркетингтік
зерттеулер жүргізу керек.
Қаржылық бизнес – ... ... ... ... ... ... ... міндеттемелер болып табылатын коммерциялық бизнестің ерекше түрі.
Валюта-ақша және қаржы-несие операцияларын жүргізу ... жабу ... алу үшін ... ... ... ... ... бизнес валюта нарығы
мен бағалы қағаздар ... ... ... ... кез-келген түрінің қалыпты жұмыс ... үшін ... ... Бизнес инфрақұрылымы – бұл шаруашылық субъектілерінің
әр түрлі іскерлік қатынастарын тұтас ... ... ... [4]
Бизнес инфрақұрылымының маңызды элементтері:
• информациялық жүйелер, технологиялар мен басқа да коммуникация
құралдары;
• қаржы-несие жүйесі, банкілер мен қор ... ... және ... ... ... және трасттық
компаниялар;
• сауда-делдалдық ұйымдар, тауарлық- ... ... ... мен ... ... ... бақылау және бизнесті мемлекеттік реттеудің басқа
да органдары;
• аудиторлық, консалтингтік, жарнамалық және ақпараттық ұйымдар
және ... ... ... ... ... қоғамдық және мемлекеттік ұйымдар
Бизнестің көптеген функцияларының ішінде өндірістік функциясының орыны
ерекше. Өнім өндірілмесе сатылатын ... ... еді, ... ... ... ... қажеті болмас еді. Нақ осы
өндіріс процесінде жекелеген элементтерді ... ... ... ... ... ... ... еңбек құралдары және
маңыздылығы еш кем емес төртінші фактор – кәсіпкерлердің ... ... ... ... Ең ... нәтижелерге жету, жоғары табыстар
мен басқа да материалдық игіліктерге ие болу мақсатында ұдайы ... ... ... ... тәртіпте жүргізілуі тиіс.
Бизнестің қазіргі нарықтық тұжырымдамасы бұрынғысынан барынша тезірек
жоғары пайда алуға бағытталғандығымен емес, аз көлемдегі ... ... ... ... пен тұрақтылыққа бағытталғандығымен
ерекшеленеді. Қолайлы бәсекелестік деңгейі мен ... ... ... жеке ... ... ... мен ... көмегімен
үйлестіру оның әлеуметтік мәртебесі мен ... ... ... ... ... ... даму ... сәйкес табыстарды,
материалдық және рухани игіліктерді алуда әділдік ... ... ... сақталуын, бизнестің барлық қатысушыларының
тұтастығы мен демократиялық еркіндік алуын ... ... ... даму тенденциясын және осы кезеңдегі артықшылықты
факторлардың жиынтығының әсерін айқындай отырып, ғалымдар мен ... ... ... ... ... ... қарайды, оның
жаңа тұжырымдамаларын жасайды. Мұнда ... ... ... елдердегі бизнесті ұйымдастырудың ... ... мен ... сыни ... талданады. Мысалға, қазіргі ... ... мен ... бос ... ... ... ... және бизнестің ... ... ... ... басымдылықпен назар аударылуда.
Әр елдің экономикалық дамуының әр түрлі кезеңдерінде бизнестің
жағдайына әсерін тигізетін ... бір ... ... зор. ... жаңа технология мен өнім түрлерін жасауға, ұдайы өндіріс процесінің
тиімділігін ... ... ... мен ... ... ... оңтайландыру негізінде бизнесті ғаламдандыруға
ерекше көңіл бөлінуде.
Бизнесті кеңейту жағдайларын қарастырғанда ... ... ... ... ... ... тиіс ... еңбек және материалдық
ресурстар сияқты факторлар бірінші кезекті маңызға ... осы ... ... ... ... ... ... жалдамалы персоналдың, қаржы-несие және
нарықтық экономиканың ... ... ... ынталылығы мен
жетіктілігі көрінуі тиіс.
Бизнес позициясының қалыптасуы мен ... ... ... мен ... ... ... қоғам мен оның ұйымдық-
институционалдық құрылымдары ... ... ... сияқты нарықтық
емес факторлар да өзіндік ролін атқаруы ... ... ... ... ... мен тиімділігін қамтамасыз ету үшін экономика мен
саясаттағы болжауға болмайтын ... ... және ... жауап қайтаруды үйренуі тиіс. [5]
Шағын және орта кәсіпорындар – экономиканың ... ... ... ... өзгеруіне жедел жауап береді, өз
қорларын, тұрып қалған күштері мен адамдарын жұмылдырады. ... ... орта ... ... ... ... экономикасының қазіргі
кезеңінде тұрақтандыруға әсер етеді. Шағын және орта ... ... ... ... ... Президенті жарлығына да және
өкіметтік құжаттарда көрсетілгендей, экономика реформасы бағытында маңызы
зор. Бәсекелестің дамуына әсер ... ... және ... ... ... жаңа ... ... құруға, кәсіпкерлер мен меншік иелерінің кең
топтарының дамуына әсер етті.
Шағын бизнес түріндегі кәсіпкерлік біздің елімізде зор ... ... ... ... байланысты, барлық деңгейдегі мемлекеттік құрылымдарға
әлі де бизнес кең тыныс алу үшін және ... ... ... үшін көп ... ... ... ... отыр.
Қазақстанның экономикасының қор негізін нарық ... ... ... ірі, алып ... ... және ... және орта бизнеске
мемлекет көңіл бөлмеді. Бірақ, жоспарлы экономиканы ... ... және орта ... мемлекеттің стратегиялық дамуын таратуда
негізгі аспап ... ... ... ... ... экономикаға
өткен елдерде шағын және орта бизнеске өту және оны ... ... ... ... ... осы ... ... жылдарда
дамыды. Шағын және орта бизнесті қолдау және дамыту бағытындағы мемлекеттік
бағдарламаның Қазақстанда шағын және орта ... ... ... ... ... және осы ... процесстер тенденциясын
жасады.
Нарықтық экономикасы дамыған елдердің ... ... ... аса ... ... ... отырғанын
көрсетіп отыр. Жапон экономикасы екінші дүниежүзілік соғысынан ... ... орта ... ... ... ... келді, сөйтіп «жапондық
экономикалық ғажайып» орын алды. Өткен ғасырдың 70-ші жылдары тіпті мынадай
формула танымал болатын: «Шағын нəрсе ... ... ... ... ... мəліметтері бойынша əлемдік экономикада ... саны ... ... ... ... 95%-нан асады.
Олардың үлесі əрекеттегілерінің 60%-нан астам бөлігін құрайды, ал олардың
ЖІӨ-дегі үлесі 50%-ға ... ... Бұл ... ... ... ... ... шағын жəне орта кəсіпкерліктің ... ... ... ... ... 55%-ын жəне ... ететіндер санының 80%-ын құрайды. АҚШ-та - ЖІӨ-нің ... ... ... ... ... бөлігі, ұлттық жұмыс күшінің 2/3
артық бөлігі шағын кəсіпкерлікте еңбек етеді. Бүгінде ... ... ... ... ... ... ... жəне орта бизнесте
еңбек етуде. Олардың ... ... тең ... – жеке ... ... ... ... мен кəсіпкерлердің 90% артық бөлігі шағын
жəне орта бизнес секторына тиесілі ... ... Бұл ... біз ... көрсеткіштермен бір деңгейде келеміз. Сонымен қатар, егер ... орта ... ... ... ... ... болсақ, Қазақстанда –
бұл шамамен 16%. Ал, ... ... – 52%, ...... – 57%. [6]
Біздің еліміз үшін абзал міндеттің бірі – шағын бизнесті дамыту. Шағын
бизнес жұмыссыздықтың төмендеуіне, нарықты ... ... ... толықтыруға мүмкіндік тұғызады, бəсекелестік ортаны
қалыптастырады, ЖІӨ-ге жəне ел ... əсер ... Ең ... ... ... тұрақтылық негізі ретінде ортаншы классты құруға платформа
болып табылады.
1.2 Аймақтық кәсіпкерліктің ел ... ... ... рөлі мен ... ... дамыту мәселелері әрқашанда Қазақстан
Республикасы Үкіметінің ... ... ... ... ... бұл секторын қолдауға ҚР Үкіметі тарапынан республика
экономикасы дамуының әр ... сай ... ... ... ... ... күрт төмендету, тексеру өткізуге мароторий жариялау,
жеңілдікпен қаржыландыруды ұсыну шаралары жүзеге асырылып ... ... ... ... ... аймақтық кәсіпкерлікке ... ... атап өту ... ... ... микродеңгейде нақты әлеуметтік-
экокномикалық ... іске ... және осы ... ... ... өйткені
өзі осы ортадан шыққан. Аймақтық кәсіпкерлік осы орта өнімі болып табылады.
Аймақтық кәсіпкерлік – бұл экономикалық ... ... ... ... бастамашылыққа, жауапкершілікке негізделген инновациялық
кәсіпкерлік идея. Экономикалық ...... ... ... ... нысанын және өзінің, жанұя ... өмір ... ету үшін ... табу ... Жеке ... ... ... бұл нысаны функционалды міндеттеме немесе олардың комбинациясы
болады.
Аймақтық кәсіпкерлік жаңа тауарды ... ... ... ... ауыстыру және жаңа кәсіпорын ашу болсын инновациалық мезеттің
болуын талап етеді. ... ... жаңа ... ... жаңа тәсілін және жаңа ... ...... инновациялық мезет болып есептеледі.
Аймақтық денгейде шағын кәсіпкерлік жөніндегі саясат аймақтың
әлеуметтік-экономикалық саясатын ... ... ... кезеңдерінің
жалпы жүйесімен ұштасуға тиіс. Бұл жерде: [6]
- аймақтықтардың әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... ... орны мен рөлі
белгіленеді және шағын ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті басқару мен ... ... ... жасау;
- шағын кәсіпорындарды дамытудың бизнес-жоспарларымен бағдарламаларын
қалыптастыру көзделген.
Аймақтық ерекшеліктерді ескере отырып, ... ... ... ... аймақта кәсіпкерлікті дамытудың мемлекеттік
стратегиясын жасауға мүмкіндік береді, бұл жағдайда ел аумағында ... ... ... аумақты мамандандырудың тереңдетуін және
интиграциялық байланыстардың қалпына келтіруін ескеру ... ... ... немесе орташа кəсіпкерлік субъектісі санындағы
белсенді ШОКС үлесі 2005-2009 жылдары 68-69% деңгейде ... ... ... ... ... жалпы санындағы тіркелген ШОКС үлесі
2005 жылғы 92%-дан 2009 жылғы 93%-ға дейін 1 ... ... ... 1. ... қожалық етуші субъектілердің жалпы санындағы
тіркелген шағын немесе орташа ... ... ... ... ... ... ... субъектісінің ұйымдық –
құқықтық тұрғыдағы ... ... ... жеке ... ... ... айына шаққанда 324,4 мың субъектіні немесе 57,5%-ды, заңды
тұлға болып ... ... ... ... 65,3 мың ... немесе
11,6%-ды, заңды тұлға болып табылатын орта бизнес ... 4,1 ... ... ... ... (фермерлік) қожалықтары – 170,1 мың
субъектіні немесе 30,2%-ды құрады:
Сурет 2. Белсенді шағын немесе орташа ... ... ... ... жылғы маусым бойынша аймақтық тұрғыдағы белсенді шағын ... ... ... ... шолу ... ... ... субъектісінің басым көпшілігі Оңтүстік Қазақстан облысында (113
мың), Алматы облысында (97 мың) жəне Шығыс Қазақстан облысында (56 ... ... ... Ең төменгі көрсеткіш Қызылорда (11 мың), ... мың), ... (13 мың) жəне ... ... (16 мың) ... ... 3. ... тұрғыдағы белсенді ШОК
Қазақстан Республикасы Статистика агенттігігің деректері ... ... 1 ... жағдай бойынша республикадағы ШОК ... саны 905660 ... ... 493864 дара ... ... 192419 - шаруа (фермер) қожалықтарының (21,2%).
ШОК белсенді субъектілерінің саны өткен жылғы тиісті күнге пайызбен
салыстырғанда 1,1% өсті және 627779 ... ... оның ... 65527 ... ... ... ... (10,4% жалпы саннан) және 8876 орта
кәсіпкерліктегі заңды ... (1,4%), 383278 дара ... ... 170098 - ... ... ... (27,1%).
Жаңа әдістеме бойынша (дербес шоттардың негізінде) қалыптасқан ҚМ
Салық Комитетінің деректері бойынша, ... ... ... жеке
кәсіпкерлердің ең көп саны Оңтүстік ... – 55496 ... ... ... – 49454 (12,9%), ... ... – 15399 (9,1%), ... -
15386 (9%) облыстарында шоғырланған.
Белсенді жұмыс істейтін шаруа (фермер) қожалықтарының ... ... ... – 58821 (34,6%), Алматы – 49011 (28,8%), Шығыс Қазақстан
– 15399 (9,1%) және ... – 15386 (9,0%) ... ... ... ... ШОК ... ... саны
өскені байқалды. Мысалы, Алматы қаласы – 1,8% және ... ...... ... – 0,3%, ... ... – 1,3%, Ақтөбе облысында –
0,7%, Оңтүстік облысында – 1,4%, ... ... – 0,5%, ... – 1,7%, ... ... – 0,5%, ... облысында – 0,3%,
Шығыс-Қазақстан облысында – 0,3%, ... ... – 1%, ... ... 1,1%, ... ... – 2,5%, Павлодар облысы – 0,6% және ... – 1%, ... ... 1 ... ШОК жұмыспен қамтылғандар саны өткен жылғы
тиісті күнге пайызбен ... 2,5% өсті және 2156,9 мың ... оның ... 552,4 - ... ... ... ... (25,2%
жалпы саннан) және 422,4 орта кәсіпкерліктегі заңды тұлғалар (19,8%), 728,6
дара кәсіпкерлер (33,9%) және 453,3 - ... ... ... ... ... саны ... ... тиісті күнге пайызбен
салыстырғанда Алматы қаласында – 4,1%, Астана ... – 2,7%, ... – 3,1%, ... ... – 4,9%, ... ... – 2,5%, ... – 2,3%, Қызылорда облысында – 2,1%, Маңғыстау облысында – ... ... – 3,1%, ... ... – 0,2%, ... облысында –
1,9%, Батыс-Қазақстан облысында – 2,2%, Алматы облысында – 2,3%, ... – 1,3%, ... ...... ШОК ... өнім ... ... жылғы қаңтар-
тамызды тиісті 2010 жылғы қаңтар-қыркүйек ... ... 5,3% ... 4108,1 ... ... оның ... 1114,8 млрд. тенге - ... ... ... (27%) және 2450,2 ... ... ... ... (60%), 336,3 млрд.тенге дара кәсіпкерлер
(8%) және 206,6 ... - ... ... ... ... жылғы қаңтар-қыркүйек 2009 жылғы тиісті күнге ... ШОК ... өнім ... ... ... ... – 6,5%, Астана қаласы – 48%, Атырау облысында – 3,1%, Батыс-
Қазақстан облысында – 6,6%, ... ... – 3,8%, ... – 6,8%, Жамбыл облысында – 2,3%, Павлодар облысы – 6,9%, Қызылорда
облысында – 2,1%, ... ... – 1,9%, ... ... ... ... ... – 3,3%, Солтүстік- Қазақстан облысында – ... ... – 13,8%, ... ... – 4,4%, Ақмола ... ... ... ... ... ... ... көрсетудің ең алдымен
аймақ қажеттерін ... ... ... ... қаржы
және құқық жүйесінің әліде құрылмағанын ... ... ... ... ... үшін ... ... және әлеуметтік орта
қалыптастыру мақсатында мыналар ... ... ... ... ... ... ... шараларын әзірлеу
мен орындау, соның ішінде салық жеңілдіктері мен банк ... ... ... ... ұйымдастыру,материалдық техникалық
ресурстарын қамтамасыз ету;
-кәсіпорындарға аудиторлық қызмет ... ... ... мен ... және ... ... жүйесін әзірлеу мен бақылау;
-кәсіпкерлікті дамыту проблемалары бойынша қоғамдық ... ... ... ... іс-қимыл.
1.3 Аймақтық кәсіпкерлікті дамыту мен мемлекеттік қолдаудың шетелдік
озық тəжірибелері
Көптеген шетел мемлекттерінің тәжірибесі көрсетіп ... ... ... ... ... ... өз бетінше жүйелік бағыт
болып табылады. Ұйымдық құрылымдарды және шағын ... ... ... ... ... ... да ... ұлттық
ерекшеліктерге қарамастан барлық сипаттамаларға анықтауға мүмкіндік береді.
Кесте 2.
Мемлекеттік қолдау шараларын дамыған мемлекттермен салыстыру
|№ ... ... ... |ҚР ... |
| | ... |
|1 ... ... мақсаттарын анықтайтын кәсіпкерлік |Даму үстінде |
| ... ... ... ... ... құқықтық | |
| ... ... | |
|2 ... ... ... ... ... үстінде |
| |және кадрлық мемлекеттік ... ... ... | |
| ... ... асыру | |
|3 ... ... ... ... және ... |Жоқ |
| ... ... | |
|4 |Әр ... ... ... ... ... ... үстінде |
| |қолдау жобаларын жүзеге асыру ассигновациясын анықтау | |
|5 ... ... ... ... ... ... |Жоқ |
| ... ... ... мамандандырылған мемлекеттік | |
| ... ... | |
|6 ... ... және жергілікті билік органдарының |Даму үстінде |
| |функцияларын өзара ... бөлу | |
|7 ... ... ... шағын бизнес мүдделерін |Жоқ |
| ... ... ... ... | |
|8 ... ... ... мемлекеттік саясатты өзара қарым|Даму үстінде |
| |– қатынасты қолдауға бағытталған | ... ... ... ... бизнесті дамыту үшін Қазақстан
шағын бизнесті басқару процесін ... көп күш ... ... ... айтуы бойынша қазіргі бизнес ішкі және сыртқы факторлардың
әсеріне тәуелді. [7]
Бизнестің ішкі және сыртқы ... ... екі ... ... жөн: ішкі және ... ықпалдардың көлемі және ортаның өзгеру деңгейі.
Кәсіпкерлікке барлық сыртқы ықпалдарды өз кезегінде макроэкономикалық және
салалық деп бөлуге болады.
Ішкі немесе ... ... ... ... ... ... Енді ... тәжірибесіне келейік.
АҚШ–ғы кәсіпкерлік. Әдетте америкалық фирмалардың көлемі жұмысшылардың
санымен бағаланады: өте ұсақ ... – 20 ... ... ... ... ... 99 адамға дейін, орташа 100-ден 499-ға дейін, ірі 500 адамнан
көп. Көрсеткіштерді салалар бойынша құрады: ... ... 100 ... өңдеу саласында 500-ге дейін жұмысшылары бар фирмалар шағынға жатады.
АҚШ тәжірибесі көрсетіп ... ... ... ... ... ... Шағын кәсіпорындардың жаппай ликвидациясы кәсіпкерлерге
кері әсерін тигізбейді. Жұмысшы күшінің және капиталдың территориялық және
саналық ... ... ... ... және ... өндіріс
шағындарының өзгеруіне өндіріс қимылының жеделдігі ... Бір ... ... ... ... ашылады.
Қазіргі уақытта АҚШ халқының 53 % шағын және орта бизнес ... ... АҚШ ... ... ... ірі ... өзгерістерге,
жаңа міндеттемелерге бейімделуін және икемділігін көтеретіндігін ... ... ... ... бизнесте 22 млн кәсіпорын бар, онда
елдегі барлық жұмысбастылардың 54 % ... ... ... бизнес
кәсіпорындарының өндіріс және сату көлемі жалпы мемлекеттегі сату көлемінің
52 % құрайды, және 99,7 % кәсіпкерлер – бұл ... ... ... ... ... - ... ... қаржылық және кеңестік көмек
көрсетеді. Басты міндеті – шағын кәсіпкерлікті ұйымдастыру, қолдау ... ... ... ету. ШБӘ өз қызметін басқа ... ... ... ... ... ... ... ассоциациялар мен бірігіп
отырып жүзеге асырады. Мемлекет өнімнің ірі ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарға мемлекетпен
мәміле орнатуға көмектеседі. Әйел, мүгедек, ардагер – кәсіпкерлерге ерекше
назар аударады. шағын ... ... 5 мың адам ... ... оның 4
мыңы Вашингтоннан тыс жерлерде. Ұйымның 10 аймақтық орталығы және ... ... бар. ... ... ... аудан – аймақ –
орталық тізбегі бойынша жүзеге асады. АҚШ-ғы шағын ... ... ... ... үшін ... ... табылады. [8]
Америкалық тәжірибе көрсетіп отырғанындай кәсіпкерлік еркіндігін
шектейтін кез келген ... ... ... да ... ресми
белсенділікті төмендетеді. Сондықтан шағын бизнестің барлық ... ... ... ... да ерекше ролді шағын бизнес әкімшілігі
шеңберіндегі жобалар ... ... ... ... айналысқысы
келетіндер үшін арнайы қызмет қарастырылған, олар тегін кеңестер ... ... ... және ... ... ... шағын бизнес бизнес - инкубатордың ... ... ... ... және ... әр ... сұрақтар бойынша кеңес берумен
айналысатын орталықтар ұйымдастырылған.
Қазақстандық тәжірибеде шағын бизнеске ... ... ... жөн. ... ... ... ... көмек көрсету мақсатында университет, ұйымдар, кампаниялар,
федералдық үкімет органдары ... ... ... ... басты міндеті – шағын, әсіресе ... ... ... ... жанынан құрылған кәсіпорындар ... одан ары даму үшін ... ... ... өз ... ... ... бір деңгейіне жеткеннен соң, әдетте үш жылдан соң, фирмалар
бизнес – инкубаторлардан шығып өз бетінше ... ... Ал ... бизнесті нөлден бастап жатқан жаңа фирмалар келеді.
Әдетте бизнес - ... ... жаңа ... ... ... ... Олар ғимарттар мен құрал – жабдықтарды бірігіп
қолданып ғана қоймайды, сонымен бірге бизнес-инкубатор ... ... ... ... қол жеткізе алады. Кейбір қызмет ... ... ... ... ... ... түрлерінің бағасы
төменірек.
Бизнес – инкубатордың негізгі ... ... ... ... ... ... соның ішінде кеңес берушілер;
б) құрал – жабдықтар, ... ... ... ... ... факс, компьютерлер т.б.);
в) бір жылға жалданатын ғимарттар мен жиһаздар;
Бизнес – инкубатордың басындағы тұлға – ... ... ... бизнес – инкубаторлардың 90% жуығы – бұл коммерциялық емес
ұйымдар, олардың басты ... жаңа ... құру және ... ... дамуының қазіргі кезеңінде бизнес – инкубаторлардың
құрылуын әлі ертерек дейді. Өйткені бизнес – ... ... ... ... және ... емес демеушілер есебінен
қаржыландырылады. Біздер үшін ең қиын ... ... ... Соған
қарамастан, АҚШ тәжірибесі көрсетіп отырғандай, бизнес – ... – 90 % ... ... ... кәсіпорындар болып табылады. Бұл
факт Қазақстанда ...... ... ... ... ... мақсаты және қаржыландыру ... ... ... ... және жеке деп ... ... бүкіл әлемде
бизнес бизнес – инкубаторлар шағын кәсіпкерлікті қолдаудың тартымды ... ... ... отырғандай, шағын бизнес, өндіріс
көлемін ұлғайтуда, тауарлар мен ... ... ... ... ... ... рол ойнайды. Шағын бизнес адамдарға өзінің
творчествалық ... ... ... ... Ұлыбританияда шағын
кәіспкерліктің дамуына консервативті үкімет саясаты – қаржылық жеңілдіктер,
кеңес беру қызметтері мен бизнес техникасын ... ... ... ... шағын кәсіпкерліктің дамуының үш үлгісі бар: қызмет
масштабын кеңінен статус – квотасын ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарды орташаға, сосын ірі
компанияларға өзгерту. Көптеген зерттеулер ... ... ... иелерін біраз бөлігі одан әрі өсуге тырыспайды. ... ... ...... ... ету. [8]
Үкімет шағын бизнес саласына жалпы кәсіпкерлік қызметтің әлеуметтік –
экономикалық шарттарын қамтамасыз ету ... ... ... ... салу,
жекешелендіру, еңбек заңдары саласындағы шаралар), сонымен бірге әр ... ... ... нормалар мен әдістерді қолданды. 1991 ж.
Ұлыбританияда ұсақ кәсіпорындарға оларды басқару мәселелері бойынша ... ... ... ... ... жүргізілді. Шағын
кәсіпорындардағы мәселелермен кеңес берушілер танысып, кеңес берумен ғана
шектеліп қоймайды, ... ... өз ... ... ... асуына ат
салысады. Бұл көмектің болуы және орта және ... ... ... ... бұл ... Ұлыбританияда гүлденуіне әкеледі.
Франциядағы шағын бизнес. Кәсіпорындарды шағын фирмалар категориясына
жатқызудың кең таралған ... бірі – ... ... саны.
Мысалы, он адамнан аз жұмысшылары бар фирмалар ұсақ болып табылады, ...... 50-499 – ... 500 көп - ірі ... ... жүзеге асырарда мемлекеттің мақсатттарының бірі – шағын фирмаларды
қолдау. Шағын бизнеске ерекше жағдай ... ... ... ... ... ... ... үшін үкіметтен қаржылық, салықтық және
әкімшілік шараларды ... жоба ... ... үкіметі қаржылық
ынтаға көп көңіл бөледі. Ол ... ... ... ... ... ... инвестицияның өсуіне, шағын және орташа фирмалардың
ынтымақтастығын реттеуге арналған жеңілдіктерді ұсынады. ... ұсақ ... ... ... беретін бірқатар ұйымдар құрды. Оның ... ... даму ... ... даму ... ... ... компаниялар және т.б. Францияда несиелерді кепілдендіретін
50 жуық ұйымдар бар. 80 жыл басында несиелерді кепілдеудің ... ... Қор ... және ... ... ... ... ұсынатын
компапияның қарамағында. Ол шағын бизнеске әр ... ... ... займдардың 65% кепілдеуді қамтамасыз етеді. Қоғам ... ... алу үшін және оны ... бабында ұстап тұру үшін қаржылық
ресурстар бөледі.
Шағын және орташа кәсіпорындағы жұмысшылардың ... саны 16 500 ... ... және ... ... ... көлемі – 7 ... ... ... және ... кәсіпорындар – 1400. ... ... ... шағын және орташа кәсіпорындар ... ... ... саясаты экономиканың бұл саласына
мемлекеттің қызығуын дәлелдейді. Ол ... екі ... ... ұсақ және ... ... және ... және ... пайдасына 37 шара». [9]
Құжаттардың атының өзі мемлекеттің шағын бизнестің дамуына ... ... ... Егер ... құжат қаржылық – экономикалық қолдауды
қарастырса, онда екіншісі ұйымдық - әкімшілікті қарастырады. ... ... ... ... тіркелу орталықтарында шағын кәсіпорындарды құруға
арыздарды қарастыруға бұрынғы 5 күннен 24 сағатқа ... ... ... даму ... құру ... сонымен бірге әрдайым ірі
банктер және қаржылық ... ... болу ... ... ... ... ... қаржыландыру тиімділігін ұлғайтуға
мүмкіндік береді. Оған мысал ... ... ... және
аймақтағы қызмет жөніндегі Делегацияны – DATAR ... ... ... ... және орта ... ... ... DATAR өндірістік
жобаларға егер олар келесідей міндеттерге жауап берсе дотация ... ... ... ... ... ... зонада
орналақан болса
2. Кәсіпорынның қалпына келу жөніндегі құрылған жұмыс орындарының саны
(алғашқы қызметінің 3 жылы – 20жұмыс ... ... DATAR ... ... бірін жобаның басында
ұсынады, ал ... ...... ... ... ... ... жолымен жүзеге асады. Франция ... ... ... ... ... ... қысқарту қағидасын, өнеркәсіпті
зерттеу және даму орталықтарын құруды білдіреді.
Израильдегі шағын бизнес. 60 ж. ... ... ... ... акционерлік қоғамдар түріндегі ірі кәсіпорындар көрсетті. Дәл осы
сектор үлкен табыс берді, бірақ 80 ж. ... ... ... және ... ... және ... жағдайдың тұрақсыздану ірі масштабты
иммиграцияға әкелді. Осы кезде Израиль ... ... жаңа ... ... ... ... ... байланысты шағын және орта бизнесті
дамытуды жылдамдатты. Израиль ... ... ... ... ... ету ... ... технологиялық «жылы
жайларды» құру және ... ... ... жай» ... заңды
тұлғаны, фирма немесе ассоцияцияны білдіреді. Ол қажетті инфрақұрылымы,
ғылыми – зертттеулер құралдары, жұмыс жасау ... бар ... ... Оның ... жарғы немесе қоғамдық комитетпен реттеледі.
Технологиялық «жылы жайлар» ... ... ... ... ... өткізу кезеңіне дейін жеткізеді.
2. Бизнес «жылы жайларды» құру. Олар өз басқару органдары, директорлар
кеңесі және де экономистер, заңгерлері, ... бар жеке ...... ... өз ісін ... ... адамдарға, бірақ ол үшін
білімнің жеткіліксіздігі бизнесте бағыттала ... және ең ... ... ... ... ... ... береді. Екі жыл бойы жобаны
құру үшін 300 000 шекелге дейін ақша ... (81 000 $) Ол ... ... 80% ... ... 20 % жеке ... ... Ғылыми зерттеулерді сонымен бірге өнеркәсіпте дайын өнім өндіруді
қаржыландыратын ғылыми зерттеу ұйымдары мен қорларын құру.
4. Шағын кәсіпорындар ... ... және ... ... ... істеу. Қор шағын және орта бизнеске кәсіпорындардың
масштабына байланысты ... беру ... ... ... Көмек сонымен қатар, егер кәсіпорын ... алу үшін ... алу және ... ... ... орналасса қайтарымсыз ссуда
беру арқылы жүзеге асады. Жеңілдіктер көбінесе өнім өндіретін шағын және
орта кәсіпорындарға беріледі.
5. ... ... ... ... ... ... ... бар. Олар банктік ... ... ... ... ... көрсетеді, кәсіпорындардың бизнес
жоспарларын дамыту жобаларын қарастырады және бағалайды.
6. Шағын және орта бизнесті қолдаудың маңызды ... бірі ...... қолдау табылады. Ол әрбір жанұя өз шаруашылығын
жүргізіп, өзінің жерін ... ... ... Ал ... бөлу
және өткізуді ауыл шаруашылық ... ... ... коммуналдық
қамтамасыз етуді мошава тұрғындары кооперативтік негізде ... ... ... ... бірқатар негізгі бағыттар қалыптасқан:
- сүт шаруашылығы (30 сиырға ... ... ... бір жанұяға га.
- егістік (негізінен көкөніс және техникалық дақылдар) бір жанұяға.
Қысқаша, басқа мемлекеттік тәжірибесін қарастырайық. ... ... ... ... Бұл ... ... ... және ірі
бизнесті ұжымдандыру мүмкіндігін береді. Яғни, трансұлттық компаниялар
шағын кәсіпорындардың ... ... ... және ... ... Оның үстіне үкімет шағын ... ... ... ... ... және ... ... институтын
құрды, шағын кәсіпорындардың өнімдерін алу және өткізуді кепілдеді. 1997 ж.
соңында Оңтүстік – ... 2 640 000 ... және ... ... ол ... ... Корея компаниялардың 99,5 % құрды, онда 9 млн.
адам жұмыс істейді немесе жалпы жұмысшылардың 78,5 % құрайды. ... ... ... Әкімшілігінің мәліметтері бойынша шағын және ... 90 % ... саны 50 ... ... ... шағын кәсіпкерлікті қарастырайық. Қазіргі уақытта бұл
сектор экономика тұрақтануының негізгі фактор болып ... ... ... ... ... ... орта бөлігі құралады. Литваның
ішкі өнімдегі шағын кәсіпорындардың үлесі 69 % құрайды. Ал жұмысшылар ... ... ... адамдардың 1/3. Кәсіпорындардың 90 % - тен көбі
шағын және орташа болып табылады. Мемлекет шағын ... ... ... ... екі жылдай пайдаға салық тарифі 70 % проценттен төмендейді,
ал үш жылдан бастап 50 %. Оның ... ... ... ... ... ... қоры құрылды.
Байқап отырғанымыздай, дамыған мемлекеттер тәжірибесі кәсіпкерлерге
жағдай ... ... ... рол ... ... Ал ол шағын
бизнесті қолдау және дамытудың тиімді саясатын жүргізеді.
Олардың басшылыққа ... ... ... ... Құқықтық және әкімшілік құрылымдарға негізделген ... ... ... бастап келе жатқан кәсіпкерлерді оқыту жобалары.
3. Кіші жаңа кәсіпорындар үшін капиталға қол жеткізуді ... ... ... ... үш ... өте маңызды. Мысалы, тек ғана оқытып және техникалық
беру ... ... ... кәсіпкерлер заңының қиын заң жүйелеріне
тап болды. Мсыалы, Перуде жаңа фирманың тіркелуі үшін 11 ... ... ... және ... институтының зерттеуі бойынша оны алуға
289 күн кетеді. Екінші ... жеке ... ... ... жетістіктерге жетті. Олар шағын бизнесті ... ... көзі деп ... ... тәжірибесі кедергілерді алып тастау және
кәсіпкерліктің гүлденуіне ықпал ететінін көрсетті. Елде ... жыл ... жол ... ... жүйе қызмет етеді. Онда үш
жылда қиын экономикалық жағдайға қарамастан пайда табатын ... ... ... [10]
Мұның барлығы шағын және орта ... әсер ... ... болу ... көсетеді. Ақпаратқа еркін қол жеткізу
қаржылық ақпаратты дәлме – дәл және ... ету үшін ... ... ... ... ... порт телекомуникация жүйесін
қоса алғанда қазіргі заманға сай болу керек. Фирмалардың ... ... ... ... ... ... Қосымша қызметтер заң, сақтандыру,
бухгалтерлік және консултациялықфирмалар нарық ... ... етуі ... ... ... және орта бизнестің дамыту процесі Еуропаның
көптеген ... АҚШ және ... әлі ... ... ... ... бизнес
экономиканың қозғаушы күші екені мойындалуда. Шағын бизнес ... ... ... ол ... ... өмірін қорғайды. Кейбір зерттеулер
бойынша шағын кәсіпорындар ірі ... ... ... ... ... ... өте ... бастысы – оны басқара білу.
2 Аймақтық кәсіпкерліктің қазіргі даму ... ... мен ... ... талдау
2.1 Қазақстандағы аймақтық шағын кәсіпкерлік субъектілерінің
макроэкономикалық көрсеткіштеріне талдамалы зерттеу
Шағын кәсіпкерлік Қазақстанда жаппай құбылысқа ... ... ... ... ... төрт жылдың барысында тіркелген шағын
кәсіпкерлік субъектілерінің саны 2006 жылмен салыстырғанда ... ... да, 2010 ... ... ... 1 млн. ... асып ... жұмыс үстіндегі шаруашылық субъектілерінің жалпы сананың 95%-на
жуықтады. ... А). ... ... ... ... ... кәсіпкерлік субъекьтілерінің жыл
сайынғы өсу қарқыны ... ... 15 % ... 2008 жылы бұл көрсеткіш 2 %-
ға дейін едәуір төмендеді. Белсенді шағын ... ... ... ... ... баяу ... отырды (орташа алғанда 13 % деңгейінде), ал
2008 жылы дағдарыс құбылыстарының әсерінен кәсіпкерлердің ... ... өсу ... кері ... 2009 ... 3 ... ... қалпына келтіру процестері ... ... ... ШКС ... ... субъектілерінің өсу көлемі едәуір ұлғайды (6
% және 15 %). ... 4. ... өсу ... ... ... ... саны анық мағынада айтқанда
2009 жылдың 3 тоқсанында 95 мың ... ... ... 621 ... ... дейін 716 мыңға жеткен. Тіркелген шағын кәсіпкерлік
субъектілерінің ішіндегі ... ... ... ... кәсіпкерлік
субъектілерінің үлесі алдындағы 4 жылдың ... ... ... ... 2009 жылы 67 %-ға ... 5. ... ... субъектілерінің шаруашылық әрекет үстіндегі
субъектілердің жалпы санындағы үлесі
Шағын кәсіпкерлік субъектілерінің ... ... ... алып ... ... ... ... атқаратын субъектілер басым: ЖК (2009 жылдың 1-қазанына ... 484 мың ... ... ... ... шағын кәсіпкерлік
субъектілерінің жалпы санының 68 %) және ШҚ (171 мың ... 24 %). ... саны ... 61 мың ... ... немесе 8 %.
Сурет 6. Шағын кәсіпкерлік субъектілерінің ұйымдастырушылық-құқықтық
формалар қиылысындағы құрылымы
Белсенді ... ... ... ... ... ... төрт жыл ... дамуы төмендегідей
қарқынды байқатады:
1. Шағын бизнестің кәсіпорындары ШКБ-ның санының ... ... ... ... өсіп ... ... Жеке кәсіпкерлер санының өсуі 2007 жылдың соңына дейін орын алды.
2008 жылы ... ... саны 2007 ... салыстырғанда 20 мыңнан астам
субъектілерге қысқарды, бірақ 3 тоқсан ... өсу ... 90 ... ... ... ... ... қожалықтары 2006 жылдан бастап олардың жапы
белсенді саны тұрақты түрде өсіп отырды. [13]
Сурет 7. ... ... ... ... шешу ... ... шағын кәсіпкерлік
субъектілерінің атқаратын рөліне ... ... ... ... ... жұмыс істейтін адамдардың үлесі Қазақстан бойынша жұмыс
істейтіндердің жалпы санының орташа есеппен алғанда 23 % ... ... ... ... 1,8 млн. ... ... ... Б). Олардың 50 %-ы
жеке кәсіпорындарда, яғни шағын кәсіпорындар бизнесі (ШКБ) мен ... (ШҚ) ... ... ... саны ... шағын
кәсіпкерлерде істейтіндердің саны 2008 жылға дейін тұрақты түрде ... жыл ... ... де ... қалған жоқ, ал бірақ 2009 жылы өсу
қайта басталды. [14]
ШКБ-ның ЖҚ-ның және ШҚ-тың жалпы сомасына сай ШКС-нің теңгенің шексіз
көлемімен ... ... ... ... жылдары да өсіп, 2005 жылғы
1 235 млрд. ... 2008 жылы 2 182 ... ... ... жетті. Осыған орай
ШКС-нің шығарған өнімдерінің үлесі елдің жалпы ішкі өнімінде 15-16 % ... ... ... ... 2008 жылы ... ... ШКС-нің
шығаратын өнімінің негізгі бөлігі (65 %-дан аса) ... ... ... ... -20 %, ШҚ-тық үлесі 15 %.
Сурет 8. Қазақстан Республикасындағы жалпы ішкі өніміндегі шағын
кәсіпкерліктің қосар үлесі
ЕДБ-нің шағын кәсіпкерлігін ... шолу ... ... ... ... ... кері әсер тигізіп отырғандығын байқатады.
Мысалы, 2007 жылдың соңына қарай Қазақстан ... ... ... ... ШКС-н несиелеуді күрт азайтты. Осының нәтижесінде ШКС-н несиелеу
2005-2007 жылдардың әрбір жылында орташа ... 54 %-ға өсіп ... 32 %-ға ... ... ЕДБ-ның ШКС-ы несиелері ... ... ... 2008 ... дейін 67 % болса сол 2008 жылы ... ... (өсу бар ... 4 % -ған ... Қосымша В.
2007 жылдың соңына таман дағдарысқа ... ... ... дер ... ... ... жағынан көмек көрсетуі банктердің
ШКС-ы несиелеуінің көлемін азайтуды тоқтатып, әрберіден соң 2008 ... ... ... Осыған орай мемлекет тарапынан қолдау
көрсетудің нәтижесінде ЕДБ бірлесіп ... беру ... ШКС ... 22 %-ға дейін көтерілді.
Сурет 9. ЕДБ-нің экономика мен ШКС-ге қарыз берудің несиелік портфелі,
млрд. теңге
Осыған ... 2009 жылы ЕДБ ... ... ... ... ... несиелеудің көлемі одан әрі
төмендейді деп күтілді. Несие ресурыстары ұсыныстарының ... ... ... ... ... ШОК ... тарапынан да
ұсыныс қанағаттандырмайтынының онан әрі өсе түсуіне соқтырды. ... көп ... ... қызметін сауда (37 %) және ауыл
шаруашылығында атқарады (23 %). ... ... ... ... ... %) және ... (4 %) ... Көлік пен байланыс саласында ... ... (8 ... ... ... ... танытуы халықты жұмыспен
қамтамасыз ету жөніндегі аса маңызды әлеуметтік мәселелерді шешудегі оның
атқаратын ... ... Бұл ... ШКС-нің экономиканың түрліше
салаларында қаншалықты орын ... ... ... Мұның өзі
салалық бағыттағы ұқсас тепе-теңдікті білдіреді, яғни әрекет үстіндегі ШКС
санының өсуі ... ... ... ... ... саяды. [16]
Өнім шығаруға талдау ... ... ... ... ... рөл атқарып келе жатқандығын айғақтайды, мұндағы
әрекет үстіндегі ШКС-нің 3 %-ы сол ... ... ... ... ... 10 %-дай үлесін қамтамасыз етеді. Осыған сәйкес құрылыс
бағытында істейтін ШКс-тің 4 %-ы тағы да сол ... ... ... шығарылатын өнімнің өнімнің 15 % үлесін береді. Көлік пен байланыс
саласындағы ШКС ішкі ... өнім ... ... ... ... мәселелерін шешеді. Ол өнім шығаруды арттыруда оның ... ... келу ... ... ... салалық қиылысында 8 %
сандығын құрай отырып, ... сала ... ... ... ... 7 %-дық үлесін қамтамасыз етеді.
Сурет 10. ШКС ... ... ... ... ... ... аса ... үлесі (37 %) бола отырып, бар болғаны
шығарылатын өнімдер көлемінің 28 % қамтамасыз ... Яғни ол өнім ... ... ... өнім ... ... сай экономикалық міндеттері
шешу барысында өзінің тиімсіздігін көрсетеді. Ауыл шаруашылығының ... ... ие. ... ... ... ... 23 %-ы бар ... барлы
саланың шығаратын өнімінің 16 %-дық үлесін береді. Несиелер ... ауыл ... ... ... ... танытпайды.
Әрекет үстіндегі ШКС-нің жалпы саны бойынша 23% үлеске ие бола отырып, ... ... 6%-ақ ... ала ... ... өзі ... ... қауіп-
қатерлермен және ШКС салаларының тиімділігінің маусымдық сипаттарымен
байланысты. Құрылыс ЕДБ-нің несие беруі үшін ең ... ... ... отыр.
Әрекет етуші ШКС-а сан жағынан 4 %-дық қана ... ие бола ... ... ... 18 % ... Ал ... соңғы жылдары қозғалмайтын мүліктің
құнының жылдам өсуіне байланысты және де қозғалмайтын нары ... ... ... ... ... бұл ... ... аса үлкен
меншікті салмағы бар. Әрекет үстіндегі ШКС-нің сан жағынан 37 % үлесіне ... ... олар ... ... ... 41%-н алды. Мұндай үрдіс жеті
жыл бойы жалғасып келеді. Өнеркәсіп секторы тартымдылығы жағынан ЕДБ ... ... ... яғни ... ... ... 3 % ... алған
несиелерінің көлемі 11 %.
Қазақстанның шағын кәсіпкерлігін дамыған елдермен ... ... ішкі өнім ... ... үлес,пен халықтық
жұымспенқамтамасыз етілуі сияқты керсеткіштер бойынша артта калушылық бар,
сонымен қатар дамыған елдердегі сияқты ... ШКС ... ... 90 %-на ... етеді. Мысалы, дамыған ... ... ... ... ... ... үлесі жалпы ішкі өнім
көрсеткіштері бойынша 43 % -дан (Канада) 57 % - 79 % -ға ... ... оның ... 3 ... кем, яғни 15 % -ға тең. ШОБ ... ... ... ... ... еліміздің көрсеткіштері дамыған
елдермен салыстырғанда әлдеқайда төмен. ... 5 ... ... бұл көрсеткіш 23 % деңгейінде тұрса, дамыған елдерде 47 %-дан
(Канада) 75 –ға (Жапония) дейін (Қосымша Г). [17]
Қазақстанның ШКС ... ... ... едәуір өзгеше. Қазақстанның
40 % -ға жуық ШКс ... және жеке ... ... да. ... 20 ... ... ауыл шаруашылығына тән.
АҚШ-та шағын бизнестің құрылымы басқаша қызмет көрсету ... ... 58 %, ШБ ... 20 % - дан ... ... пен
сауда саласындағы қызметтерді жүзеге асырады.
Еуропа елдерінде де ШОБ субъектілерінің үлкен қызмет көрсету саласына
икемделген. Ұлыбританияда 23 % Полышада 35 % ... ... ... ... ... ... ШБС-ның субъектілерінің 21%-ы
құрылыс, 12%-ы сауда, 7 %-ы өнеркәсіпте, 27 %-ы ... ... ... ... басқа салаларда қосылған. Полышадағы
сауда ШОБ ... ... ... елдәуір жоғары 32 % Мұнымен қоса
өнеркәсіп ШОБ-ы айтарлықтай жоғары дамыған: оның ... ШОБ ... ... 10 % таң. Атап ... бір ... ... бірсыпыра
елдеріндегі сияқты Полышаның ШОБ салалық құрылысында ауыл шаруашылығы жоқ,
бұл осы аталған елдерде ... ... ... ... ... және
фермерлік қожалықтардың айрықша сатустарымен түсіндірледі (Қосымша Д).
Сонымен, алғанда, ... ... ... келтіру процестерінің
басталғаны байқалады, ШКС-ның аса ауқымды көрсеткіштерінің өсуі орын ... ... ... ... нақты саны, өнім көлемдер);
- Алайда, біршама көрсеткіштердің керісінше үрдісі барлығы байлығы
байқалады (жалпы ішкі өнім ... ШКС ... ... дамудың құрылымы);
- Кәсіпкерлікке көмек көрсететін мемлекеттік бағдарламаларға кереғар,
өзінің ресурстары мен табыс көздерінен кәсіпкерлікке банкілердің беретін
несиесінің ... ... ... ... ... ... сәйкес шағын бизнесті ретке келтіріп және
сол шағын ... ... ... ... және сондай-ақ қаржылық
емес құралдар арқылы жақсартып отыру үшін мемлекеттің ... ... әрі ... екендігі көрінеді.
2.2 Қазақстандағы аймақтық кәсіпкерліктің даму көрсеткіштерін
салыстыра талдау
Шағын және орта ... ... ... ... ... бірдей емес, оны бірнеше факторлармен ... ... ... ... ... ... ... аз-көптігі. Шағын және орта
кәсіпкерліктегі немесе ірі компаниялар мен ... ... ... істейтіндігін белдіретін жекелеген аймақтардың экономикалық құрылымы.
[19]
Шағын және орта кәсіпкерліктің белсенді түрде ... ... ... ... 2009 ... 3 ... ... бойынша
718 мың бірлік болса, жекелеген ... ... ... ең көбі ... ... болып шықты 106 мың бірлік, Алматы Обылысында 96 ... және ... ... 68 мың ... Ең ... көрсеткіштер
Манғыстау (19 мың бірлік), Қызылорда (19 мың бірлік) және ... ... ... ... ... 11. ... әрбір аймақтар бойынша белсенді субъектілері
Жалпы алғанда, ШОК-тың тіркелген субъектілерінің барша саны жылдан-
жылға тұрақты түрде артып отырғанымен ШОК-тың ... ... ... да, кеми түсуі де мүмкін: 2008жылы 3 ... ... ... саны 2009 ... үш тоқсанында 15%-ға артты.
ШОК-тың тіркелген ... ... 65%-ға ... ... яғни тұрақты түрде органдарға есеп тапсырып отырады.
Осыған қарамастан, 2009 жылы, ЕДБ ... ... ... ... ШКС-ні несиелеудің кқлемі одан әрі
төмендейді деп күтілді. Несие ... ... ... барлық
несиені түтынушылардың, олардың ішінде ШОК субъектілерінің тарапынан да
ұсыныс көлемінің ... одан әрі өсе ... ... ШОК-тың 300 мыңнан астам субъектілері белсенді ... ... өзі ... кері факторлармен ғана емес, сондай-ақ
бірсыпыра салалардағы жұмыстардың маусымдық сипатымен және тіркеуден ... ... ... ... де ... ШКС-ні жалпы есебінде белсенділік танытатын ШКС-нің үлесі
бойынша аймақтардың мән-мағанасын анықтауды ... ... ... ... неғурлым жоғары болған сайын аймақтағы бизнесті соғұрлым
сенімді түрде жүргізуге ... ... ... Бұл ... ... ... Атырау (85 %), Қостанай(82%) және ... (78%) ... ... отыр. [20]
Шамамен алғанда Қызлорда (69%) Ақтөбе (69%) және Оңтүстік Қазақстан
облыстары Республикалық орталық көрсеткіштер 2009 ... 3 ... ... ... ... кәсіпкерліктің жартысынан төменірек 45%
белсенділік әрекетін байқатады.
Сурет 12. Тіркелген ШКС-нің жалпы есебінде белсенділік танытқан ШКС-
лердің үлесі
Ендігі жерде ШОК ... ... ... ... құрылымын қарастырамыз.
Кестеде аймақтардың шегіндегі ШОК-тың белсенді субъектілерінің
ұйымдастырушылық-құқықтық формалар бойынша ... ... ... ... ... саны ... ... орында Алматы қаласы
(15 %), Шығыс Қазақстан облысы (9%) және Қарағанды облысы (9%) ... ... ... тұлғалар бойынша тіркелгендерден алматы қаласында 27%
және Астана қаласында 9%-н ... ... ... ... ... кең орын алып ... тіркеу формасында алдыңғы орында
Алматы қаласы (11%) және Шығыс Қазақстан ... (10%). ... саны ... %-дан ... ... ... ... (35%) және Алматы облысының
(28%) еншісінде.
Кесте 3.
Аймақтық шектің ұйымдастырушылық-құқықтық формалары бойынша ШОК-тың
субъектілерінің құрылымы
|Аймақтар ... ... |ЖК |ШҚ |
| ... мың бірлік ... ... мың ... ... мың бірлік |
| | | ... | | |
|1 ... ... |2,6 |81 |4% |334 |
|2 ... ... |3,7 |140 |6% |15 |
|3 ... ... |2,2 |84 |3% |175 |
|4 ... ... |1,6 |76 |2% |56 |
|5 |ШҚО |6,7 |312 |10% |354 |
|6 ... облысы |1,6 |90 |2% |145 |
|7 |БҚО |3,1 |185 |5% |78 |
|8 ... ... |11,4 |349 |17% |159 |
|9 ... ... |4,5 |139 |7% |275 ... ... ... |2,9 |144 |4% |124 ... ... облысы |3,5 |119 |5% |40 ... ... ... |5,5 |199 |8% |367 ... |СҚО |2,2 |90 |3% |604 ... |ОҚО |2,0 |72 |3% |51 ... |Астана қаласы |3,0 |97 |4% |404 ... ... ... |10,7 |290 |16% |283 |
| ... |67,2 |2 465 |100% |3 467 ... ... несиелердің ең үлкен мөлшері сауда саласындағы жобаларға
берілді. Бұл ... ... ... ... сомасы барлық
игерілген қаржылардан 60,65%-н ... Ең аз ... ауыл ... ... Оған ... ... қаржылардың бар болғаны
2,57%-ы ғана ... ... ... ... ... нәтижесінде мына төмендегідей
тиімділіктерге қол жеткізілді:
1. ЕБД-ның өтімділігіндегі дағдарыстың ... ... ... дер ... ... көмек көрсетуді қамтамасыз ету.
2. ЕБД-ның несиелерінің ШОБ субъектілеріне үелсін дағдарысқа дейңейде
ұстап тұру.
3. Қаржыларды ... ... ... ... ... Ақырғы борышкерлерді жылдық несиелеудің тиімді ... ... ... ... ... 17. Салалық шектегі игеру
Ақшалай қаржыларды орналастырудың ... ... ... ... транштарын берудің шарттарын айтарлықтай жағдайда
ретке келтіруге мүмкіндік берді.
ШОБ субъектілерін «Даму» қоры мен ЕБД және ... ... ... ... яғни ... ... ... Республикасының Үкіметі 2008 жылғы 28 маусымдағы мәжілісінің
№25 хаттамасы бойынша ШОБ субъектілеріне қолдау көрсету үшін 50,0 ... ... ... бөлу ... ... ... Бұл ... ЕДБ мен
қаржы ұйымдары ШОБ субъектілерін қосақаржыландыру Бағдарламасы шеңберінде
игерді («50 де 50» ... ... ... 2008 жылдың тамыз
айында ҚР экономикасын жетілдіру жөніндегі Мемлекеттік ... ... 27 ... ... ... және ... ... 2008 жылдың 28 маусымындағы №25 шешімімен 10 ... ... бөлу ... бағдарламаның алдыңғыдан артықшылықтары:
1. Бағдарламаның жұмыс істейтін барша мерзімінде банкілердің өз
қаржыларын ҚОР ... 1:1 ... ... ... негізінде
міндетті түрде бөліп отыруы. Сонымен бағдарламаның жалпы сомасы 109,7 ... ... ... Несиелер бойынша ақырғы борышкерлер үшін сыйлықтар берудің нақты
бағасын жылдың 12,5 % ... ... ... ШОБ ... ... үстіндегі займдарын ҚОР қаржыларының
есебінен құралған ... 50 % ... ... ... ... бұл ... ... Өндірістік жобаларды қаржыландыру лимиті АЕК-тің 500 ... ... ШОБ үшін ... ... ... ... тапшылықты аздап
болса да толтырып отыруға көзделген болатын және де ШОБ-тың құрылымын
сапалы ... ... ... алға ... ... ... бағдарламасының 2-ші транш бойынша негізгі көрсеткіштері
|№ ... ... ... ... ... |
| | ... |% ... |берлген |
| | ... | ... ... |
| | ... | | ... |
| | ... | | ... |
| | ... | | | |
| | ... ... | | | |
|1 ... ... |5,9 |93 |5% |444 |
|2 ... ... |8,7 |163 |7% |128 |
|3 ... ... |3,6 |113 |3% |260 |
|4 ... ... |3,1 |102 |3% |152 |
|5 |ШҚО |8,5 |197 |7% |98 |
|6 ... ... |2,4 |81 |2% |60 |
|7 |БҚО |8,0 |212 |7% |41 |
|8 ... ... |10,1 |197 |8% |317 |
|9 ... ... |6,2 |187 |5% |457 ... |Қызылорда облысы |3,8 |130 |3% |12 ... ... ... |3,4 |86 |3% |93 ... ... ... |6,2 |138 |5% |467 ... |СҚО |3,2 |120 |3% |57 ... |ОҚО |7,0 |176 |6 % |420 ... ... ... |12,2 |140 |10% |277 ... ... ... |30,0 |330 |25% |452 |
| ... |122,1 |2 374 |100% |3 735 ... ... ... ... көбі ... жобаларына берілді. Бұл
саланың жобаларын қаржыландырудың жалпы сомасы барлық игерілген қаржылардың
42,3 %-н құрады. Ең аз ... ... пен ... ... олар үшін ... қарж ... барлық қаржылардың 2,4 %-ы ғана
болды.
Сурет 18. Салалық шектегі игеру
Бұл бағдарламаны жүзеге асыру айтарлықтай табысты болды. Ең ... ЕБД- ның өз ... ... ... нәтижесінде ШОБ-ның
көптеген субектілеріне қаржылық көмекті жеңілдікпен ... ... ... ... ... ... жобаларын «Даму–Аймақтар» жергілікті
атқару органдарымен қоса ... ... ... ... ... 2007 жылдың 6 қарашасындағы №1039
Қаулысының шеңберіндегі әкімшіліктермен бірлесіп ... ... ... ... ЕБД-ның филиалдық тармақтары ШОБ субъектілерін онын
әрі ... ... ... Қоры ... ... ... қаржылар бөлуді қажет етті. Бұл бағдарламаға қатысы үшін Қазақстан
Республикасы экономикасын қайта жетілдіру жөніндегі Мемлекеттік комиссияның
2008 жылғы 24 ... ... ... 7 ... банкілер
анықталды.
Аймақтарда ШОБ-ты дамуытуға арналып 2008 жылдың 24 сәурінде өткен
Қазақстан ... ... мен ... мен ... ... қаласыәкімдерінің кездесуінің қорытындысы бойынша ШОБ-қа көмек
көрсету облыс Әкімдері үшін 2 ... ... табу ... ... ... ... қаржыларды толық таба алмады.Нақты айтқанда
ЕБД-ның филиалдары арқылы ... 6,7 ... ... ... ... ... ... мен Алматы қалаларының әкімшіліктерінің де
қатысулары талап етілгенімен, Астана қаласының әкімшілігі 150 млн. ... бөле ... ... ... ең ... көлемі сауда саласының жобаларына
берілді. осы саланың жобаларын қаржыландырудың жалп ... ... 38 % ... Ең аз ... ... пен байланыс
салалары жобаларына бөлінген қаржы барлық игерілген қаржылардың 4,2 % ... ... 19. ... ... игеру
Үкімет мәжілісінің 2008 жылдың 28 сәуіріндегі 25 қауылысына сәйкес
бағдарлама бойынша ШОБ ... ... ... ... ... Қоры бюжеттің қорынан 28 млрд. теңге ... осы ... ... ... ... әр ... 2млрд. теңгеден
тиді. Мұнан басқа бағдарламаның шарттарына ... ... Қоры ... ... Астана қаласының жобаларын жүзеге асыруға 150 млн.
теңге бөлді.
2009 жылдың 1 желтоқсанында дейін әріптес банкілер нақты ... ... 35,7 ... ... ... ... ... орташа сомасы
29,9млн. теңге несиенің орташа мерзімі 45 ай, орташ а өлшенген ... 12,66 % ... ... ... 13,76 % жылдық.
Кесте 7 .
«Даму-Аймақтар» бағдарламасы бойынша негізгі көрсеткіштер
|№ |Аймақ ... ... ... ... | ... ... |беріл-г|ан |өлшен-г|менің |
| | ... ... ... |ен ... |ен ... |
| | ... ... |млрд. теңге |қаржы-л|орында-|мөлшерл|тиімділі|
| | | | |ар %-ы ... ... |гі |
| | | | | ... |%-ы | |
| | |ЖАО |қор ... |
| | | | |р саны | |
|1 ... ... |4,9 |106 |4 % |502 |
|2 ... ... |7,4 |174 |6 % |527 |
|3 ... ... |4,2 |93 |3 % |113 |
|4 ... ... |3,1 |82 |2 % |63 |
|5 |ШҚО |8,6 |297 |7 % |391 |
|6 ... ... |2,0 |35 |2 % |11 |
|7 |БҚО |4,6 |95 |3 % |61 |
|8 ... ... |8,3 |228 |6 % |103 |
|9 ... ... |6,7 |122 |5 % |42 ... ... ... |1,7 |87 |1 % |- ... ... ... |3,5 |111 |3 % |3 ... |Павлодар облысы |6,0 |144 |5 % |387 ... |СҚО |2,9 |74 |2 % |56 ... |ОҚО |3,2 |77 |2 % |21 ... ... ... |21,7 |287 |17 % |238 ... ... ... |42,8 |420 |3 % |545 |
| ... |131,6 |2 432 |100 % |3 063 ... шағын несиелі ұйымдарды дамыту жөніндегі АҚ «Даму» кәсіпкерлікті
дамыту Қорының» 2008-2012 жылдарға арналған бағдарламасын қарастыралық.
Бұл бағдарламаның мақсаты – ... ... ... ... жүйесі
ретіндегі микроқаржылық секторды сапалы түрде дамытуға ықпал ету болып
табылады да, ... ... ... әрі - МНҰ) ... емес
жолдармен көмек көрсету. «Даму» Қоры Бағдарлама шеңберінде өзінің қаржылары
есебінен МНҰ-ны таңдап алу үшін 2008 жылдың ... және ... ... ... ... ... ... 3 конкурс өткізді. Конкурс нәтижесінде 21 ... млн. ... ... ... ... жасалынды. Бүгінгі
күнге дейін нақты түрде 839,85 млн. теңге ... ... 2 МНҰ ... ... келісім шартты бұзды. Қордың өзінің бос қаржыларының
қалғаны – 4066,7 млн. теңге. [29]
«Даму-Өндіріс» жеке кәсіпкерлік субъектілерінің ... ... ... Жеке ... ... ... көрсету
мақсатында «Самұрық-Қазына» ҰӘҚ» АҚ ... ... ... ... ... АҚ және ... ... бірлесіп 2009 жылдың қазан
айында «Даму-Өндіріс» бағдаралмасын іске ... ... ... берілетін көмек ЖКС өңдеу өнеркәсібінің ақысы жылдық 8 % бұрынырақ
банкіден алынған несиелерді қайта қаржыландыру ... ... ... ... ... ... ... алдын-ала қарастырылған
қаржылар, млн.теңге
|№ |Банк атауы ... ... ... қаржыландырудың|
| | ... ... ... пулі |
|1 ... Халық |12 |2 857,1 |2 557 |
| ... АҚ | | | |
|2 ... |30 ... |2 766 |
|3 ... АҚ |37 ... |2 431 |
|4 ... Банк» АҚ |28 ... |2 428 |
|5 ... ... АҚ |45 ... |11 533 |
| ... |152 ... |21 715 ... ... қайта қаржыландырудың ең үлкен сомалары: Алматы қаласы
бойынша - 5,5 млрд. теңге, Оңтүстік Қазақстан облысы – 3,5 ... ... ... ... – 3,1 ... ... Ал ең аз мөлшері қайта
қаржыландырудың Солтүстік Қазақстан – 266,7 млн. ... және ... – 290,5 ... ... 10.
Аймақтар шегінде игеру жайлы ақпарат
|№ |Аймақтар атауы ... ... млн. ... % |Құрылған |
| | | ... | ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... |
|1 ... ... |9 ... |5 % |2 004 |
|2 ... ... |8 ... |6 % |728 |
|3 ... ... |9 |1 600,7 |6 % |1 409 |
|4 ... ... | | | | |
|5 |ШҚО |26 ... |9 % |1 871 |
|6 ... ... |4 |552,6 |2 % |680 |
|7 |БҚО |6 |452,0 |2 % |601 |
|8 ... ... |21 ... |12 % |1 634 |
|9 ... ... |11 |889,7 |5 % |1 997 ... ... ... |3 |762,0 |1 % |609 ... |Маңғыстау облысы |3 |290,5 |3 % |337 ... ... ... |16 |266,7 |5 % |3 360 ... |СҚО |7 ... |2 % |537 ... |ОҚО |9 |555,3 |2 % |1 897 ... ... ... |3 ... |17 % |481 ... ... ... |152 |290 |3 % |3 570 |
| ... ... ... |100 % |21 715 ... ... ... ... 40 %-дан астамы тамақ өнімдері мен
сусындар шығаруға бағытталған.
ҚР экономикасын ... ... ... ҚР Мемлекеттік .
комиссиясының шағын және орта кәсіпкерлік субъектілерін (одан әрі – ШОКС)
қаржыландыру ... ... ж. № ... шешімін іске асыру
мақсатында және ҚР Үкіметінің 13.02.2009 ж. № 148 Қаулысына ... 2009 ... ... ... ... ... ... АҚ-на (одан әрі – Қор)
14.02.2009ж. №8/МСБ Кредит шартына ... 3 ... ... ... ... ... мақсаты - шағын және орта бизнестің
сапалы дамуына жәрдемдесу және ... ... ... ... ... ... бағытталған. Бағдарлама шарттарын
республикалық және аймақтық ... және Қор ... ... ... қатар аймақтық мемлекеттік атқару органдарымен, қоғамдық ... ... ... ... Одағы» Қазақстан Ұлттық
экономикалық палатасы, Тәуелсіз кәсіпкерлер ... ... және ... ... ... ... әрі – ЕДБ) өзара
әрекеттесу нәтижесінде, ... ж. ... 300-ге жуық ... және орта
кәсіпкерлік субъектілері Қорға кеңес сұрап, өтініш білдірген, олардан жалпы
сомасы 40 млрд. теңгеге дейінгі 143 ... ... ... келіп түскен.
[29]
Кесте 11.
Қазақстанның 7 облысынан түскен мынадай жобалардың қаржыландырылуы
|№ |Аймақ ... ... ... ... ... |
| | ... |құны ... ... |
| | | |мың. ... |% |мың. теңге|% |
|1 |ШҚО |1 |1 710 400 |33% |750 000 |25% |
|2 ... ... |2 |1 457 000 |28% |1 110 889 |36% |
|3 ... ... |3 |879 015 |17% |624 641 |21% |
|4 ... ... |12 020 |0% |11 000 |1% |
|5 ... обл ысы |1 |675 000 |13% |329 000 |11% |
|6 |С Қ О |1 |425 800 |8% |150 000 |5% |
|7 ... ... |1 |50 000 |1% |24 470 |1% ... |10 |5 209 235 |1 |3 000 000 |1 ... ... ... ... 10 жоба бойынша қарыз беру туралы
келісімшарт жасалды және олар негізгі мына талаптарға сай келеді:
· өңдейтін өндірісті құру ... ... ... мен жаңа ... ... ... бәсекеге қабілетті, импорталмастырушы және ... ... ... мен ... ... сәтті отандық және шетелдік бизнес үлгісін (франчайзингті) қайталау;
· жаңа жұмыс орындарын құратын ... ... бар ... ... ... ... ... Қоры атына банк
тарапынан берілген Кепілдік міндеттемені тапсыру ретіне қарай және әр ... ... қол ... ... ... ... ... 12.
Салалық кескіндеме бойынша жобалардың құрылымы
|№ |Сала атауы |Жобалар |Жобалардың ... ... ... |
| | ... |құны ... ... | | | ... |
| | | |мың. ... |% |мың. ... |
|1 |А/ш ... |6 |3 065 215 |59% |1 549 111 |52% |
| ... , тамақ | | | | | |
| ... ... | | | | |
|2 ... ... |3 |1 469 020 |28% |1 121 889 |37% |
|3 ... ... |1 |675 000 |13% |329 000 |11% ... |10 |5 209 235 |1 |3 000 000 |1 ... ж. ... ... 3 млрд. теңгені құрайтын 10 жоба бойынша
қарыз беру туралы келісімшарт жасалып, 2 139 110 мың ... ... ... ... «Тағам-Регион» ЖШС – ұн және ұннан дайындалатын өнімдер шығару;
- «BRANDO» ЖШС – бір ... ... ... ... ЖШС – ұзақ ... сүт ... ... «АЙТҰМАР ИНВЕСТ» ЖШС – туристік қызмет, қонақ үй бизнесі;
- «Союз» Сауда үйі» ЖШС – рапс ... ... ЖШС - ... және көлік жуу орталығы;
- «Компания «Аманат ЛТД» ЖШС – дәнді дақылдарды өңдеу ;
- «Мулен» ЖШС - ұн және ... ... ... ... ... плюс М» ЖШС – макарон өнімдерін шығару;
- «Mediсal Park» ЖШС – ... ... ... 2010 ж. ... ... ... ... кәсіпкерлік дамуының
мәселелері және оны шешуге бағытталған іс-
шараларды жүзеге асыру механизмдері мен ... ... ... ... ... ... даму мәселелері
Қазақстан Республикасының нарыққа көшуінің басталуы кәсіпкерліктің
шағын нысандарының өндірістік, техникалық қана емес, сондай-ақ ... ... ... баға ... ... етеді. Бірқатар елдердің
тәжірбиесі экономикалық реформаларды жүзеге асыруда және ... шығу ... ... ... ... рөлі атқаратынын
көрсетті. Алайда шағын кәсіпкерлік өз ... ... ... ... ... ... ең алдымен оны дамытудың мемлекеттік концепциясының
жоқтығы бөгет болып отыр.
Кәсіпкерліктің құрамдас бөліктерінің бірі ... ... ... ең ... ... ... ... байланысты.
Осыны негізге ала отырып, кәсіпкерлікті шағын кәсіпкерлікке пайда мен түсім
көлеміне, ... ... ... ... ... істейтіндердің саны
бойынша жатқызуға болады. [30]
Алайда ... ... ... кәсіпкерліктің дамуында шағын кәсіпорындар
саны өсуінің төмендеуіне, олардың өндірістік ... ... ... ... ... олардың өнімнің бәсекелестік
қабілетінің төмен болуына, шағын кәсіпорындардың «көлеңке ... ... ... ... теріс тенденциялар байқалып отыр.
Кеңес елінің экономикасында материалдық өндіс саласына жұмсалған еңбек
қоғамдық өнімді өндіреді деп түсіндірледі. Материалдық өндірістен ... ... ... қоғамдық өнімнің тұтыну саласын құрайды. Демек,
бұрынғы кезде жиынтық өнім материалдық ... ... ... қосындысы
ретінде анықталады. (өнеркәсіптің, құрлыстың, көліктің сауда мен қоғамдық
тамақтандырудың, өндірістің т.б. ... ... ... ... ... өндіруші салаларды қамтитыны белгілі, сонымен
қатар материалдық ... ... атап ... ... ... пен сауда,тұрмыстық қызмет көрсету,атап айтқанда, киім
тігу мен жөндеу, тазалау, радио және электрлік тұрмыс ... ... отыз ... ... шағын кәсіпкерлік қазіргі кезеңде
мемлекеттік және қоғамдық қолдауды,оның дамытудың жоспарын тереңдете,
методологиялық ... өте ... ... ... ... ... соңғы бірнеше жыл бойы бірқатар проблемаларға тап ... ... ... ... ол үшін пайдаланатын модельдерінің,
әдістерінің және құралдарының бірдей емес екендігін ... ... ... ... алдында тұрған негізгі міндеттер
мыналар деп санайды:
-негізгі инфрақұрлымдық:шарттық,ақша-қаржылық және инвестициялық
механизмдерді жаңа ... ... ... ... ... ... жаңғыртуларды жалғастыру, соның ішінде жекешелендіруді
дәйекті ... одан әрі ... ... жеке ... экономиканы монополиясыздандыру және т.б.
Мұның өзі шағын кәсіпкерлікке ... ... ... және ... ... ашу ... мен ... белгілейді.
Осы саладағы мемлекеттік шаралар ... ... ... ... басты орын алады. Нарықтық экономикасы ... ... ... ... ... экономикада аса маңызды
функциялар орындайтынын: сұраныс пен ұсынысты теңдестіру арқылы ... ... ... ... ... ететін, жалпы ұлттық
өнімнің тең жартысынан ... ... жаңа ... орындарының 70
пайызға жуығын ашатынын, адам ресурстарының ... ... ... ... ... ... дәлелдейді. Қазіргі
кезеңнің негізгі ... ... ... және ... ең тиімді кәсіпорындарды дамыта отыпып, қолдау көрсетудің кешенді
жүйесін жасауға жақындау, бар тәіжрбиені басқа ... ... ... ... ... даму ... жоғарылығына қарамастан,
экономиканың осы секторының сапалы дамуына тежеу ... ... ... бар. Атап ... ... ... базаның жетілмегендігі – жеке кəсіпкерлік туралы заңнама
нормалары ескірген. ШОБ дамыту мəселелері бойынша нақты норма жоқ, бұл
əкімшілік ... ... жəне ... ... ... алып келеді;
• кəсіпкерлік субъектілерін анықтау өлшемдерінің проблемалары –
кəсіпкерлік субъектілерін ... жəне орта ... ... ... əлемдік іс-тəжірибеге сай емес. Төмендетілген құндық
өлшемдер экономика мен бизнестің бүгінгі даму ... сай ... ... ... ... жол ... ... кəсіпкерлікті
қолдау шараларының тиімділігі мен оның бəсекелесу ... орын ... ... ... ... ...... салық жүйесі шағын
бизнес ауқымының өсуіне жəне оның біртіндеп орта ... ... ... ... ... ... ... – əкімшілік тосқауылдардың болуы шағын жəне орта
бизнестің дамуы үшін елеулі кедергі ... ... ... ... ... ... ... проблеманы барынша тиімді шешудің жолы
болып табылады;
• кəсіпкерлікті қолдау инфрақұрылымының əлсіз жəне жарым-жартылай дамуы
– Қазақстанда орын алған ШОБ ... ... ... жəне ... ... ... ... етпейді жəне ... ... ... ... ... шағын жəне орта бизнес өнімінің бəсекеқабілеттілігінің ... ... ... ШОБ секторының қормен жарақтандырылу деңгейінің
жеткіліксіздігі, тозу деңгейінің ... жəне ... ... ... ... ... ... шағын
жəне орта бизнес өнімінің экономикалық тиімділігін жəне бəсекелесу
қабілетін төмендетеді;
... ... қол ... ... ... – əлемдік қаржы
дағдарысы ШОБ субъектілерін қаржыландырудың тапшылық ... ... ... ... ... дер кезінде
іске асыру - дағдарыс құбылыстарының ШОБ секторына жағымсыз əсерін
ішінара бір қалыпқа келтіруге мүмкіндік ... ... ... ... мен ... ... ... жылдарынан бастап-ақ ШОБ-ты дамытуды мемлекеттік стратегиялық
басымдық ... ... ... ... 2-3жылда шағын және орта
кәсіпкерлікті (Одан әрі қарай ШОБ) дамыту мен оған ... ... ... бағдарламалары қабылданып отырды. Оларда өткенге шолу ретінде
ШОБ-тың рөлінің экономика мен ... ... келе ... жиынтық
ретінде құрастырып, дамыған елдерде сандық, құрылымдық және ... ... ... ... ... ... ... ретінде алға тартылып
отырды.
Мұндай түпкілікті мақсаттарға қол жеткізу үшін ... ... ... ... бағдарламаларда мына ... ... ... ... ... шағын және орта кәсіпкерлікті ... үшін ... ... әлеуметтік, құқықтық және моральдық
жағдайлар тудыру;
❖ кәсіпкерлік қызметпен айналысу жолындағы кедергілерді азайту;
❖ шағын және орта ... ... ... қол ... ... ... ... ету;
❖ қаржылық және қаржылық емес компоненттерден тұратын ШОБ-қа ... ... ... ... ... ... арнайы
мемлекеттік құрылымдар құру;
❖ кәсіпкерлік қызметке тарту үшін ... ... ... ... ... ... ... көп салалы жұмыстар жүзеге асырыды, оның
басты нәтижесі ретінде ... ... ... ... кең ... ... айтуға болады.
Әлемдік экономикалық дағдарыстың кең өріс алып отырған ... ... ... ... ... ... ... бағдарламаның
негізгі бағытына айналдыруда. Мұның өзі біздің елімізге ... ... ... ... ... ... ... ШОБ-ты құрылымдық және сапалық бағыттарда дамытудың
мемлекеттік ... ... ... ... ... дейін
толығымен орындала қойды деп айту қиын.
ШОБ-тің дамуын тежеп отырған факторлар:
❖ ШОБ-тың қаржылық ресурстарға қол жеткізуінің жеткіліксіздігі;
❖ Бәсекелестік ... ... ... ... ... төмендігі, ол, ең алдымен шағын
және орта ... ... ... ... ... ақпараттық-
зерттеушілікпен қамтамасыз етушілікті көтере алмай отырғандығымен
байланысты.
Қазіргі ... ... ... ... шешу үшін ... ... және ... туралы заңды, өмір сүрудің басқа да
нормативтік ... ... ... және ... көрсетудің
объективті куәсі ретінде ТМД-ның барлық елдерімен салыстырғанда «Doinq
Busiess» халықаралық ... ... ... ... ... ие болып
отырғандығы. Бұл жетістіктер жайында тәуелсіздігіміздің 20 ... ... ... ... ... Президенті
Н.Ә.Назарбаев айрықша атап өтті.
3.2 Аймақтық ... ... мен ... бағытталған
бағдарламалар және оларды жүзеге асыру механизмі
Тəуелсіз Қазақстан қалыптасқаннан бастап, кəсіпкерлікті ... ... ... ... ... кезеңдерге бөлуге болады:
1. Бірінші кезең - 1992 -1994 жылдар аралығы;
2. Екінші кезең – 1994 - 1996 ... ... ... кезең– 1997 -2000 жылдар аралығы;
4. Төртінші кезең –2001 - 2003 жылдар аралығы;
5. Бесінші кезең - 2004 -2007 ... ... ... ... – 2008 ... ... ... уақытқа дейін. [33]
Мемлекеттің 1992-1994 жылдарға арналған Қазақстан ... ... жəне ... ... ... осы саладағы
бастапқы шаралардың бірден бірі ... ... ол жеке ... мен дамуының, оны ауқымына қарай бөлместен, тұтастай ... ... Сол ... ... ... басты кедергі болғандар
тұтас жəне тұрақты ... ... ... ... ... ... кредит, өндіріс ғимараттарын, шикізат ресурстарын, ақпарат алудың
қиындықтары, яғни құрылуы Бағдарламада ... ... ... ... ... ... болмауы.
Кəсіпкерлік топтарын белсенді қалыптастыру үшін қажетті жағдай ... ... ... ... реформаның сенімді əлеуметтік
базасын қамтамасыз ете отырып, Қазақстан Республикасындағы кəсіпкерлікті
мемлекеттік ... жəне ... ... ... ... ... бағдарлама əзірленіп, қабылданды. Сол кезеңнің ... ... ... бұрын қолданылған салық жəне төлемдерді қысқарту
арқылы төмендету, ... ... ... ... ... салық ережелерінің
бірыңғай қолданылуын қамтамасыз ету болып ... ... ... ... есте қалды.
Ел экономикасын реформалау үдерісінде шағын бизнес ... рөль ... ... ... ... ... бірге дамыту
«Қазақстан – 2030» Стратегиясының бірден бір ... ... ... ... ... ... ... алдыңғы кезеңдегі проблемаларды
болдырмау, жəне мемлекеттің қол ... оң ... ... 1997- 2000 ... ... ... ... жүзеге асырылды:
1) «Шағын кəсіпкерлікті дамытуға мемлекеттік қолдауды ... ... ... туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің
1997 жылғы 6 ... № 3398 ... ... ол шағын кəсіпкерлікті
қолдау жəне дамыту шараларының мəртебесін ... ... ... ... ... түрде бекітті жəне жүзеге асырылатын
шараларды, бірінші кезекте, халықтың ... ... ... ... ... ... жəне еңбек белсенділіктерін арттыруға,
тұтыну нарығын көптеген тауарлар мен ... ... ... ... ... Үкіметі 1997 жылғы 26 сəуірде Шағын
кəсіпкерлікті дамыту қорын құрды («Шағын кəсіпкерлікті дамыту ... ... ... ... ... 1997 жылғы 26 сəуірдегі № 665
қаулысы).
3) Шағын кəсіпкерлікті дамыту жəне қолдау ... ... ... ... бағдарлама қабылданды, ол мемлекеттік қолдаудың, атап
айтқанда, нарық экономикасындағы оның ... ... ... ... ... ... бағыттарын белгілеп берді.
2001 жылы Қазақстан Республикасындағы шағын кəсіпкерлікті дамыту жəне
қолдау жөніндегі 2001-2002 жылдарға арналған ... ... ... ол шағын кəсіпкерліктің құрылып жатқан қолдау жəне қорғау
инфрақұрылымын ... ... ... ... ... нормативтік құқықтық актілерді жетілдіруді, шағын кəсіпкерлікті
қолдаудың қаржы-кредит ... мен ... ... ... ... ... ... жəне ақпарат жағынан
қамтамасыз етуді, шағын кəсіпкерлікті аймақтық дамытуды топшылайды. [33]
Шағын кəсіпкерлікті одан əрі ... ... ... 2004 - ... аралығында шағын бизнестің жақын перспективасының басты бағыттарын,
оның ішінде кəсіпкерлік ахуалды, бəсекелі ортаны, ... құны ... құру үшін жеке ... ынталандыратын қоғамдық институттар
жүйесін ... ... ... ... Шағын
кəсіпкерлікті дамыту жəне қолдау бойынша 2004-2006 жылдарға ... жаңа ... ... ... ... орындау
аясында, шағын кəсіпкерліктің əртараптандырылуы үшін ... ... ету, ... ... ... ... ... аудару, шағын кəсіпкерлік кəсіпорындарының активтерін
ұлғайту, шетке шығаруға бағдарланған ғылымды көп ... ... жəне ... кəсіпкерлік өнімдерін (жұмыс, қызмет) сыртқы нарыққа шығару
жөніндегі міндеттер тұрды.
Үкімет Шағын кəсіпкерлікті қолдау жөніндегі ... ... ... ... ... іске ... ... тағы бір бағдарламаны – «Қазақстан экономикалық, əлеуметтік жəне
саяси ... ... ... атты ... ... ... ... 18 ақпандағы Қазақстан халқына Жолдауына сəйкес əзірленген «Қазақстан
Республикасындағы шағын жəне орта ... ... ... ... ... ... арналған бағдарламасын»
қабылдады. Бағдарлама ШОБ-ті ... жəне ... ... ... ... отырған макроэкономикалық саясат аясына қисынды үйлесіп кететін
Қазақстанның 2003-2015 жылдарға арналған индустриалды-инновациялық даму
Стратегиясына жəне ... ... 2030 ... дейінгі кезеңге
даму Стратегиясына негізделген аса пəрменді шараларды қарастырады.
2007 ... ... ... ... ШОБ үшін ... ... ... туындаған кредит қаражатының тапшылығын қысқарту
мақсатында, қаражатты кейіннен ШОБ-ті жеңілдік шарттарымен ... ... Қоры ... ... ... ... деңгейдегі банктерге
келісіп орналастыру бағдарламасын іске асыруға кірісті.
Мемлекет Басшысы Н.Ə. ... ... ... – Жаңа ...... жаңа ... атты ... ж. Қазақстан
халқына Жолдауында айтылған ... ... ... ... ... ... ж. «Бизнестің жол картасы 2020» атты
Кəсіпкерлікті дамыту бағдарламасын əзірлеп, бекітті. Бағдарламаның мақсаты
экономиканың ... емес ... ... ... ... ... өсуін қамтамасыз ету, жұмыс істеп тұрған жұмыс орындарын
сақтап қалу жəне жаңа жұмыс орындарын ашу ... ... ... ... 2020» ... іске ... ... қолдаудың үш бағыты
бойынша жүзеге асырылады.
Біріншіден, бизнестің жаңа бастамаларына қаржылай ... ... жаңа ... ... құрылатын болады.
Екіншіден, кəсіпкерлік секторды сауықтыру, яғни дағдарыс кезінде
қаржылық ... ... ... ... ... ... ... бизнеске
қолдау көрсету.
Үшіншіден, экспортқа бағдарланған өндірістерге қолдау көрсету, яғни
өнімдерін сыртқы нарыққа шығаратын ... ... ... іске ... 2010 жылы ... ... млрд. теңге бөлінді. ... ... ... жəне ... іске асыру үшін кредитке кепілдік беру ... ... ... ... ... ... ... бағыт бойынша мемлекеттің кəсіпорындардың берешектерін
құрылымдауға қатысуы бұрынырақ берілген проблемалы ... ... ... ... жəне ... ... ... бюджетке салық
берешегін өтеу мерзімін кейінге қалдыру ... ... ... ... ... ... қолдау банктердің бұрынғы
кредиттерінің пайыздық мөлшерлемесін ... ... ... Қоры ... ... мөлшерлемесін субсидиялау
бағдарламаларының қаржы агенті ... осы үш ... ... ... ... дамыту қоры» АҚ арқылы іске асырылатын
кəсіпкерлікті ... ... ... ... ... ... ... мен экономикалық өсуін ынталандыру
жəне шағын бизнесті ... ... ... ... ... пайдаланылуын жақсарту мақсатында, 1997 жылы «Даму» кəсіпкерлікті
дамыту қоры» АҚ ... ... Қоры 1997 ... ... отандық
тауарөндірушілерді қолдау жөніндегі шаралар бағдарламасы бойынша, ... ... құру жəне даму ... (ЕҚДБ) жəне Азия даму банкінің
(АДБ) несие желілері бойынша мемлекеттік бюджет қаражатын есепке алу ... ... ... функциясын орындап келеді.
2002 жылдан бастап «Даму» Қоры шағын бизнесті тікелей өзінің ... ... ... Қор ... ... субъектілерін
республикалық бюджет қаражатынан несиелендіру бағдарламасын» жəне «Шағын
қалаларды дамытудың 2004-2006 жылдарға арналған ... іске ... Қоры 2005 ... ... ... ... Республикасында шағын
жəне орта кəсіпкерлікті дамыту бойынша жеделдетілген ... ... ... ... сəйкес, шағын кəсіпкерлікті төмендегі
бағдарламаларды іске асыру жолымен қолдауды жүзеге ... ... ... жəне ... ... ... ... беру жүйесін дамыту бағдарламасы;
• Шағын жəне орта бизнестің ... ... ... ... кепілдік беру.
2006 жылғы қыркүйектен бастап Қор «Қазына» Орнықты дамыту ... ... ... ал 2008 жылғы қазан айынан бастап, ... ... ... ... ... АҚ ұлттық басқарушы холдингінің
құрамында жұмыс істейді.
«Даму» Қоры өзі жұмыс істей бастағаннан бастап 2008 жылға ... ... ... ... жалпы сомасы 33,3 млрд. теңгеге қаржыландырды.
2007 жылдың аяғынан бастап, қазіргі уақытта «Даму» Қоры Қаражатты
кейіннен шағын жəне орта ... ... ... үшін екінші
деңгейдегі банктерге келісіп орналастыру бағдарламасын іске асыруды ... ... ... ... ... ... арқылы келісіп орналастыру
бағдарламасының 1-ші траншы (Тұрақтандыру бағдарламасының 1-ші траншы);
2) Қаражатты екінші деңгейдегі банктер ... ... ... 2-ші траншы (Тұрақтандыру бағдарламасының 2-ші траншы);
3) Аймақтық бизнес жобаларды жергілікті атқару органдарымен бірлесіп
қаржыландыру бағдарламасы («Даму-Аймақтар» Бағдарламасы);
4) Қаражатты екінші ... ... ... ... ... 3-ші ... ... бағдарламасының 3-ші траншы).
Осы бағдарламаларды іске асыру нəтижесінде:
• 420 млрд. теңгеден ... ... ... оның 340 ... ... – мемлекет қаражаты;
• 8 мыңнан астам жоба қаржыландырылды жəне қайта қаржыландырылды;
• 12 мыңнан астам ... ... ... қолдау тапты;
• екінші деңгейдегі банктердің ... ... ... ... 20%-ға ... ал ... ... тұрақтандыру
бағдарламалары аясында 24%-ға дейін ұлғайды.
Бүгінде «Даму» Қоры – ұлттық институт, шағын жəне орта ... ... ... ... ... емес ... ... спектрін ұсына алатын Қазақстандағы кəсіпкерлікті қолдау шараларының
басты операторы мен біріктірушісі болып ... жəне орта ... ... ... кредит
ресурстарына қол жеткізуін ұлғайту үшін, «Даму» Қоры төмендегідей шағын
жəне орта бизнесті ... ... ... іске асырып отыр:
➢ ҚР микрокредиттік ұйымдарды 2008 – 2012 ... ... ... ...... ... жүйесінің үшінші деңгейі
ретіндегі микро ... ... ... ... ... ... əрі – МКҰ) қаржылай жəне қаржылай емес қолдау көрсету
арқылы жəрдемдесу.
МКҰ іріктеу жөніндегі конкурс нəтижесінде 21 МКҰ-мен 1 078,4 ... ... ... ... 2009 ж, ... ... «Даму»
Қоры МКҰ - ды Қор қаражатын ЕДБ арқылы келісіп ... ... ... ... орналастыру бағдарламасына 4 əріптес-банк:
«Банк ЦентрКредит» АҚ, «Цесна Банк» АҚ, «Еуразиялық банк» АҚ, «АТФ ... ... ... жылғы жағдай бойынша келісіп орналастыру арқылы 631,01
млн. теңге ... ... 7 МКҰ ... ... кредит бойынша
орташа есеппен алынған мөлшерлеме жылдығы 13,0% ... ... ... ... ... ... сақтап қалу жəне ауылдық жерлерде
микроқаржыландыру қызметін қамтамасыз ету үшін, ... Қоры ... ... 30% ... ... қаржыландыру арқылы жеткізуді ... ... ... жəне орта ... ... мен ... ... жəне тағам өнімдерін өндіретін ұйымдарды тікелей несиелендіру
жөніндегі 2009 – 2012 жылдарға арналған «Даму - Қолдау» бағдарламасы.
Бағдарламаның мақсаты – ... жəне орта ... ... ... жəне ... ... ... əртараптандыру
үдерісіндегі оның рөлін күшейту. 01.07.2010 жылғы жағдай бойынша «Даму-
Қолдау» бағдарламасы аясында ... ... ... 3 039 ... 10 ... шарты/ кредит желісін беру туралы келісім жасалды.
➢ «Бизнестің жол картасы 2020» Бағдарламасы. Бағдарламаның мақсаты ... ... емес ... ... ... жəне ... өсуін қамтамасыз ету, жұмыс істеп тұрған жұмыс
орындарын сақтап қалу жəне жаңа ... ... ашу ... табылады.
«Бизнестің жол картасы 2020» Бағдарламасын бекіту туралы» Қазақстан
Республикасы Үкіметінің 13.04.2010 жылғы № 301 ... ... ... Қазақстанды Мемлекеттік үдемелі индустриалды-инновациялық дамыту
бағдарламасын іске асыру механизмдерінің бірі болып ... іске ... ... 3 ... ... жаңа ...... қолдау;
• кəсіпкерлік секторды сауықтыру;
• экспортқа бағдарланған өндірістерді қолдау.
Қазіргі уақытта ... ... ... Əкімдіктер жанындағы
Аймақтық үйлестіру кеңесі Бағдарламаға қатысуы үшін жеке ... ... əрі – ЖКС) ... ... ... ... ЖКС ... «Даму» Қорында іріктеу ... ... ... кейін Бағдарламаға қатысушы ЖКС жобаларын субсидиялау
жəне оларға кепілдік беру жұмысы басталады.
➢ «Даму - ... жеке ... ... ... ... бағдарламасы. Өңдеуші өнеркəсіп секторында жұмыс істейтін
жеке кəсіпкерлік субъектілерін (одан əрі – ЖКС) қолдау мақсатында
«Самұрық-Қазына» ҰƏҚ» АҚ ... ... ... АҚ-мен (одан əрі –
САҚ) жəне «Даму» Қорымен бірлесіп, 2009 жылғы ... ... ... ... алға ... ... Бағдарлама шарттарына
сəйкес, өңдеуші өнеркəсіпте жұмыс істейтін ЖКС-нің ... ... 8% ... ... ... ... арқылы жүзеге асырылады. «БТА Банк» АҚ, «Казкоммерцбанк»
АҚ, «Халық Банк» АҚ, «Альянс Банк» АҚ - жəне ... АҚ ... ... ... ... 01.07.2010 жылғы жағдай
бойынша шын мəнінде 28 141 млн. ... ... 202 ... ... ... ... 5 077 ... орны ашылды.
➢ Қаражатты кейіннен Əйелдер кəсіпкерлігін микронесиелендіру үшін ЕДБ-
де келісіп ... ... ... Бағдарлама Қазақстан
Республикасы Президенті Н.Ə. Назарбаевтың 05.03.2009 ж ... V-ші ... ... ... сəйкес əзірленген.
Бағдарламаның мақсаты – жұмыс істейтін жəне ... ... ... ... ... жобаларын жеңілдікпен
несиелендіру ... ... ... ... ... ... АҚ, «Цесна Банк» АҚ, «Банк ЦентрКредит» АҚ, «Delta
Bank» АҚ мен «Темірбанк» АҚ əріптесбанктер ретінде ... ... ... ... ... ... 373,4 млн. ... сомаға 154
қарыз алушыны қаржыландырды.
➢ Маңғыстау облысы Жаңаөзен қ. ... ... ... бағдарламасы. ҚР Үкіметінің 19.09.08 ж. №865 Қаулысымен
бекітілген «Маңғыстау облысы Жаңаөзен қ. ... шешу ... ... ... арналған кешенді
жоспар» аясында Жаңаөзен қ. ШКС жергілікті жəне «Даму»Қорының қаражаты
есебінен несиелендіруді ұйымдастыру ... ... ... Қоры ... облысы Жаңаөзен қ. ШКС жобаларын қаржыландыру
жөнінде жеке Бағдарлама бекітті, оның іске асырылуына ... ... жж. ... ЕДБ арқылы қаржыландыру үшін, 900 млн. теңге
көлемде қаражат бөлінді. Бағдарламаға 4 ... ... АҚ ЕБ, ... ... АҚ, ... АҚ, «Delta Bank»
АҚ. 01.07.10 жылғы жағдай бойынша 55,01 млн. ... ... 6 ... ... өнеркəсіп саласында жəне лизингтік компанияларда жұмыс ... ... жəне орта ... ... ... ЕДБ арқылы қаржыландыру бағдарламасы. Бағдарламаның
мақсаты – экономиканың басым салаларындағы ... жəне орта ... ... лизингтік мəмілелерді жеңілдікпен қаржыландыру
жолымен ... жəне ... ... ... ету. ... ... ... саласында жұмыс істеп жүрген шағын жəне орта
кəсіпкерлік субъектілерінің лизингтік мəмілелері ЕДБ жəне лизингтік
компаниялар арқылы ... ... ... ... ... «BTA Orix leasing» АҚ, « Leasing group» АҚ,
«Темiрлизинг» АҚ. 01.07.2010 жылғы жағдай бойынша Бағдарлама ... ... 660,7 млн. ... 10 ... ... ... оның
ішінде «Даму» Қорының үлесі 244,0 млн. ... ... ... ... ... ...... қызметін ұлттық
жəне шетелдік ... ... ... ... ... ... ... шағын жəне орта кəсіпкерлікке
инвестициялық қолдау көрсету. ... Қоры осы ... ... ... ... ... ынтымақтасып жұмыс істейді,
франчайзингтік жобалар санын ... ... ... бірлесіп
өткізеді.
➢ «Даму - Аймақтар II» ШОК қаржылай ... ... ... – шағын жəне орта бизнесті аймақтық қолдау жəне дамыту
бағдарламаларын аймақ үшін ... ... ... ... ... ... қаржыландыру жолымен іске асыру тиімділігін
арттыру.
Одан бөлек «Даму» Қоры осы сияқты бағытты белсенді дамытып отыр, атап
айтқанда, ... жəне орта ... ... ... ... жəне ақпараттық қолдау көрсету түрінде
қаржылай емес ... ... Бұл ... келесі бағдарламаларды атап өтуге
болады: [35]
❖ «Бизнес-Кеңесші» бизнес-оқыту бағдарламасы. Бағдарламаны ... ... ... ... ... 209 ауданындағы жəне халық
тығыз қоныстанған əкімшілік-аумақтық бірліктеріндегі ... бар ... жəне ... ... ... кəсіпкерлерді қысқа
мерзімді тренинг-оқыту қызметтерін көрсетуді ұйымдастыру ... ... ... ... 2009 ж. 18 ... ... басталып, 2009 ж. 25 желтоқсанында аяқталды. Оқыту курстарын
өткізу үшін 91 оқытушы дайындалды, 66 ... ... ... Жалпы
қатысушылар саны 11 603, оның ішінде жеке тұлғалар – 7 007 ... ... ... 59% ... кəсіпкерлер саны – 4 952 (41%).
Курсқа ... ... ... (60%) ... болды – 6500.
Бағдарламаның екінші кезеңі 2010 ж. 5 сəуірде іске ... 2010 ж. ... ... ... Қоры ... ... кезеңі үшін қосымша 31
оқытушыны əзірледі. Жалпы алғанда, халықты жəне кəсіпкерлерді екінші
кезеңде оқыту жұмысын аймақтық ЖОО мен ... ... ... ... Жалпы тыңдаушылар саны 8 071 адам, оның ішінде жеке
тұлғалар – 4 977 ... ... ... ... ... – 3 094 адам (38%). Курс ... ... көпшілігі
əйелдер – 4 960 əйел немесе 61%. Бағдарламаны іске ... ... 2010 ж. ... ... ... ШОБ ... арналған баспасөздік БАҚ құру. 2009 жылдың ... ... «Мой ... ... жорналы жарық көрді. Жорналды
шығарудағы мақсат – нақты ... ... ... ... жаңа бизнес
ұйымдастыру ниеті бар ... ... ... ... ... ... ... отандық кəсіпкерлікке ақпараттық қолдау
көрсету, кəсіпкерлерге бизнесін мейлінше тиімді басқаруына ... ... ШОБ ... ... ... шығару. 2010 жылдың наурыз
айында «Қазақстандағы жəне оның ... ... жəне ... даму жағдайы туралы есеп» атты 2 000 дана ... ... ... Кітап «Даму» Қоры ынтымақтасатын барлық
мемлекеттік органдар, қоғамдық ұйымдар арасында ... Бұл ... ... ... ... жəне Қазақстан ШОБ ... ... ... ... ... «Даму» Қорының сайтына
орналастыру үшін, кітаптың электрондық нұсқасын жасау жұмысы қолға
алынды.
❖ «Даму» ... ... ... «Даму» Қорының геоақпараттық
жүйесі (ГАЖ) «Даму» Қорының қызметі туралы, сонымен қатар шағын жəне
орта кəсіпкерлікті, ... ... ... ... жəне
аймақтық деңгейлердегі макро - жəне микроэкономикалық ... ... ... ... əрі ... ... ... жүйесі болып табылады. 2010 ж. наурызда ГАЖ-дың бір
бөлігі сыртқы пайдаланушылар үшін ашық ... ... ... ... бір дереккөзде - ГАЖ-да шоғырландыру басты шешім болып
табылды. ... ... ... ... ... ... ... үшін, жүйеде Web-интерфейс бар. Деректер қорының
интерактивті ақпараттық-талдамалық ... ... ... (ҚР ҰБ, ҚРСА, АФН, ЕДБ жəне ... ай ... ... ... ... ... Қорының барлық жалпы
республикалық қаржы бағдарламаларын, «Бизнестің жол картасы 2020»
аясындағы бағдарламаларды да қоса ... ... ... ... ... жүргізілуде.
❖ «Даму-Көмек» Бағдарламасы. «Даму-Көмек» Бағдарламасы мүмкіндіктері
шектеулі кəсіпкерлерге олардың проблемалары мен ... ... ... ... мүлік, консультациялық қолдау, өзге
қызметтер) туралы қоғамның ақпараттану деңгейін ... ... ... ... ... Қоры осы бағдарлама аясында қаржылай
көмек көрсетпегенімен, алайда мүмкіндіктері шектеулі ... ... ... жəне кредиторлар арасында байланыстырушы буын
ретінде ... ... ... ... шешу үшін 2009 ж. ... ... шектеулі бизнесмендерге көмек көрсету мақсатында
ақпарат алмасу үшін, электрондық хабарландырулар ... ... ... бар ... ... іске қосылды. Көмекке
зəру жандар сайттың ... ... ... ... ... ... болады. Өз əріптестеріне ... ... ... «Қол ұшын ... ... бөлімде тиісті нысанды
толтыруларына болады. 2010 жылдың бірінші жартыжылдығының қорытындысы
бойынша ... ... ... ... 118 ... ... - ... Бағдарламасы ақпараттық қолдаумен
қатар, мүгедек - кəсіпкерлерге бизнес-оқыту арқылы олардың ... ... да ... ... - ... ... ... Бағдарламасы аясында кəсіпкерлік негізі бойынша экспресс -
курс ... ... ... ... ... - ... ... 176 мүгедек дəріс алды.
❖ «Бір болайық» / «Вместе» телевизиялық ... ... ... ... ... бағытталған тағы бір жоба ... ... атты ... ... ... ... Бұл мүмкіндіктері шектеулі жандар арасындағы ... ... ... ... Бұл жобаның мақсаты
– мүмкіндіктері шектеулі кəсіпкерлерге осы ... ... ... ... ... ... ... атаулы жəне нақты көмек
көрсету, олардың бизнес-идеяларына консультативтік- тəжірибелік қолдау
көрсету. Телевизиялық хабар «Хабар» теле арнасында көрсетіліп ... ... 2010 ... 24 ... ... рет көрсетілді.
❖ Қашықтықтан қызмет көрсетуге арналған бизнес-портал. Жобаның мақсаты
– бизнесті қалай бастауға жəне дамытуға болатыны туралы барлық қажетті
əрі ... ... ... ... кəсіпкерлік бастаманы
ынталандыру. Бизнес-порталды ... қосу ... – 2010 ... ... ... ... қолдау орталықтарын құру. Бағдарламаның
мақсаты – кəсіпкерлерге жəне кəсіпкерлік бастамашылығы бар ... жəне ... ... көрсету бойынша
қолжетімді қызметтер ұсыну. Бағдарламаны іске асыру кезінде əлеуетті
əріптестер ... ... ... қ. ... ... ... ... ЖОО, Əкімдіктер жəне ірі кəсіпорындар,
Кореяның шағын жəне орта бизнес корпорациясы, ЮНИДО – Өнеркəсіптік
даму жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... орталығын Ашу 2010 жылдың 3-4 тоқсанына
жоспарланған.
❖ «Даму» ... ... ... Call-орталығын құру
кəсіпкерлерге, «Даму» Қорының клиенттеріне жəне ... ... ... ... ... ... ... тиімді құралын ұсынады. Сонымен клиенттердің ... ... ... қажет болмайды. «Даму» Қорының Call-орталығы
клиенттерге салық заңнамасы, банктік, кредит ... ... өз ... ... ... ... ... алу жəне т.б. ақпарат
береді.
❖ Қазақстандағы шағын ... ... ... ... мен Форумдар
өткізу. Даму» Қорының қамқорлығымен Қазақстандағы шағын ... ... ... мен ... өткізу бизнес пен мемлекет
арасындағы сияқты ШОКС арасындағы да байланысты күшейтудің ... ... ... Ұлттық компаниялар мен мемлекеттік ұйымдардың сатып ... ... ... ... ШОБ субъектілерінің Ұлттық компаниялар мен
мемлекеттік ұйымдардың сатып ... ... ... ... ... шараларын іске асыру ... ... ... тізілімін жəне электрондық сауда алаңын құру
арқылы шешілетін ... ... ... қорын құру. Бағдарламаның мақсаты – бизнесі жаңа
технологияларға, ғылыми жетістіктерге, инновацияға, отандық жоғары
технологиялар секторының ... ... ... бар бəсекеге
қабілетті өнім шығаруға ... ШОБ ... ... ... Мамандандырылған қаржы институттарын құру. Басты ... ... ... ... яғни шағын бизнеске
доспейіл қаржы ұйымдарының ... ... жəне ... салауатты нарықтық бəсекелестікті қолдау болып табылады.
Осындай қаржы ұйымдарының бірі ... ... ... шағын
бизнесті несиелендіру жəне оған операциялық қызмет көрсету болып
табылатын ... ... ... деңгейдегі банк болуы мүмкін.
Жұмыстың тағы бір бағыты мамандандырылған микроқаржы банкін құру, яғни
атап айтқанда ... ... ... ... ... бастамасын ынталандыру, жұмыссыздардың өзін-
өзі жұмыспен қамтуына жəрдемдесуі үшін қолайлы жағдай жасау ... ... ... бірі ... табылады. Мамандандырылған
факторингтік компаниялар мен лизингілік қызмет көрсететін компаниялар
да құруға болады. ... ... ... ... ... ... толықтырып, əрі күшейтіп отыратын кешенді сипатта берілген.
3.3 Аймақтық кәсіпкерлікті дамытуға арналған әлеуетті басымдықтар
«Бизнестің жол картасы – 2020» ... ... ... қоры ... ... ... яғни пайыздық жүктемені субсидиялау үшін
банктерге қаржы аударады, несиеге белгілі бір мөлшерде ... ... ... жүзеге асуына мониторинг жүргізіп отырады. [36]
«Бизнестің жол картасы – 2020» бағдарламасы негізгі үш бағыт бойынша
жүзеге асырылады:
Бірінші ... – жаңа ... ... ... – кәсіпкерлік секторды сауықтыру.
Үшінші бағыт – экспортқа өнім шығаруға бағдарланған кәсіпорындарды
қолдау.
Аталған үш ... ... ... 3 млрд ... ... пайыздық мөлшерлемесі 14 пайыздан аспайтын жаңа және ... ... ... Ал ... ... ... іске ... құнының 15
пайыздан төмен емес мөлшерде ... ... 25 ... кем ... мүлік түрінде жобаның іске асырылуына қатысуын қамтамасыз етуі
тиіс. Бірінші бағыт шеңберіндегі мемлекеттік ... ... ... ... ... мөлшерлемесінің белгілі бір бөлігіне субсидия
беру, банктердің жаңадан ... ... ... ... ... инфрақұрылымдарды дамыту, бизнес жүргізуге сервистік қолдау
арқылы көрсетілетін болады. Бұдан өзге 2011 жылдан ... ... ... тәжірибесі және әлеуметтік жұмыс орындарын ұйымдастыру шаралары
атқарыла бастамақ. Мұндағы мақсат аймақтарда ... ... және ... бар жаңа ... іске ... жәрдемдесу. Банктер
мен Өңірлік үйлестіруші кеңестерге өз ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесі 14 пайыздық несие алуына
мүмкіндігі бар, ал мемлекет тарапынан оның бір бөлігіне өтеусіз ... ... ... жасалады. Несие ауыртпалығын жеңілдету үшін ... ... 7 ... ... ... 7 ... кәсіпкер өз
міндетіне алады. Биылғы жылдың қаңтарынан бастап жылдық мөлшерлемесі ... ... ... үшін де ... алу ... ... Екінші бағыт бойынша кредиттік берешегі бар іскерлердің бұрын
алған қарыздарының ... ... ... ... ... ... ... жасалмақ. Яғни субсидия борышкер-
кәсіпкерлердің бұрынғы ... ... ... төмендету үшін
беріледі. Мемлекет даму ... ... ... ... беру ... ... белгілі бір бөлігін өтеп беру арқылы көмектесуге
ниет білдіріп отыр. ... ... ... ... және бюджетке өзге де
міндетті төлемдер бойынша өсімпұлы есептелместен мерзімін үш жылға дейін
шегеру мүмкіндігі ... Бұл ... тек жеке ... салығын төлеуді
шегеруге рұқсат етілмейді. ... ... ... ... ... ... қор ... орналастырылған облигациялар бойынша ішкі
кредиторлар алдындағы берешектерді реттеу жөніндегі өзге де ... ... ... ... ... өз ... ... шығаратын
кәсіпкерлердің кредиттері бойынша пайыздық мөлшерлемесінің 14 ... ... ... көмек берілетін болады. Яғни шетелге тауар шығарушы тек ... ... ғана ... ... ... ... өңдеумен айналысатын металлургия өнеркәсібі кәсіпорындары және
ірі салық төлеушілер тізбесіне ... ... ... бөлек,
экономиканың барлық секторында өндіретін өнімнің 10 пайыздан астамын шетке
шығарушы кәсіпкерлер бағдарламаның үшінші ... ... ... жол ... – 2020» ... ... Қызылорда облысы
бойынша 1 862 127,75 қаржыны құрайтын 22 жоба ... ... ... ... бөлігі мақұлданып, қаржыландыру ... ... ... ... ... ... ... бағдарламасын ерекше атап айтуға болады. Бағдарламаның негізгі ... ... ... ... ... ... шағын және орта
кәсіпкерлік субъектілерін дамыту және ... ... ... ... ... ... бойынша әр облысқа
кемінде 500 млн теңгеден аспайтын «Даму» қорының өз ... ... ... ... ... ... бөлінеді деп күтілуде. Бұл
бағдарлама бойынша Қызылорда облысында құны 750 млн ... ... ... ... Айта кету ... биылғы жылдың маусым айында «Даму»
қоры және Қызылорда облысы әкімдігі арасында ... ... ... ... ... туралы келісімге қол қойылды. Бұл
құжат аймақтағы басым ... ... ... борышкерлерді бекітуге
және жобаларды іріктеу бойынша «Даму» қоры мен ... ... ... ... анықтайды. Аталған бағдарлама бойынша негізінен өсімдік
және мал шаруашылығы, балық ... ... ... ... сусындар
өндіру, киім өндіру, ағаштан жасалған бұйымдарды өндіру, резиналық ... ... ... ... ... ... ... полиграфиялық
қызмет көрсету және басқа да салалар бойынша ... ... ... ... «Бизнес-Кеңесші» бағдарламасы да
өз жұмысын бастап кетті. Бағдарлама бойынша тренинг-оқыту қызметтері тегін
негізде қысқа мерзімдік оқу ... ... ... 2009 жылы
«Кәсіпкерліктің экспресс-курсы» атты оқыту курстары республикамыздағы 209
аудан, қалаларда ұйымдастырылған. Оған ... ... саны ... ... 40 ... кәсіпкерлер, 60 пайызы жекетұлғалар. Қызылорда
облысы бойынша тыңдаушылар саны 438, оның ішінде сертификат ...... – 67 ... ... 33 пайыз. Ал биылғы ... ... ... облысы бойынша 393 тыңдаушы сертификат
алса, олардың 40 ... ... 60 ... жекетұлғалар. Кәсіпкерлер
үшін жан-жақты ақпарат алуға бұл бағдарламаның үлесі зор екені айқын.
Мүмкіндігі шектеулі ... ... үшін ... орны ... Осы ... аясында Қызылорда облысында
мүмкіндігі шектеулі екі кәсіпкерге қолдау көрсетілген.
Елімізде кәсіпкерлікті сапалы дамыту үшін ... қоры ... ... орны ... Бұл ... ... ауыл-
аймақтарда шағын және орта кәсіпкерліктің жүйелі дамуына үлкен үлес қосады
деген сенім ... қоры ... үшін ... ... шағын және орта
кәсіпкерліктің жобаларын жеңілдікпен қаржыландыруға 11 млрд. теңге бөлді.
«Даму» кәсіпкерлікті ... ... АҚ (әрі ...... ... ... II» Бағдарламасын дайындап оны жүзеге ... ... ... ... «Даму» қоры өз қаражаты ... ... ... ... шағын және орта кәсіпкерліктің (әрі ... - ... ... ... 11 млрд. теңге бөлді. Ал Бағдарлама
бойынша қаржы әр аймаққа 500 млн. ... ... ... ... ққ. ... ... әрқайсысына бөлінген қаржыландыру көлемін «Даму» қоры
500 млн. теңгеден 1,5 ... ... ... ... отыр.
«Даму» қорының жаңа Стратегиясында аймақтардағы ШОК субъектілеріне
қаржылай және қаржылай емес ... кең ... ... ... ... басымдық берілген. Ал «Даму» қоры ... ... ... статистикалық мәліметтер көрсеткендей, аймақтық
тұрғыдағы ... ... ... ... қаласы - 22,7%, Астана –
9,6%, және ... ... ... ... ... ... облыстары
мен СҚО, ОҚО 5%-дан төмен. [36]
«Даму–аймақтар II» аймақтық басым жобаларды қаржыландыру Бағдарламасы
жергілікті атқару ... мен ... қоры іске ... келе ... бағдарламасының қисынды жалғасы ... ... II» ... ... ... ... ... органдарына жекелеген аймақтар үшін маңызды орын алатын
жобалардың қаржыландырылуын Әкімдіктердің ... ... ... ... осыған дейін әріптес-Банктер қаржыландырылатын жобаларды
әкімдіктердің пікір-ұсыныстарын ескерместен таңдап келген болатын.
«Даму – аймақтар II» ... ... ... өз ... және
жергілікті бюджеттен бөлінетіен Әкімдіктердің ... мен ... ... ... қаражаты есебінен де қаржыландырылуы мүмкін.
Айта кетерлігі, бұл Бағдарлама «Жаңа бизнес бастамаларды қолдау» атты
бірінші бағыт бойынша жеңілдетілген қарыз беру ... ... ... - 2020» ... ... іске ... «Даму–Аймақтар
II» Бағдарламасы бойынша жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі Соңғы ... үшін 11 %-дан ... деп ... ... ... ... ... жүзеге асқан
жағдайда сыйақы мөлшерлемесі айтарлықтай төмендетіледі деп ... ... ... ... ... ... асырыла бастаған кезең
ішінде аймақтық үйлестіру кеңестері тарапынан 1 млрд. теңге ... ... ... - ... II» Бағдарламасының басты қағидаты «Даму» Қоры
әріптес-Банктердің ішкі процедураларына және кредит ... ... ... ... қатар олардың қабылдаған шешімдерінің
тәуекелдері үшін өздері толық жауапкершілікте болатынын атап өту қажет.
«Даму - ... II» ... ... ... ... кейіннен
Соңғы Қарыз алушыларды кредиттеу үшін белгілі бір шарттармен (мақсатты және
шектеулі) әріптес - Банктерге келісіп орналастыру ... іске ... ... ... белгіленген қарыз сомасының шекті мөлшері 300 млн.
теңге болса, жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесі 11 %-дан аспайды және 7 ... ... ... уақытта 16 Әкімдіктердің 15-сі «Даму» қорымен аймақтардағы
жобаларды қаржыландыру туралы ... ... әрі - ... ... ... 1 ... теңге сомаға бағаланатын 14 жоба аймақтық үйлестіру
кеңестері шешімімен бекітілді.
Банктердің Бағдарламаның іске ... ... ... ... ... екі ... - ... банк» АҚ мен «Delta Bank» АҚ -
Бағдарламаға қатысу туралы Келісім жасалынды, жуырда «БанкЦентрКредит» ... ... АҚ, ... АҚ, ... АҚ ... қол қою
жоспарланып отыр.
Сондай-ақ, Бағдарламаға «Қазақстан Халық банкі» АҚ, «Нұрбанк» АҚ,
«Цеснабанк» АҚ ... ... ... сонымен бірге екінші
деңгейдегі өзге банктердің де қатысулары мүмкін.
Аймақтардағы ШОБ жеңілдікпен ... ... ... ... кредиттердің қолжетімділігін қамтамасыз ету мақсатымен «Даму»
қоры 2010 ж. қаржылай қолдау бағытындағы ... ... ... ... ... ... ... ШОК қаржыландыру.
2. Аймақтық кепілдік қорларын құру.
3. Жергілікті бюджет есебінен ... және ... ... ... ... қаржылай құралдармен қатар, «Даму» қоры ... және ... беру ... бағдарламаларын да жүзеге
асырып отыр. Бірін бірі толықтырып отыратын осы ... ... іске ... ... ... нәтижесі болады деуге
негіз бар.
Кесте 13.
Аймақтық үйлестіру кеңестері ... ... ... ... ... ... саны ... млн.теңге |
|1 |Ақтөбе обл. |7 |472,1 |
|2 ... обл. |1 |70 |
|3 ... обл. |1 |85 |
|4 ... обл. |3 |233,5 |
|5 |СҚО |1 |30 |
|6 ... қ. |1 |185 ... ... |14 |1 075 ... Қоры ... кезде қарыз алушылардың бекітілген жобаларын
қаржыландыруға қаражат аударуда.
Кесте 14.
Бекітілген ... ... ... қимасы
|Өнеркәсіп |48% ... ... |36% ... және ... |13% ... ... |3% ... ... ... ... ІІ» ... ... ... мақұлданған «Клиника «Дау-Мед» ЖШС жобасы.
«Клиника «Дау-Мед» ЖШС Оңтүстік Қазақстан облысында 2004 жылдан бастап
медициналық қызмет көрсетуде. Қазіргі таңда бұл ... ... ... клиникаларының бірі болып есептеледі.
Бұл жоба наурыз айының 4 жұлдызында Оңтүстік Қазақстан облысы әкімдігі
жанындағы «ОҚО ... ... ... ... қарастырылып, «Даму –
Аймақтар ІІ» бағдарламасы аясында мақұлданған болатын.
Жоба клиниканың ... ... ... ... ... қызмет көрсету түрлерін ұлғайтып, ... 120 жаңа ... ... ... ... ... қорының Маңғыстау облысы бойынша аймақтық
филиалы шағын және орта кәсіпкерлікті қолдау және ... ... ... ... жөнінде Ақтау қалалық мәслихатына ... ... ... деңгейлі банктердің шағын кәсіпкерлікке
беретін несиелерінің 3 пайызы Маңғыстау облысының үлесіне тиеді ... ... ... көрсеткіш емес. Дегенмен, 2009 жылы еліміз бойынша ай сайынғы
несие берудің көлемі 753 млрд ... ... ... ... ... ... 26 млрд ... құрап отыр.
Аталған қордың өңірде жүзеге асырылып жатқан бірқатар бағдарламалары
бар. Мәселен, жалпы құны 16 млрд ... ... ... ... ... ... еліміздің әр өңіріне жергілікті шағын және ... ... ... 500 млн ... кем емес ... ... Қаржы ресурстары әр аймақтың басымдық берілген салаларында қызмет
ететін кәсіпкерлік субъектілерін жеңілдікпен ... жол ... ... ... ... деп ... бағдарламасы да осы
өңірдің кәсіпкерлерінің жобаларын қаржылай қолдау, жаңа жұмыс орындарын
ашуға ықпал ... ... қоры ... және орта бизнесті қолдауға байланысты жұмыстарды
жемісті атқаруда. Қазіргі уақытта іскер ... ... бір ... ... ... жаңа бағдарламалар да жасақталуда. Аталған ... ... ... ... ... ... және ... бизнес жоспарларды жариялап тұрамыз», деді «Даму» кәсіпкерлікті
дамыту қоры» АҚ Маңғыстау облыстық ... ... ... ... қоры ... жол ... 2020» бағдарламасын іске асыру
механизмдері мен тетіктерін кәсіпкерлерге кеңінен ... ... ... ... ... ... отыр. Бұл бағдарламаны жүзеге
асыру аясында «Даму» қоры Қаржылық агент ролін атқаратын ... ... ... ... ... 13 млн ... ... игерілген. Бұдан басқа ... ... ... ... кәсіпкерлік негіздеріне оқытып үйрететін тегін ... ... ... ... ... ... ғана емес ... аудан, қалаларын түгел дерлік қамтитын бірегей бағдарлама.
«Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ-ның өңдеу ... ... ... және ... әр ... үшін маңызы бар кәсіпкерлік
жобаларды қолдауға арналған «Даму-Аймақтар-2» ... ... ие ... ... субъектілері «Бизнестің жол картасы -2020»
бағдарламасына қатысу арқылы жеңілдіктерге қол ... деп ... ... ... қоры" АҚ баспасөз қызметі.
Мәселен, «Кентау трансформатор зауыты» АҚ еліміздегі ірі трансформатор
шығаратын зауыт болып ... ... ... бұл ... ... шет мемлекеттерге үлкен көлемде экпорттайды. Бұл
кәсіпорынның «БТА ... ... ... ... ... ... ... АҚ-ның «Даму-Өндіріс» бағдарламасының аясында қайта қаржыландырылып,
несиелік мөлшерлемесі 8%-ға ... еді. ... өнім ... аймақтық кәсіпорын ретінде «Кентау трансформатор зауыты» АҚ енді
тағы бір мемлекеттік қолдауға ие ... ... ... жол ... ... ... бағытының шарттары бойынша, кәсіпорынның 8%-дық
несиелік мөлшерлемесі «Даму» қоры тарапынан толығымен ... ... ... зауыты» АҚ «БТА Банк» АҚ-дан ... ... ... 0%-ды ... Бұл зауыт республика
аумағында 0% мөлшерлемесімен несиеге ие болған алғашқы жоба болып ... күні ... 940 ... ... жыл ... ... 25 жаңа жұмыс
орнын ашу жоспарланып отыр.
Тағы бір мысал ... ... ... бағдарламасы шеңберінде
Өңірлік үйлестіру кеңесі мақұлдаған «БЭСТ» автокөлік кәсіпорны» ЖШС-нің
жобасын атап ... ... ... ... деген бірнеше бағыттар бойынша
жолаушылар тасымалын ұйымдастырып, тіпті қала маңындағы бірқатар ... ... ... ... тасымалдауды жолға қойған бұл жоба ... ... ... ... ... бағдарламасы бойынша 8%-дық
үстемемен жеңілдетілген несие алған.        
Айта ... ... ... 2010 ... бастап іске асырыла бастады және ... үшін ... ... және орта ... жобаларын жеңілдікпен
қаржыландыруға «Даму» қорының өз қаражаты есебінен 11 млрд. ... ... ... ... әр ... 500 млн. теңгеден бөлінсе, Астана,
Алматы қалалары мен Қарағанды өңірінің ... ... ... ... қоры 500 млн. ... 1,5 ... теңгеге дейін ұлғайтып
отыр.  
Шағын және орта кәсіпкерлікті қолдау және дамыту ... ... ... іске ... және Мемлекет Басшысының Қазақстан халқына
жылсайынғы Жолдауында қойған ... ... ... одан ... ... ... жүйесін жетілдіру мақсатын алға қойып отыр. [36]
Экономиканың басым ... ... үшін ... ... ... ... ... қалыптастыру, жаңа өндірістерді құру
және еңбек өнімділігін арттыру, отандық өндірушілердің тауарларын шетелдік
нарыққа жылжыту, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... бағдарламалары әзірленген.
Осы жылы бизнесті қолдаудың 4 кешенді бағдарламасы іске қосылады:
«Инвестор - 2020» - шетелдік инвесторларды тарту үшін ... ... ... ... ... жабдықтар, шикізат және материалдардың жинақтаушы ... ... ... ... ... босату;
- мемлекеттік заттай гранттар (жер);
- АЭА шеңберінде салық жеңілдіктері;
- «Бизнес-2020» жол картасы шеңберінде қолдау шаралары.
Шикізаттық емес ... ... және ... технологиялық
өндірістерге тікелей шетелдік инвестицияларды тартуды ... ... ... ... ... ... отыр. Ол кешенді ынталандыру
шараларынан және шетел инвесторлармен ... ... ... ... ... жұмыс «бір терезе» қағидасы бойынша ... ... Бұл үшін «KAZNEX INVEST» ... және ... ... агенттік құрылған.
«Өнімділік-2020» бағдарламасы - кәсіпорындарға шығындарын төмендету
арқылы олардың тиімділігін көтеруде ... ... оның ... ... ... ... көтеру, өндірістік және
бизнес үдерістерді оңтайландыру үшін бағытталған.
Бағдарламаны іске асыру құралдары:
- ... ... ... алу үшін ... пен ... ... ... субсидиялау;
- инновациялық гранттар;
- конструкторлық бюролардың өндіріске жаңа ... ... ... ... оңтайландыруды қамтамасыз ететін басқару
технологияларын енгізу
«Бизнестің жол ... - 2020» ... ... ... орта және шағын бизнесті дамытуға, тұрақты жұмыс орындарын ашуға
бағытталған. Бұл бағдарламаны ... ... ... ... ... іске асырылады:
– кәсіпкерлік секторды сауықтыру;
– кредиттер бойынша пайыздық ставкаларды субсидиялау;
– кредиттерге кепілдік беру;
... ... ... ... ... ... дамыту;
– кәсіпкерлік үшін кадрлар даярлау.
Кәсіпкер осы бағдарламада, сондай-ақ Бағдарламада көзделген басқа ... ... ... мемлекеттік қолдаудың аралас пакетіне
үміттене алады.
Қазақстан Республикасын үдемелі ... ... 2010 - 2014 ... ... ... бағдарламасының
бағыттарының бірі экономиканың ... емес ... ... тұрақты және теңгерімді өсуін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... қалуға және жаңаларын құруға
бағытталған «Бизнестің жол ... - 2020» ... іске ... ... ... ... ... болып табылады.
Бағдарлама шеңберінде міндеттерді шешу үш ... ... ... жаңа ... ... ... ... сауықтыру;
o экспортқа бағдарланған өндірісті қолдау.
Бағдарлама шеңберінде мемлекеттік қолдау шараларын беру ... ... ... ... ... ... республикалық деңгейде
құрамына мемлекеттік органдардың, кәсіпкерлердің, бизнестің ... ... ... ... ... ... ... жанындағы Жұмыс тобы қабылдайды.
Бағдарламаны іске асыруда 2010 жыл ... ... ... ... ... ... ... (БҮК) отырыстарында,
өңірлердегі көшпелі ... оның ... ... ... ... және
бизнес-қоғамдастықтардың, жергілікті атқарушы ... ... оның іске ... ... критерийлері мен тетіктерін
жетілдіру жөнінде оған өзгерістер ... ... 2020» ... ... компанияларды сыртқы нарықтарға
жылжытуға бағытталған, оны іске асырудың ... ... ... ... ... және ... экспортты сервистік қолдау.
Бұл Бағдарламалар бойынша «Бизнестің жол картасы - 2020» ... ең ... ... ... енген жобаларға көрсетіледі.
Мемлекеттік бағдарламаны толық ауқымда іске қосу үшін Қазақстан
Республикасы ... 2010 ... 14 ... № 302 ... негізгі
бағдарламалық іс-шаралар анықталған тиісті Жоспар бекітілген.
Мемлекеттік бағдарлама шеңберінде 23 ... ... және ... дамыту бағдарламалары әзірленіп, онда республика экономикасын
дамытудың салалық және секторалдық шаралар нақтыланған.
Облыстық бюджеттерге, ... және ... ... ... ... - 2020» ... ... индутриялық инфрақұрлымды
жетілдіруге берілетін ағымдағы нысаналы трансфертердің орындалуы ... ... ... және ... жақсарту
мақсатында да алға жылжу бар.
Рұқсат беру рәсімдерін оңайлатуға қатысты. Қазақстан ... беру ... ... ... ... тұжырымдамасын
іске асыру үшін «Қазақстан Республикасының ... ... ... беру ... ... ... бойынша өзгерістер мен
толықтырулар енгізу ... ... ... ... ... (бұдан
әрі – Заң жобасы) әзірленген.
Заң жобасымен 6 кодекс пен 41 заңға ... мен ... ... Заң ... ... ... ... Жұмыс тобымен қарауында.
Бұдан әрі рұқсат беру жүйесін жетілдіру жөніндегі жұмыс өңірлік
деңгейде ... ... ... ... үшін ... рұқсат беру жүйесін оңтайланыру жұмысы кезеңдері жөнінде ... ... ... ... ... ... атқарушы органдардың жанындағы
рұқсат беру рәсімдердің құжаттардың түгендеу жүргізу үшін ... ... ... ... көрсетілген жұмыс топтарын тыңдау бойынша
жоспар-кестелері жасалынған.
Қазіргі күні барлық облыстарда, Астана және Алматы қалаларында ... ... ... ... ... ... жұмыс барысында 728 әртүрлі рәсімдер мен құжаттар анықталды,
олардың ішінде:
- 576 – рұқсат ... 152 – ... ... ... ... ... функциясына
жатады.
576 рұқсат құжаттардан 214 жергілікті мемлекеттік органдамен беріледі.
Қалғандары 362 рұқсат беру ... мен ... түрі ... ... және т.б.) ... және ведомстволардың
территориялық бөлімшелермен жүзеге асырылады.
Кәсіпкерлік мәселелері бойынша Бірыңғай ... ... ... кедергілерді азайту жөніндегі ... ... ... ... ... ... беру ... (рәсімдерді) қайта қарау және
оларды оңтайландыру бойынша ұсыныстарды әзірлеуі жүзеге асырылып нәтижелері
тиісті нормативтік құқықтық актілерде ... ... ... ... ... ... Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне жеке
кәсіпкерлік мәселелері бойынша ... мен ... ... ... ... 17 шілдеде күшіне енгізген ... ... ... ... талаптар өкілеттікті уәкілетті органдардың
құзыретінен алып тастап, ... ... ... Жарлықтары, Үкіметтің
қаулылары деңгейінде белгіленуі тиіс.
Салалық заңнамасын жоғарыда көрсетілген түзетулермен ... ... ... «Қазақстан Республикасының кейбір
заңнамалық актілеріне уәкілетті ... ... мен ... ... тексерілетін субъектілерге қойылатын талаптарды
белгілейтін нормативтік құқықтық актілерді қабылдау ... ... ... ... ... мен ... ... туралы» тиісті
Заң жобасы (бұдан әрі – Заң жобасы) ... ... ... қойылатын талаптарды белгілейтін нормативтік-құқықтық
актілерді бекіту жөніндегі өкілеттікті уәкілетті органдардың құзыретінен
алып тастауды;
2) ... ... ... орын алып ... қайшылықтарды реттеуді;
3) Мемлекет басшысының Үкіметтің және өзгеде мемлекеттік органдардың
құзыретін айқындау жөніндегі ... ... ... ... ... 9 ... және 129 ... түзетулер мен толықтырулар
енгізеді.
Казіргі кезде Заң жобасы ... ... ... ... жылдың 14 қыркүйекте оның тұсаукесері өтті. Заң жобаның Парламент
Мәжіліс Комитетінде және жұмыс тобында қаралуы ... ... ... ... ... ... экономиканы жаңарту
мен дағдарыстан кейінгі кезеңдегі тұрақты ... ... ... ісі күн
тәртібінен түскен емес.
Аймақтық кәсіпкерлік жаңа тауарды өндіру болсын, ... ... ... және жаңа ... ашу ... инновациалық мезеттің
болуын талап етеді. Өндірісті ... жаңа ... ... жаңа ... және жаңа ... ...... инновациялық мезет болып есептеледі.
Аймақтық денгейде шағын ... ... ... ... ... ... ... асыру кезеңдерінің
жалпы жүйесімен ұштасуға тиіс. Бұл жерде:
- аймақтықтардың әлеуметтік-экономикалық дамуының концепциясы мен
бағдарламасын ... ... ... кәсіпкерліктің орны мен рөлі
белгіленеді және шағын ... ... ... тапсырыс
қалыптастырылады).
- аймақта шағын кәсіпкерлікті басқару мен ... ... ... ... ... ... ... бизнес-жоспарларымен бағдарламаларын
қалыптастыру көзделген.
Аймақтық ерекшеліктерді ескере отырып, ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
стратегиясын жасауға мүмкіндік береді, бұл жағдайда ел аумағында ... ... ... ... мамандандырудың тереңдетуін және
интиграциялық байланыстардың қалпына келтіруін ... ... ... ... даму ... жоғарылығына қарамастан,
экономиканың осы секторының сапалы дамуына ... ... ... ... бар. Атап айтқанда:
• заңнамалық базаның жетілмегендігі – жеке кəсіпкерлік ... ... ... ШОБ ... ... ... нақты норма жоқ, бұл
əкімшілік тосқауылдардың көбеюіне жəне қолданыстағы ... ... алып ... ... ... анықтау өлшемдерінің проблемалары –
кəсіпкерлік субъектілерін шағын жəне орта ... ... ... ... ... сай ... Төмендетілген құндық
өлшемдер экономика мен бизнестің бүгінгі даму деңгейіне сай ... ... ... ... жол ... отандық кəсіпкерлікті
қолдау шараларының тиімділігі мен оның бəсекелесу қабілетінің
төмендеуі орын алады;
... ... ... ...... ... ... шағын
бизнес ауқымының өсуіне жəне оның біртіндеп орта бизнеске ... ... ... ... əкімшілік тосқауылдар – əкімшілік тосқауылдардың болуы шағын жəне орта
бизнестің дамуы үшін ... ... ... ... Алайда оларды
кешенді түрде талдау аталған проблеманы барынша тиімді шешудің жолы
болып табылады;
• кəсіпкерлікті қолдау инфрақұрылымының ... жəне ... ... ... орын ... ШОБ ... ... шағын жəне орта
бизнестің кешенді қолданылуын ... ... жəне ... ... ... ... болады;
• шағын жəне орта бизнес өнімінің бəсекеқабілеттілігінің төмендігі –
тұтастай ... ШОБ ... ... ... ... тозу деңгейінің жоғарылығы жəне негізгі қаражаттың
жеткіліксіз жаңартылуы, сондай-ақ технологиялылығының төмендігі ... орта ... ... ... ... жəне бəсекелесу
қабілетін төмендетеді;
• қаржы ресурстарына қол жеткізу мүмкіндігінің болмауы – əлемдік қаржы
дағдарысы ШОБ ... ... ... ... ... Мемлекеттік Тұрақтандыру бағдарламасын дер кезінде
іске асыру - дағдарыс құбылыстарының ШОБ ... ... ... бір қалыпқа келтіруге мүмкіндік берді.
Қазақстан Республикасы Президенті мен Қазақстан Үкіметі Тәуелсіздіктің
алғашқы ... ... ... ... ... ... ретінде жариялаған болатын. Әрбір 2-3жылда шағын және ... ... әрі ... ШОБ) ... мен оған ... ... ... бағдарламалары қабылданып отырды. Оларда өткенге шолу ретінде
ШОБ-тың рөлінің экономика мен ... ... келе ... ... ... дамыған елдерде сандық, құрылымдық және ... ... ... ... ... шешуші міндеттер ретінде алға тартылып
отырды.
Аймақтық кәсіпкерліктегі түйткілді мәселелердің көбі ... ... ... ... 2007 ... ... №1039 ... шеңберіндегі әкімшіліктермен бірлесіп жүзеге
асырылған «Даму-Аймақтар» бағдарламасы ... ... ... ... онын әрі ... ... «Дам» Қоры жергілікті атқару
органдарының несиелік қаржылар бөлуді қажет етті. Бұл ... ... ... ... экономикасын қайта жетілдіру жөніндегі
Мемлекеттік комиссияның 2008 ... 24 ... ... ... ... банкілер анықталды.
Бағдарламаның артықшылығы әрбір аймаққа қаржылардың теңдей ... ... өзі ... аймақты кемсітпей, қаржылардың ШОБ
субъектілеріне ... ... ... ... ... бөліне отырып бағдарламаның жалпы көлемін ұлғайтуды
қамтамасыз етеді.
Бұған ... ... ... ... сай ЖАО
қаржыларының есебінен ... ... ... ... яғни бұл ретте нақты аймақты сұраныстары мен ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Президентінің 2009 жылғы 6 наурыздағы
«Дағдарыстан жаңару мен ... атты ... ... ... ... ... 8 наурыз 2009 жыл.
2. Мамыров Н.К. «Основы предпринимательства», ... ... ... С.Н. Нысанбаев, Ж.Т. Қожамқұлова Коммерциялық кәсіпкерлік негіздері:
Оқу ...... ... ... 2004.
4. Экономическая теория. Под.ред В.Д.Камаева – М., 2002.
5. Предпринимательство: Учебник/Под. ред. М.Г. Лапусты. – М.: ИНФРА-М,2000.
6. Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерліктің ... мен ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ. Алматы, 2009
9-13 бет.
7. Иванова М. Малый инновационный бизнес в странах с ... ... // ... ... ... ... Иванова М. Малый инновационный бизнес в странах с развитой рыночной
экономикой. // ... ... ... №12.
9. Попов В.М., Ляпунов С.И. Практика малого бизнеса. - М. 2001.
10. Малое предпринимательство: Теория, мировой опыт и Казахстан. /Под. ... ... А., ... ... ... ... кәсіпкерлік субъектілерінің
макроэкономикалық көрсеткіштеріне ... ... ... ... ... ... ... АҚ. Алматы, 2009. 13-21 бет.
12. Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 ... ... ... жаңа
экономикалық өрлеу - Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері” атты ... ... // ... Қазақстан. 30 қаңтар 2010 жыл.
13. Қазақстан – цифрларда 2009 жыл ІІІ-тоқсан. Алматы, ... ... ... как фактор успешного развития региона //Десять лет ... ... ... ... результаты, перспективы.
Материалы международ.науч.конф.18-19 мая 2001г. В5-ти ч. Алматы, 2001
Ч.1-С.273-277.
15. Прохоров В. Развитие малого ... ... и ... 2007, ... «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ-ның Қазақстандағы және оның
аймақтарындағы ... және орта ... ... жағдайы туралы
есебі. Алматы, 2009. 13-21 бет.
17. Малый бизнес: ... и ... ... ... ... ... ... жедел курсы атты материалдар
жинағы. Аламты, 2009. 16-21 ... ... М. ... аймақтық құрылымы қандай? //Ақиқат №6
2003ж.
20. Қазақстан Республикасының 2020 жылға дейінгі стратегиялық даму жоспары.
// ... ... 12 ... 2010 ... ... ... дамыту қоры» АҚ «Бизнес Кеңесші» Бағдарламасы.
22. Әліпбай С. Индустриялық-инновациялық жедел даму ... жаңа ... ... ... Қазақстан. 29 мамыр, 2009 жыл 3 бет.
23. Қазақстан аймақтарындағы ШОК-тың даму көрсеткіштерін салыстыру. ... ... ... ... ... ... АҚ. ... 2009.
21-27 бет.
24. Ыдырысов Қ. ... ... ... ... ... 2010-2014 жылдарға арналған ... ... ... ... Н.С. ... ... дағдарыстан кейінгі серпінді
дамуы. //Егемен Қазақстан. 24 маусым 2009 жыл 2 бет.
26. «Даму» қорының 01.12.2009 ж. ... ... ... ... ... ... ... «Даму» кәсіпкерлікті дамыту
қоры» АҚ. Алматы, 2009. 131-146 бет.
27. Архипов А., Баткилина Т., Калинин В. ... и ... ... кредитование и налогообложение. // Вопросы экономики -
1997
28. Қазақстан Республикасы Индустрия және ... ... ... ... стратегиялық жоспары. //Егемен Қазақстан. 4 ақпан 2009
жыл.
29. Инновациялық үрдіс ғылыми - ... ... ... ... ... ... ... научных статей. Часть I. ... ... ... ... ... ред. М.Г. ... – М.: ... Что мешает развитию малого и среднего бизнеса в Казахстане. Саханов
А.Н, Сейтмагамбетова М.С, Есенжигитова Р.Г. ... ... по ... ... Алматы, Экономика, 2003год. С.226-231.
32. Н.К.Мамыров, А.Н.Саханова, Ш.С.Ахметова, Л.Бруза. Государство и бизнес.
1-том., А ... ... А. ... ... ел экономикасын өркендетеді.
//Егемен Қазақстан. 4 шілде 2009 жыл.
34. Назарбаев Н.Ә. ... ... ... - ... болашағымыз үшін. //Егемен Қазақстан. 16 мамыр 2009 жыл. 1-2 бет.
35. Қазақстан ... ... ... ... ... арналған стратегиясы». ҚР ПҮАЖ-ы, 2008 ж., N 33, ... ... ... ... жол ... – 2020» бағдарламасы.
Қосымша А
ШКС-нің шаруашылық әрекет үстіндегі субъектілердің жалпы санындағы үлесі
Қосымша Б
Жұмыс істейтіндердің жалпы санының ішіндегі ... ... ... ... ... ... ... тоқсан сайынғы көлемі, млрд.
теңгемен
Қосымша Г
Дамыған елдер мен Қазақстанның ШБ/ШОБ макрокөрсеткіштерін ... ... ... шағын және орта бизнестің салалық құрылымы
Қосымша Е
Тұрақтандыру бағдарламасының 3-ші траншы бойынша негізгі көрсеткішері
№ |Банк |Қайта бөлуді есепке ... ... ... ... ... ... ... саны |Нақты берілген қаржылар, млрд. теңге |Нақты
берілген қаржылар %-ы |Құрылған жұмыс орындары |Орташа өлшенген мөлшерле-
менің %-ы |Мөлшерлеменің %-дық тиімділігі | |1 ... ... АҚ |22,0 |17 ... |26,9 |122 % |935 |11,6 % |12,3 % | |2 ... АҚ |20,0 |16 % ... |96 % |211 |11 % |12 % | |3 ... ... АҚ |18,0 |14 % |279 |16,5
|91 % |12 |12 % |12,5 % | |4 |«Казкоммерцбанк»АҚ |16,0 |13 % |278 ... % |465 |11 % |11,7 % | |5 ... ... АҚ |11,7 |9 % |145 |13,2 |113
% |87 |11 ,8 % |12,5 % | |6 ... ... АҚ |10,0 |8 % |141 ... % |135 |11,7 % |12,4 % | |7 ... АҚ |8,0 |6 % |102 |7,4 |91 ... |10,8 % |11,8 % | |8 |КаріВапк |6,0 |5 % |219 |5,4 |90% |82 |9,7 ... % | |9 ... ДБ АҚ |6,0 |5 % |60 |7,4 |123 % |533 |11 % ... | |10 ... |3,3 |3 % |57 |3,3 |101 % |20 |11,1 % |12,5 % | |11
|«Еуразиялық Банк» АҚ |3,0 |2 % |55 |3 |101 % |332 |11,4 % |12,4 % | ... ... АҚ |3,0 |2 % |11 |3 |100 % |129 |11,5 % |12,4 % | ... |127,0 |100 % |2432 |131,6 |104 % |3 063 |11,3 % |12,2 % ... - Ауыл ... - Өнеркәсіп
• - Құрылыс
• - Сауда
• - Көлік және байланыс
• - Қызмет көрсету
- Басқалар
• - Сауда - ... және ... - Ауыл ... ... - Өнеркәсіп - Басқалар
- ЖІӨ - ШКС ... ... ... ... ... бизнес кәсіпорындары
- Жекеменшік кәсіпкерлер
- Шаруа (фермерлік) қожалықтары
Тіркелген қожалық етуші субъектілер саны
Тіркелген ШОКС саны
Тіркелген қожалық ... ... ... ... ... ШОКС ... - Жұмыспен қамтылғандар, мың адам
- ШКС-де белсенді қамтылғандар, мың адам
- ... ... ... ... - ... - Көлік және байланыс - Ауыл шаруашылығы
- Құрылыс - ... - ... - ... - ... және ... - Ауыл ... Құрылыс - Өнеркәсіп - Басқалар
Мың бірлік
Жеке кәсіпкерлер
Шағын бизнес кәсіпорны
Шаруа (фермерлік) шаруашылық
Орта бизнес кәсіпорны
Мың ... ... ... ... ... ... қ.
Қарағанды обл.
Жамбыл обл.
Қостанай обл.
Ақмола обл.
Астана қ.
Павлодар обл.
Ақтөбе обл.
Солтүстік Қазақстан обл.
Батыс Қазақстан обл.
Маңғыстау обл.
Атырау обл.
Қызылорда обл.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 78 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шағын кәсiпкерлiктi қолдау мен дамыту11 бет
ҚР аймағын дамыту стратегиясының негізгі бағыттары мен олардың ресурстық қамтылуы7 бет
Бастауыш сыныпта дамыта оқыту технологиясын қолдану42 бет
Бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына Қазақстанның кіру мәселесі33 бет
Дамыта оқытудың ерекшеліктері мен қолдану тәсілдері 25 бет
Дамыта оқытудың теориялық негііздері22 бет
Дамыған елдердегі жергілікті өзін өзі басқаруды тәжірібиесі30 бет
Жоғары оқу орындарының экология бөлім студенттеріне қазақ тілін дамыта оқыту әдістемесі119 бет
Көлік инфрақұрылымы18 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың бейнелеу және құрастыру әрекеттерін дамыту90 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь