Мемлекеттік бюджетті жоспарлау мен болжаудың теориялық және методологиялық негіздері туралы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1 Мемлекеттік бюджетті жоспарлау мен болжаудың теориялық және методологиялық негіздері
1.1 Мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні және оның
ұйымдастырушылық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
1.2 Мемлекеттік бюджетті жоспарлау мен жобалаудың теориялық және
методологиялық аспектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
1.3 Қазақстан Республикасының бюджет жүйесінің ерекшеліктері ... ... ... .40

2 Қазақстан Республикасындағы бюджет жүйесінің қазіргі жағдайын
талдау
2.1 Республикалық және жергілікті бюджеттердің қазіргі кезеңдегі
орындалу барысын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..58
2.2 Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджеттің кірістері мен
шығыстарының құрамы мен құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...63
2.3 Бюджет балансы. Бюджет тапшылығының тұжырымдамалары ... ... ... .71

3 Мемлекеттік бюджеттің атқарылуы
3.1 Мемлекеттік бюджет жүйесін және құрылымын талдау ... ... ... ... ... ... .80
3.2 Республикалық бюджетке түскен түсімдердің атқарылуы ... ... ... ... ... 87
3.3 Республикалық бюджет жүйесіндегі шығыстарының атқарылуы ... ... .98
3.4 Республикалық бюджет тапшылығы және оны қаржыландыру ... ... ... 108

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 111

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 114
Қаржы («қолма-қол ақша», «табыс», ұғымын білдіретін орта ғасырдағы латын тілінің financia сөзінен пайда болған француздың finance сөзінен шыққан) – тауар-ақша қатынастарымен және мемлекеттің өмір сүруімен байланысты тарихи қалыптасқан аса маңызды экономикалық категориялардың бірі. Ол натуралдық шаруашылықтан жүйелі тауар ақша айырбасына көшу жағдайында пайда болып, дамыды және мемлекеттің қаржы жүйесімен тығыз байланысты болды. Қазіргі жағдайда қандай мемлекеттің экономикалық құрылымын зерделеу қаржы жүйесін талдаусыз мүмкін емес. Бұл жүйе қаржы қатынастары жиынтығынан және оны реттейтін институттардан тұрады. Қаржы қатынастары кез келген қоғамдық жүйеде орын алатын жалпы экономикалық қатынастардың құрамды бөлігі.
Мемлекет қаржы жүйесі арқылы саяси, экономикалық және әлеуметтік салалардын алуан түрлі қызметтеріне қажетті қаражаттарды жинақтап, пайдаланады. Мемлекеттік қаржылар ұлттық табысты қайта бөлуде, қоғамдық ұдайы өндірісті дамытуда, қоғамның экономнкалық құрылымын қалыптастыруда, өндіргіш күштерді жетілдіруде маңызды рөл атқарады. Мемлекеттің қаржылары әлеуметтік бағдарламаны жүзеге асыруға, мемлекеттік басқару аппараты мен қорғанысқа, тәртіп сақтау күштерін қаржыландыруға, сыртқы экономикалық қызметті атқаруға жұмсалады.
Қаржы жүйесі мемлекеттің көптеген қаржыландыру институттарын қамтиды. Олар әр түрлі бағыттағы несие ииституттарымен тығыз байланыс негізінде әрекет жасайды.
Бюджет – ол жалпы қаржы категорияға қарағанда бөлек, ерекше тұрған экономикалық категория. Оның қаржыдан ерекшелігі тек қана абстракцияның басқа деңгейімен қаржылық байланыстың әртүрлі дәрежеде болуына байланысты. Сондықтан, көптеген қаржылық байланыстардың ішінде ерекше тұратын бөлек арнайы салаларды бөліп шығаруға болады. Сондай мемлекет пен заңды және жеке тұлғалар арасындағы қаржылық қарым-қатынас болып табылады. Бұндай қаржылық қарым-қатынастың жалпы белгісі, біріншіден, олар мемлекеттің қатысуымен болатын құндылық бөлу процесінде орын алуы, екіншіден, жалпы мемлекеттік функцияларды атқаруға арналған орталықтандырылған ақша қаражаттар қорын қалыптастыру мен пайдалануына байланысты. Осындай барлық қаржылық қарым-қатынас мемлекеттік бюджет деген түсініктің экономикалық мазмұнын құрады.
Қазақстан Республикасының Бюджеттік кодексінің 4-бабында бюджетке келесідей түсінік берілген: «Бюджет ол мемлекеттің міндеттерімен функцияларын іске асыруын қаржылық қамтамасыз етуге арналған оның орталықтандырылған ақша қоры». Бюджеттің формасы – қаржылық жоспар, материялдық негізі – орталықтандырылған қор, экономикалық негізі – экономикалық қарым – қатынас, заңнамалық белсендіруі – заң.
1 Вестник по налогам и инвестициям // Информ. - аналит. журнал Комитета по инвестициям Министерство иностранных дел РК/2007г №.62-45 стр
2 Дүйсенбаев К.Ш. «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау» Алматы-
2001-125 бет.
3 Деловая неделя // Еженедельная газета/2006 г №15-20 стр
4 Зейнельгабдин А.Б. Финансовая система: экономическое содержание механизм использования. - Алматы: Қаржы-Қаражат, 1995ж.-124 бет.
5 Ильясов К.К., Саткалиева В.А. и др. Государственный бюджет: Учебник.-Алматы: РИК, 1994.- 268 стр.
6 Информационный бюллетень Министерства финансов РК/2007 г №5-16 стр.
7 Кәкімжанов 3. Экономикалық тұрактылық- өркендеу кепілі// Егемен Қазақстан № 90 16 сәyip.2003 жыл 10 бет.
8 Кулекеев Ж. А., Султангазин А.Ж. и др. Проблемы эффективности использования средств государственного бюджета Республики Казахстан в условиях развития рыночных отношений Под общ. ред. д.э.н. Серикбаева А.С. -Астана: Академия государственной службы при Президенте Республики Казахстан, 2003. – 194 стр.
9 Кулекеев Ж.А., Султангазин А.Ж. и др. Государственный финансовый контроль в Республике Казахстан: Сборник нормативных актов. - Астана: 2002. - 132с.
10 Қазақстан Республикасының Заңы «2005 жылға арналған республикалық бюджет туралы»2005ж-102 бет.
11 Қазақстанның қысқаша статистикалық жылнамалығы 2006ж - 232 - 236 б.
12 ҚР Салық кодексі - «Бюджетке салықтар мен басқа да міндетті төлемдер жөнінде» ҚР Заңы. - Алматы: Юрист, 2003-13 бет.
13 Мельников В.Д., Ильясов К.К. Финансы. - Алматы: Қаржы-қаражат, 2001. -311с.
14 Мырзабай Л.У. «Мемлекеттік қаржы жүйесіндегі бюджеттік процедурасын орны мен рөлі» // АльПари, № 1, 2004 ж.
15 Мауленова С.С. «Экономикалық теория» 2006/№б-145 бет.
16 Мұханбетова Э.С. «Мемлекеттің әлеуметтік аяны реттеудегі фискалдық саясаттың маңызы» //Хабаршы № 4, 2003 ж-18 6ет.
17 Макконел К.Р., Брю С.Л «Экономикс». -М.:изд. Республика, 1992 ж-2 том.
18 Маханов Н. Исполнение доходной части госудуарственого бюджета // Вестник МГД РК №3. 2002год 25стр.
19 Нормативные акты по финансам, налогам, бухгалтерскому учету, страхованию. Офицальные материалы 2006, №8-97стр.
20 3аконодательные нормативные акты по экономике и финансам, 2005г №5-11стр.
21 Платова Е.С Экономические системы в бюджете -М.:ЭММО-1998-361стр.
22 Положение о Комитете финансового контроля Министерства финансов Республики Казахстан. Постановление Правительства Республики Казахстан от 16.05.2006 г.№75-16 стр.
23 Правила разработки проектов республиканского и местных бюджетов, утвержденные постановлением Правительства Республики Казахстан oт 20.05.2002 г. №59-29стр.
24 Правила исполнения республиканского и местных бюджетов, утвержденные постановлением Правительства Республики Казахстан от/2006 г.№11-15стр. Положение о Комитете Казначейства Министерства финансов Республики Казахстан. Постановление Правительства Республики Казакстан от /2006 г. №626-45стр.
25 Радостовец «Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп» Алматы - 2001-65бет.
26 Рудый К.В. Финансово-кредитные системы зарубежных стран: Учебное пособие. Новое знание, 2003. - 301с.
27 Ішкі және сыртқы саясаттын 2004 жылға арналған негізгі бағытттары. Президенттің Қазақстан халқына жолдауы//Егемен Қазақстан №79 5 cayip 2003 жыл 156.
28 Саясат «Бюджет тапшылығы»/2007 жыл/№ 13-66бет.
29 Сахариев С.С «Әлем экономикасы», Алматы - 2003 ж
30 Статистический бюллетень Министерства финансов РК/2006г. №5-25стр.
31 Сейітқасымов F.C, Ақша, несие, банктер: Оқулық - Алматы: Экономика, 2005 жыл., 416 бет.
32 Сборник по разъяснению основных положении Кодекса РК «О налогах и других обязательных платежах в бюджет» ИД «БИКО», 2002 г. 30стр.
33 Указ Президента Республики Казахстан «Об утверждении Положения о Счетном комитете по контролю за исполнением республиканского бюджета» от 05.08.2002 г. №917, 22 стр
34 Ішкі және сыртқы саясаттың 2004 жылға арналған негізгі бағытттары. Президенттің Қазақстан халқына жолдауы//Егемен Қазақстан №79, 5 cәyip 2007жыл., 156ет.
35 Экономика «Мемлекеттік бюджетті жүзеге асыру» - Алматы 2003г. №15-65бет.
36 Қазақстан Республикасының Статистика бойынша Агентінің ресми сайты / www.stat.kz.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
..................................................3
1. Мемлекеттік бюджетті жоспарлау мен болжаудың теориялық және
методологиялық негіздері
1.1 ... ... ... мәні және ... ... ... ... мен жобалаудың теориялық және
методологиялық
аспектілері.................................................................
.......31
1.3 Қазақстан Республикасының бюджет жүйесінің ерекшеліктері
.............40
2 ... ... ... ... қазіргі жағдайын
талдау
2.1 Республикалық және жергілікті ... ... ... ... ... ... Республикасының мемлекеттік бюджеттің кірістері мен
шығыстарының құрамы мен құрылымы
...................................................63
3. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... және құрылымын
талдау.........................80
3.2 Республикалық бюджетке түскен түсімдердің атқарылуы
.................... 87
3.3 Республикалық ... ... ... ... ... бюджет тапшылығы және оны қаржыландыру............108
Қорытынды...................................................................
.........................................111
Қолданылған әдебиеттер
тізімі......................................................................
......114
Кіріспе
Қаржы («қолма-қол ақша», ... ... ... орта ... ... financia ... пайда болған француздың finance сөзінен
шыққан) – ... ... және ... өмір ... ... қалыптасқан аса маңызды экономикалық категориялардың
бірі. Ол ... ... ... ... ақша ... ... ... болып, дамыды және мемлекеттің қаржы жүйесімен ... ... ... ... ... мемлекеттің экономикалық
құрылымын зерделеу қаржы жүйесін талдаусыз ... ... Бұл жүйе ... жиынтығынан және оны реттейтін институттардан тұрады. ... кез ... ... ... орын ... жалпы экономикалық
қатынастардың құрамды бөлігі.
Мемлекет қаржы жүйесі арқылы ... ... және ... ... түрлі қызметтеріне қажетті ... ... ... ... ұлттық табысты қайта бөлуде, қоғамдық
ұдайы өндірісті дамытуда, қоғамның экономнкалық құрылымын ... ... ... ... рөл ... ... қаржылары
әлеуметтік бағдарламаны жүзеге асыруға, мемлекеттік басқару аппараты мен
қорғанысқа, тәртіп сақтау ... ... ... ... ... ... жүйесі мемлекеттің көптеген қаржыландыру институттарын қамтиды.
Олар әр ... ... ... ... ... байланыс негізінде
әрекет жасайды.
Бюджет – ол жалпы қаржы категорияға қарағанда бөлек, ... ... ... Оның ... ... тек қана ... деңгейімен қаржылық байланыстың әртүрлі дәрежеде болуына байланысты.
Сондықтан, көптеген қаржылық байланыстардың ішінде ерекше ... ... ... бөліп шығаруға болады. Сондай мемлекет пен заңды және жеке
тұлғалар арасындағы қаржылық қарым-қатынас болып табылады. ... ... ... ... ... олар мемлекеттің қатысуымен
болатын құндылық бөлу процесінде орын алуы, екіншіден, ... ... ... ... ... ақша ... ... мен пайдалануына байланысты. Осындай барлық қаржылық қарым-
қатынас мемлекеттік бюджет деген түсініктің экономикалық мазмұнын құрады.
Қазақстан ... ... ... ... бюджетке
келесідей түсінік берілген: «Бюджет ол ... ... іске ... қаржылық қамтамасыз етуге арналған оның
орталықтандырылған ақша қоры». ... ...... жоспар,
материялдық негізі – орталықтандырылған қор, экономикалық ... ... ...... ... белсендіруі – заң.
Мемлекеттік қаржы жүйесінің бел ортасында мемлекеттік бюджет ... жүйе өте ... ... Ол сол ... ... оның
әлеуметтік-экономикалық құрылысын, мемлекеттік құрылымын білдіреді. Ел
бюджетінің құрылымы сол ... ... ... байланысты. Унитарлық
мемлекеттердің бюджеттік жүйесі екі деңгейден— мемлекеттік және жергілікті
бюджеттерден тұрады. Федеративтік мемлекеттерде штаттардын, (АҚШ) ... өз ... ... ... ... ... ұйымдары қызмет етеді.
Мемлекеттік бюджет үкімет қолындағы ақша ресурстарының орталықтанған ... ... ... аппаратты, қарулы күштерді қаржыландыруға және
әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... өзектілігі Қазіргі жағдайда ... ... ... ... ... ... етудін,
дағдарысқа қарсы шараларды жүзеге асырудың аса күшті құралы. Қазіргі
мемлекеттік бюджет оның сан ... ... ... ... де көп қырлы
құжат. Ең алдымен ... ... ... мен ... ... Шығыста бюджеттік ассигнациялардың, қаржылардың бағыттары мен
қызметтері көрінеді.
Өзінің құрылымы ... ... ... мынадай бөлімдерден тұрады:
мемлекетті басқару шығындары; әскери шығындар, ... ... ... ... жүмыстарының шығындары, сыртқы-
экономикалық қызметтердің шығындары. Мемлекет қызметтерінің ұлғаюы
мемлекеттік шығындардың ... ЖҰӨ өсуі ... ... ... ... ... XX ... мемлекеттік шығындар 350 есе артты. Тек 1980—1989
жылдар ... ... ... ... 2 ... ... өсті (433,5
млрд. долл. 872 млрд. долл. жетті). Мемлекет ... ... ... ... ... қызмет істеуін камтамасыз ... ... ... ... инфрақұрылымдарға білім беру мен
денсаулық сақтауға бөлінетін шығындардың да ... ... ... да ... ... ... ... айтқанда тек
тікелей шығындарды ғана көрсетіп қоймай, ... ... да ... ... ... қарыздар бойынша проценттік төлемдер, зейнетақы, соғыс
мүгедектеріне, ардагерлерге және т. б. ... ... ... ... ... ... ... жергілікті бюджеттер. Олар арқылы ең
алдымен коммуналдық меншік обьектілері, жол, мектеп, ... ... және ... үй ... қаржыландырылады. Жергілікті бюджетті
жергілікті әкімшілік, полиция, сот пен прокуратура пайдаланады. Жергілікті
бюджеттің үлкен ... ... ... ... денсаулық
обьектілерін, экологиялық тепе-теңдікті сақтауға кеткен шығындардан тұрады.
Мемлекеттік бюджеттің кірістері біріншіден орталық және ... ... ... мемлекеттік заемдардан, бюджеттен тыс немесе
мақсатты қорлардың төлемдерінен құралады. Мүндай қорлардың ... ... ... ... ... ең ... ... мақсаттарға шоғырландыру қызметінен туады. Бұлардың қатарына
әлеуметтік қамсыздандыру, жол құрылысы, қоршаған ортаны қорғау, жұмыс ... ... ... және т. б. ... ... жалпы материалдық негізін ұлттық табыс құрайды,
мұны бөлу және қайта бөлу негізінде ... ... ... ... ... бөлу ... ... және тұрақты буындары — салықтар,
мемлекеттік заем, бюджеттен тыс ... ... ... ... ... ... ... саясаты негізінде жасалынатын
әрбір дамып жатқан қоғамның экономикалық құрылымның құрылуына және дамуында
алдыңғы, аңықтаушы рөлді ... ... ... Соның ішінде мемлекетке
өзінің экономиалық және әлеуметтік ... ... ... ... аса ... ... бірі – ... қаржы жүйесі. Осы қаржы
жүйесінің ең маңызды саласы – мемлекеттік бюджет. Осы қаржы жүйесі ... ... ... ... қызметтерін орындауға мүмкіндік
беріп, орталықтанған және ... ... ... ... ... ... мәні және процедуралық аспектілері ... ... ... өзгеруі жағдайында түбегейлі өзгереді.
Бюджет мемлекеттің саясатын жүзеге ... ... ... ... ... ... мемлекеттік қызмет көрсету, ұлттық қауіпсіздік және
қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ету, денсаулық ... және ... ... ... ... және әлеуметтік қамтамасыздандыруды көрсету, және
де экономиканың нақты секторының дамуын ... ... шешу ... Нарықтық экономикасы бар мемлекеттің институционалды негізінің
элементі болып бюджет табылады. Бюджеттің бағытын анықтаған кезде бюджеттік
саясаттың барлық аспектілерімен ... ... ... ... ... ... ... – қайта өндіру процесінің жүзеге асырылуының аса ... Оның ... ... бағдарламаның орындалуына, қоршаған
аймақты қорғауды қамтамасыз етілуіне, ғылыми – ... ... ... ... дамуына және басқа да ... ... ... ... ... шаруашылық механизмінің
бюджеттік қатынастарды дамытпай, ғылыми жетілген бюджетті ... ... ... ... эффективті жүйесі болмай дұрыс
жұмыс істеуі болмайды.
Сол сияқты, біздің еліміздегі экономикалық реформалауы қоғамдық қаржы
жүйесінің ... ... қай ... ... ... бюджеттік
саясаты заман талаптарына сәйкестігіне тәуелді.
Дипломдық жұмыстың ғылыми-практикалық маңызы мен жаңашылдығы Қаржылық
баланс жүйесінде мемлекеттік ... ... ... ... Ол жыл ... заң
түрінде нақтыланып отырады және ... ақша ... ... ... ... және құру бойынша экономикалық
қатынастардың жүйесі болып табылады.
Жоспарлау өз кезегінде мақсаттардың, приоритеттердің жолдарын ... жету ... ... ... негізделген процесі. Тәжірибеде ол
жоспар құру арқылы жүзеге асады. Оның негізгі ... ... ... сандық және уақыт бойынша анықталғандығы болып табылады.
Дипломдық жұмыстың негізгі мақсаты. Қоғамдық қаржы ... ... ... ... оның ... орындалуы мен ұйымдастырылуы,
бюджеттік жүйе мен бюджеттік процесті зерттеу ... ... ... болып табылады. Бұл дипломдық ... ... ... ... ... жоспарлау процедурасымен сәйкестігіне
талдау жасалды. Нарықтық моделі бар экономикасы дамыған елдерде болжамдау
мен жоспарлау ... ... ... ... ... ... Бұл құралды мақсатты түрде қолданып, бұл ... ... ... ... ... ... және басқа да әлеуметтік-
экономикалық облыстарда ... ... ... белгілі. Соған
байланысты шет мемлекеттердің тәжірибесі де сараланды.
Диплом жұмысы тақырыбының мазмұны Дипломдық жұмыс ... ... ... мен ... әдебиеттер тізімінен тұрады. Жұмыстың
бірінші бөлімінде мемлекеттің саясатын жүзеге асырудағы бюджеттің алатын
рөлі мен ... оны ... ... және ... ... қатар бюджеттік үрдістің ұйымдастырушылық негіздері қарастырылған.
Екінші бөлімде Қазақстанның бюджет жүйесінің ... ... ... ... ... ... Ал жұмыстың үшінші бөлімінде
мемлекеттік бюджеттің атқарылуы қаралған. ... ... ... ... алынған нәтижелер негізінде тұжырымдар мен ұсыныстар жасалынған.
Диплом жұмысың зерттелу деңгейі мен ... ... ... жұмыста
көптеген деректі материалдар қолданылған, бюджет процесі ... ... әр ... ... жоспарлауы және орындалуы
көрсетілген, басымдықтары қаралған.
Теориялық және әдіснамалық негіздері ... ... ... өте зерттелген, көптеген экономистер бұл мәселені қарастырған, көп
материалдар жарияланған. Әдіснамалық ... ... ... ... қалыптасқанын, қаржы министрлігінің нормативтары ... ... ... ... Мемлекеттік бюджет, оның жоспарлануы,
орындалуы, кірістер мен мемлекеттік шығыстар.
Ғылыми мәселелерді ... ... ... ... ... ... ... зерттелген. Ғылыми мәселелер шешілген.
1. Мемлекеттік бюджетті жоспарлау мен болжаудың теориялық және
методологиялық негіздері
1. Мемлекеттік бюджеттің ... мәні және оның ...... ... ... ... өкілді органдардың
шешімдерімен бекітілетін, мемлекет өз міндеттерін қамтамасыз етуіне
арналған және ... ... ... да ... төлемдер, капиталмен
жүргізілетін операциялардан алынатын кірістер, салыққа жатпайтын және заң
актілерінде көзделген өзге де ... ... ... ақша ... ... ... ... жиынтығы ретінде өіне
тән объективті сипаты бар. Оның дербес бөлу сала ретінде бар болуы дамуы
орталықтандырылған сәйкес ... ... ... ... ... объективті анықталған [1].
Ақша құралдарының орталықтануы барлық халық шаруашылығы масштабындағы
қорлардың іркіліссіз айналымын ұйымдастыру және ... ... ... ... істеуін қамтамасыз етуі үшін қажет.
Айрықша бюджеттік саланың құндылық бөлінуінің бар ... тағы ... ... функцияларымен шарттасылған. Соңғысы тез қарқынмен дамып
жатқан салаларды қаржыландыру ... ... ... ... өткізу үшін, қорғаныс саласындағы мәселелерді шешу үшін,
мемлекеттік ... ... ... өтеу үшін ... ... ... Сол сияқты мемлекеттік бюджеттің бар ... ... ... ... емес, ол кеңейтілген ... ... ... және мемлекет функцияларымен анықталған
объективті қажеттілік.
Мемлекеттік ... ... ... асырылатын қаржылық
орталықтандыру қағидасы нақты қолданған. Орталықтандырылған ... ... ... жоспарланған қарқынын және
үйлесімділігін, ... және ... ... дамытуға, бірінші
кезекте экономика салаларының прогрессивті дамуына қажетті мөлшердегі
қаржыларды қалыптастыру, ірі ... ... ... асыруды
қамтамасыз етеді. Қаржылардың ... ... ... және ... ... ... ... асуына жағдайлар
дайындап, қаржылар экономикалық және ... ... ... ... қайта бөлудің ерекше бөлімі ... ... ... ... арнаулы қызметін атқарады – жалпы мемлекеттік қаржыларды
қанағаттандырады[2].
Бюджет қатынастары арқасында ғылыми-техникалық прогрессті ... ... ... салалық және территориялық ... ... ... ... ... ... ... жалпы мемлекеттік масштабтағы резервтік қорлар құрылды;
өндіріске қатысты ... ... ... ... ... ... ... және еңбекке жарамсыздарды асырауға арналған
қорларды құруға кеткен шығындар, ... ... ... кеткен
шығындар, Қорғаныс күштерін асырауға, интеграцияның және басқа да дамуларға
кеткен шығындар іске асырылады.
Біз көріп отырғанымыздай, мемлекеттік ... ... ... ... ... жалпы қаржы категорияларына тән сипаттарға ие
болады: бюджеттік қатынастардың бөлу сипаты; әрқашанда ақша түрінде ... ... және ... ақшалай қорлармен еріп жүреді. Сонымен
қатар, мемлекеттік бюджет құндық бөлудің өзіндік саласы ретінде ... ... кері өнім құны ... және ... ... қанағаттандыруға пайдаланумен байланысты ... ... түрі ... ... ... ... ... емес саланың қаржыларын және құру
мен құнның өндірістік тұтынуымен байланысты қоғамдық ... ... ... ел ... ... шаруашылығы салалары
арасындағы құндылықтарды қайта бөлуге бағытталған;
Қоғамдық өнімнің тауарлы түріндегі ... ... ... және одан белгілі айырудағы бөлудің құндылық сатысын ... ... ... ... және ... емес ... қаржылық
қатынастар тауар-ақша қатынастарымен тығыз байланыста болады;
Қоғамдық өнім құнының бюджеттік бөлу ... және ... ... ... кезеңінің алдында мақсаттармен жалпы кеңейтілген қайта
өндірудің қажеттіліктермен анықталады;
Бюджеттік бөлу ... ... ... ... салаларымен
салыстырғанда алдыңғы қатарда жүріп, орталық орынды алады.
Қаржылық баланс жүйесінде ... ... ... ... ... ... заң түрінде нақтыланып отырады және ... ақша ... ... ... ... және құру ... ... жүйесі болып табылады. Мемлекеттік бюджет орталықтандырылған
және облыс, аудан, қала бюджеттерінен тұратын ... ... ... ... ... ... ... баланс сияқты болып келеді.
Оның кірісті бөлігіне салық, салықтық емес ... ... ал ... ... ... ... ... қажеттіліктері
(кәсіпорындарға дотациялар, субсидиялар,мемлекеттік бағдарламаларды іске
асыру үшін кеткен шығындар), мемлекеттік өкімет пен ... ... ... кеткен шығындар,мемлекеттік қарыз бойынша төлемдер және
т.б [3]. Мемлекетте салық салу ... қою ... бар ... ... ... пен ... көлеміне белсенді әсер ете алады.
Мемлекеттік ... - ... ... атрибуты және оның егемендігінің
негізі. Бюджеттің ... ... ... және ... ақша ... ... бұл ... олардың жалпы маңызды
міндеттерін орындауды қамтамасыз етеді, мемлекеттік билік пен жергілікті
өзін-өзі ... ... ... ... асырудың қаржылық негізін
жасайды. Бюджеттерде ... ... ... аса ірі бөлігі
шоғырландырылады, бұл мемлекеттің қаржы ... ... ... асыру
үшін қажет.
Экономика дамуының қазіргі кезеңінде орталықтандырылған ... ... ... ... ... ... мен
үйлесімдерін қамтамасыз етуге оның салалық және аумақтық ... ... ... ... ... ... кезектегі
бағдарламалары үшін қажетті мөлшерлерде ... ... ... ... ... ... жасайды. Қаржыны орталықтандырудың
арқасында ақша қаражаттары мемлекеттің экономикалық және ... ... іске ... үшін ... ... отырып, экономикалық және
әлеуметтік дамудың шешуші ... ... ... ... ... ... ретінде мемлекеттік бюджет айрықшалықты арналымды
орындайды-жалпықоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыруға ... ... ... ... өмір ... ... нысаны бола
отырып, айрықшалықты коғамдық арналымды орындай отырып, мемлекеттік бюджет
экономикалық категория ретіндеболады.
Қаржылық қатынастардың белгілі бір ... ... ... ең алдымен оны жалпы ... ... ... ... тән: ... ... ... сипаты бар, ацша нысанында
жүзеге асырылады,мақсатты ақша қорларын қалыптастырумен және пайдаланумен
қосарлана жүреді. Сонымен бірге, ... ... ... бір ... тән, алайда ол қаржымен ортақ өзгеше белгілердің шеңберінен
шықпайды.Құндық бөліністің ... ... ... мемлекеттік бюджет
мына өзгеше белгілермен сипатталады: 1) мемлекеттен жалпы ... ... ... ... және оны ... ... ... байланысты бөлгіштік қатынастардың айрықша
экономикалық нысаны болып табылады; 2) құнды жасау және оны тұтыну үдерісін
шарттастыратын материалдық ... ... және ... ... ... ... емес ... қаржысынан мемлекеттік бюджеттің айырмашылығы
ол ... ... ... ... экономиканың секторлары,
қоғамдық қызметтің сфералары арасында құнды қайта ... ... ... ... оның ... ... қозғалысымен тікелей байланысты
емес құндық бөліністің ... ... және одан ... үзілісте
жүзеге асырылады, ал қаржы қатынастары материалдық өндірісте ... емес ... да ... ... тығыз тоқайласып
жатады.
Мемлекеттік бюджет, кез келген басқа экономикалық категория сияқты,
өндірістік ... ... және ... сәйкес келетін ... ... ... ... ... қатынастар мемлекеттің
орталықтандырылған ақша ...... ... ... Мұның
нәтижесінде қоғамда болып жатқан нақты экономикалық (бөлгіштік) үдерістер
мемлекеттің жұмылдыратын және ... ... ... өзінің
көрінісін табады. Бюджеттік қор - бұл құндық бөліністің белгілі стадияларын
өткен және ... ... ... ... әлеуметтік-мәдени қызмет
көрсету, қорғаныс және басқару жөніндегі қажеттіліктерді ... ... ... қоғамдық өнім мен ұлттық табыстың бір бөлігі
қозғалысының объективті ... ... ... , ... ... ... мен ... қүнды бөлумен және қайта бөлумен байланысы
оның (құнның) қозғалысы үдерісін білдіреді.
Мемлекеттік бюджет ... ... ... ... ақша ... ... және оны ұлгаймалы ұдайы өндіріс пен
қогамдық қажеттіліктерді қанагаттандыру ... ... ... өнімнің құнын бөлу және қайта бөлу үдерісінде ... ... ... ... ... ... ... болатын ақшалай
қатынастарды білдіреді. Қаржылық қатынастардың бұл жиынтығы «мемлекеттік
бюджет» ... ... ... құрайды.
Мемлекеттік бюджет экономикалық категория ретінде жалпы қаржы сияқты
бөлу және ... ... ... Бұл ... іс қимылы,
мазмұны, мәні мен маңызы бюджеттік қатынастардың ... ... ... ... ... ... ... сол,
қоғамдық өнімнің кұны қоғамдық өндірістің ... ... ... ... салалар, жеке шаруашылық жүргізуші субъектілер
арасында бөлінеді. Сонымен бірге мемлекет қаржысының негізгі ... ... ... бөлгіштік функция шеңберінде қосалқы функцияларды, атап
айтқанда: орналастыру (ресурстарды), қайта бөлгіштік, тұрақтандыру сияқты
сипатты ... ... ... ... бюджеттік қорларды
бөлудің сандық үйлесімдерінде, ... ... ... ... сай келетіндігінде, бөлудің ұнамсыз барысынан ауытқуын
анықтау және оларды жою мүмкіндігінде көрінеді.
Мемлекеттік бюджеттің сан ... ... ... ... оны ... ... және мемлекеттің орталықтандырылған ақша ... ғана ... ... ... ... қаржы жоспары, әлеуметтік-
экономикалық үдерістерді реттеу механизмінің жиынтық үғымы ретінде қарау
керек. ... ... ... ... барлық экономикалық
үдерістер бейнеленетіндіктен, сондай-ақ барлық негізгі қаржы институттары -
салықтар, мемлекеттің шығыстары, мемлекеттік ... ... ... т.б. ... шоғырланған көрінісін табатындықтан бюджет мемлекеттің
негізгі қаржы жоспары ретінде сипатталады. Ол нақты ... ... ... ... ... ... шығыстарын, орталықтандырылған
қаржы ресурстарының шешуші бөлігінің қозғалысын ... ... ... ... ... Республика Парламентінің жыл ... ... ... ... заңына сәйкес сөзсіз орындауға
жатады.
«Мемлекеттік ... - ... ... басқарудың басты
механизмдерінің бірі. Ол экономикаға мемлекеттің орталықтандырылған ақша
қорын жасау мен ... ... мен ... жиынтығы болып
табылатын бюджеттік механизм арқылы ыкпал етеді. Шығындар мен салықтар
Бюджет жүйесінің құрамы ... ... ... ... ... және ... құрылымы болуы мүмкін.
Федеративтік мемлекеттерде бюджет жүйесі үш буыннан тұрады:
мемлекеттік бюджет немесе федералдық бюджет немесе орталық мемлекеттің
бюджеті;
федерация мүшелерінің ... ... ... ... яғни ... Канадада-провинциялардың, Ресейде-федерация
субъектілерінің бюджеттері); жергілікті бюджеттер.
Унитарлық ... ... екі ... ... ... ... (республикалық) бюджет және толып жатқан ... ... да ... ... мен ... түрлі
дәрежесі болуы мүмкін, бірақ, ... ... ... ... деңгейіне байланысты төменгі
бюджеттерге катынасы жөнінен белгілі бір ... рөл ... ... ... ... жүйесі бюджет құрылымының унитарлық
типімен анықталады, өйткені Қазақстан - федералдық ... ... ... және сайланатын Парламенті бар унитарлық мемлекет.
Қазақстан Республикасында жиынтығында мемлекеттік бюджетті құрайтын
бекітілетін, атқарылатын және дербес болып ... ... ... ... ... ... бюджет;
облыстық бюджет, республикалық маңызы бар қаланың, астананың бюджеті;
ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) бюджеті;
Қазақстанда ... ... ... ... ... ... ... бекітілуі және атқарылуы мүмкін.
Бюджет кодексіне сәйкес, мемлекеттік бюджет - бұл ... ... ... ... ... ... және жергілікті
бюджеттерді біріктіретін,бекітуге жатпайтын ... ... ол ... ... ... пайдаланылады.
Мемлекеттік (республикалық) және жергілікті (муниципалдық) бюджеттер
кез келген басқа ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Қазақстан Республикасы мемлекеттік бюджетінің басты ... ... ... ... ... -бұл салықтық және
басқа түсімдер есебінен қалыптастырылатын және ... ... ... ... бағынысты мемлекеттік ... мен ... ... ... ... және ... жалпыреспубликалық бағыттарын іске ... ... ақша ... бюджет (әкімшілік-аумақтық бірліктердің бюджеттері) ... ... ... ... бар ... ... ... (облыстық маңызы бар қаланың) бюджеті.
Бюджет кодексімен айқындалған салықтық және басқа түсімдер есебінен
қалыптастырылатын және облыстық ... ... ... маңызы бар
қаланың) жергілікті мемлекеттік органдардың, республикалық маңызы ... ... ... ... ... ... ... міндеттері мен функцияларын қаржымен қамтамасыз етуге және
тиісті ... ... ... ... іске асыруға
арналған орталықтандырылған ақша қоры ... ... ... ... ... ... аудан (облыстъщ маңызы бар қала) бюджеті болып табылады.
Мемлекеттік бюджетпен республикалық бюджет ... ... ... ... мен ... ... де ... білген жөн: облыс
бюджеті - бұл араларындағы өзара ... ... ... ... ... аудандардың (облыстық маңызы бар қалалардың) бюджеттерін
біріктіретін,талдамалы ақпарат ... ... және ... ... ... қаржы жыльша арналған ... ... ... ... жергілікті бюджеттер мәслихаттардың ... ... ... ... және ... ... ... және енгізілген мерзім ішінде қолданыста болады.
Төтенше мемлекеттік бюджетті бюджеттік жоспарлау жөніндегі орталық
уәкілетті ... ... және ол ... ... ... тәртіппен Қазақстан Республикасы Президентінің ... ... ... ... ... ... соғыс
жағдайын енгізу және оның күшін жою туралы ... ... ... бюджетті енгізуге және оның қолданылуын тоқтатуға негіз болып
табылады.
Төтенше мемлекегтік ... ... ... ... ... ... ... етіледі. Төтенше мемлекеттік
бюджеттің қолданылу уақытында тиісті ... ... ... республикалык
бюджет туралы заңның және барлық деңгейлердің жергілікті ... ... ... ... ... ... | ... мемлекеттік
бюджеттің қолданылуы тоқтатылғаннан бастап республикалық және жергілікті
бюджеттердің атқарылуы тиісті қаржы ... ... ... бюджет
туралы заңға және барлық деңгейлердің ... ... ... ... ... ... асырылады.
Қазақстанның бюджет жүйесінің буыны ретінде Қазақстан Республикасының
Ұлттық қоры оқулықтың 16 тарауында қаралған.
Шоғырландырылган бюджет республикалық бюджеттен, облыс ... ... бар ... ... бюджеттерінен, Қазақстан
Республикасының Ұлттық қорына ... және ... ... банкіндегі
шоттарына аударылатын, талдамалық ақпарат ретінде пайдаланылатын және
бекітілуге жатпайтын бюджеттік түсімдерден құралған бюджет ... ... ... бастап Қазақстан Республикасының бюджет жүйесі түбірлі
өзгерістерге ұшырады. Бұған дейін Қазақстанның мемлекетік ... ... ... мемлекеттік бюджеттері ... ... ... ... онда ел ... барлық бюджеттері, соның
ішінде ауылдық және поселкалық бюджеттер де қамтылып көрсетілді. Ол ... 15 ... ... ... ... ... әлеуметтік сақтандыру бюджетінен тұрды. Одақтық бюджетке ... жж. ... ... ... ... ... 52-50% ... оның
35% республикалардың республикалық бюджеттерінің және 15% ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі деңгейлерінің
өзара байланысына негізделеді және оларды ... ... ... атқару, бақылау тәртібімен, сондай-ақ республикалық және жергілікті
бюджеттердің атқарылуы туралы есеппен қамтамасыз етіледі.
Қазақстан Республикасының ... ... ... бюджет жүйесіне
кіретін барлық бюджеттердің бірлігі, дербестігі, толықтығы, реалистігі,
дәйектілігі, жариялылығы, транспаренттілігі, ... және ... ... ... қағидаты бюджет ... ... ... ... ... қағидаты бұрынғы КСРО-ның
бюджет жүйесінде неғұрлым толық ... ... ... ... ... дербестік алуымен және оларға қаржы ... ... ... берілуімен байланысты бұл қағидат біршама әлсіреді.
Бюджет ... ... ... ... ... ... ... және ең алдымен Қазақстан Республикасы ... ... ... және ... ... тірек етеді. Ол реттеуші кіріс
көздерін ... ... ... ... бюджеттердің өзара іс-қимылына,
төменгі деңгей бюджеттерінің теңгерімділігі үшін оларды қаржылық қолдауға,
сондай-ақ ішінара ... ... ... және аумақтык бюджет қорларын
жасауға да негізделген.
Бюджеттердің бірлігі бірыңғай бюджет заңнамасын ... ... ... ... ... бюджеттік сыныптаманы, бюджет үдерісін
жүзеге асырудың бірыңғай рәсімдерін ... ... ... ... бірлігі салық саясатын қоса бірыңғай элеуметтік-экономикалық
саясат арқылы іске асырылады.
Алайда ... ... ... жүйесін кұрудың маңызды қағидаты
болып отырған оның жеке ... ... ... шығармайды.
Бюджеттердің дербестік қағидаты түрлі деңгейдегі бюджеттердің арасындагы
түсімдерді тұрақты түрде бөлуді белгілейді және оларды жұмсаудың ... ... ... өз ... жасайды, бекітеді жэне оны атқарады.
Бюджеттердің жеке түрлерінің арасындағы кіріс көздері мен шығыстарды бөлуді
шектейтін айқын қүкықтар ... ... ... барлық
деңгейлерінің бюджеттік үдерісті дербес жүзеге асыруға құқы бар. ... ... ... қосымша алынған кірістерді, жергілікті
бюджеттер ... бос ... ... ... алып ... ... жергілікті бюджеттерге қосымша шығыстарды жүктеуге жол
берілмейді. Сонымен ... ... ... ... ... ... (өңірдің) әлеуметтік-экономикалық даму мэселелерімен және биліктің
тиісті органдарының нақты функцияларымен, ... ... ... ... ... ... талаптарды есепке алу сияқты бюджет
қаражаттары бойынша талаптардан да шегінуге жол ... ... ... бюджетке үкіметтің барлық ... оның ... ... ... және ... ... Республикасының салық және бюджет заңнамаларында
белгіленетін барлық түсімдердің толық тізбесінің бюджеттерде және Қазақстан
Республикасының Ұлттық ... ... және ... ... ... Сөйтіп, ол мемлексттік билік пен басқару органдарының барлық
кірістері мен ... ... ... ... ... бейнелеп көрсетеді. Осыған байланысты барлық ақша түсімдерін,
сондай-ақ бюджет шығыстарының көлемі мен ... ... ... ... іске асатындай болуы тиіс, нақты экономикалық және саяси
ахуалды, өндірістің даму ... ... ... ... ... ... ... бүл қағидат қазіргі кезде оны дәл қолдану
бюджетке кірістерінің ... ... бар ... ... бөліп көрсетуге
болатын аса көп ... ... ... деп ... ... қаражаттарды қалыптастырудың орталықтандырылған
әдісі қабылданған, ... 1998 ... ... ... бюджетке
бюджеттен тыс қорлардың - зейнетақы, әлеуметтік ... және ... ... ... ... - ... (нактыланған, түзетілген) бюджеттік
көрсеткіштердің орта мерзімді фискалдық саясатқа және ... мен ... ... ... орта ... бекітілген (түзетілген) өлшемдері мен бағыттарына сәйкестігі.
Бюджеттің реалистігіне Президенттің Қазақстан ... жыл ... ... ... ... Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуының
индикативтік жоспарының, аумақтарды дамытудың экономикалык және ... ... ... ... ... қол ... оның көрсеткіштері көпнұсқалық есеп-қисаптармен негізделуі тиіс,
бюджеттердің ... ... ... кезеңдегі қаржы
жоспарларына жасалған терең талдаудың нәтижесі, болжамдық бағалау ... ... ... практика бюджет ресурстарының ... ... ... ұзақ ... ... сондай-ақ оларды нақтылы
жағдайлардың өзгеруіне байланысты каржы жылы ... ... ... қағидатына ең алдымен жеке қаржы жоспарларын және жалпы тиісті
деңгейдің бюджет жобасын жасау ... қол ... ... ... ... ... ... және
бүзылуын жою үшін қажет. Ол бюджетте мемлекеттің қаржы операцияларының
шынайы көрсетілуін, ... ... ... ... ... ... ала ... Нақтылы дамудың болжамдары
мен бағдарламаларының ... ... және ... ... нығайтылған кірістердің барлық көздері мен шығыстар
бағыттарының есеп-қисаптарының негізділігімен анықталады.
Транспаренттілік қағидаты - ... ... ... ... ... бекітілген (нақтыланған, тузегілген) бюджеттерді және
олардың атқарылуы туралы есептерді, ... ... ... ... ақпаратты міндетті түрде жариялау; бюджет үдерісінің ашықтығы,
мемлекеттік қаржылық бақылауды ... ... деп ... ... ... ... шешімдерді мемлекеттік басқару органдарының сақтауын айтады.
Тиімділік пен нәтижелілік қағидаты - бұл ... ... ... ... бір ... қол жеткізу қажеттігін
негізге алып, бюджет қаражаттарының осы ... кол ... ... оңтайлы көлемін пайдалана отырып бюджеттерді ... және ... ... ... ... ... ... отырып ең үздік
нэтижені қамтамасыз ету.
Басымдық қагидаты - бюджеттік ... ... ... өңірдің
әлеуметтік-экономикалық дамуының басым бағыттарына сәйкес жүзеге асыру.
Жауапкершілік қағидаты - бюджеттік ... ... ... ... үшін ... ... ... қағидаты бекітілген бюджеттер мен алдағы қаржы
жылына арналған бюджет туралы заң мен ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етіледі.
Бюджет кірістерінің қалыптасуы (ең алдымен салықтар, алымдар ... ... ... сияқты шаруашылык жүргізуші субъектілердің
және қоғамның барлық мүшелеріңің ... ... ... ... ... оны ... ... салық төлемдерін алудың
тәртібі, сондай-ақ бюджет қаражаттарының бағыттары туралы хабардар болуы
тиіс. Президент қол ... ... ... ... заң ... және оның ... бюджет рәсімінің қатысушылары үшін міндетті
болады. Заң, өткен кезеңдегі бюджеттің атқарылуы туралы есеп ... ... ... ... ... мен ... ... негізгі түсім көздері, шығыстарының бағыттары, тапшылық көлемі және
оны жабудың әдістері (шығындарды қысқарту, кірістерді ... ... ... ... ... - ... ... қалыпты және тиімді жұмыс істеуінің
шарттары дербестік жэне теңгерімділік болып ... ... ... және ... ... ... ... заңмен бекітілген көздері және бюджет қаражаттарын ел
заңдарымен анықталған қүзырлар шеңберінде биліктің тиісті ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Бюджет жүйесін құрудың барлық қағидаттары ... ... ... ... ... олар ... ... Конституциясында
және Бюджет кодексінде, «Жергілікті өкілді жэне атқарушы органдар туралы»,
«Қазақстан Республикасыньщ ... ... ... ... ... жэне ... заңнамалық актілерінде бейнелеп көрсетілген.
Нақтылы жағдайларда бұл қағидаттардан жиі ауытқиды. ... ... ... ... аутқиды, өйткені көптеген арнаулы және
бюджеттен тыс ... ... ... ... қағидаты да өзінің маңызын
жоғалтып барады: әр түрлі бюджеттен тыс ... ... ... мүмкін, олар
арқылы мемлекег қаржылық қатынастарды саралауға ұмтылады.
Бюджет жүйесі реттеуші кіріс көздерін пайдалану, мақсатты және өңірлік
бюджет ... ... ... ... ... бөлу ... ... асырылатын
барлық деңгейлер бюджеттерінің өзара іс-қимылына негізделген.
Мемлекеттік баланс концепциясы ... ... ... ... ... теңдігін қарастырады. Алайда тәжірибеде бюджеттің
шығысты бөлігі кіріс мөлшерінен асады. Ең бастысы ... ... өте ... ... ... Көбінесе дефицитті немесе тапшылықты жабу көздерін ішкі
және сыртқы қарыз деп ... ... ... ... жабылатын жалпы
тапшылық қаражаттарды қолдануды жоспарлаумен байланысты ... ... ... ... ... сыртқы қарыз мемлекет экономикасына
ынталандырушы әсер етеді. Егер де ... ... ... ... ... онда ол ішкі ... әсер ете алмайды.
Қаржыландырудың ішкі көздеріне Ұлттық Банктен, коммерциялық банктерден
және банктік емес сектордан алынған қарыз жатады. Ұлттық ... ... ... ақша ... ... ... ... сомасы мен сол бойынша
қайтару немесе қайтарым қарыз сомасының арасындағы айырым) ұлғайтады.
Мемлекеттік бюджет жалпы ... мен ... әсер ... ... анықтауда басты рольді атқарады. Яғни, бюджетті ... ... және ... да қаржылық баптардың болжамы керек. Табысты
болжамдауда экстраполяция әдісін қолдануға болады, бірақ мұндай есептеудің
нәтижелері нақты ... ... ол ... база ... бұрынғы даму негізіне базаланады. Нақтырақ болжамға
функционалды тәуелділіктерді құру ... ... ... Мұндай құрылым
дезагрегировалық деңгейі туралы шешім қабылдауды және де сәйкесінше есепті
салықтық базаны таңдауды ... ... ... ... ... айырмашылықтарды талдау керек және егер де салық ... ... ... ... онда бұл ... топтарын дезагрегировалау
керек.
Қаржылық байланыстардың орасан зор әр алуандығына жеке ... ... ... ... ... ... ... Мәселен, мемлекеттің шаруашылық жүргізуші субъектілермен және
халықпен қалыптасатын ... ... ... ... ... құндық
бөлудің ерекше саласын ... және ... ... арналған орталықтандырылған ақша қорын қалыптастырумен
және пайдаланумен ... ... ... қатынастарының бұл жиынтығы
“мемлекеттік бюджет” ұғымының экономикалық мазмұнын ... ... ... мемлекеттің орталықтандырылған ақша қорын жасау және оны
ұдайы өндіріс пен қоғамдық қажеттіліктерді ... ... ... ... ... ... бөлу және қайта бөлу ... пен ... ... басқа қатысушылары арасында пайда болатын
экономикалық қатынастарды білдіреді.
Мәлім болғандай, бөлу үрдiсi eкi ... ... ... - ... құндық. Құндық бөлуде әртүрлi экономикалық категориялар қатысады:
қаржы, салықтар, бюджет, қаржының ерекшелiгi бөлу ... көп ... ... ... ... ... бөлудiң көптеген кезеңдерiн қамтиды.
Сәйкесiнше қаржылар бюджетке қарағанда, қаржылық қатынастарды ... ... бөлу ... ... ... орталықтанған
ресурстарды қажет eтeтiн қоғамның болуымен шартталған. Ақша қаражаттарын
орталықтандыру экономиканың қызмет eтyi үшін ... aқша ... ... ұйымдacтыpy үшiн кepeк. Экономиканың дамуы өндiрiс
құрлымының оңтaйлығына жету мақстында ... ... ... ... және ... ... ... бөлiнуiн қажет етедi.
Құндық бөлiнушi бюджеттiк ортаның ... ... ... ... мен
қызметтерiне байланысты. Мемлекет бүкiл қоғам шеңберiнде әлеуметтiк-мәдени
шаралар өткiзуге, қорғаныс мәселелерiн ... ... ... ... ... ... қаражаттарға мұқтаж. Осы қаржылық
қатынастардың жиынтығы, біздің ... ... ... ... ... ... ... көpiнic табады [9].
Бюджет көмегімен мемлекет ұлттық тaбыстың ауқымды көлемiн өз ... ... ... ... ... атқарудың
қаржылық негізі болады. Бюджетте ipi кipicтep мен экономикалық және саяси
мәнi бар ... ... ... жүйе ... ... Заңының 1 бабына сәйкес, бюджет бұл - ... aқша қоры ... ... ... ... ... ... құрайды. Республикалық бюджет Қазaқстан
Республикасының Заңымен бекiтiлетiн және Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... орталықтанған ақша қоры.
Жергiлiктi бюджетті облыс, қалалар және аудандық бюджеттер қосындысын
құрайды. Өз ... ... жүйе және ... ... ... дамуының мықты макроэкономикалық парамeтpлерiне сүйенуi керек.
Бюджет жүйесi экономикaның даму қарқынында әсер етiп, ... ... ... ... ... әcepiн ... ... қаржылық ағымдapды бaқылайтын басты экономикалық
құрал.
Қазiргi замaнғы мемлекеттердегi ... ... ... ұдайы
өндiрiс үрдiсiне әcepi бюджет құралдарының шаруашылық айналымына түcyiнiң
төрт басты жолы арқылы іске асады:
• кәсіпорындарды тура субсидиялау;
... ... ... ... мен қызметтердің мемлекеттік сатып алынуы;
• салықтық жеңілдіктер енгізу арқылы «балықтық шығындарға» ұшырау.
Экономиканы мемлекеттік реттеудің құралы ретінде мемлекеттік ... ... ... бөлу ... ерекше экономикалық нысаны;
• экономикалық салалары, елдің территориялары арасындағы құн бөлуге
арналуы;
• қоғамның ... ... әр ... оның ... тұрған
мақсаттары мен міндеттеріне байланысты жалпы ішкі өнімді бөлудің
көлемдері мен нысандары;
• қаржы ... ... ... (кәсіпорындар қаржысы,
салықтар т.б.) қарағанда бюджет орталық орынды алады.
Осылайша, мемлекеттік бюджет экономикалық категория ретінде ... ... және ... ... өндірістік қатысушыларды
ақша нысанында көрсетеді. Өндіріс, бөлу және қайта бөлу ... ... осы ... ... бір ... біртіндеп жүзеге асырылады.
Сонымен, бюджеттік байланыстардың жоспарлылығы, ... ... ... ақша ... қозғалысы бюджеттік байланыстардың
арнайы қаржылық ... ... ... Яғни, басты қаржылық
құжат – мемлекеттік бюджет. Қаржылық жоспардың арнайы ... ... ... ... мен бағытты қолданылуын көрсетеді.
Негізгі қаржылық жоспар іс-әрекетінің ... ... ... ... ... ... мүддесін қорғаушы мемлекеттің шешімі болып табылады.
Негізгі қаржылық жоспардың көрсеткіштері жыл сайын қабылданатын ... ... ... ... орындалуы тиіс. Қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... ... таңда Республикалық бюджеттің ... ... ... ... бағалау қиын, өйткені онда мемлекеттің
барлық қаржы ресурстары көрсетілменген. Сондықтан, Республикалық бюджетті
қарастырып, ... ... ... ... ... шешумен байланысты көптеген сұрақтар ... ... ... ... ... ... экономика дамуының
объективті заңдылықтарын білуге негізделуі тиіс. Бюджеттік қатынастардың
жиынтығы ... ... ... ... ... деген атаққа ие болуы
тиіс.
Бюджеттік жүйе бюджеттік ... ... ... пайдалану әдістері мен тәсілдерін қамтиды. ... ... ... ... негізін құрайды. Бюджеттік
қатынастар жүйесінде мемлекеттің ... ... ... ... ... ... олар салық – бюджеттік қатынастардың негізін ... ... ... негіз болады. Нарық жағдайында әр жыл
сайын ... ... ... бюджет есебінен қаржыландыру көлемі
азаюда. Көптеген жағдайларды бұл ... ... ... ... ... ... аумағындағы шығындары мен кірістері
арасындағы ... бар және бұл ... ... етілуі керек.
Осы арақатынасты орындамау теріс ... әкеп ... ... ... ... ... бөлініп кетуі, шетелдік шоттарға
ағып кетуі және құндық, ... ... әкеп ... [15].
Мысалы, 1993 жылы Республикада ақша массасының күрт өсуі байқалды. Осы
жылы ақша массасының жалпы көлемі 32,2 млрд. ... ... 1992 ... 10,8 есе ... 1993 жылы ақша ... жалпы қоғамдық өнім
деңгейінде болып, жалпы ішкі өнімнен 1,5 есе көп болды. Қолма-қол ақша есеп
айыру ... 80% ... 1992 ... салыстырғанда, 1993 жылы үкіметке
берілген ... 13 есе, ал ... ... ... ... ... ... 1993 жылы берілген несиелердің сомасы абсолюттік көлемі бойынша
жалпы ішкі өнім, ұттық табыстан көп ... ... ... ... көзі ... бос ... ... деген экономикалық
заңдылық бұзады.
1995 жылдан Қазақстан Республикасының үкіметі мен Ұлттық банкі қатаң
ақша-несие және ... ... ... Бұл ... ... ... ... жылдардағы өндіріс өсуіне
әкеледі. Осы жылдары ақша массасынң өсуі жалпы ішкі өнім өсуінеy ... ... ... ... 1994 жылы М2 жалпы ішкі
өнім қатынасы 13%, 1996 жылы 9,5%, 1997 жылы 9,6% ... ... ... ... ... бар елдерде бұл көрсеткіш 40% құрайды.
Бұл айналым ортасында ақшаға альтернативті құралдардың пайда болуына
әкеп соқты ... ... ... ... ... ... халық пен шаруашылық субъектілері ақша массасының дефициті
жағдайында табысты қайта бөлу құралдарын таба ... ... ... ... ... ... ... ағып кеткен ресурстардың көлемі 2006 жылы – 250,2 млн. доллар, 2007
жылы 279,3 млн. долларды құрады.
2000 ... ... ... құрап, пайдаланудың жаңа құралдары
қолданыла бастады (мемлекеттік және мемлекеттік емес жинақтаушы ... ... ... ... осы ... инвестициялық мақсаттарда пайдаланудың
теориялық аспектілері жақсы деңгейде ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі туындады және олар ... ... ... ... ... ... ... банк, Азия
даму банкі және басқа да шетелдік қаржы институттары есебінен бюджет арқылы
30-ға жуық ... ... ... ... ... ... ... іске асыру бойынша тендерлерді шетелдік компаниялар
жеңіп алуда. Нәтижесінде қарыздық құралдар шетелдік фирмалар ... ... Егер ... ... іске асыруда ішкі ресурстарды
пайдалансақ, олар отандық тауар өндірушілерді қолдар еді [27].
Бюджеттің ... тағы бір ... ... бірі – ... ... ... ... дәстүрлі әлеуметтік бағытталған болып ... жылы ... ... 63% ... ... ... 2001 жылы
- 53%, ал 2002 жылы - 48,9% құрады.
2006 жылы ... беру ... ... ішкі өнім - 5,9%, 2007 жылы ... ... сақтау шығындары 2006 жылы - 4,2%, 2007 жылы - ... ... ... 2006 жылы - 7,9%, 2007 жылы - 5,7% ... ... ... қаржы министрлігінің баяндауы бойынша,
бюджеттік кіріс бөлігі 2007 жылы 32 ... ... ... орындалды.
2009 жылы республикалық бюджеттің шығыс бөлігі жалпы сомасы 297,4
млрд. теңгеге өсірілуі мүмкін. «Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... туындайтын міндеттерді орындау
мақсатындағы нақтылау (бюджетті) барысында жекелеген ... 297,4 ... ... ... қарастырылуы Үкімет мәжілісінде министрлігінен мәләм
болды. Сонымен қатар «Осы көлемдегі ақшадан аймақтық жұмыспен қамту және
кадрларды ... ... ... ... асыру мақсатында  140 млрд.
теңге, ал Еуразия экономикалық қауымдастығы дағдарысқа ... ... ... ... ... ... – 15 млрд. теңге, тұтынушылар
бағасы индексінің өсуіне байланысты әлеуметтік төлемдерді ... ... ... ... ... жақсы студенттерді ақылы бөлімнен
мемлекеттік білім грантына ... үшін 3,2 ... ... ... ... ... ... курстық айырмашылықты жабуға
6,1 млрд. теңге бөлінді.
Сондай-ақ, қаржы министрі бюджеттің кіріс және шығыс бөлігінің өте
мақысы үшін жалпы көлемі 668, 5 ... ... ... ... және ... ... ... келесі жылға арналған
бюджет жобасын бекіткенде есепке ... ... ... ... және ... ... қарастыру, бюджеттік қатынастардың
нысандарын қарастыру келесі мәселелерге қол жеткізуге мүмкіндік береді:
- тиімді бюджеттік саясаттың негізін құрауға және ... мен ... ... қаржылық құралдардың жаңа түрлерін қолдану арқылы экономиканың нақты
секторын қолдануға;
- ... ... ... ... арқылы бюджет шығындарының
айқымдылығын қамтамасыз ету;
- шынайы және нақты макроэкономикалық ... ... ... және ... ... ... ... жетілдіру;
- бюджеттік ресурстарды тиімді пайдалану арқылы мемлекеттік меншік пен
ресурстарды ... ... ... ... ... ... ... бірге қоғамның
классқа бөлінуі кезінен пайда бола бастады, яғни, тарау – ақша ... ... ... шикізатқа деген қажеттілігі туындай
бастайды.
Құл иеленуші және феодалдық мемлекеттерде ең басты ... ... салу ... ... су ... ... т.б.) көсемдер
сарайларын күтуге, соғыс жүргізуге кеткен ... ... ... ... ... ... ... маңыздылығы өсіп жатыр, табиғи жинау мен міндеттілікті жинау
капитализмге дейінгі реформацияларда кездескен.
XVI-XVII ... ... ... ... және оның
түгелдей көсемдер меншігінен тәуелсіздігі жаңадан ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
несиелер.
Мемлекеттік қаржы ең бірінші капиталдың қорлануына алғы қадам болды.
Олар экономикалық қатынастардың ... ... бөлу мен ... ... ... ... ... бөлуі және қайта ... ... тән ... ... тез ... өсуі ... милитаризацияның күшеюі. XVIV ғасырдың соңында соғыс ... ... ... ... өтеу және ... ... 2\3 бөлігін құрайды. Шығынның ең үлкееен үлес ... ...... ... ... ... ... құрай бастады. Мемлекеттік қазынанның ең басты көзі – салық болып
есептеледі [13]. XX ғасырда ... ... ... ... ... ... капиталисттік мемлекеттік
функцияларрының кеңеюіне әкеледі. Соғыс ... ... ... ... күрт өседі, ал татулық кккезінде оның мөлшері азаяды. Бұл арада
әлеуметтік мақсатқа кеткен шығын үлес ... ... ... бірталай
өркендеуі мемлекеттің экономикаға араласуы: өндірістік салаларға және ауыл
шаруашылығын көтеруге кеткен капитал салымдары, ғылыми-техникалық ... ... ... процесті жаңадан өтеуін ... 20% және ... көп ... әкеп ... Мемлекеттің қаржы
құрылымында шығындардың өсуі, оған ... ... ... ... ... ... ол салық болып келеді. Бюджет дифицитін жабу үшін қосымша
көздер тартылады: мемлекеттік займ – бұл ... ... ... ... [15].
Екінші дүние жүзілік соғыстан кейін қаржы қатынастары кеңейе түседі.
Ең бастылары:
- жергілікті қаржы;
- бюджеттен тыс арнайы ... ... ... ... – бұл жалпы ішкі өнімнен ұлттық өнімді бөлу және қайта ... ... Ол ақша ... ... ... мен ... өндіргіш күштердің даму ... мен ... ... ... ету, яғни экономиканың күйін анықтап,
халық ... ... ... өндірістің ары қарай дамуымен сапасының
көтеруін жоғарлатады.
Мемлекеттік бюджет бойынша түсімдер 2003 – 2005 ... ... ... ... ... салық түсімдері 2005 жылы 95,2%
өзгерді, яғни ... ... ... көп ... ... бұл ... ... төлемдердің көбеюін көрсетіп отыр. Салық түсімдері
ішіндегі барлық салықтарда 2005 жылы көбейіп отыр, бұл ... ... және орта ... ... істейтін заңды және жеке ... ... ... және ... ... ... болп отыр. Тек
салықтан тыс түсімдер ғана 2004жылы басқа жылдармен ара ... ... ... бұл ... ... ... табыстың, акциялар
және басқа бағалы қағаздар бойынша дивиденттердің, сыртқы экономикалық
қызметтен түскен ... ... ... ... Ал кредиттердің
қайтарылуы 2003 жылы 1,7%, 2004 жылы 1,4% және 2005 жылы 0 тең ... ... ... мемлекеттік бюджет бойынша кредиттердің қайтарылуы 2005 жылы
толық жабылғанын көрсетеді. Түсімдерді қортындылай келе ... ... ең ... жыл ... 2005 жыл ... ... тұрғандай бюджет шығыны бұл бекітілген бюджет шегінде
қайтарылмайтын негізгі бюджеттен ... ... ... ... ... ... қызметке, қорғанысқа, қоғамдық тәртіп және
қауіпсіздік, ... сот, ... ... ... білім беруге,
денсаулық сақтауға, әлеуметтік көмек және әлеуметтік қамтамасыз ... дене ... ... және ақпараттық қызметке, отын-энергиялық
кешен және жер қойнауын пайдалануына 2005 жылы аз қаражат бөлінген, ал ... ... ... бұл ... ... байланысты болып отыр. Ал
тұрғын үй ... ... ... бөлінген ақша қаражаттарының
пайызы 2005 жылы 6,1% болса, 2004 және 2003 жылдары 5,4% және 3,4% ... 2005 пен 2003 ... ... 2,7% өскенін көріп отырмыз, ал
2005 пен 2004 ... ... 0,7% ... ... ... қатынастарының белгілі бір жиынтығы ретіндегі мемлекеттік
бюджетке ең алдымен жалпы қаржы категориясынан ... ... ... бюджет қатынастарының бөлгіштік сипаты бар, әрқашан ақша ... ... ... ақша ... ... және ... жүреді. Сонымен бірге, бюджет қатынастарына белгілі бір ... тән, ... ол ... ортақ өзгеше белгілердің шеңберінен
шықпайды.
Құндық бөліністің айрықшалықты сферасы ретінде мемлекеттік бюджет мына
өзгеше белгілермен сипатталады:
1) мемлекеттік жалпы ... ... бір ... ... және ... ... қанағаттандыруға пайдаланумен байланысты
бөлгіштік қатынастардың айрықша экономикалық нысаны болып табылады;
2) құнды жасау және оны тұтыну ... ... ... ... және ... тұтынуға қызмет ететін өндірістік емес ... ... ... ... ол ... шаруашылықтың
салалары, аумақтар, экономиканың секторлары, қоғамдық қызметтің сфералары
арасында ... ... ... ... ... ... оның ... нысанындағы қозғалысымен тікелей байланысты
емес құндық бөліністің стадиясын білдіреді және одан белгілі үзілісте
жүзеге асырылады, ал ... ... ... ... ... емес ... да тауар-ақша қатынастарымен тығыз ... ... ... ... ... ... сипаты бар. Бөлудің дербес сферасы ретіндегі оның өмір сүруінің
объективті қажеттілігі ... ... ... ... ... және ... байланысты. Бұл тиісті
орталықтандырылған ресурстарды ... ... Ақша ... ... ... шаруашылық ауқымында үздіксіз ... ... ... ... экономиканың жұмыс істеуін қамтамасыз ету
үшін қажет.
Мемлекеттік бюджет, кез келген басқа экономикалық категория сияқты,
өндірістік ... ... және ... ... ... ... түрінде болады: бюджет қатынастары мемлекеттің
орталықтандырылған ақша ...... ... ... ... ... болып жатқан нақты экономикалық процестер мемлекеттің
жұмылдыратын және пайдаланылатын ақша ... ... ... ... Бюджеттік қор – бұл қоғамдық өнім мен ұлттық ... ... ... ... ... және ұлғаймалы ұдайы өндіріс,
халыққа әлеуметтік-мәдени қызмет ... ... және ... жөніндегі
қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін мемлекетке түсетін бөлігі ... ... ... ... Бюджеттік қордың қалыптасуы
мен пайдаланылуы құнды бөлу және қайта бөлумен байланысты оның ... ... ... экономикалық категория ретінде жалпы қаржы
категориясына сай келетін бөлу және ... ... ... ... ... ... мәні мен ... бюджет қатынастарын
қаралған айырмашылығымен айқындалады. Сонымен бірге, мемлекет қаржысының
негізгі буыны ретінде мемлекеттік ... ... ... ... ... атап ... ұлттық табыс пен жалпы ішкі ... ... ... ... ... және ... әлеуметтік
саясатты қаржымен қамтамасыз ету; ақша ... ... ... және ... бақылау жасау сияқты ... ... ... функциясы бюджет қорларын бөлудіің ... ... ... ... дамуының қажеттіліктеріне сай
келетіндігіне, бөлудің ұнамсыз барысынан ауытқуын анықтау және оларды ... ... ... сан ... ... ... отырып, оны тек
экономикалық категория және мемлекеттің орталықтандырылған ақша қоры
ретінде ғана ... ... ... негізгі қаржы жоспары, әлеуметтік-
экономикалық процестерді реттеу механизмінің жиынтық ұғымы ретінде қарауға
болады. ... ... ... ... барлық экономикалық
процестер бейнелетендіктен, сондай-ақ барлық негізгі ... ... ... ... ... ... кердит, мемлекеттік қарыздар
және өзінің шоғырланған көрінісін табатындықтан бюджет мемлекеттің ... ... ... ... Ол нақты кезеңге, әдетте, бір жылға
жасалынады, бюджеттің кірістерін, ... ... ... шешуші бөлігінің қозғалысын анықтайды. Бюджетті негізгі қаржы
жоспары деп мойындау оның ... ... ... ... ... ... ... жүйесіндегі басымдық жағдайын, сондай-ақ қоғамдық ұдайы
өндірістегі ... ... ... Негізі қаржы жоспары мемлекеттің
қаржылық қызметінің жемісі болып ... ... ... қаржы жоспарының
көрсеткіштері Республика Парламентінің жыл сайын қабылдайтын ... ... ... сәйкес сөзсіз орындауға жатады.
Мемлекеттік бюджет ұлттық экономиканы басқарудың басты механизмдерінің
бірі. Ол ... ... ... ақша ... ... ... нысандары мен әдістерінің жиынтығы болып табылатын бюджеттік
механизм арқылы ықпал етеді. Жалпы экономикаға ықпал етудің ... ... рөлі ... ... ... реттеу орталықтандырылған ақша
қорынның сандық көлемін ... оны ... мен ... ... мен
әдістерін реттеу, бюджеттің атқару процесінде қаржы ресурстарын қайта бөлу
жолымен жүзеге асырады.
Ақырында, мемлекеттік бюджет орындалуы міндетті ... ... ... ... ... ... ... мемлекет заңдарының бірі болып
табылады.
Сөйтіп, бюджеттің сан қырлы маңызын ... ... оны осы ... ... ... қараған жөн (1-сызбада) көрсетілген.
Cызба 1
Мемлекеттік бюджеттің сапалы сипаттамасы.
Мемлекеттік бюджет – ұлттық табыс пен ... ішкі ... ... ... ... ... бюджеттің (шығыс бөлігінің) көмегімен ұлттық
табыстың 30%, жалпы ішкі өнімнің 20%, жалпы қоғамдық өнімнің 10% ... ... ... ... ... ... аумағында өндірістік
күштерді неғұрлым ұтымды орналастырудың, экономика мен мәдениетті көтерудің
талаптарын ... ... сала ... және аумақтық қайта бөлу үшін
пайдаланылады.
Нарық механизмге көшу ... ... ... ... ... ... құрылымын қайта құруды, кешенді ... ... ... ғылыми-техникалық әлеуетті арыттыруға,
әлеуметтік дамуды ... және ... ең аз ... ... ... ... тиіс.
Шығыстар мен салықтар арқылы бюджет экономика мен инвестицияларды
реттеудің және ... ... ... ... ... болып табылады.
Бюджет қаражаттарының әлеуметтік бағыттылығының зор ... ... ... ...... табысы аз жіктерін
(зейнеткерлерді, мүгедектерді, аз ... от ... ... ... саулық, білім беру және мәдениет мекемелерінің жұмыс істеп тұруы.
Қаржылық жоспарлау процесінде бюджет ұлттық шаруашылықтың салаларына
жәннне өндірістік емес ... ... ... ... ... ақша ... ... және пайдаланудың негізгі қаржы жоспары бола
отырып, бюджет ... ... және ... ... ... ... мен ... атқару процесінде ұлттық
шаруашылықтың қаржы-шаруашылық қызметіне бақылау ... ... көшу ... ... ... және оларды пайдалану
процесінде бюджеттік ... ... ... ... ... ... ең басты көзі — салықтар. Өнеркәсібі
дамыған елдердің бюджетіндегі салықтардыц үлесі 90 ... ... ... ... салығы, одан басқа қоғамның ... ... ... ... салынатын салықтар. Өндірістік
бірлестіктер, кәсіпорындар, капитал иелері өздері жариялаған мәлімдемелері
бойынша салық төлейді.
Салық ... ... ... өз ... ... ... ал ... еңбек адамдарынан салық жалақы төлегенде ұсталады.
Қосылған құн салығы үшін салықтық база болып қосылған құн ... ... ... үшін – ... ... жататын пайда сомасы, акциз
үшін- акциз қойылған тауарлар ... ... және т.б. ... ... ... ... базасының және де салық салудың да
(мысалы, салық ... ... ... байланысты болуы мүмкін.
Өзгерудің бірінші түрін автоматты ... ал ... ... ... ... болады.
Автоматты әсер икемділік коэффициенті көмегімен өлшенеді [5]. Мысалы:
салықтық табыс өсімшесінің қарқыны мен ЖІӨ ... ... ... ... Және ... жүйе салыстыру мерзімі ішінде
өзгермеді деген шарт ... ... ... үшін қай жылы салықтық жүйе өзгертілгені
туралы ... ие болу ... және осы ... ... ... әсер ... абсолютті шамасын анықтау қажет. Бұл мақсат ... ... ... ... әдіс ... ... және ... шаралардың әсер етуінің есептелген деңгейіне
негізделген. Салықтық емес түсімдерге мүлікті қолданғанынан түскен ... және ... ... ... ... болжамы осындай әдіспен
және де қаржыландыратын ... ... ... ... ... қарағанда өкіметтік шығындарды болжамдауда
олардың деңгейін ... ... аз (тек жай ғана ... сүйене отырып). Бұл мемлекеттік шығындар бойынша шешім қабылдау
процесінің саяси табиғатының салдары болып табылады. Бірақ та ... ... ... ... ... ... ... қарастыруға болады.Мысалы: несие бойынша пайыз
төлемдері олардың ... және ... ... ... ... ... ... экономикалық іс-әрекет
деңгейімен қатынаста қарастырылуы мүмкін.
Мемлекеттiк ... ... ... ... саласындағы
құрылымын құрайтындар келесілер болып табылады:
- Қазақстан ... ... ... ... Парламентi;
- Республикалық бюджеттiң атқарылуын бақылау жөнiндегi есеп комитетi;
- Қазақстан Республикасының Үкiметi;
- экономикалық жоспарлау ... ... ... орган;
- бюджеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық уәкiлеттi орган;
- бюджеттi атқару жөнiндегi орталық уәкiлеттi орган;
- iшкi бақылау жөнiндегi орталық ... ... ... ... ... орган [6].
Қазақстан Республикасының Президентi бюджеттiк қатынастарды реттеу
саласында: республикалық бюджеттi әзiрлеу және оның атқарылуы ... ... ... айқындайды; Республикалық бюджет комиссиясын құрады, ол
туралы ... ... оның ... ... ... Республикасының
аумағында төтенше мемлекеттiк бюджет енгiзу туралы шешiм қабылдайды және
оны әзiрлеу тәртiбiн айқындайды; мемлекеттегi жағдай мен ... ... ... ... ... бағыттары туралы Қазақстан ... ... ... ... жылға арналған Қазақстан Республикасының бюджет
саясатының негiзгi ... ... ... ... Ұлттық
қорын басқару жөнiндегi кеңес ... және ол ... ... ... Республикасының Ұлттық қорын ... және ... ... ... ... оны ... көлемi мен
бағыттары жөнiнде шешiмдер қабылдайды; Қазақстан Республикасының Ұлттық
қорын қалыптастыру және ... ... ... ... ... көзделген жағдайларда тиiстi қаржы жылының бiрiншi тоқсанына
арналған ... ... ... ... ... ... ... өзге де
өкiлеттiктерді жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... бюджеттi, сондай-ақ республикалық ... мен ... ... ... Республикасының Үкiметi мен ... ... ... ... есеп комитетiнiң республикалық ... ... ... ... ... ... Парламентке жүктелген өзге де өкiлеттiктердi ... ... ... бақылау жөнiндегi есеп комитетi
бюджеттiк қатынастарды peттeу ... ... ... ... ... жүргiзу тәртiбiн
белгiлейдi; iшкi бақылау жөнiндегi орталық уәкiлеттi органмен ... ... ... ... ... ... оларды
бекiтедi және олардың сақталуына бақылауды жүзеге асырады;
Республикалық бюджеттiң атқарылуына ... ... ... ... ... бюджеттiң атқарылуына бақылауды жүзеге асырады;
бақылау iс-шараларының қорытындылары бойынша ... ... ... ... асырады;
Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес өзге де өкiлеттiктердi
жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасының Үкiметi бюджеттiк ... ... ... ... ... республикалық бюджеттi
және оның атқарылуы туралы жылдық есептi табыс ... ... ... бақылау жөнiндегi есеп ... ... ... ... ... ... ... етедi;
жергiлiктi бюджеттердiң жобаларын әзiрлеу тәртiбiн айқындайды;
республикалық бюджеттiң атқарылуын ... ... ... және
жергiлiктi бюджеттердi атқару тәртiбiн айқындайды;
тиiстi қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы заңды iске ... ... ... ... ... ... ... шикiзат секторы
ұйымдарының тiзбесiн бекiтедi; орта мерзiмдi ... ... ... ... ... ... инвестициялық жобаларды
(бағдарламаларды) қарау тәртiбiн айқындайды; салықтық емес түсiмдердi алуға
жауапты және олардың ... ... ... асыратын уәкiлеттi
мемлекеттiк органдардың тiзбесiн, оларды ... ... ... ... емес ... ... ... кепiлдiктер беру
қажеттiгi туралы шешiмдер қабылдайды; Қазақстан Республикасы ... емес ... ... ... ... беру ... Республикасы Үкiметiнiң, жергiлiктi атқарушы органдардың
қарыздарын және мемлекет кепiлдiк берген ... алу, ... ... ... ... ... оларды тiркеу мен есепке алу, мемлекеттiк және
мемлекет кепiлдiк берген борыштың мониторингi мен оны ... ... ... ... өз ... ... ... көрсетiлетiн қызметтердi) өткiзуден түсетiн ақшаны пайдалану
тәртiбiн айқындайды; Қазақстан Республикасы ... және ... ... резервiн пайдалану тәртiбiн айқындайды; ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
Ұлттық қорын пайдалану ... ... ... ... Банкiмен бiрлесiп Қазақстан Республикасының Ұлттық қорын орналастыру
үшiн ... ... ... активтердiң және, материалдық емес активтерді
қоспағанда, өзге мүліктің ... ... ... ... ... жыл ... ... өткiзiлуiн қамтамасыз етедi; төмен
тұрған бюджеттерден жоғары тұрған бюджетке - бюджеттiк алып ... ... ... ... ... тұрған бюджеттерге бюджеттiк субвенцияларды
аударудың тәртiбi мен ... ... ... ... ... ... есептерiнiң әдiстемесiн айқындайды; ... ... орта ... ... ... ... заттай
нормаларды бекiтедi; бiрыңғай бюджеттiк сыныптаманы бекiтедi және оны ... ... ... ... ... жүргiзу тәртiбiн
айқындайды; iшкi ... ... ... ... ... ... сондай-ақ олардың аумақтық органдарының және ... ... ... мекемелердiң штат санының лимитiн
бекiтедi; жергiлiктi мемлекеттiк басқарудың ... ... ... ... органдардың штат саны лимитiн ... ... ... ... бiрлесiп Қазақстан Республикасының Ұлттық
қорын қалыптастыру және ... ... ... есептi жасайды; Қазақстан
Республикасының Конституциясымен, заңдарымен және Қазақстан Республикасы
Президентiнiң актiлерiмен өзiне жүктелген өзге де ... ... ... ... орталық уәкiлеттi орган: Қазақстан
Республикасы Yкiметiнiң орта мерзiмдi ... ... ... тиiстi қаржы жылына арналған республикалық бюджет ... ... мен ... ... ... заңдардың жобаларын
әзiрлейдi және оларды қарауға Қазақстан Республикасының Үкiметiне ... ... ... ... мен ... жүзеге асырады;
Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес өзге де ... ... ... ... ... ... ... бюджеттiк
қатынастарды реттеу саласында: республиканың әлеуметтiк-экономикалық
дамуының орта мерзiмдi жоспарының ... ... ... ... жобалардың (бағдарламалардың) тiзбесiн
қалыптастырады; байланысты гранттарды тартуға басымдығы бар ... ... және оны ... ... Yкiметiне
бекiтуге енгiзедi; бюджеттiк инвестициялар мен байланысты гранттардың
тиiмдiлiгiн бағалауды жүргiзедi; Қазақстан ... ... ... де өкiлеттiктердi жүзеге асырады.
Бюджеттiң атқарылуы жөнiндегi орталық уәкiлеттi ... ... ... және ... ... ... қызмет көрсетудi
жүзеге асырады; тиiстi қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы,
бюджетке ... мен ... ... ... заңдардың жобаларын
әзiрлеуге қатысады; тиiстi қаржы жылына арналған ... ... ... iске ... ... ... Республикасы Үкiметi қаулысының
жобасын әзiрлеуге қатысады; бюджетке түсетiн түсiмдердi ... ... ... ... ... ... ... саясаттың
мақсаттары мен басымдықтарын айқындауға қатысады; ... ... ... бюджет кредиттерiнiң берiлуiн, оларға қызмет көрсетiлуiн
және олардың нысаналы пайдаланылуына бақылауды ... ... ... алынуын, мониторингiн және қайтарылуын қамтамасыз етедi; Қазақстан
Республикасының заңдарына сәйкес өзге де өкiлеттiктердi жүзеге асырады.
Облыс, республикалық маңызы бар ... ... ... ... ... ... әкiмдiгi: жергiлiктi бюджет жобасын әзiрлейдi және оны мәслихатқа
табыс ... ... ... атқарылуын қамтамасыз етедi және
мәслихатқа оның атқарылуы ... ... ... ... ... ... ... арналған жергiлiктi бюджет туралы жергiлiктi өкiлдi органның шешiмiн
iске асыру туралы қаулы қабылдайды; жергiлiктi атқарушы ... ... ... ... ... ... бюджеттiк жоспарлау,
бюджеттi атқару жөнiндегi жергiлiктi ... ... ... ... ... бар қаланың, астананың, ауданның
(облыстық маңызы бар қаланың) бюджет комиссиясын құрады, ол туралы ... оның ... ... ... Кодексте көзделген жағдайларда
тиiстi қаржы жылының бiрiншi тоқсанына ... ... ... ... ... ... ... үш жылдық кезеңге арналған
орта мерзiмдi фискалдық саясат жөнiнде ұсыныстар талдап-жасау;
тиiстi қаржы жылына арналған бюджеттер жобаларының ... ... ... ... алдағы үш жылдық кезеңде және
жоспарланып ... ... ... қаржыландыруға арналған бюджеттiк
бағдарламаларды iрiктеу, орта мерзiмдi фискалды саясатты ... ... ... iске ... ... ... ... ұсыныстар талдап-жасау;
республикалық немесе жергiлiктi бюджеттердiң шығыстарын ... ... ... ... ... құқықтық актiлердiң
жобалары бойынша ұсыныстар талдап-жасау; тиiстi қаржы жылына арналған
бюджеттердi нақтылау ... ... ... ... iске асырылуын бағалау нәтижелерiн қарау
және солар бойынша ұсыныстар талдап-жасау; Бюджеттік ... ... ... ... ... ... өзге де өкiлеттiктер
кiредi.
2. Мемлекеттік бюджетті жоспарлау мен жобалаудың теориялық және
методологиялық аспектілері
Республикалық ... ... ... үшін ... Республикасының
Президенті бюджеттік комиссияны құрады. Бұл ... ... ... жоспарлау Министрілігімен енгізілген республикалық бюджет
жобасының негізгі ... ... ... процесте
басты рөлді Қаржы Министрлігі атқарады. Ол ҚР-ның Президентінің жыл сайын
халыққа үндеуін ескере ... ... ... ... ... бағдарламаларына және елдің әлеуметтік-экономикалық ... ... ... параметрлеріне негізделе отырып алдағы үш
жылдық мерзімге мемлекеттік ... ... ... ... ... ... елдің әлеуметтік-экономикалық дамуының
ортамерзімдік (бес ... және ... ... ... ... ... ... аспектілерінің стратегиялық
жоспарлануы және реттелуі бойынша практикалық жұмыстарды өкіметтің атқарушы
органы ... ... ... ... асырады.Экономиканы
реттеуге және жоспарлық жұмысқа тікелей қатысатын ҚР Үкіметінің жұмысшы
органдарының жүйесіне, ең ... ... және ... ... ... Бұл ... ҚР ... кеңейтілген
отырысында қарастырылатын квартал ... ... ... ... ... атты доклад құрайды. Мұнда
аналитикалық және кестелі-графикалық материалдармен көрсетілген есепті
мерзім ... ... ... ... ... ... ... факторларды шешудің жолдары көрсетіледі, және де
алдағы ... ... ... ... ... ... мен Агенстволардың, облыстардың, Алматы және ... ... және ... ... ... ... ... көрсеткіштерімен салыстыра отырып экономиканың
нақты көрсеткіштерінің мониторингісі ... ... ... ... ауытқудың себептері талданады және оларды жақсарту
бойынша ұсыныстар беріледі.
ҚР-ның ... және ... ... ... басқаруды жүзеге
асыратын орталық атқарушы орган болып табылады және заңнамамен көрсетілген
аяда ҚР-ның әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... жоспарын және ҚР-ның әлеуметтік-экономикалық дамуының
индикативті жоспарын жасаудың салааралық үйлесуін ... ... ... ... мемлекеттік бюджеттің болжамды көрсеткіштерін және
сәйкесінше қаржылық жылға республикалық бюджет ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық дамуының негізгі
бағыттарын жасаумен ... ... және ... ... ... ... ... келетін экономикалық саясат және
индикативті жоспарлау Департаменті айналысады.
Әлеуметтік-экономикалық дамудың көрсеткіштерінің нақты тізімі өкілетті
органмен анықталады, яғни ол ҚР ... ... және ҚР ... ... ... ... істейтін, Қазақстан Республикасының экономика және
бюджеттік жоспарлау Министрлігі.
Республикалық индикативті жоспарды жүзеге асыру екі кезеңнен ... ... ... ... ... республикалық және жергілікті
бюджеттердің жоспарларының және алдағы үш ... ... ... ... көрсеткіштерінің құрылуының негізі болып ... ... ... жасалынады. Министрлік орталық және
жергілікті басқару органдарына, басқа да мемлекеттік органдарға, және ... ... ... ... ... ... мен көрсеткіштерінің тізімін, формасын жібереді. Одан кейін
Министрлік алдағы үш ... ... ... ... ... ... ... жасайды және оны Республикалық
бюджеттік комиссияға қарастыруға жібереді. Республикалық ... ... ... ... бюджеттік комиссиямен қолдауы
жасалғаннан кейін Министірлік үш күндік мерзімде орталық және ... ... ... да ... ... және де ұлттық
компанияларға жоспардың көрсеткіштерін қайта жібереді.
Екінші кезеңде елдің экономикасының дамуының болжамдық бағаларының
нақты ... және ... ... ... ... отырып,
бөлімдердің түзетілуі жүргізіледі.
Қазақстан Республикасында бюджеттің құрылуы бюджеттік тапсырыстардың
қосылуына және бюджеттік ұйымдар арасында ... ... ары ... бөлінуіне келіп тоқталуда. Нәтижесінде өз ... ... ... ... ... ... емес” бюджет құрылатын.
Әсіресе, арнайы шоттар мәселесін айта кету керек. Олардың бар болуы тиімді
жоспарлау мәселесін ... ... ... ... ... бір соманы
қабылдау кезінде мемлекеттік органдар ... ... ... ... олар
коммерциялық іс-әрекетке бағытталған және көбінесе, өздерінің негізгі
функцияларына «тиімсіз» жұмыс ... ... ... құру процессі мемлекеттің нақты мәселелерін шешуге
көмектеспеді және де ең бастысы қабылдау керек ... ... және ... ... ... ... қамтамасыз ету сұрақтарын
шешпеді. Бюджетті құру және ... ... ... ... ... елдің экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ету
мәселесін шешу өте ... осы ... ... ... ... ... әр ... бағдарламаларды жүзеге асыру үшін 264,9 млрд.теңге шығындалған.
Бұл көрсеткіш жылдың алғашқы үш ... ... ... ... 80% аз шаманы құрайды. Айта кететін жайт, бұл ... тек ... ... ... ... ... ... шашылуы
туралы айтылып тұрған жоқ,сонымен қатар облыстық өкілдердің ... ... ... айқай-шумен қорғаған бағдарламаларының
қаржыландырылусыз ... ... сөз. ... ... есебі бойынша
мұндай «қаржылық диетадан» зардап көргендер отынды-энергетикалық комплекс
және жер қойнауын қолдану (мұнда бірінші кварталда ... ... ... ғана ... ... ... су, ... балық шаруашылығы және
қоршаған ... ... ... аз), ... спорт, туризм және
ақпараттық кеңістік (70%-дан аз) /9/.
Көптеген ... ... ... ... ... ... ... алмаған. Бұл жерде көзге түскендер, олар Батыс
Қазақстан, Қарағанды және ... ... ... ... ... және
Алматы қалалары. Бұнымен қатар басқа барлық аймақтарда ... ... ... ... ... көп ... ... Нәтижесінде, алғашқы
үш ай қортындысы бойынша барлық аймақтарды қоса алғандағы фактілі ... асып ... 22 ... құрады.
Бұл жоспарланбаған миллиардтар ең бастысы Экономика және бюджеттік
жоспарлау министрлігінің көп ... және оның ... ... ... ... ... ... жоспарлаудың жоқ екенін
дәлелдейді.
Жалпы елде 1999 ... ... ... жаңа жұмыстары жүргізіле
басталған. Жаңа әдістер мен процедуралар бюджеттік қаражатты тиімді және
нәтижелі ... ... ... ... ... ... ... ең бастысы, қойылған мемлекеттік мақсатқа жету үшін қажетті осы
мақсаттардың ... ... ... ... жүйе үшін ... ... бағытталуын, ресурстардың бір қалыпты концентрациясын,
салық төлеуші қаражаттарының мүмкіншіліктерін және ... да ... ... мемлекеттік бағдарламамен өлшемдеуді талап етеді.
Бюджеттік жоспарлаудың жақсаруына республикада бюджеттік бағдарламалау
әдісінің енгізілуі ықпал етті. Бұл әдіс бағдарлама ... ... ... мемлекеттік приоритеттерді басқару мен құру үшін негіз
болып ... ... ... ... ... артықшылығы
құрылатын бюджеттің негіздемелі болуын ... ету, ... ... ... бөлу; транспарентты ақпаратты қоғамға көрсете
алу мүмкіндігін ашу және есепберудің жоғары болуы болып ... ... ... ... ... ... жаңа нормалардың іске асуы нашар болып келеді [10]. Оның ішінде
негізгілері:
- республикалық бюджетті құру кезіндегі ... ... ... ... бағаланбауы;
- жергілікті бюджеттердің қаржылық міндеттерін жүзеге асыру
кезінде белгілі бір қиыншылықтарға ... ... ... ... ... ... ... мен мәселелердің негізделуінің жеткіліксіздігі;
- жыл бойы республикалық бюджеттік бағдарламаның ... және ... ... жылдың соңында
орындалуы;
- бөлек республикалық ... ... ... ... ... ... бюджетті жоспарлау негіздеріне кеңінен тоқталып өтейік.
Бюджеттi жоспарлау туралы жалпы ережелердің қатарына жататындар:
1. Бюджеттi жоспарлап отырған кезіңде ... ... ... және басымдықты ескере отырып,
мемлекеттiң әлеуметтiк-экономикалық даму мiндеттерiне
сәйкес оларды пайдалану бағыттарын айқындау жөнiндегi
ұсыныстарды әзiрлеу процесi болып ... ... бiр ... жылына жоспарланады. Кезектi қаржы
жылына арналған бюджеттiң жобасымен бiр мезгiлде
алдағы үш ... ... ... ... ... ... бюджеттiң жобасын әзiрлеу тәртiбiн
Қазақстан Республикасының Президентi айқындайды.
Жергiлiктi бюджеттердiң жобаларын ... ... ... ... ... ... қағидалары:
• сабақтастық қағидасы - бюджеттi алдыңғы кезеңде негiзге алынған орта
мерзiмдi фискалдық саясат бағыттарын сақтап, өткен және ... ... ... ... ... ... отырып жоспарлау;
• басымдық қағидасы - бюджеттi алдағы орта мерзiмдi кезеңге ... ... ... ... ... ... ... қағидасы - бюджеттi нормативтiк құқықтық ... ... ... ... бiр ... немесе шығыстарды енгiзу
қажеттiгiн айқындайтын басқа да құжаттар негiзiнде жоспарлау және
олардың ... ... ... ... негiзгi
принциптерi болып табылады.
Алдағы үш жылдық ... ... орта ... фискалдық саясатты
айқындау:
1. Орта мерзiмдi фискалдық саясат алдағы үш жылдық кезеңге ... ... ... iшiнде:
мемлекеттiк, республикалық және жергiлiктi бюджеттердiң болжамдық
көрсеткiштерiн;
бюджеттiк ... ... ... ... iске ... ... нәтижелерiн;
бюджет қаражатын жұмсаудың басым бағыттарын; республиканың ... ... ... негiзгi бағыттарын iске асырудың
тәсiлдерiн; бюджетаралық қатынастардың даму бағыттарын;
мемлекеттiк және мемлекет кепiлдiк берген қарыз алу мен ... ... ... ... ... айқындайтын құжат
болып табылады.
1. Орта мерзiмдi ... ... ... ... орта ... ... даму ... өткен қаржы жылы бекiтiлген орта мерзiмдi
фискалдық саясат, ... ... ... ... ... ... жылы iшiнде бюджеттiң
атқарылуын талдау мен бағалау ... ... оның ... жыл ... ... үш жылдық кезеңге әзiрленедi.
2. Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң алдағы үш жылдық ... орта ... ... ... ... ... ... жылдың 1 маусымына дейiн
бекiтедi және ол мiндеттi түрде ... ... ... ... ... үш жылдық кезеңге
арналған орта ... ... ... ... ... ... ... 1 шiлдесiне дейiн
бекiтедi және ол мiндеттi түрде ... ... Орта ... фискалдық саясатты әзiрлеу тәртiбiн Қазақстан
Республикасының Үкiметi белгiлейдi.
Кесте 1
Жоспарлау формалары мен олардың мазмұны
|Жоспарлау формалары |Шығындарды жоспарлау ... ... ... ... ... ... мен ... құрылымның |
| ... ... ... ... ... |
| | ... ... құру ... мерзімді |Инвестициялық жобалар |Табыс ... ... |
| | ... ... ... | ... түрі мен көлемін |
| | ... ... ... ... даму ... табыс көздерінен |
| |мен ... ... ... болжау |
| ... ... ... ... баптар |
| ... және ... бөлу |
| ... шығындарды қаржы | |
| ... ... | ... ... мен ... ... қолданылатын бірқатар
түсініктерді анықтап алған жөн. Атап айтқанда, заттай ... ... ... - қажеттi материалдық немесе материалдық емес игiлiктердi
тұтынудың немесе пайдаланудың заттай көрсеткiштерi. ... ... ... ... мен ... ... ... болып табылады.
Заттай нормаларды орталық ... ... ... және Қазақстан
Республикасының Үкiметi бекiтедi. Орталық мемлекеттiк органдар ... және ... ... ... ... ... ... Республикалық бюджет комиссиясының қарауына
заттай нормаларды өзгерту ... ... ... жою ... ... ... түсiмдерiн болжау мәселесіне ... ... ... болжауды республиканың немесе аймақтың орта мерзiмдi әлеуметтiк-
экономикалық даму жоспары және ... үш ... ... ... ... ... саясат негiзiнде бюджеттiк жоспарлау жөнiндегi уәкiлеттi
орган жүзеге асырады. Тауарлардың (жұмыстардың, ... ... ... бюджетке түсiмдердi көрсетуге өтеусiз техникалық көмек
түрiндегi байланысты гранттар алған ... ... ... тек ... ... ... ... көзделген жағдайларда жол
берiледi.  Бұл ретте шығыстарда бюджеттiк бағдарлама ... ... ... ... ... тең ... көзделуге тиiс.
Бюджет түсiмдерiн болжау әдiстемесiн бюджеттiк жоспарлау жөнiндегi ... ... ... және ... ... түсiмдерiнiң алдағы қаржы
жылына арналған болжамды көрсеткiштерiн бюджет ... ... ... ... ... ... ... жөнiндегi
уәкiлеттi орган орта мерзiмдi фискалдық саясат негiзiнде ағымдағы бюджеттiк
бағдарламалар мен бюджеттiк даму ... үшiн ... ... ... ... шығыстарының лимиттерiн бюджет комиссиясы
қарап, мақұлдайды.
Бюджет шығыстары лимиттерiн бюджеттiк бағдарламалардың ... ... даму ... ... шығыстар лимиттерiн бюджеттiк
инвестициялық жобаларды (бағдарламаларды) iрiктеу үшiн ... ... ... ... ... ... жоспарлау
жөнiндегi уәкiлеттi орган жүзеге ... ... ... ... ... келесідей:
• Бюджеттiк өтiнiм бюджетті әзiрлеу кезiнде бюджеттiк бағдарламалардың
қажеттiгiн негiздеу және ... ... ... ... ... ... жылына және үш ... ... ... бюджеттік
бағдарламалардың әкiмшiлерi жыл сайын жасап, табыс ететiн құжаттар
жиынтығы болып табылады.     
• Бюджеттiк өтiнiм: бiрыңғай ... ... ... шығыстарының
лимиттерi; өткен қаржы жылы бюджеттiк комиссия мақұлдаған үш жылдық
кезеңге арналған бюджеттiк өтiнiм; республиканың ... ... ... ... даму ... және орта мерзiмдi
фискалдық саясат; басым бюджеттiк ... ... ... ... ... Осы Кодексте көзделген
бюджеттi нақтылау жағдайларын қоспағанда, ... ... жыл ... бiр ғана ... өтiнiм жасайды.
• Бюджеттiк бағдарламалар әкiмшiсiнiң бюджеттiк өтiнiмi:
бюджеттiк бағдарламалардың (iшкi бағдарламалардың) тiзбесiн және олар
бойынша шығыстар сомасын; ... ... ... ... ... ... ... бағдарлама (iшкi бағдарлама)
паспортының жобасын; кредиторлық берешектiң жалпы сомасын оның ... ... ... ... жылдар бойынша мiндеттi түрде
бөле отырып, ағымдағы қаржы жылының 1 қаңтарындағы ... ... ... ... ... ... берешектiң жалпы
сомасын оның пайда болуының негiзгi себептерiн ... ... ... түрде бөле отырып, ағымдағы қаржы жылының ... ... ... дебиторлық берешек туралы ақпаратты;
байланысты гранттар сомасын жұмсалу бағыттары ... ... ... ... ... ... ... 1 қаңтарындағы жағдай бойынша
алынған және пайдаланылған байланысты гранттар туралы ... ... ... ... ... ... ... ағымдағы қаржы жылының 1 қаңтарындағы жағдай бойынша
алынған және пайдаланылған байланысты емес гранттар туралы ... ... ... ... ... (iшкi бағдарлама)
бойынша шығыстар есептерiн; басқа да ақпаратты қамтиды.
Мемлекеттiк мекемелердің тауарларды ... ... ... ... өздерiнiң иелiгiнде қалатын ақша түсiмдерi мен
шығыстарының тиiстi қаржы жылына ... ... ... жоспарлау
жөнiндегi орталық уәкiлеттi орган белгiлеген нысан бойынша ... ... ... ... ... ... (iшкi бағдарламалардың) тiзбесi белгiленген
нысанда өткен жылғы есептiлiк деректерiн, ағымдағы жылға арналған ... және ... үш ... ... ... ... ... отырып, алдағы үш жылдық кезеңге әкiмшi жоспарлайтын
бюджеттiк ... ... ... бағдарламаға түсiндiрме жазба жоспарланып отырған бюджеттiк
бадарламаның қысқаша сипаттамасын айқындайды, оның мәнiн, республиканың
немесе аймақтың әлеуметтiк-экономикалық ... ... мен ... ... ... ... ... өтiнiмнен ауытқу себептерiн көрсетедi.
Бюджеттiк бағдарлама (iшкi бағдарлама) ... ... ... ... ... нормативтiк-құқықтық негiздемесiн,
күтiлетiн нәтижелерiн, iс-шараларын, ... ... ... ... ... көрсетiлген құнын, қаржыландыру көздерiн
айқындайтын құжат болып табылады. Бюджеттiк бағдарлама (iшкi ... ... ... ... ... ... ескерiле отырып
айқындалатын бюджеттiк бағдарламалардың сандық және құндық көрсеткiштерiн
ашып көрсетедi.
Бюджеттiк өтiнiмдердi қарау тәртібін қарастырамыз.
1. ... ... ... ... ... орган қарап, оларға бағалау жүргiзедi және
солар ... ... ... дайындайды. Бюджеттiк
бағдарлама әкiмшiсi бюджеттiк өтiнiмдi шығыстар
лимитi шегiнде енгізуге ... ... ... ... ... мен ... ... уәкiлеттi органның қорытындысын
қарап, олар бойынша ... ... ... бағдарламалар әкiмшiлерi мен бюджеттiк
жоспарлау жөнiндегi уәкiлеттi органның ... ... ... ... ... ... ... бағдарламалар бойынша
түпкiлiктi шешiм ... ... ... ... ... ... ұсынуға
құқылы емес.
Тиiстi қаржы жылына арналған республикалық
бюджет туралы заңның жобасын әзiрлеу. Бюджеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық
уәкiлеттi орган ... ... ... қабылдаған шешiмдердiң
негiзiнде алдағы қаржы жылына арналған ... ... ... ... ... оны ... бюджеттiк комиссияның қарауына
енгiзедi. Алдағы қаржы жылына арналған республикалық бюджет жобасының
түпкiлiктi нұсқасын қарау және ... ... ... ... ... ... 1 тамызынан кешiктiрiлмей аяқталады. Тиiстi қаржы жылына
арналған республикалық бюджет туралы заң жобасының мәтiнiнде:
- алдағы қаржы жылындағы республикалық ... ... ... таза ... ... ... активтерiмен жүргiзiлетiн операциялар
бойынша сальдосының, тапшылығының
(профицитiнiң), тапшылығын ... ... ... ... ... есептiк
көрсеткiштiң ең төменгi мөлшерi;
- жергiлiктi бюджеттерден республикалық
бюджетке ... алып ... ... республикалық бюджеттен жергiлiктi
бюджеттерге ... ... ... ... Республикасы Yкiметiнiң резервi
мөлшерi;
- Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк
кепiлдiктер беру лимитi;
- Үкiметтiк борыш лимитi болады.
Республикалық бюджет жобасын қарау мен бекiту  туралы жалпы ... ... ... ... ... ... туралы заңның жобасын
Қазақстан Республикасының Үкiметi жоспарланып ... жыл ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Парламентiне
енгiзедi/12/. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... заңның жобасымен бiр мезгiлде мынадай
құжаттарды және ... ... ... орта ... жоспарын;
2) алдағы үш жылдық кезеңге арналған орта мерзiмдi фискалдық саясатты;
3) ... ... ... ... жобаларын;
4) республикалық бюджеттiң түсiмдерi бойынша негiздемелер мен
болжамдық есептердi;
5) соңғы есептiлiк ... ... ... ... және ... берген борыштың жайы туралы деректердi;
6) алдағы қаржы жылына арналған республикалық бюджет жобасында негiзге
алынған шешiмдердi ашып көрсететiн түсiндiрме ... ... ... ... ... ... ... бюджет Қазақстан
Республикасы Парламентi ... ... ... кемiнде екi
оқылымда және ағымдағы жылдың 1 желтоқсанынан кешiктiрiлмей бекiтiледi .
Қазақстан Республикасының Парламентi ағымдағы ... 1 ... ... ... ... арналған республикалық бюджет туралы заңды қабылдамаған
жағдайда, Қазастан Республикасының Президентi алдағы ... ... ... ... ... ... ... туралы жарлық шығаруға
құқылы, ол республикалық бюджеттi ... ... ... ... ... ... ... жылының бiрiншi тоқсанына
арналған республикалық қаржы жоспары ... ... 30 ... алдағы қаржы жылына арналған республикалық бюджет ... бiр ... ... ... ... ... жоспарының
атқарылуы осы Кодексте белгiленген тәртiппен жүзеге ... ... ... ... ... ... ... жоспар бекiтiлген жағдайда, осы ... ... ... бюджет сол жылғы 1 наурыздан кешiктiрiлмей тиiс. Бұл ... ... ... ... ... бюджет сол жылдың бiрiншi
тоқсанына арналған республикалық қаржы жоспары ескерiле отырып бекiтiледi.
Алдағы қаржы ... ... ... ... туралы заң
қосымшаларымен, Қазақстан ... ... ... ... ... тоқсанына арналған республикалық қаржы жоспары туралы Жарлығы
қосымшаларымен бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланады.
Өкiлдi органдардың бюджет ... ... ... ... ... органдар бюджет жобасын қараған кезде мынадай принциптердi
ескереді:
• негiздiлiк принципiн;
• бюджеттiң теңдестiрiмдiлігін сақтау принципiн/13/.
Негіздiлiк принципi депутаттардың ... ... ... немесе
толықтырулар енгiзу туралы кез келген ұсыныстары,  тиiстi есептердi
оларға қоса ... ... осы ... ... ... әлеуметтiк-экономикалық даму басымдықтарына сәйкестiгiн
жазбаша ... ... ... тиiс ... ... ... ... принципi депутаттар бюджет
жобасына кез келген өзгерiс пен ... ... ... ... мөлшерiн бюджет жобасында белгiленген деңгейден асырмай сақтау
үшiн түсiмдердiң қосымша ... не ... ... ... тиiс
екендiгін бiлдiредi.
Республикалық бюджет жобасын Қазақстан Республикасының ... ... ... ... арналған республикалық бюджет туралы заңның
жобасын Қазақстан ... ... ... мен Сенатының жалпы
отырыстарында талқылау Қазақстан Республикасының Үкiметi уәкiлеттiк берген
адамның (адамдардың) Қазақстан Республикасының орта ... ... даму ... орта ... фискалдық саясат және тиiстi қаржы
жылына арналған республикалық бюджет ... ... ... ... Республикасы Ұлттық Банкi Төрағасының ақша-кредит саясаты бойынша
баяндамаларын, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... заң жобасы бойынша қорытындыларымен ... ... ... ... Парламентiнiң палаталары
жалпы отырыстарда алдағы қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы
заңның жобасы ... ... ... ... әкiмшiлерi
басшыларының сөздерiн тыңдауға құқылы. ... ... ... ... ... туралы заңның жобасы Қазақстан Республикасы Парламентi
палаталарының бiрлескен отырысында кемiнде екi оқылымда қаралады.
Талқылау Қазақстан ... ... ... ... адамның
(адамдардың) Қазақстан Республикасының әлеуметтiк-экономикалық ... ... ... орта мерзiмдi фискалдық саясат және тиiстi қаржы
жылына арналған республикалық ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкi Төрағасының ақша-кредит саясаты
жөнiндегi, ... ... ... ... Палаталары
уәкiлеттiк берген адамдардың заң жобасы ... ... ... қамтиды/14/.
Тиiстi қаржы жылына арналған республикалық бюджеттi бекiту ... ... ... ... ... заң ... ... асырылады.
 
3. Қазақстан Республикасының бюджет жүйесінің ерекшеліктері
Бюджет жүйесі ең алдымен, мемлекеттің ... ... ... ... ... екі буынды қамтиды: республикалық
және көптеген жергілікті ... Ал ... ... ... үш буыннан – федеральды бюджет немесе орталық ... ... ... ... (АҚШ-тағы штаттардың, Германиядағы
жерлердің, ... ... ... Федерация
субъектілерінің), жергілікті бюджеттерден құралады.
Қазақстан Республикасының бюджет жүйесі экономикалық қатынастар ... ... ... ... әр түрлі деңгейдегі бюджеттерді
қамтиды. Бюджеттің әр түрлі деңгейлері ... ... ... республикалық және жергілікті бюджеттердің болуын көздейді.
Республикада келесі деңгейлердің бюджеті бекітіледі, ... ... ... ... ... ... ... бюджет, республикалық маңыздағы қала, астана бюджеті;
• ауданның бюджеті ... ... қала ... ... ... және басқа да түсімдерден құралатын,
орталық мемлекеттік органдардың, оларға бағынышты мекемелердің міндеттері
мен функцияларын ... және ... ... ... ... асыруды қаржылық жағынан қамтамасыз етуге арналған
орталықтандырылған ақша қоры. Облыстық ... ... ... ... ... салықтық және басқа да түсімдерден құралатын,
облыстық, республикалық маңыздағы ... ... ... ... ... ... бағынышты мекемелердің міндеттері ... ... және ... ... бірлікте мемлекеттік
саясатты жүзеге асыруды қаржылық жағынан қамтамасыз етуге ... ақша ... Ол ... ... бірліктегі
маслихат шешімімен бекітіледі.
      Аудан (облыстық маңызы бар қала) бюджетi
1. Осы Кодекспен айқындалған салықтық және ... ... ... ... ... (облыстық маңызы бар қаланың)
жергiлiктi мемлекеттiк органдарының, ... ... ... ... мен ... ... ... және тиiстi аудандағы (облыстық маңызы
бар қаладағы) мемлекеттiк саясатты iске асыруға
арналған орталықтандырылған ақша қоры ... ... бар ... ... болып
табылады.
2. Тиiстi қаржы жылына арналған ... ... бар ... ... ... ... ... қала) мәслихатының шешiмiмен бекiтiледi.
Төтенше мемлекеттiк бюджет
1. Төтенше мемлекеттiк бюджет республикалық
және жергiлiктi бюджеттердiң негiзiнде
қалыптастырылады және ... ... ... ... ... Төтенше мемлекеттiк бюджеттi бюджеттiк
жоспарлау жөнiндегi орталық уәкiлеттi
орган әзiрлейдi және ол ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының бүкiл аумағында
төтенше немесе соғыс жағдайын енгiзу және
оның күшiн жою ... ... ... ... ... ... ... және оның
қолданылуын тоқтатуға негiз ... ... ... бюджеттiң қабылданғаны
туралы ... ... ... ... етiледi.
5. Төтенше мемлекеттiк бюджеттiң қолданылу
уақытына тиiстi қаржы жылына ... ... ... заңның және
тиiстi қаржы жылына арналған ... ... ... ... ... ... ... Төтенше мемлекеттiк бюджет төтенше немесе
соғыс жағдайы енгiзiлген мерзiм iшiнде
қолданыста болады. Төтенше ... ... ... ... және ... ... ... қаржы жылына арналған
республикалық бюджет туралы заңға және
тиiстi ... ... ... ... жергiлiктi бюджеттер туралы
мәслихаттардың шешiмдерiне сәйкес жүзеге
асырылады.
7. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... бюджет енгiзiлмейдi.
8. Қазақстан Республикасының бiрнеше
аймақтарының ... бiр ... ... ... ... жағдайдың
зардабы ұлттық мүдделерге ... ... ... қатер төндiруi мүмкiн болатын ретте
ғана төтенше мемлекеттiк бюджет енгiзуге
негiз бола ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Yкiметiнiң
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... емес ... өзге де мүлiк түрiндегi
активтерi Қазақстан Республикасының
Ұлттық қоры болып табылады. 
2. Қазақстан Республикасының ... ... ... әлеуметтiк-
экономикалық дамуын ... ... ... және,
материалдық емес ... өзге де ... ... шикiзат
секторына тәуелдiлiгiн және қолайсыз
сыртқы факторлардың ... ... ... Республикасының Ұлттық
қоры жинақтау және ... ... ... ... қаржылық
активтердiң және, материалдық емес
активтердi қоспағанда, өзге ... ... ... ... ... ресурстарына әлемдiк бағаның
конъюнктурасына ... ... ... ... ... ... қалыптастыру мен пайдалану
дүниежүзiлiк және iшкi ... ... ... ... және шет ... жағдай, республиканың
әлеуметтiк-экономикалық дамуының
басымдықтары ескерiле отырып, бұл
ретте ... ... ... және ... ... ... негiзгi
мақсаттары мен мiндеттерi сақтала
отырып айқындалады.
5. Қазақстан Республикасы Ұлттық
қорының түсiмi мен жұмсалуы ұлттық
және шетелдiк ... ... ... ... ... жөнiндегi есебi
мен есептiлiгі ұлттық валютамен
жүзеге асырылады.
6. Қазақстан ... ... ... ... Республикасының Ұлттық
Банкi мен Қазақстан Республикасының
Үкiметi арасында ... ... ... шарттың
негiзiнде Қазақстан Республикасының
Ұлттық Банкi ... ... ... республикалық
және жергілікті бюджеттердің
арасындағы өзаратөлем операцияларын
ескермегендегі олардың ... ... ... ... жұмыс істеуі әр түрлі
деңгейдегі ... ... ... және ... ... ... ... тәртібімен, сондай-ақ,
республикалық және ... ... ... ... ... ... ... келесідей
негізгі қағидаларға сүйенуі тиіс:
біртұтастық қағидасы ... ... ... ... ... бойынша үкіметтің барлық
қаржылық операцияларының бюджетте
жинақталған және ... ... мен ... ... нақтылық қағидасы
қаржылық операциялардың ... ... ... ... қарастырады; жариялылық
қағидасы бойынша ... мен ... ... ... беттерінде
жарияланады /16/. Дегенмен, қазіргі
кезеңде Қазақстанның ... осы ... ... отыр деп ... ... ... күні бюджет
жүйесіндегі ... ... ... ... ... ... ... мәселелеріне жеке бөлім
арналып отыр.
Кiрiстер, бюджет кредиттерiн өтеу, мемлекеттiң қаржы ... ... ... ... ... қарыздар бюджеттiң
түсiмдерi болып табылады. Шығындар, ... ... ... ... алу, ... ... ... борышты өтеу бюджеттiң шығыстары болып
табылады.
Бюджеттiң ... ... ... ... кiрiстер:
салықтық түсiмдер;
салықтық емес түсiмдер;
негiзгi капиталды сатудан түскен түсiмдер;
ресми трансферттер түсiмдерi;
2) шығындар;
3) операциялық сальдо;
4) таза бюджеттiк кредит беру:
бюджеттiк кредиттер;
бюджеттiк кредиттердi ... ... ... ... операциялар бойынша сальдо:
қаржы активтерiн сатып алу;
мемлекеттiң қаржы активтерiн сатудан түсетiн түсiмдер;
6) бюджет тапшылығы (профицитi);
7) бюджет тапшылығын қаржыландыру (профицитiн ... ... ... ... қалдықтарының қозғалысы.  
Бюджеттердi бекiту және бюджеттердiң атқарылуы туралы есептердi түзу
белгіленген құрылым бойынша жүзеге асырылады.
Бюджет ... ... және ... да ... ... ресми
трансферттер, мемлекетке өтеусiз негiзде ... ... ... және ... ... активтерiн сатуға байланысты емес,
Бюджеттік Кодекске және Қазақстан Республикасының басқа да заң ... ... ... ... ақша ... ... болып табылады.
    Салықтық ... ... ... салықтар және бюджетке төленетiн басқа да ... ... емес ... - ... ... негiзгi капиталды, байланысты гранттарды сатудан
түсетiн түсiмдерге ... ... осы ... және Қазақстан
Республикасының басқа да заң актiлерiнде белгiленген бюджетке төленетiн
мiндеттi, қайтарылмайтын төлемдер, ... ... ... ... ... ... ... ақша. Мынадай ақшалар негізгi капиталды
сатудан түсетiн түсiмдер болып табылады: мемлекеттiк мекемелерге бекiтiлiп
берiлген мемлекеттiк мүлiктi сатудан ... ... ... ... тауарларды сатудан түсетiн ақша; мемлекет меншiгiндегi ... жеке ... ... ... ... ... немесе уақытша жер
пайдалануға беруден не Қазақстан Республикасының заңдарында ... ... ... жағдайларда жер учаскелерiн өзге құқықтық
нысандарда өткiзуден түсетiн ақша; ... ... ... ... сатудан түсетiн ақша. Ресми трансферттер түсiмдерi - бюджеттiң
бiр деңгейiнен ... ... ... ... қорынан
бюджетке түсетiн трансферттер түсiмдерi. Кiрiстердiң жаңа түрлерiн енгiзу,
қолданылып жүргендерiнiң күшiн жою ... ... ... осы ... түрде өзгерiстер немесе толықтырулар енгiзiле отырып ... ... ... ... ... ... ... болмайды.      
Бюджет шығындары: қайтарылмайтын негiзде бөлiнетiн бюджет ... ... ... ... шығындары мынадай түрлерге бөлiнедi: мемлекеттiк мекемелердiң
қызметiн қамтамасыз ететiн шығындар; тұрақты ... жоқ ... мен ... ... ... мемлекеттiк тапсырысқа
арналған шығындар - мемлекеттiк саясатты iске асыру мақсатында (мемлекеттiк
органдардың өздерiнiң ... ... ... ... көрсетiлетiн қызметтерге) мемлекеттiк органдардың ақы төлеуi;
жеке тұлғаларға ақшалай төлемдер - қызметкерлерге ... үшiн ... ... ... ... заң актiлерiне сәйкес жеке
тұлғаларға ақшалай нысандағы төлемдермен байланысты ... ... ... - мемлекеттiк мекемелер және қоғамдық бiрлестiктер
болып ... ... ... өтеусіз және қайтарылмайтын негiзде
қаржыландыру; ресми трансферттер - ... бiр ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық қорына трансферттер ... ... ... ... ... өзге де түрлерi.
Заңды тұлғаларға субсидиялар нақты саланы немесе қызмет аясын ... ... ... iске ... ... ... тиiмдi тәсiлi
болмаған реттерде ғана Қазақстан Республикасының заң актiлерiнде көзделген
жағдайларда берiлуi ... ... ... ... ... басым
бағыттары орта мерзiмдi фискалдық саясатпен ... ... ... ... да, ... ... да болуы мүмкiн.
Нысаналы сипаты бар ресми трансферттер ... ... ... бюджеттiк бағдарламалардың жалпы көлемi бюджет кiрiстерiнiң
көлемiнен асып түспеуге тиiс. Терiс операциялық сальдоның жол ... ... орта ... ... саясатпен айқындалады. Мемлекеттiң
қаржы активтерiн сатудан түсетiн түсiмдер - ... ... ... ... ... халықаралық ұйымдардың, мүлiктiк кешен түрiндегi
мемлекеттiк мекемелер мен мемлекеттiк кәсiпорындардың қатысу үлесiн, ... ... ... кәсiпорындардың жедел басқаруындағы
немесе шаруашылық жүргізуiндегi өзге де ... ... сату ... ... ... түсетiн түсiмдер. Қаржы активтерiмен
жасалатын операциялар бойынша сальдо ... ... ... алу мен
мемлекеттiң қаржы активтерiн сатудан ... ... ... айырма
ретiнде айқындалады. Қаржы активтерiн сатып алу және ... ... ... ... ... ... Республикасының заң
актiлерiне және әлеуметтiк-экономикалық дамудың орта ... ... ... ... ... (профицитi) таза бюджеттiк кредит берудi және ... ... ... ... сальдоны шегерiп тастағандағы
операциялық сальдоға тең. ... ... ... шама - бюджет тапшылығы,
оң белгiмен алынған шама бюджет ... ... ... ... жол ... шектi мөлшерi әлеуметтiк-экономикалық дамудың
орта мерзiмдi жоспарымен белгiленедi.
Бюджет тапшылығын ... - ... алу және ... ... ... есебiнен бюджет тапшылығын жабуды ... ету. ... ... ... ... ... ... бюджет қаражаты
қалдықтары қозғалысының қарыздар бойынша ... ... өтеу ... түсуi ретiнде белгiленедi. Бюджет тапшылығын қаржыландыру мәнi ... ... және ... тапшылығының шамасына сай келедi. Бюджет
профицитiн пайдалану - қарыздар ... ... ... ... ... қарыздар қаражатын, бюджет қаражатының бос қалдықтарын жұмсау.
Бюджет профицитiн пайдалану көлемi қарыздар ... ... ... ... ... қарыздар және бюджет қаражаты қалдықтарының қозғалысы
сомасынан асып түсуi ретiнде белгiленедi. ... ... ... ... ... белгiленедi және бюджет профицитiнiң шамасына сай келедi.
Мемлекеттік ... ... ... ... үшін ... деңгейлерінде тиісті қаржы базасы болуы тиіс. Осы мақсатпен әр елде
аймақтық шаруашылығын, әлеуметтік ... ... ... заң ... ... басқару аппаратын ұстауды және басқа
шараларды қамтамасыз ететін бюджеттер тармақтарының ... ... ... ... ... мен ... ... теңестіру процесінде заңмен реттеліп отыратын белгілі бір ... ... ... ... Осы ... ... – бюджет
жүйесін ұйымдастыру мен құрудың қағидаттары, оның буындарының ... мен ... ... ... ... ... – бюджет құрылысын құрайды.
Бюджеттік жүйе экономикалық қатынастарға және құқықтық нормаларға
негізделген бюджеттің ... ... ... ... құрылуы – бұл бюджет жүйесін құру принципі, ұйымдастырушылық
бөлімдерінің өзара байланыс формасы.
Дүниежүзінің әртүрлі елдерінде ... ... ... құрылысына,
аумақтық-әкімшілік бөлінісіне, экономиканың даму деңгейіне және нақтылы
мемлекеттің басқа ... ... ... өзгешеліктермен
ерекшеленеді.
Бюджет құрылысында басты орынды бюджет жүйесі алады, ол ... және ... ... ... ... ... сонымен бірге бюджет процесі мен қатынастарының жиынтығын
білдіреді. Әр түрлі елдердің бюджет жүйелері ... ... ... ... саны жағынан түрліше болып келеді, өйткені олардың
аумақтық құрылысы мен аумақтық бөлінісіне ... ... ... ... елдің ұлттық-мемлекеттік құрылымымен анықталады.
Мемлекеттің федеративтік және унитарлық құрылымы болуы мүмкін.
Федеративтік ... ... ... үш ... ... ... ... федералдық бюджет немесе ... ... ... ... ... – штаттардың, ГФР-да –
жерлердің (ландтағтың), Канадада – провинциялардың, Ресейде – ... ... ... ... мемлекеттерде екі буынды ... ... ... (республикалық) бюжет толып жатқан ... Екі ... да ... оқшаулану мен дербестігінің түрлі
дәрежесі болуы мүмкін, ... ... ... ... ... деңгейіне байланысты төменгі
бюджеттерге ... ... ... бір ... рөл ... ... Республикасының бюджет жүйесі бюджет құрылымының унитарлық
типімен анықталады, өйткені Қазақстан – федералдық ... ... ... ... Парламенті бар мемлекет.
Қазақстан Республикасында жиынтығында мемлекеттік бюджетті құрайтын
бекітілетін, атқарылатын және ... ... ... мынадай бюджеттер
жұмыс істейді. Республикалық бюджет (2-сызбада) ... ... ... ... ... ... республикалық маңызы бар қаланың, астананың бюджеті;
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) ... ... ... ... жағдайында төтенше мемлекеттік
бюджеттің әзірленуі, бекітілуі және атқарылуы мүмкін.
1991 жылы Қазақстан Республикасының бюджет жүйесі ... ... ... ... Қазақстанның бюджет жүйесі, басқа одақтас
мемлекеттердің бюджет жүйесі сияқты, КСРО-ның ... ... ... ел ... ... ... сының ішінде ауылдық және поселкалық
бюджеттер де қамтылып көрсетілді. Ол ... ... 15 ... бюджеттерінен және мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру
бюджетінен тұрды. ... ... ... ... ... ... ... 50-52% тиді, оның 35% республикалардың
республикалық ... және 15% ... ... қарамағында
болды.
Бюджет кодексіне сәйкес, мемлекеттік бюджет араларыындағы өзара
өтелетін операцияларды есепке ... ... және ... біріктіретін, талдамалық ақпарат ретінде пайдаланылатын және
бекітуге жатпайтын жиынтық бюджет
Мемлекеттік (республикалық және муниципалдық) ... ... ... ... Республикасының қаржы жүйесінің орталақ
буыны болып табылады. Бюджет – мемлекеттің ... ... және ... негізі. Бюджеттің көмегімен ... ... ... ... ақша қорлары құрылады, бұл қорлар олардың жалпы
маңызды міндеттерін ... ... ... ... ... ... ... басқару органдарының функцияларын жүзеге ... ... ... ... ... ... ресурстарының аса
рі бөлігі шоғырланады. Бюджетте қаржы ресурстарын шоғырландыру ... ... ... ... асыру үшін қажет.
Қазақстан Республикасы мемлекеттік бюджетінің басты ... ... ... бюджет – бұл салықтық және басқа да түсімдер есебінен
қалыптастырылатын және орталық мемлекеттік ... ... ... ... ... міндеттері мен функцияларын қаржымен
қамтамассыз етуге және мемлекеттік саясаттың жалпыреспубликалық бағыттарын
жүзеге ... ... ... ақша қоры.
Жергілікті бюджет – (әкімшілік-аймақтық бірліктердің бюджеті) –
облыстық бюджет, республикалық маңызы бар ... - ... ... ... ... бар ... бюджеті.
Бюджет кодексімен айқындалған салықтық және басақа да түсімдер
есесбінен қалыптастырылатын және ... ... ... ... ... ... бар қаланың, астананың, оларға
ведомствалық бағынышты мемлекеттік мекемелердің міндеттері мен ... ... ... және ... ... ... саясатты іске асыруға арналған орталықтандырылған ақша қоры
облыс бюджеті, республикалық ... бар ... ... ... ... ... ... салықтық және басқа да ... ... және ... ... ... оларға ведомствалық бағынышты мемлекеттік мекемелердің
міндеттері мен ... ... ... ... және ... ... саясатты іске асыруға арналған орталықтандырылған ақша ... ... ... ... ... ... арналған республикалық ... ... ... ... ... маслихаттардың шешімдерімен
бекітіледі.
Төтенше мемлекеттік бюджет республикалық және ... ... ... ... ... ... ... бюджетті бюджеттік жоспарлау жөніндегі орталық
уәкілетті орган әзірлейді және ол ... ... ... ... ... ... Президентінің Жарлығымееен
бекітіледі.
Қазақстан Республикасы бүкіл аумағында төтенше немесе соғыс ... және оның ... жою ... ... ... ... мемлекеттік
бюджетті енгізуге және оның қолданылуын тоқтатуға негіз болып табылады.
Төтенше мемлекеттік ... ... ... ... ... дереу хабардар етіледі.
Төтенше мемлекеттік бюджеттің қолданылуы уақытына тиісті ... ... ... ... туралы заңның және тиісті қаржы жылына
арналған ... ... ... бюджеттері туралы маслихаттар
шешімдерінің ... ... ... мемлекеттік бюджет төтенше немесе соғыс жағдайы енгізілген
мерзім ... ... ... мемлекеттік бюджеттің қолданылуы тоқтатылғаннан бастап
республикалық және ... ... ... ... ... ... республикалық бюджет туралы заңға және тиісті ... ... ... ... жергілікті бюджеттері туралы маслихаттардың
шешімдеріне ... ... ... Республикасының жекелеген жерлерінде төтенше жағдай
енгізілген ретте төтенше ... ... ... ... ... аймақтарының аумақтарында бір
мезгілде төтенше жағдай ... ... ... ... ... және ... экономикалық қауіпсіздігіне нақты қатер
төндіруі мүмкін болатын ретте ғана ... ... ... ... бола ... ... ... істеуі бюджеттердің әртүрлі деңгейлерінің өзара
байланысына негізделеді және оларды ... ... ... ... ... тәртібімен, сондай-ақ, республикалық және жергілікті
бюджеттердің атқарылуы туралы ... ... ... ... бюджет жүйесі мемлекеттік бюджет жүйесіне
кіретін барлық бюджеттердің бірлігі, дербестігі, ... ... ... қағидаттарына негізделеді.
Бюджеттің бірлігі қағидаты бюджет жүйесін ұйымдық-экономикалық
орталықтандырудың дәрежесін білдіреді. ... ... ... ... ... ... ... Қазіргі кезде биліктің ... ... ... және ... ... ... иелену
жөніндегі құқықтардың берілуімен байланысты бұл қағидат біршама әлсіреді.
Бюджет жүйесінің ... ... ... ... ... ... және ең алдымен Қазақстан Республикасы егеменді мемлекетінің
жалпы экономикалық және саяси негізін тірек ... Ол ... ... ... ... ... ... бюджеттердің өзара іс-қимылына,
төменгі деңгей бюджеттерінің теңгерілімдігі үшін оларды қаржылық қолдауға,
сондай-ақ ішінара қайта бөлудің ... және ... ... ... да ... ... бірыңғай бюджет заңнамасын қолданумен, соның
ішінде Үкімет бекіткен бірыңғай бюджеттік ... ... ... ... ... ... пайдаланумен қамтамасыз етіледі. Бюджет
жүйесінің бірлігі салық саясатынң қоса ... ... ... іске ... ... бірлігі бюджет жүйесін құрудың маңызды қағидаты
болып отырған оның жеке ... ... ... ... дербестігі қағидатты түрлі деңгейдегі бюджеттердің арасындағы
түсімдерді тұрақты бөлуді белгілейді және оларды ... ... ... ... өз бюджетін жасайды, бекітеді және оны атқарады.
Бюджеттердің жеке түрлерінің ... ... ... мен шығыстарды бөлуді
шектейтін айқын құқықтар белгіленген. Жергілікті бюджеттердің атқарылуы
барысында қосымша арналған ... ... ... ... ... жоғары бюджетке алып қоюға, тиісті өтемсіз жергілікті
бюджеттерге қосымша шығыстарды ... жол ... ... ... ... түрлерінің шығыстары осы ... ... даму ... және ... ... органдарының нақты
функцияларымен, құзырымен анықталады. Бюджет қаражаттарын пайдалана отырып,
өзара талаптарды есепке алу сияқты бюджет қаражаттары бойынша ... ... жол ... ... бюджетке үкіметтің барлық қаржы ... ... ... ... және ... ... Қазақстан
Республикасының салық және бюджет заңнамаларында бекітілетін барлық
түсімдердің толық ... ... және ... Республикасының
Ұлттық қорында міндетті және ... ... ... етіледі.
Сөйтіп, ол мемлекеттік билік пен басқару органдарының барлық кірістері мен
шығыстарын бюджетке жинақтап, жұмылдырудың объективтік қажеттілігін ... ... ... ... ақша ... ... бюджет
шығыстарының көлемі мен нақтылы бағыттарын айқындау қажет.
Бюджет іске асатындай болуы тиіс, нақты экономикалық және ... ... даму ... ... ... ... алу ... Дүниежүзілік тәжірбиеде бұл қағидат қазіргі кезде оны дәл
қолдану ... ... ... көздері бар автономды түрде бөліп
көрсетуге ... аса көп ... ... ... ... ... мемлекеттік қаражаттарды қалыптастырудың
орталықтандырылған әдісі қабылданған, сондықтан, 1998 ... ... ... бюджеттен тыс қорлардың зейнет ақы, ... және ... ... қорлардың қаражаттары енгізілген.
Реалисттік қағидаты – параметрлердің экономиканың ағымдағы жай күйінің
көрсеткіштеріне, сондай-ақ Қазақстанның және ... ... ... ... ... сәйкестігі. Бюджеттің
реалистігіне ішкі және сыртқы саясаттың ... ... ... ... халқына жыл сайынғы Жолдауына сәйкес оларды
Қазақстан ... ... ... ... ... ... экономикалық және әлеуметтік
бағдарламаларының өлшемдеріне сәйкес ... ... қол ... оның ... көп ... есеп-қисаптарымен негізделуі
тиіс, бюджеттердің атқарылуына, ведомстволардың өткен кезеңдегі қаржы
жоспарларына ... ... ... ... ... ... есепке
алынуы қажет. Дүниежүзілік тәжірбие бюджет ресурстарының қозғалысын
ағымдағы жылға, ... ұзақ ... ... ... ... нақтылы
жағдайлардың өзгеруіне байланысты қаржы жылы ішінде түзетуді пайдаланады.
Реалистік қағидатына ең алдымен жеке қаржы жоспарын, ... және ... ... ... ... жасау процесінде қол жетеді.
Реалистік қағидаты бюджет тізімдемесін бұрмалауды болдырмау және
бұзылуын жою үшін ... Ол ... ... ... операцияларының
шынайы көрсетілуін, бекітілген сомалардың ... ... ... алдын ала қарастырады. Нақтылық дамудың болжамдары
мен бағдарламаларының көрсеткіштеріне ... және ... ... ... ... ... ... мен шығыстар
бағыттарының есеп-қисаптарының негізділігімен анықталады.
Транспаренттілік қағидаты – бюджет заңнамасы саласындағы ... ... ... ... және ... атқарылуы туралы
есептемелерді, мемлекеттің фискалдық ... ... ... ақпаратты
міндетті түрде жариялау, бюджет процесінің ашықтығы, мемлекеттік қаржылық
бақылауды жүргізу.
Дәйектілік қағидаты дегеніміз ... ... ... ... ... ... ... шеімдрінің сақталуы.
Тиімділік пен нәтижелік қағидаты – бұл ... ... ... ... жету үшін ... ... қаражаттарының
оңталы көлемін пайдалана отырып белгілі бір нәтижеге жетудің қажеттілігіне
қарай бюджеттерді әзірлеу және атқару.
Басымдық қағидаты – ... ... ... ... ... ... басты бағыттарына сәйкес жүзеге асыру.
Жауапкершілік қағидаты – ... ... ... ... бұзғаны үшін жауапқа тарту.
Бюджеттердің жариялығы қағидаты бекітілген бюджеттер мен алдағы қаржы
жылына арналған бюджет туралы заң мен ... ... ... атқарылуы
туралы есептердің жариялануы арқылы қамтамасыз етіледі.
Бюджет кірістерінің қалыптасуы (ең ... ... ... арқылы)
бюджет ресурстарының бағытталуы сияқты шаруашылық жүргізуші субъектілердің
қоғамның барлық мүшелерінің ... ... ... олар ... оны ... ... ... төлемдерін алудың тәртібі,
сондай-ақ бюджет ... ... ... ... ... ... қол ... Қазақстан Республикасының бюджеті заң мәртебесін
қабылдайды және оның атқарылуы бюджет ... ... ... ... ... Заң, ... кезеңдегі бюджеттің атқарылуы туралы есеп
баспасөз баспасөз бетінде жарияланады. Осылайша ... ... ... ... оның ... ... көздері, шығыстарының бағыттары,
тапшылық көлемі және оның жабудың әдістері (шығындарды қысқарту, ... ... ақша ... ... ... ... құраудың барлық қағидаттары өзара үйлестірілгенжәне
бірін-бірі толықтырып отырады, олар ... ... ... ... ... ... ... және атқарушы органдар туралы»,
«Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... және ... да ... актілерінде қамтып көрсетілген.
Нақтылы жағдайда бұл қағидаттарадан ауытқиды. ... ... ... ... ... ... көптеген арнаулы және бюджеттен тыс
қорлар ... ... ... ... да ... маңызын жоғалтып барады: әр
түрлі бюджеттен тыс қорлар жұмыс істеуі ... олар ... ... ... ... ... ... реттеуші кіріс көздерін пайдалану, ... ... ... ... оларды ішінара қайта бөлу арқылы жүзеге
асырылатын барлық деңгейлер бюджеттірнің өзара іс-қимылына негізделген.
Кірістер мен шығыстардың ... ... мен ... бюджеттік
сыныптамамен айқындалады. Біріңғай бюджеттік сыныптама ... ... ... бере отырып функциялық, ведомстволық және
экономикалық ... ... ... ... мен ... ... табылады. Ол кірістердің сыныптамасынан, бюджет
шығыстырының ... ... ... ... ... ... ... Республикасы бюджет жүйесінің барлық
деңгейлері ... ... ... ... бюджеттік сыныптама біріңғай және бюджеттердің барлық
деңгейлері үшін ... ... ... Оны ... жоспарлау жөніндегі
уәкілетті орган және республика Үкіметі бекітеді. ... ... ... сыныптама негізінеде жүзеге асырылады.
Бюджет түсімдерінің сыныптамасы бюджет заңнамасына негізделген барлық
деңгейлер ... ... ... бір ... ... ... табылады. Бюджет түсімдері сыныптамасының ... ... ішкі ... және ... ... ... ... белгілері бойынша топтастыру болып табылады.
Сыныптар мен ішкі сыныптар ... ... ... мен ... ... Ерекшелік бюджетке төленетін төлем немесе ... ... ... ... ... барлық деңгейлер бюджетінің
шығыстарын топтастыру ьолып табылады, ол ... ... ... ... саясаттың жүзеге асрылуын қамтып
көрсететін функциялық және ведомстволық ... ... ... ... ... ... шығыстарын функциялық сыныптауды топтастыру ... ... ... ... ... кіші топтар, бюджеттік
бағдарламалардың әкімшілері, ... ... және ... топ – ... ... мен ... бағыттары бойынша
бюджет шығыстарын біріктіру. Функциялық ішкі топ – функциялық топ ішінде
бюджет қаражаттарын жұмсаудың ... ... ... функциялық сыныптамасының негізінде ... ... ... ... мен ... бағдарламаларды
(ішкі бағдарламаларды) топтастыру арқылы ... ... ... ... қалыптасуы мүмкін.
Мемлекеттік басқарудың функциялары мен мемлекеттік саясатты жүзеге
асыру жөніндегі бюджеттің шығыстары бюджеттік бағдарлама деп ... ... ... бағдарламаны орындау кезінде қол жеткізуге тиіс белгілі
бір түпкілікті нәтиже болып ... ... ... ... ... ... ... бағдарламалар, олар тұрақты сипаты бар дамудың
бюджтеттік ... ... ... ... ... ... ... сәйкес мемлекеттік басқарудың функциялары мен мемлекет
міндеттемелерінің ... ... ... ... ... бағдарламалары, олар бюджеттік инвестицицяларды
жүзеге асыруға бағытталады.
Белгілі бір ... ... ... ... деңгейіне қарай
бюджеттік бағдарламалар республикалық бюджетте бекітелетін республикалық
және жергілікті ... ... ... асырылу тәсіліне қарай бюджеттікбағдарламалар бір әкімші
жүзеге ... ... ... ... және ... бір ... ... бюджетте бекітілетін және бююджеттік
бағдарламалардың түрлі әкімшілері арасында қаааржыы жылы інішде бөлінетін
бюджеттік бағдарламалар болып бөлінеді.
Бюджеттік ... ... ... үш ... – бюджеттің
жобасын әзірлеу кезінде, бюджетті атқару кезінде және бюджеттің атқарылуын
бақылау кезінде жүзеге асырылады.
Жоғарғы және төменгі бюджеттердің ... ... ... аралық қатынастар болып табылады.
Нарықтық экономика жағдайында бюджет процесінде жоғарғы және ... ... ... ... және ... мен ... деңгейлері арасында бөлу аса маңызды ... бірі ... ... ... ... ... облыстық бюджеттің,
республикалық маңызы бар қала, Астана ... ... ... ... ... ... бар қала) бюджеттерінің бір-бірімен
өзара қарым-қатынастарына жол берілмейді.
Бюджет аралық қатынастар мемлекеттік басқаруддың деңгейлері арасында
функциялар мен ... ара ... ... ... ... ... түсімдер мен шығыстарды біріңғай бөлуге, ... ... ... ... ... мен ... пен орталық мемлекеттік органдардың, облыстардың жергілікті
атқарушы ... ... ... ... ... астаның және аудандардың (облысық маңызы бар қалалардың) бюджет
поцесіне араласуына жол берілмейді.
Шығыстардың уәкілеттіктерін немесе түсімдердің жекелеген ... бір ... ... беру ... ... өзгертулер
енгізгенде ғана жүзеге асырылады.
Бюджетаралық қатынастар мынадай қағидаттарға негізделеді:
1) облыстар, республикалық маңызы бар ... ... ... ... ... ... аудандар (облыстық маңызы
бар қалалар) бюджеттерінің жоғарғы ... ... ... ... ... ... ол түсімдердің ара жігін ажыратудың ... бір ... ... ... ... тұрақты сипаты бар, ... ... ... ... және салықтық емес түсімдер бекітіледі;
мемлекеттік мекемелер көрсеткен қыызметтер үшін төлемақы болып
табылатын ... және ... емес ... ... ... ... бюджет кірісіне түседі;
қайта бөліну сипаты бар, сондай-ақ салық базасы әркелкі
орналастырылатын салықтар ... ... ... ... ... және бюджетке төленетін басқа да ... ... ... ... жинаудың неғұрлым жоғары дәрежемін қамтамасыз ететін
бюджет деңгейіне ... ... ... ... бар салықтық базадан алынатын
салықтар жергілікті бюджеттерге бекітіледі;
3) Қазақстан Республикасының әкімшілік-аумақтық бірліктерінің ... ... ... ... жергілікті атқарушы органдардың бірдей деңгейде мемлекеттік қызмет
көрсетуін қамтамасыз ету;
5) мемлекеттік ... ... ... барынша тиімділігі мен
нәтижелілігі – мемлекеттік қызмет ... ... ... ... ... мен ... ... ете алатын мемлекеттік
басқару деңгейіне ... ... ... ... ... мемлекеттік қызмет көрсету деңгейін оны алушыларға барынша жақындату –
қызметтерді алушылардың қажеттерін жақсылап есепке алу ... ... ... сапасын арттыру мақсатымен, көрсетілетін
қызметтерді атқыруды бюджет жүйесінің мүмкін болғанша неғұрлым ... ... ... әрбір деңгейінің алынған ресми трансферттер мен кредиттердің
тиімді және нысаналы пайдаланылуы үшін жауаптылығы.
Бюджет аралық қатынастар:
1) республикалық және ... ... ... ... бар ... бюджетінің арасында:
- ресми трансферттермен;
- бюджеттік кредиттермен;
2) облыстық және ... ... ... бар ... ... ресми трансферттермен;
- бюджеттік кредиттермен;
- кірістерді бөлу нормативтерімен реттеледі.
Ресми трансферттер жалпы ... ... ... ... дамуға арналған нысаналы трансферттер болып бөлінеді.
Бюджет аралық қатынастарды реттеу нысандарын ... ... ... ... салықтық әлуеті, аймақтардың
объективтік бюджеттік қажеттіліктерін бағалау нәтижелері, ... ... ... ... ... ... ... нысандары орта
мерзімді фискалдық саясатқа сәйкес белгіленеді.
Нысаналы трансферттер мен ... ... ... органдар тек
қана олардың нысаналы қызметтеріне сәйкес пайдаланылады. ... мен ... ... ... сай пайдаланылмаған сомалар
осы трансферттер мен ... ... ... ... ағымдағы қаржы
жылының 31 желтоқсанына дейін міндетті түрде қайтарылуға ... ... мен ... ... жылы ... ... ... сомалары осы трансферттер мен
кредиттерді бөлген жоғары бюджетке қаржы жылы ... ... он ... ... ... ... жатады.
Бюджет аралық реттеу – ... ... ... ... бір ... ... ... беруден тұратын және керісінше,
ақша қаражаттарын бөлудің ... ... ... ... ... ... реттеуші кіріс көздері жатады.
Бюджеттік алынымдар заңнамалық актілермен немесе ... ... ... ... ... ... ... беретін ресми трансферттері.
Субвенциялар – төменгі бюджеттердің жоғары ... ... ... ... ... ... ... шегінде
алынатын ресми трансферттері.
Реттеуші кіріс көздері бекітіліп берілген және ... ... ... ... – бұл ... ... ішінара белгілі бір
бюджетке берілетін бюджет қаражаттары.
Реттеуші бюджеттер – жоғары бюджеттен төменгі бюджетке ... ... ... ... және ... ... ... бюджет заңнамасында
белгіленеді.
Егер биліктің әрбір деңгейінде ... ... ... ... ... олардың функцияларын жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... ... деп ... теңгерімділік – биліктің тиісті деңгейлерінің жеке аймақтары мен
аумақтарының бюджеттеріндегі ... мен ... ... сәйкестігі.
Сатылас теңгерімділікке жету – жалпы теңгерімділіктің І – кезеңі, ал
деңгейлес теңгерімділікке жету – теңдестірудің ІІ – кезеңі, ол ... ... мен ... ... ... ... ... түрлі деңгейлер бюджеттердің қаржы
өкілеттікерінің келісілмегендік және ... ... мен ... ету ... бар: ... ... ... салық базасы;
қайта бөлу саясатындағы тұрлақсыздық. Бюджетаралақ қатынастар ... ... ... бюджеттерін орталықтандырылған нығайту
негізінде құрылады. Мұндай саясат аумақтарды шығыстардың неғұрлым жоғары
нормативтерін қаққылауға ... ... ... “тағдырды шешуге”
айналады, бұл жемқорлыққа негіз қалайды. Бұл жағдаятта биліктің ... ... ... қажет, ол үшін олардың үш топтағы өздерінің
салықтары болуы керек:
1) негізгі рөлді ... ... тура ... ... жер салықтары, көлік құралдарына салынатын
салық;
- жанама салықтар: сатып алуға ... ... ... ... ... ... жергілікті органдардың аумақтарында жиналатын мемлекеттік салықтарға
биліктің орталық органдары белгілі бір ... ... ... ... ... ... алымдар мен төлемдер, салықтық ... ... ... беру және ... ... массивтерін жалға беру;
басқада түсімдер).
Жергілікті бюджетте салықтық және салықтық емес ... ... ... ... кезеңіндегі бюджеттердің негізгі мәселелері
мыналар:
1. Төленбеген төлемдер. Бұл ... ... ... ... ... салаларынан пайда болады:
- еркін баға белгіленімен белгілеуден;
- кәсіпорындардың өзара коммерциялық кредиттер беруінің тоқтатылуынан;
- төлем және есеп айырысу ... ... ... ... ... төлемдердің мәселесі мұндағы дейін қосымша төлем
қаражаттарын шығару арқылы шешіліп ... ... ... ... Ол мына ... пайда болады:
1) ақша қаражатының жоқтығы;
2) ақша қаражаттарын айналымға коммерциялық құрылымдарға қасақы жіберу;
3) әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарды ала алмайды.
3. Заң бойынша тиісті міндетті төлемдерді жұмылдыруға бейімсіз салық
жүйесінің кемшіліктері. Бұл салық төлеуден жалтарынуға “ілік” ... ... ... ... механизмінің салық
төлеушілер үшін күрделілігімен, ондағы түзетулердің, ... ... ... ... ... ... Орталық пен жергілікті жердің арасында айқын өкілеттіліктің жоғы.
Бұл бюджетаралық қатынастардың негізгі белгілі бір идеяға құрылуы ... елге ... ... ... ... ... энергетиканы,
көлік, қорғанысты, стратегиялық ресурстарды пайдалануды өзіне ала ... ... ... ... ... ... жергілікті биліктер
орындауы тиіс.
2 Қазақстан Республикасындағы бюджет жүйесінің ... ... ... және ... ... ... ... барысын талдау
Бюджет үрдісінде республикалық және жергілікті бюджеттер арасындағы
және республикалық бюджет пен ... қор ... ... ... ... табылады.
Бюджетаралық қатынастар:
1) республикалық және облыстық бюджет, республикалық маңызы бар кала,
астана бюджетінің арасында:
трансферттермен; бюджеттік кредиттермен;
2) ... және ... ... ... бар қалалар) бюджеттер
арасында: трансферттермен; бюджеттік кредиттермен; ... ... ... ... ... ... ... нысаналы
трансферттер, дамуға арналғын нысаналы трансферттер ... ... ... мен ... ... атқарушы органдар тек
қана олардың нысаналы қызметіне сәйкес пайдаланады. Нысаналы трансферттер
мен кредиттердің ... ... сай ... ... ... мен кредиттерді бөлген жоғарғы бюджетке ағымдағы каржы жылының
31 желтоқсанына дейін міндетті түрде қайтарылуға жатады.
Нысаналы ... мен ... ... жылы ... (толык пайдаланылмаған) сомалары осы трансферттер мен
кредиттерді бөлген жоғарғы бюджетке қаржы жылы ... ... ... бос қалдықтары есебінен бір ай ішінде міндетті түрде
қайтарылуға ... ... ... ... ... жылы ... (толық пайдаланылмаған) сомалары бюджет заңнамасында
белгіленген мөлшерде тиісті ... ... ... ... трасферттердің қаржы жылы ішінде пайдаланылмаған (толық
пайдаланылмаған) ... ... ... ... бюджетке ағымдағы қаржы
жылының желтоқсанында қайтаруға жол беріледі.Мұндай сомаларды қайтару каржы
жылының қорытындылары бойынша төленбеген ... ... ... ... ... ... қордан республикалық бюджетке аударылмаған
кепілдеңдірілген трансферт сомасын Республикалық ... ... ... ... айқындаған тәртіппен олардың ағымдағы қаржы жылының
басындағы ... ... ... аспайтын көлемде алдыңғы ... ... даму ... ... ұшін ағымдағы
қаржы жылында Үкіметтің пайдалануға құкы бар.
Бюджетаралық қатынастарды ... ... ... ... ... ... салықтық әлуеті, өңірлердің объективтік
бюджеттік кажеттіліктерін бағалау нәтижелері, ... ... ... ... қатынастарды реттеу нысандары орта мерзімді
фискалдық саясатқа сәйкес белгіленеді.
Бюджетаралық реттеу - ... ... ... ... бір ... ... ... беруден тұратын жэне керісінше,
акша қаражаттарын бөлудің жүйесі. ... ... ... ... ... ... жатады жэне олар жалпы ... ... ... ... ... - жоғарғы бюджеттерден төменгі бюджеттерге
республикалық немесе облыстық бюджетте бекітілген сомалар шегінде берілетін
транферттер. Бюджеттік ... ... ... ... ... сомалар шегінде төменгі бюджеттерден жоғарғы бюджеттерге
берілетін трансферттері болып ... ... ... ... жиынтық бюджеттердегі түсімдердің
көлемі жалпы алғанда олардың функцияларын жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... баланстандырылған деп есептеледі.
Деңгейлес теңгерімділік-биліктің тиісті деңгейлерінің жеке өңірлері ... ... ... мен ... ... ... ... жету-жалпы теңгерімділіктің I-кезеңі, ... ... жету - ... II-кезеңі, ол Қазақстанда
бюджеттік алынымдар мен субвенциялар аркылы жүзеге асырылады.
Жалпы сипаттағы трансферттердің көлемдері тиісті жергілікті ... мен ... ... ... ... ретінде айқындалады.
Жергілікті бюджет шығындарының болжамды көлемінен кірістерінің болжамды
көлемі асып түскен ... ... ... ... ... ... ... Жергілікті бюджет шығындарының ... ... ... ... асып ... ... джетке жоғары бюджеттен
бюджеттік субвенсиялар белгіленеді. Кірістердің болжамды көлемдері өңірдің
салықтық әлеуетін отырып және ... ... ... өлу ... ... бюджеттер шығындарының болжамды көлемдері олардың
ағымдағы бюджет-тік бағдарламаларға және дамудың бюджеттік бағдарламаларына
бөлінуін, ... ... ... ... заттай нормаларды
ескере отырып және бюджеттер деңгейлері арасында шығыстарды бөлу негізінде
есептеледі.
Жекелеген ағымдағы бюджеттік ... іске ... ... ... ... ... бекітілген бюджеттік алынымдарды
(бюджеттік субвенцияларды) есептеу кезінде ескерілмейтін сомалар ... ... ... бюджеттерге беретін трансферттер агымдагы
нысаналы трансферттер болып табылады. ... ... ... ... (секторлык) немесе өңірлік бағдарламалардың іс
шараларын орындауға ғана, сонымен ... ... жылы ... ... бойынша Үкіметтің немесе облыстың жер-гілікті атқарушы органының
резервінен қаржыландыратын іс-шараларға ғана беріледі.
Жоғарғы бюджеттер:
1) мемлекеттік жэне ... ... ... ... негізінде жергілікті атқарушы органдар ұсынатын
жергілікті бюджеттік инвестициялық жобаларды (бағдарламаларды) іске
асыру;
2) республиканың стратегиялық, орта ... ... мен ... ... ... басқару органдарының құзырына
жататын, экономикалық пайда алуға немесе әлеуметтік-экономикалық
тиімділікке қол жеткізуге ... іс ... ... ... органдарының орындауы ұшін республикалық немесе
жергілікті бюджеттерде бекітілген сомалар шегінде ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Бюджетаралық қатынастарда түрлі деңгейлер бюджеттерінің қаржы
өкілеттіктерінің келісілмегендік және олардың ... мен ... ету ... бар: ... ... ... ... базасы;
кайта бөлу саясатындағы тұрлаусыздық. Бюджетаралық катынастар жоғарғы
бюджеттердің ... ... ... орталыктандырып нығайту
негізінде күрылады. Мұндай саясат аумақтарды шығыстардың негұрлым ... ... ... ... ... ... шешушіге»
айналады, бүл жемқорлыкқа негіз қалайды. Бұл ... ... ... ... кеңейту қажет,ол үшін олардың үш топтағы ... ... ... ... ... ... ... тура салықтар: мүлік, жер,көлік күралдары салықтары;
ә) жанама салықтар: сатып алуға салынатын салық, көпшілік түтынатын
тауарларға салынатын акциздер;
2) ... ... ... ... мемле-кеттік
салықтарға биліктің орталық органдары белгілі бір пайызбен белгілейтін
салықтар;
3) басқадай жергілікті салықтар, ... және ... ... ... (жерді жалға беру және ... ... ... жалға беру;
басқадай түсімдер).
Жергілікті бюджеттерде салықтық және салықтык емес кірістер 75-80%
құрайды.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... көшу кезеңі оның бюджетінің ... ... ... ... ... етіп ... Бюджеттің, әсіресе оның
шығыстарының абсолютті жэне салыстырмалы тез өсуі оған тән ... ... Бұл ... үдерістерден және егеменді мемлекеттің функцияларының
кеңеюінен, Қазақстанның ішкі жэне сыртқы қауіпсіздігін өзі қамтамасыз ету
қажеттігінен туып ... ... - ... ... негізде салықтардан,
алымдардан және бюджетке төленетін басқа міндетті төлемдерден ... ... ... жэне өзге ... ... негізгі
капиталды сатудан түсетін кірістердің көлемі.
Республикалық бюджеттен және облыстық бюджеттерден бюджеттік кредиттер
тиісінше ... ... ... ... бар ... ... және аудандар (облыстық маңызы бар қалалар) бюджеттеріне қаржа
жылы ішінде бюджеттік инвестициялық жобаларды (бағдарламаларды) ... жэне ... ... ... берілуі мүмкін.
Бюджет кодексінде бюджет деңгейлері арасында түсімдер мен ... ... ... ... ... ... ... Салықтық түсімдерден
республикалық бюджетке бағытталатындары: қосылған құн салығы, ... ... ... ... ... тауарларға, орындалған
жұмыстар мен көрсетілген қызметтерге және оның ... ... ... құн ... ... тауарларға ак-циздер, шикі
мұнайға,газ конденсатына акциздер, кұмар ойын бизнесі ... ... ... түсетін түсімдерді ... ... ... ... ... ... ... Республикасьшың
жасалған келісімшарттар бойынша өнімді бөлу жөніндегі ... ... ... ... ... ... біркатар алымдар, төлемақылар
және мемлекеттік ... ... ... ... емес ... ... ... кірістер, республикалық бюджеттен қаржыландырылатын
мемлекеттік мекемелерд ің ... ... ... ... ... ... республикалық бюджеттен қаржыландырылатын
мемлекеттік мекемелер ... ... ... алуларды өткізуден
түсетін түсімдері, республикалық бюджеттен каржылындыратын, сондай-ақ
Ұлттық банктің ... ... ... жеке ... және ... ... мекемелер салатын айыппұлдар,
өсімпұлдар, санкциялар, өндіріп алулар,мүлікті жария етіу үшін ... ... ... ... емес басқа түсімдер жатады.
Негізгі капиталды сатудан түсетін түсімдер мыналар болып ... ... ... ... мекемелерге
бекітіп берілген мемлекеттік мүлікті, мемлекеттік материалдық резервтен
тауарларды, мемлекетке тиесілі материалдық емес ... ... ... ... - бұл бекітілген бюджет шегінде қайтарылмайтын
негізде бөлінетін қаражаттар.
Бюджеттің шығыстарын бөлу ... ... ... ... ... - бұл ... билік пен басқарудың жоғары
орандарының жұмыс істеуін, қорғанысты қамтамасыз ету, қоғамдық тәртіпті,
қауіпсіздіқті ... ету, ... сот, ... ... ... жэне денсаулық сақтау жөніндегі шаралардың бір бөлігі, әлеуметтік
көмек жэне элеуметтік ... ... ... су, ... шаруашылығы, ерекше қорғалатын табиғи аумақтар жэне ... ... ... өнеркэсіп, жер койнауын пайдалану, сәулет, кала
құрылысы жэне кұрылыс кызметі, ... ... ... жэне ... ... ... ... басқа бағыттар.
Республикалық бюджеттен сонымен бірге кадрларды қайта даярлауды және
аталған мемлекеттік мекемелер қызметкерлерінің біліктілігін ... ... ... мемлекеттік мекемелер қызметкерлерінің біліктілігін
арттыруды қоса алғанда, орталық мемлекеттік ... және ... ... ... ... ... бюджеттік инвестициялық
жобалар мен бағдарламаларға, халықаралық ынтымақтастыққа, қолданбалы ғылыми
зерттеулерге және нормативтік-әдістемелік ... ... ... ... ... Республикасы заңнамаларымен
кезделген өзге функцияларына жұмсалатын шығыстар да қаржыландырылады.
Орталық мемлекеттік органдар мен олардың аумақтық бөлімшелерін ұстауға
жұмсалатын ... ... ... ... мен Үкіметінің
актілерімен бекітілетін штат санының лимиті және ... ... ... ... ... қатынастар жағдайында ... ... ... - ұлттық
шаруашылықтың, ең алдымен ... ... ... бюджет қаражаттары шұғыл кысқаруда. Жекешелендіру бағдарламасын
жүзеге асыруға байланысты ... ... ... белігі
акционерлік қоғамдарға өзгерді, олар үлғаймалы үдайы өндірісті ... ... ... ... мен ... ... жүзеге
асыруы тиіс.
Алайда рыноктық механизмдердің іс-әрекеті жағдайында да жеке салалар
мен аумақтарды, мемлекеттік инвестициялық ... ... ... ... ... өзінің шешуші маңызын сақтап
қалуда. Бүрынғы кезеңмен салыстырғанда шығыстардың кұрылымында бюджеттік
ресурстардың ... ... арта ... ... деңгейдегі
білім беруді, денсаулық сақтауды, әлеуметтік сақтандыру мен қамсыздандыру
және басқа бағдарламаларды қамтитын әлеуметтік-мәдени шараларға жұмсалатын
тікелей ... ... ... 60 ... асып ... ... ... мақсаттардың: басқаруға, армияға, қүқық қорғау органдарына,
үкіметтік борышқа қызмет ... ... ... ... ... ... шараларды жүргізу квоталары бойынша
жарналарға және т.с.с. жүмсалатын шығындар да өсуде. Бұл ... ... ... ... 1/3 ... ... жалпы мемлекеттік мәні бар шараларды қаржыландыруды қажетті
ақша қаражаттарымен қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... аса ... рөл ... Сонымен бірге
республикалық бюджеттің жоғары маңыздылығы жергілікті бюджеттердің рөлін
төмен түсірмейді. Тап ... ... ... органдарының өздерінің
функцияларын орындауын кажетті ... ... ... ... тұрмыстық әлеуметтік қажеттіліктерін қанағаттандыруға, ... ... ... және ... ... ... ... Рынок кезінде бюджет жүйесінің барлық дербес ... ... ... ... үшін ... өндірістің қүндық
ара қатынастарын жақсартуға ықпал ... ... ... ... азаматтардың әлеуметтік кепілдерін қанағаттандыру үшін ұл-ттық табысты
қайта бөлудің белсенді қүралы болуы тиіс. Бүл тек салықтардың ... ... ... ... және ... ... нысандарын, әдістерін қолдану жолымен бюджет ресурстарын
қалыптастырып, жұмсау ... ... ... қол ... ... ... ... қатар бюджет рәсімін, барлық деңгейлердегі бюджеттер
арасындағы, сондай-ақ мемлекет пен ... ... ... қаржылық өзара қарым-қатынастарды одан әрі демократияландыру ... ... ... ... ... кірістері мен шығыстарының құрамы мен
құрылымы
Мемлекеттің орталықтандырылған ақша ... ... ... ... болып келетін бюджеттің жұмыс жасауы ерекше
экономикалық ... ... мен ... ... ... Олар құндық бөліністің жеке көздерін білдіреді. Категориялардың
екеуі де бюджеттің өзі сияқты объективті және ... ... ... ... ... ... қажетті ақша қаражаттарымен қамтамасыз
етеді, шығыстар орталықтандырылған ... ... ... ... Бюджеттердің түсімдері кірістер, бюджеттік
кредиттерді өтеу, ... ... ... сатудан түсетін
түсімдер,алынған трансферттер, сондай-ақ мемлекеттік қарыздар, ал ... ... ... ... қаржы активтерін сатып алу,
қарыздар ... ... ... өтеу ... табылады.
Кірістер мен шығыстардың құрамы мен кұрылымы нақты әлеуметтік-
экономикалық және ... ... ... ... мемлекеттік бюджет
және салық саясатын жүргізудің бағыттарына ... ... Бұл ... ... бір ... ... қалыптастырудың және шығыстарды
жұмсаудың қолайлы нысандары мен әдістерін пайдаланады.
Рыноктық қатынастарға көшкенге дейін ... ... ... ... ... ақша ... негізделіп келді. Ол
бюджет кірістерінің жалпы сомасының 90% кұрады және ... екі ... ... салығы мен пайдадан алынатын төлемдерден тұрды. Бұл жүйе 1930
жылдан 1990 жылға дейін өмір ... 1980 ... ... ... ... ... жэне басқалары үшін ақы түрінде пайдадан алынатын
нормативті төлемдер қолданылып ... ... ... ... және ... қызметінің жеке-дара нәтижелеріне бағытталып отырды.
Дағдыдағыдай, кірістердің кезі ... ... ... ... ... ... ... Республикасының мемлекеттік бюджеті
кірістерінің қүрамы мен қүрылымы салық гөлемдерінің қолданыстағы жүйесімен
жэне салыстырмалы ... ... ... емес ... ... ... ... республикалық және жергілікті бюджеттердің
құрылымы мынадай бөлімдерден түрады:
1) кірістер:
салықтық түсімдер;
салықтық емес түсімдер;
негізгі капиталды ... ... ... ... ... ... ... таза бюджеттік кредит беру:
бюджеттік кредиттер;
бюджёттік кредиттерді өтеу;
5) ... ... ... ... ... ... активтерін сатып алу;
мемлекеттің қаржы активтерін сатудан түсетін ... ... ... ... ... ... ... (профицитін пайдала-ну):
қарыздар түсімі;
қарыздарды өтеу;
бюджет қаражаты калдыктарының қозғалысы.
Бюджеттерді бекіту және ... ... ... есептерді түзу
осы көрсетілген кұылым бойынша жузеге асырылады.
Шоғырландырылған бюджеттің құрылымы мынадай ... ... ... ... ... бюджеті, республикалық маңызы бар кала, астана бюджеттері;
3) Қазақстан Республикасының Ұлттық қорына жіберілетін ... ... ... ... ... ... ... банктегі шоттарына
аударымдар.
Бюджеттің кірістері салықтық және басқа ... ... ... ... ... берілетін, Салық кодексі мен баска
заңнамалық актілерге сәйкес бюджетке есептелуге тиісті ... ... ... түсімдер - белгіленген салықтар мен бюджетке төленетін
басқа міндетгі ... ... емес ... ... ... ... мен Ұлттық қорға жіберілетін ... ... ... ... ... ... негізінде
берілетін ақша. Негізгі капиталды сатудан түсетін түсімдерге мемлекеттік
мекемелерге бекітіліп берілген ... ... ... ... ... мемлекет меншігіндегі жер учаскелерін жеке меншікке
сатудан немесе оларды тұрақты немесе ... жер ... ... ... ... ... немесе халықаралық шарттарда көзделген
тәртіппен өзге әарқылы өткізуден, мемлекетке тиесілі ... ... ... ... ... ... ... түсімдері - бүл
бюджеттің бір деңгейінен екіншісіне, Үлттық ... ... ... ... ... трансферттерді коспағанда, кірістердің
нысаналы мақсаты болмайды.
Бюджеттің шығындары - ... ... ... ... ... ... мақсатты арналымы болады.
Республикалық және жергілікті бюджеттердің шығындары мынадай түрлерге
бөлінеді:
1) мемлекеттік мекемелердің қызметін қамтамасыз ететін шығындар;
2) ... ... жок ... ұйымдастыру мен өткізуге байланысты
шығындар;
3) мемлекеттік ... ... ... ... іске ... шеңберіндегі азаматтық құкықтық мәмілелер
негізінде жеке, заң ... және ... ... ... ... ... ... кызметтерге) мемлекеттік
мекемелердің ақы телеуі;
4) жеке тұлғаларға ақшалай төлемдер-жұмыскерлерге еңбегі үшін ақшалай
толемдерден басқа, Қазақстан ... ... ... жеке ... ақша ... төлемдермен байланысты
шығындар;
5) мемлекеттің міндеттемелерін орындауға арналған шығындардың ... ... ... және ... аумақтық болімшелерін
ұстауға жұмсалатын шығындар Қазақстан Республикасы Президентінің және
Үкіметінің ... ... штат саны ... мен ... бекітетін
натуралдық нормалар негізінде жоспарланады.
Бюджеттік субсидиялар мемлекеттік функцияларды орындаудың ... ... ... ... ... ... асырудың неғұрлым тиімді басқа тәсілі болмаған кезде және Қазақстан
Республикасы заңнамалық ... ... ... ғана ... ... және шаруа (фермер) қожалықтарына берілуі мүмкін. Субсидиялануга
тиіс басым мемлекеттік функциялар және республиканы ... ... ... ... іске асыру жөніндегі бағыттар
орта мерзімді фискалдық саясатпен айқындалады.
Трансферттердің жалпылама сипаты да, нысаналы сипаты да болуы мүмкін.
Нысаналы сипаты бар ... ... ... ... ... және жергілікті бюджеттерді әзірлеу кезінде оларды
болжауға болмағандықтан жоспарланбаған және ағымдағы ... ... ... ... ... ... ... шығындарды қаржыландыру
үшін республикалық және жергілікті ... ... ... ... ... ... ... құрылады. Бұл резервтер: төтенше
резервті, шүғыл шығындарға, соттардың шешімдері бойынша міндеттемелерді
орындауға, ... ... ... облыстық бюджеттерде, республикалық
маңызы бар қала, астана бюджеттерінде колма-қол ... ... ... оны ... ... ... кіріктіреді.
Үкімет резервінің және жергілікті аткарушы орган резервінің ... ... ... ... ... екі пайызынан аспауға тиіс.
Үкіметтің және жергілікті аткарушы органдардың резервгері-нен ақша
бөлу тиісті ... ... ... республикалық немесе ... ... ... шегінде тиісінше Үкіметтің және жергілікті
атқарушы ... ... ... жылы ... ... кушін жоятын
шешімдері бойынша жүзеге асырылады.
Резерв құрамында ... ақша ... ... пайдаланылған жағдайда
Үкімет немесе жергілікті атқарушы орган қажет болған ... ... ... ... ... ... жылына арналған республикалық бюджет
туралы заңға немесе жергілікті бюджет ... ... ... мен ... енгізу аркылы Үкімет немесе жергілікті агқарушы
орган резервтерінің мөлшерін ұлғайту туралы ұсыныстар енгізеді.
Үкіметтің немесе жергілікті аткарушы органның резервінен ... ... жылы ... ... ... ... ... жағдайда,
бюджет бағдарламасының әкімшісі бөлінген ақшаның пайдаланылмаған бөлігін
ағымдағы қаржы жылынын соңына дейін ... ... ... қамтамасыз
етеді.
Үкіметтің және жергілікті атқарушы органдардың резервтерін пайдалану
тәртібін Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... мен ... арасындағы айырма
ретінде айқындалады.
Бюджет шығындарының ... ... асып ... ... ... ... ал бюджег кірістерінің бюджет шығыңдарынан асып түскен
сомасы оң операциялық сальдо болып табылады.
Республикалық бюджеттің мұнайга қатысты емес ... ... қор ... ... республикалық бюджет шығыстарын ... ... ... ... сомасына тең.
Бесжылдық кезеңде республикалық бюджеттің тапшылығы ... ... алып ... ... ... ... ... түсімдер ретінде
есептелетін Ұлттық қордың орташа жылдық өсімінен аспауы ... ... ... ... ... ... орта
мерзімді перспективаға арналған Қазакстан Республикасы Ұлттық қорының
қаражаттарын калыптастыру мен пайдалану ... ... 2006 ... орта ... ... ... ... мемлекттік бюджеттің
кірістері мен шығыстарының мынандай күрылымы қарастырылған.
Бюджет тапшылығын қаржыландыру - ... алу және ... ... ... ... ... ... жабуды қамтамасыз ету. Оның
көлемі алынған қарыздар ... ... ... ... ... ... негізгі борышты өтеу сомасынан асып түсуі
ретінде белгіленеді.
Бюджет тапшылығын ... мэні оң ... ... ... ... ... сай келеді.
Бюджет профицитін пайдалану - қарыздар бойынша негізгі борышты ... ... ... ... ... қаражаттарының бос
қалдықтарын жұмсау. Оның көлемі қарыздар бойынша негізгі ... ... ... қарыздар және бюджет қаражаттары қалдықтарының қозғалысы
сомасынан асып түсуі ретінде белгіленеді.
Бюджет профицитін ... мәні ... ... ... ... ... шамасына сай келеді.
Бюджеттердің кірістері мен шығыстарының егжей-тегжейлі тізбесі мен
топтамасы бюджетттік сыныптамамен айкындалады. Бірыңғай бюджеттік сыныптама
сыныптау ... ... ... бере ... функциялык,
ведомстволық және экономикалық сипаттамалар бойынша ... ... ... ... ... табылады. Ол бюджеттік түсімдердің
сыныптамасын, бюджет ... ... және ... ... ... бюджеттік сыныптама бюджет жүйесінің
барлық деңгейлері бюджеттерінің көрсеткіштерінің ... ... ... ... ... ... ... жузеге
асырылады.
Бірыңғай бюджеттік сыныптама шоғырландырылған бюджет үшін ... ... әрі ... стратегияялық, орта мерзімді бағдарламалары
мен даму жоспарларының, респбликалық бюджет пен жергілікті ... қол ... ... олардың көрсеткіштер жүйесін
үйлестіру құралдарының бірі болып табылады. Бірыңғай ... ... ... ... ... ... ... және Үкімет
бекітеді.
Бірыңғай бюджеттік сыныптама ... ... ... ... функциялық және экономикалық сьныптамаларын кіріктіреді.
Бюджеттік түсімдердің сыныптамасы ... ... ... белгілі бір сипаттамалар бойынша ... ... ... ... табылады. Бюджеттік түсімдер сыныптамасының
топтамасы санаттан, сыныптан, ішкі сыныптан жэне ерекшеліктен ... ... ... ... ... ... болып
табылады. Сыныптар мен ішкі сыныптар түсімдерді олардың көздері мен түрлері
бойынша топтастырады. Ерекшелік бюджетке төленетін төлем немесе түсім ... ... ... ... ... ... ... сипаттайды. Мысалы, салықтық түсімдерде сынып салық тобын, ішкі
сынып салықтың түрін, ерекшелік нақты ... ... ... ... ... ... сыныптамасы мемлекет функцияларының
орындалуын, республиканың стратегиялық, орта ... ... ... ... іске ... бейнелейтін функциялық жэне ведомстволық
белгілер бойынша бюджет ... ... ... ... ... бюджеттері шығыстарының топтамасы болып табылады.
Бюджет шығыстарының функциялық ... ... ... ... ... ... кіші топтар, бюджеттік
бағдарламалардың әкімшілері, бюджеттік бағдарламалар және ... топ - ... ... ... белгілер мен функциялық
бағыт бойынша біріктіру. Функциялық ішкі топ ... ... топ ... ... ... ... ... бюджеттік қатынастардың қызмет түрлерінің,
шараларының жэне қатысушылардың жайылыңқы сипаттамасы болып табылады.
Негізгі функциялық топтар ... ... ... ... жалпы
сипаттағы мемлекеттік қызметтер, қорғаныс, қоғамдық тәртіп ... ... сот ... - ... ... ... ... сақтау, әлеуметтік кемек және әлеуметтік қамтамасыз ету, тұрғын
үй- коммуналдық шаруашылығы, мәдениет, ... ... және ... ... ... борышқа қызмет көрсету, трансферттер және
т.б.
Аталған ... ... ... ... сыныптамасының
кодын құрады.
Бюджеттік бағдарламалардың әкімшісі - ... ... ... және іске асыруға жауапты мемлекеттік орган.Бүл
орган, егер ол бір мезгілде ... ... ... әрі
мемлекеттік мекеме болып, тиісті мемлекеттік ... ... ... бағдарламаларды) іске асыруы және олардың бюджет
қаражаттарын бюджеттік бағдарламалардың мақсаттары мен ... ... ... ... ... шегінде дербес пайдаланады,
олардың тиімді, нәтижелі жэне ... іске ... ... ... және жергілікті бюджеттік бағдарламалардың әкімшілері болып
бөлінеді.
Мемлекеттік басқару функцияларын, республиканы немесе өңірді дамытудың
стратегиялық, орта мерзімді бағдарламалары мен ... ... ... ... бюджет қаражаттарымен қамтамасыз ... ... ... деп ... және ... ... бюджеттік
бағдарлама шеңберінде нақтылайтын ішкі бағдарламаларға бөлінуі ... ... іске ... ... көрсететін мақсаты,
міндеттері және индикаторлары болуға тиіс. Бюджеттік бағдарламаның мақсаты
бюджеттік бағдарламаны орындау кезінде қол ... тиіс ... ... ... ... ... ол айқын, нақтылы және қол жететіндей
болуга тиіс.
Экономикалық нәтижелерге қарай бюджеттік ... ... ... ... даму ... ... ... бюджеттік бағдарламалар, нәтижелері мыналарға-бюджеттік
бағдарламалар әкімшілерінің заңнамалық актілерге сәйкес мемлекеттік басқару
функциялары мен ... ... ... жөніндегі тұракты
сипаты бар қызметін ... ... ... ... ... орта мерзімді бағдарламалары мен даму жоспарларының мақсатына
қол жеткізуге, ... ... ... мен ... ... ... бағдарламалар.
Дамудың бюджеттік бағдарламаларының нәтижелері жоғарыда айтылғандарға
тікелей ықпал ететін, экономикалық пайда алуға ... ... ... қол ... ... ... ... бір функцияларды атқаратын мемлекеттік басцару деңгейіне қарай
бюджеттік бағдарламалар ... ... ... ... ... ... ... маңызы бар қала, астана бюджеттерінде
бекітілетін жергілікті бюджеттік багдарламалар болып бөлінеді.
Іске асыру тәсіліне қарай бюджеттік бағдарламалар бір ... ... ... ... ... және ... бағдарламалардың
бір әкімшісі бойынша бюджетте бекітілетін және бюджеттік ... ... ... ... жылы ішінде бөлінуге тиісті бөлінетін
бюджеттік бағдарламалар болып бөлінеді.
Бюджеттік бағдарламалардың ... ... ... эзірлеу,
республикалық жэне жергілікті бюджеттерді ... ... іске ... ... ... ... ... стадияларында жүзеге асырылады.
Бюджет шығыстарының экономикалық сыныптамасы бюджеттік бағдарламаларды
іске асыру үшін мемлекеттік мекемелер жүзеге ... ... ... сипаттамалар бойынша бюджет шығыстарын топтастыру
болып табылады. Бюджет шығыстарының экономикалық сыныптамасын топтастыру
санаттан, сыныптан, ішкі ... және ... ... ... ... ... бойынша топтастырады. Сынып
пен ішкі сынып шығыстарды мемлекеттік ... ... ... ... ... топтастырады. Ерекшелік бюджеттік бағдарламаны іске
асыру үшін мемлекеттік мекеме жүргізетін операцияның ... ... ... ... ... ... ... шығыстар,
кредиттер беру, қаржыландыру. Сынып, ішкі сынып және ерекшелік ... мен ... ... ... ағымдағы шығыстарда: тауарлар мен
қызметтерге жұмсалатын шығыстар - ... мен ... ... ... мен кызметшілердің негізгі жалақысы.
Бюджеттің атқарылуы кезінде функциялық жэне ... ... ... ... ... ... екі ... үйлесуі пайдаланылады.
Бюджет шығыстарының функциялық сыныптамасының негізінде ... ... ... ... мен ... ... бағдарламаларды) топтастыру арқылы жасалатын бюджет шығыстарының
ведомстволық сынытпамасы қалыптастырылуы мүмкін.
Ведомстволық сыныптама ... ... ... және ... ... (ішкі бағдарламалардың)
әкімшілері бойынша ... ... ... ... ... ... шаруашылық басқармасы, Премьер-министрдің кеңсесі,
облыстардың жэне Алматы мен ... ... ... ... ... ... ... ве-домстволары мен службалары.
Бюджеттік сыныптама автоматтандыру кұралдарын қолдана отырып,
басқарудың жоғарғы ... жету үшін ... мен ... ... және ... ... ... мүмкіндік береді.
Мемлекеттік бюджеттің (бюджеттік бағдарламалардың) шығыс бөлігінің
ағымдағы шығыстар (бағдарламалар) бюджетіне жэне даму бюджетіне ... ... ... бар. ... бюджетте әлеуметтік
қамсыздандырушылықтың қолданыстағы нормалары мен ... ... ... ... ... Ол ... ... қорланымдары мен түсімдерінің өсуі есебінен толық баланстанылған. ... ... ... өндіріспен байланысты инвестициялык жэне
инновациялык қызметті қаржыландыруға ... бөлу жэне ... ... Даму ... ... ... өндірістің
қажеттіліктерімен, жаңа ... ... ... ... ... ... ... құрамды бөліктерін тал-дау мемлекеттің жаңа қосымша шығыстарына
неғұрлым сындарлы және аңдап келуге мүмкіндік ... Бүл ... ... ... ... ... ... кажеттіліктерді қатаң нақтылы
алынатын, меншікті және қарыз көздер шегінде қаржыландыру. Даму бюджетінің
қарастырылған ... ... ... ... тиіс жэне ... ... ретінде қарастыру керек, яғни егер ... ... ... ала ... ... онда даму бюджетінің шығыстарын қысқартуға
тура келеді.
2.3 Бюджет балансы. Бюджет ... ... ... оның ... және шығыс бөлігін теңестірген, ... ... ... әзірлеу кезде негізгі мәселе мемлекеттің
акшалай түсімдері мен ... ... жету ... ... яғни ... ... ... жалпы
сомасының шығыстардың және кайтарымды негізде бөлінетін кірістердің
ауқымынан асып түсуі бюджет ... - ... ... Ол ... ... ... немесе бюджеттік қаражаттардың (республикалық
және жергілікті бюджеттегі) бос қалдығын ... ... ... ... ... бюджет кезеңінің аяғында калыптасқан бюджет қаражаттарының бос
калдықтары Үкімет пен ... ... ... ... ... және кассаның айналымдағы нақты ақшасының өсіміне және биліктін
тиісті органының ... ... ... ... Мұндай қажеттік
болмаған жағдайда бұл қаражаттарды пайдалану туралы шешімдерді тиісті
әкімшіліктер кабылдайды. ІІІығыыстардың ... асып ... ... ... ... Тапшылықтың едәуір әрі тұрақты болуы
қаржының дағдарыстық жай- күйін сипаттайды, ал оның ... мына ... ... ... өндірістің жалпы құлдырауы;
2) қоғамдық өндіріс шығындарының есуі;
3) айналысқа тауар жиынымен жабылмайтын ақшаны шектен тыс шығару;
4) бюджеттің шығыстарында ... даму ... ... ... әлеуметтік шығыстардың басымдығы;
5) әскери-өнеркәсіп кешенін ұстауға жұмсалатын әскери шығыстарды, басқару
шығыстарын ... ... ... ... экономиканың ірі ауқымды айналымы;
7) үлттык шаруашылықтағы өнімсіз шығыстар мен ысыраптар.
Барлық ... ... ... ... ... ... болып табылуы мүмкін. Билікпен басқарудың тиісті
органдары бюджеттерді қарап , бекіткен кезде бюджеттер ... ... ... ... ... ... бюджет тапшылығын жабуға болмайды. Бюджет
тапшылығын жабудың негізгі нысандары мына-лар болып табылады:
мемлекеттік қарыздар шығару;
кредит ресурстарын пайдалану.
Тапшылықты ... ... оны жою ... ... - ... ... калған уақыты ішінде барлық баптар бойынша (қорғаландарынан басқа)
белгілі бір ... ... ... үйлесімді қысқарту
пайдаланылады. Қорғалған баптардың кұрамын ... ... ... ... органдары анықтайды.
Тапшылықтың үйғарымды деңгейі деп елдің жалпы ішкі енімге қатысты 2-3%
мөлшері саналады. Мүндай жағдайда тапшылық мемлекеттік қарыздар ... ... ... ... ... ... ... жабылуы мүмкін.
Бюджеттің едәуір және ... ... ... ... ... ... олар ... косымша (яғни тауар ... тыс) ... ... етіледі, бұл инфляцияның
дамуына, ақша айна-лысы заңының ... ... ... ... жэне халықтьщ тұрмыс деңгейінің төмендеуіне апарып соғады.
Бюджет тапшылығын төмендетудің мынандай әдістері болады:
1) ... ... ... ... ... ... ... азаяды;
3) кірістер өседі, шығыстар азаяды ... 2 ... ... қаржыландыру - оны жабу үшін қосымша ақша қаражаттарын
іздестіру.
Бюджет тапшылығын қаржыландырудың жолдары:
1. Акша белгілерін шығару. Бұл жол ... ... ... ... ... жеткізеді. Өз кезегінде ақша ... акша ... ... шығаруда да, жанама түрде ... ... ... және оларды коммерциялық банктерге өткізу арқылы да
тұлғалануы мүмкін, коммерциялық ... ... ... ... ... ... арқасында айналыстағы ақшаның санын көбейтеді.
1. Мемлекеттік қарыздар. Бұл жағдайда қаржыландыруға бос ақша қаражаттары
бар компаниялар, банктер және т.б. ... ... ... ... Дүниежүзілік валюга қоры, басқа халықаралық
каржы үйымдары, үкіметтер, банктер береді.
3. Ұлттық байлықты пайдалану. Бұл орайда ... ... ... ... ... мөлшерлемелерін көбейту бюджет тапшылығын қаржыландырудың
әдісі емес, оны қысқартудың амалы болып табылады.
Бюджеттің кірістерін көбейтуге және шығыстарын ... ... ... ... ... ... карсы шаралардың
жиынтығында нысаналы басқаруға бағытталған шараларды әзірлеу және ... ... ... ... ... түрақтандыруға жағдай жасайды, оның
әлеуметтік-экономикалық ... ... ... тапшылығына қатысты фискалдьщқ саясат үш тұжырымдамаға
негізделеді.
1. Жыл сайынғы баланстандырылатын бюджет. Мұндай ... ... ... ... ... деп ... ... бюджеттің мүндай жай-күйі
фискалдык саясаттың тұрақтандырушы, циклге карсы бағыттылығын азайтады.
Бюджетті ... ... ... ... ... ұлғайтуы мүмкін.
Жұмыссыздықтың болуы және халықтың табысының қүлдырауы ... ... ... ... ... Бұл ... ... баланстау үшін
мемлекет-ке не ... ... ... не ... ... не бүл екі ... де ... асыруы қажет.
Қорытындысы жиынтык сүранымның кыскаруы жэне ... одан ... ... ... баланстау саясаты сонымен бірге инфляцияны үдетуі мүмкін.
Инфляцияның ... ... ... ... ... ... түрде салық
түсімдерін көбейтеді. Бюджеттің артығын жою үшін мемлекет мына ... ... не ... ... ... не ... ... не бүл екі шараның ұштастырылуын пайдалануы тиіс.
2.Циклдік негізде баланстандырылатын бюджет. Бұл түжырымдамаға ... жыл ... ... ... ... ... тенгеріледі.
Өндірістің құлдырауын болдырмау үшін мемлекет тапшылыкты әдейілеп жасай
отырып салықтарды азайтады жэне шығыстарды ... ... ... кезінде мемлекет салыктарды көбейтеді жэне шығыстарды қысқартады, ал
пайда болған бюджеттің артығы қүлдырау жылдарындағы тапшылықтарды ... ... ... қарсы фискалдық саясат жэне экономикалык цикл
ішінде ... ... ... ... мен ... ... ... бойынша бірдей болмайтындығы, мұның өзі ... ... ... бүл ... ... ... ... табылады.
3.Қаржының функциялық тұжырымдамасының мақсаты макроэкономикалык
түрақтылыққа, инфляциялық емес толық ... ... ... жету ... ... ... болып табылады. Бұл түжырымдама кезінде бюджетті
теңгеру болмашы мэселе болып табылады, бюджет ... ... да, ... ... да ... ... етіледі. Бұл жағдайда
экономикалық өсуге қарай салық жүйесі ... ... ... ... ... ... ал микроэкономикалық тұрақтылық бұл ... ... ... ... ... ... ... шамалауға болады. Бұдан басқа, мемлекет салықтармен іс жүзінде ... ... ... және ... ... жаба ... Бұл
тұжырымдамада сонымен бірге тапшылыктар мен ірі мемлекеттік борыштың болуы
қалыпты экономика үшін қауіпті емес деп ... ... және ... ... ... теңгерілетін
бюджеттің тұжырымдамасына бағдарланған фискалдық саясат ақша айналысының
жай-куйін есепке алатын, ... ... ... ... ... ... бойынша тиімді шараларды ... ... ... ... ... ... әзірлеуді
қажет етеді.
Бюджеттік үдеріс - бюджетті жоспарлау, ... ... ... ... түзету жөніндегі, бюджеттің атқарылуы бойынша бюджет есебі мен
есептемені жүргізу, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... мен пайдалану жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... байланысты және қоғамның экономикалық үдерістерін ғана
емес, сонымен бірге саяси ... ... ... ... ... ... ... үдеріс Бюджет кодексіне, «Қазақстан
Республикасының жергілікті мемлекеттік басқару ... жыл ... ... ... ... және ... ... басқа
заңдарына сәйкес жүргізіледі. Бүл заңдар эр түрлі деңгейдің бюджеттерін
қалыптастыру үдерісінде ... ... ... ... реттейді,
республикалық жэне жергілікті бюджеттерді әзірлеу, ... ... ... ... тәртібін белгілейді.
Бюджеттің жобасын уақтылы жэне сапалы әзірлеу мен бюджетті ... ... ... ... ... ... ету ... Қазақстан
Республикасының Президенті бюджеттік комиссияны кұрады, ол туралы қағиданы
бекітеді, оның ... ... ... ... ... кіреді:
алдағы үш жылдық кезеңге орта ... ... ... ... ... ... ... арналған бюджеттер жобаларының көрсеткіштерін
айкындау жөнінде ұсыныстар талдап-жасау;
алдағы үш ... ... және ... ... қаржы жылында
қаржыландыру үшін бюджеттік бағдарламалардың (ішкі бағдарламалардың)
тізбесін ... ... емес ... ... ... мен бюджеттік бағдарламалар паспорттары жобаларының
тиімділігін бағалауды ескере ... орта ... ... ... функцияларын талдау нәтижелерін негізге ала отырып, оларды іске
асыру механизмін айқындау жөнінде ... ... ... ... ... шығыстарын ұлғайтуды
немесе түсімдерін қысқартуды көздейтін нормативтік күқықтық ... ... ... талдап-жасау;
тиісті каржы жылына арналған бюджеттерді нақтылау жөнінде ... ... іске ... ... ... ... олар ... ұсыныстар талдап-жасау және өзге өкілеттіктер.
Республикалық және жергілікті ... және ... ... ... ... ... жоспарланып отырған кезеңге
арналған бюджеттік түсімдердің ... және ... ... ... ... әрі ... әлеуметтік-экономикалық даму
міндеттеріне сәйкес оларды пайдалану бағыттарын ... ... ... ... ... ... бір қаржы жылына жоспарланады. Кезекті қаржы жылына арналған
бюджеттің жобасымен бір мезгілде алдағы үш ... ... ... ... жасалады.
Республикалық бюджеттің жобасын әзірлеу тәртібін Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... ... Үкімет айқындайды.
Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітетін Қазақстан Республикасының
әлеуметтік-экономикалық дамуының орта мерзімді жоспары, Үкіметтің алдағы үш
жылдық ... ... орта ... ... ... ... (секторалдық) бағдарламалар, Президенттің Қазакстан халкына елдегі
ахуал және республиканың ішкі және ... ... ... бағыттары
туралы жыл сайынғы жолдауы, өткен және ... ... ... ... ... нәтижелері, республикалық бюджеттік
бағдарламалардың тиімділігін ... ... ... ... арналған
республикалык бюджет жобасын әзірлеу үшін негіз болып табылады.
Республикалық ... ... ... ... ... кезеңдерді
кіріктіреді:
3) алдағы қаржы жылына арналған түсімдердің болжамды көрсеткіштерін
айқындау;
4) ағымдагы бюджеттік бағдарламалар мен ... даму ... ... ... айқындау;
5) республикалык бюджеттік ... ... ... жасауы;
6) республикалык бюджеттік бағдарламалар әкімшілерінің ... ... ... ... жылына арналған республикалық бюджет туралы заңның
жобасын әзірлеу
Бюджет үдерісінде маңызды рөл ... ... ... орталық
уәкілетті органға беріледі, ол тиісті қаржы жылына арналған республикалық
бюджет туралы заңға өзгерістер мен толықтырулар ... ... ... эзірлейді жэне оларды қарауға Үкіметке табыс етеді, бюджеттік
өтінім жасаудың жэне табыс етудің тәртібін айқындайды.
Бюджеттік ... ... ... уәкілетті орган Республикалық
бюджеттік комиссия қабылдаған шешімдердің негізінде ... ... ... ... ... жобасының түпкілікті нұскасы негізінде алдағы
қаржы жылына арналған ... ... ... ... ... ... ағымдағы жылдың 15 тамызынан кешіктірмей оны Үкіметке қарауға табыс
етеді.
Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан ... ... ... ... соғыс жағдайын -енгізу туралы жарлығы не Қазақстан
Республикасының бірнеше өңірінің аумағында ... ... ... ... ... ... үшін негіз болып табылады.
Төтенше мемлекеттік бюджет республикалық жэне жергілікті бюджеттердің
негізінде қалыптастырылады.
Тиісті қаржы жылына арналған республикалық бюджет ... заң ... ... ... ... бюджет кірістерінің,
шығындарының, операциялық сальдосының, таза бюджеттік кредит ... ... ... операциялар бойынша ... ... ... ... ... ... ... ең төменгі мөлшері, ең төменгі күнкөріс
деңгейі мемлекеттк базалық зейнетақы ... ... ... ... ... ... ... бюджеттен жергілікті бюджеттерге берілетін
бюджеттік субвенциялар көлемі; Үкіметтің резерві мөлшері; Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... орындау
сомасы; мемлекет кепілгерлігін беру лимиті; ... ... ... беру ... ... ... және басқа қағидалар болуға тиіс. Алдағы қаржы
жылына арналған республикалық бюджет ... ... ... Үкімет
жоспарланып отырған жыл алдындағы жылдың 1 қыркүйегінен ... ... ... енгізеді.
Алдағы қаржы жылына арналған республикалық бюджет ... ... ... ... екі ... жэне ... 1 желтоқсанынан кешіктірілмей бекітіледі. ... ... ... ... ... ... ... палаталарының бірлескен
отырысында заң қабылдау арқылы жүзеге асырылады.
Парламент ағымдағы жылдың 1 желтоқсанына дейін ... ... ... ... ... туралы заңды қабылдамаған жағдайда Президент
алдағы қаржы жылының бірінші ... ... ... қаржы жоспары
туралы жарлық шығаруға құқылы, ол республикалық бюджетті ... ... ... Бұл ... ... ... ... 30 желтоқсанынан кешік-тірілмей ... ... ... ... ... жобасының төрттен бір бөлігі көлемінде ... ... ... ... ... ... республикалық қаржы
жоспары бекітілген жағдайда осы каржы жылына арналған республикалық бюджет
сол жылғы 1 наурыздан ... ... ... Бұл ... ... жылына арналған республикалық бюджет сол жылдың бірінші тоқсанына
арналған республикалық қаржы жоспары ескеріле ... ... ... жылына арналған Республикалык бюджет тура-лы ... ... ... ... жылының бірінші тоқсанына
арналған республикалық каржы жоспары ... ... ... ... ... жарияланады.
Бюджетке түсімдердің түсуін, бюджеттік бағдарламалардың іске асырылуын
қамтамасыз ету, сондай-ақ бюджет тапшылығын ... ... ... ... ... ... ... атқарылуы болып
табылады.
Бюджеттің аткарылуы ағымдағы каржы жылының 1 қаңтарында ... ... ... ... ... негізде жүзеге асырылады. Республикалық
бюджегтің атқарылуын Үкімет, жергілікті бюджеттердің атқарылуын жергілікті
атқарушы органдар ... ... ... ... жөніндегі орталық
уәкілетті орган жергілікті бюджеттердің ... ... ... жузеге
асырады.
Бюджеттік түсімдер бойынша атқарылуы бюджетті ... ... ... ... Республикасы заңнамасына сәйкес ... ... ... ... ... арналған республикалық бюджет
туралы заңда немесе жергілікті бюджет туралы ... ... ... ... ... ... және уақтылы есепке
алынуын қамтамасыз ету жөніндегі ... ... ... ... табылады.
Бюджеттің түсімдер бойынша атқарылуы түсімдерді бірыңғай қазынашылық
шотқа төлеуді және есепке алуды; Бюджет ... ... ... жергілікті бюджеттер және Ұлттық қор ... ... ... ... актілеріне сэйкес бюджеттен түсімдер
сомасын қайтаруды не ... ... ... өтеу есебіне есепке ... ... ... ақша ... ... ... және
бірыңғай бюджеттік сыныптамаға сэйкес толық көлемде бірыңғай ... ... ... шетел валютасымен түсетін түсімдер Ұлттық банкпен келісе
отырып, ... ... ... ... ... ... айқындайтын
тәртіппен есепке алынады.
Түсімдерді бюджет деңгейлері мен Ұлттық қор арасында бөлуді ... ... ... жұмыс күні бюджетті атқару жөніндегі орталық
уәкілетті орган жүзеге асырады.
Бюджеттің ... ... ... бюджетті атқару жөніндегі
уэкілетті органның, бюджеттік бағдарламалар экім-шілерінің ... ... ... ... жы-лына арналған республикалық бюджет
туралы заңда және тиісті қаржы жылына ... ... ... ... шешімінде не түзетілген бюджетте бектілген сомалар шегінде қол
жеткізуге уақтылы бағытталған іс-шараларды жүзеге асыруы болып табылады.
Республикалық және ... ... ... ... ... ... көздейтін Қазақстан Республикасының ... ... ... өзгертілген және бюджеттерді атқару ... ... ... ... ... көлемінен он пайыздан астам
сомаға төмендеген жағдайларда міндетті түрде бюджетті нақтылау жүргізіледі.
Бюджет кодексінде көзделген ... ... ... қаржы
жылына арналған республикалық бюджет туралы заңда немесе жергілікті ... ... ... ... ... ... косымша шығыстарды
бюджеттен жүзеге асыруға бюджеттерді нақтылау кезінде ғана жол беріледі.
Бюджетті аткару кезінде ... ... ... ... ... нәтижесінде бекітілген бюджеттік бағдарламаларды толық
келемде ... ... ... ... ... ... ... бір шектерде қысқартуды көздейтін арнайы
тетік енгізіледі.
Тиісті қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы ... ... ... туралы мәслихаттың шешімінде секвестрлеуге жатпайтын
республикалық және ... ... ... ... ... олардың бекітілген жылдық көлемінің он
пайызынан кем сомаға секвестрлеу Қазақстан Республикасы Үкіметінің немесе
жергілікті ... ... ... ... ал он ... ... сомаға
секвестрлеу заңның немесе мәслихат ... ... ... ... бағдарламалар қысқартылған жағдайда олардың басымдығы мен
әлеуметтік бағыттылығы ескеріледі.
Республикалық және жергілікті бюджеттерді ... ... ... ... ... азаматтық-құқыктық мәмілелер бойынша
туындаған қатынастарды ... ... ... азаматтық
заңдамасына сәйкес жүзеге асырылады.
Республикалық бюджетті нақтылау ... ... ... ... ... және ... ... депуттаттарының
ұсыныстары негізінде жүзеге асырылады. Республикалық ... ... ... ... ... комиссия қарайды. Бюджетті
нақтылау кезінде республикалық бюджетті ... мен ... ... ... ... ... талаптар сақталады. Республикалық
бюджетті түзетуге орталык мемлекеттік ... және ... ... ... ... ... ... қайта
үйымдастырылған, олардың функциялары ... ... ... ... бір әкімшісі бойынша бекітілген бюджеттік
бағдарлама қаражаты бюджеттік бағдарламалардың ... ... ... ... ... ... ... және Бюджет кодексінде
көзделген басқа жағдайларда жол ... ... ... ... ... бюджеттік бағдарламаларды тиісті қаржы жылына арналған
республикалық бюджет туралы ... ... ... осы ... ... ... ... бірік-тіруді, бөлуді, беруді
білдіреді.
Өткен ... ... ... ... ... ... жылдьң
есепті бюджетті атқару жөніндегі орталық уәкілетті орган есепті жылдан
кейінгі жылдың 1 ... ... ... ... жоспарлау
жөніндегі орталық уәкілетті ... және ... ... ... ... ... ... атқарылуы туралы жылдық есеп бекітілген,
нақтыланған түзетілген республикалық бюджетті, тіркелген ... ... және ... бюджеттің бюджеттік
бағдарлама (ішкі бағдарлама) бойынша төленген міндеттемелерін көрсетеді.
Қазақстан Республикасының Үкіметі жыл ... ... ... ... кешіктірмей өткен қаржы жылындағы ... ... ... ... есепті қосымшаларымен ... ... ... және Республикалық бюджеттің атқарылуын
бақылау жөніндегі есеп ... ... ... ... ... жылы ішінде республикалык бюджеттің атқарылуы
туралы Үкіметтің жылдык есебін Респуб-ликалық бюджеттің ... ... есеп ... республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есебін
алғаннан кейін кезегімен, ... ... ... соң ... ... ... ... Республикалық бюджеттің атқарылуы туралы жылдық есеп
Парламенттің Мәжілісі мен Сенатында ... ... ... ... ... бекітіледі.
Республикалық және жергілікті бюджеттердің атқарылуына, олардың
атқарылуы бойынша есепке алу мен ... ... ... ... ... ... Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау
жөніндегі есеп комитеті, жергілікті деңгейде мәслихаттардың ... ... ... ... атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитеті
бюджеттік қатынастарды реттеу ... ... ... ... ... жүргізу тэртібін белгілейді, ішкі бақылау жөніндегі
орталық уәкілетті органмен бірлесіп ... ... ... ... ... оларды бекітеді жэне олардың сақталуына,
республикалық бюджеттің жэне төтенше мемлекеттік бюджеттің ... ... ... ... қабылданған шешімердің
орындалуына бақылауды және Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес өзге
өкілеттіктерді ... ... ... ... ... ... ... жүйесін және құрылымын талдау
Мемлекеттік бюджет белгілі бір уақытта мемлекеттің кірістері мен
шығыстары ... ... ... ... ... ... ... ерекше орынға мемлекет шаруашылықсуъектілерімен, алықпен қарым-
қатынастары ие. Олар бюджет қатынастарының ... ... ... мемлекеттік бюджет қалыптасады. Ең негізгі меемлекеттің нарықтық
механизмге ықпалы жанама әдісі бюджеттік және ... ... ... ... ... ... жиынтығы сияқты, объективті
өзгешеліктері бар. Оның өз бетімен өмір сүруі, объективті бөлінуі алдын ала
өзін қоғамдық өндіріспен ... ... ... ... керектігі [18].
Бюджет жүйесi мынадай принциптерге негiзделедi:
1) Бюджеттің бір тұтастығы - ... ... ... ... бiрыңғай бюджеттiк заңдарының қолданылуын, соның
iшiнде ... ... ... ... ... ... асырудың
бiрыңғай рәсiмдерiн пайдалануды қамтамасыз ету;
2) Бюджеттің толықтық принципi - Қазақстан Республикасының заңдарында
көзделген ... ... мен ... бюджеттерде және Қазақстан
Республикасының Ұлттық қорында ... ... ... пайдалана отырып,
өзара талаптарды есепке алуға, сол сияқты бюджет қаражаты бойынша ... ... жол ... ... нақтылық принципi - бекiтiлген (нақтыланған, түзетiлген)
бюджет көрсеткiштерiнiң орта мерзiмдi ... ... және ... мен ... әлеуметтiк-экономикалық дамытудың орта мерзiмдi
жоспарының бекiтiлген (түзетiлген) өлшемдерi мен бағыттарына сәйкес келуi;
4) ... ... ... - ... немесе заңмен
қорғалатын өзге де құпия болып табылатын мәлiметтердi қоспағанда, ... ... ... ... ... ... ... (нақтыланған, түзетiлген) бюджеттердi және олардың атқарылуы
туралы есептердi, мемлекеттiң ... ... ... ... ... мiндеттi түрде жариялау; бюджет процесiнiң ашықтығы, мемлекеттiк
қаржы бақылауын жүргiзу;
5) Бюджеттің дәйектiлiк ... - ... ... ... ... ... мемлекеттiк басқару органдарының сақтауы;
6) Бюджеттің тиiмдiлiк және нәтижелiлiк принципi - бюджеттердi
бюджеттiк ... ... ... белгiлi бiр нәтижелерге
қол жеткiзу қажеттiлiгiн негізге алып, бюджет қаражатының осы ... ... үшiн ... оңтайлы көлемiн пайдалана отырып әзiрлеу және
атқару немесе ... ... ... көлемiн пайдалана отырып ең
үздiк нәтиженi қамтамасыз ету;
7) Бюджеттің басымдық принципi - бюджеттiк процестi ... ... ... ... басым бағыттарына сәйкес
жүзеге асыру;
8) Бюджеттің жауапкершiлiк принципi - бюджет ... ... ... бюджеттiк заңдарын бұзғаны үшiн жауапқа тарту;
9) Бюджеттің бюджеттердiң дербестiк принципi - ... ... ... ... ... ... ... тұруын орнықтыру және
осы Кодекске сәйкес олардың ... ... ... ... барлық деңгейлерiнiң осы Кодекске сәйкес бюджет процесiн дербес
жүзеге асыру құқығы, жергiлiктi бюджеттердiң атқарылуы ... ... ... осы ... 40-бабының 6-тармағында белгiленген
жағдайларды қоспағанда, жергiлiктi бюджеттер қаражатының бос қалдықтарын
жоғары тұрған бюджетке алып ... жол ... ... ... ... бюджеттерге қосымша шығыстар жүктеуге жол берiлмейтiндiгi.
Қазақстан Республикасының бюджеттік кодексінің бюджет түсінігіне
анықтамасы: мемлекеттің орталықтандырылған ақшалай ... ... ... ... ... органдарының шешімімен, қаржылық қамтамасыз етуге
арналған мемлекеттің ... және ... ... ... ... ... ... төлемдер, заңды актілермен бекітілгенін қамтиды.
Бюджет механизмі арнайы ... ... ... ... ... ... қолдану түрлерін
көрсетеді, жәнеде қаржылық ресурстардың арасында ... ... ... және ... ... қайта бөлуін
қамтамасыз ету. Бюджет механизмінде бюджет ролі тиісті ... ... ... асырылады. Осыған байланысты бюджет қатынастарын объективті
қолданылуы жеткілікті мүмкіншілігі бар ... ... даму ... ... ... әртүрлі деңгейлері бар,
экономикалық қатынастарға және ... ... ... ... ... – ол ... орталық бюджетінен басқасының барлық
бюджеттерін қарастырады. Қазақстанның жергілікті бюджеті – облыстық бюджет,
қаржылық қорлар, қала ... ... ... ... ... араларында күрделі қатынастар бар, бюджет табыс көздерінің бөлуімен
байланысты, жергілікті бюджеттерді қаржыландыру қаражаттары ... ... ел ... ... ... Мемлекеттік бюджет – үкіметтің
орталық ... ... ... ... ... деңгейлерінің жиынтығын айтады.
Мемлекеттік бюджет белгілі бір уақытта мемлекетің ... ... ... ... ... ... бекітілгені. Қаржылық қатынастар
жүйесінде ерекше орында мемлекет шаруашылық субъектілері мен халық ... Олар ... ... ... ... олардың негізінде
мемлекеттік бюджет қалыптасады. Ең алдымен мемлеекеттіңнарықтық ... ... ... ... және ... ... болып табылады.
Мемлекеттік бюджет экономикалық қатынастар ... ... ... ... ... ... ... қатынастар жиынтығы сияқты, объективті
өзгешеліктері бар. Оның өз бетімен өмір сүруі, объективті бөлінуі алдын ала
өзін ... ... ... дамуының тиісті орталықтандырылған
ресурстар керектігі [18].
Орталықтанған ақша қаражаттарының қажеттігін үздіксіз ұйымдастаруда
қорлардың айналымы барлыық халық шаруашылық ... ... ... жұмыс істеуі қамтамасыз ... ... ... ... ... мемлекеттік функциялармен табиғи жағдайда бөлінуін ... ... ... ... ... ... қажет етеді,
әлеуметтік-мәдени шараларының өткізілуі қоғамдық масштаптарында жүргізілуі,
қорғаныстың ... ... шешу және ... ... ... ... экономикалық түрлер тіршілігінің нақты, қоғамдық
өзгешелігінің маңыздылығы ... ... ... ... алға ... ... ... мынадай жолмен белгіленеді: сандық
көлемде орталықтандырылған ақша қаражат қорлары, регламентация түрлерімен
пайда болу ... мен ... ... құру және орындалу процессінде
қаржы ресурстарын қайта бөлу жүзіледі.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... бюджеттерді
енгізеді, экономикалық қатынастарға негізделген және тиісті құқықтық
нормалары бар.
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... келесілер болады:
- Республикалық бюджет;
- Облыстық бюджет, республикалық маңызы бар қалалар ... ... ... бюджеті
Республикалық бюджет – бұл орталықтандырылған ақша қорлары, салықтық
және басқада түсімдерден қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік саясаттың жалпы
республикалық және ведомстваларына қарасты мемлекеттік ... іске ... ... ... маңызы бар қалалар бюджеті, Астананың
бюджеті – бұл орталақтандырылған ақша ... ... және ... ... ... ... органдарының облыстар
деңгейінде міндеттерін қаржылық қамтамасыз етуге арналған, республикалық
маңызы бар ... ... ... ... ведомстваларына қарасты
мемлекеттік мекемелердің және ... ... ... ... ... іске асуы.
Аудан бюджеті – бұл орталықтандырылған ақша қорлары, ... ... ... қалыптасуы мемлекеттің жергілікті органдарының аудандар
деңгейінде міндеттерін қаржылық қамтамасыз ... ... ... ... ... және ... саясаттың тиісті
аудандарында іске асуы.
Республикалық бюджет және ... ... ... ... істейді,
олардың жиынтығынан мемлекеттік бюджет құралады. Бюджеттердің әр ... ... ... ... ... ... жұмыс
істеуі, талқылау, бекіту, орындалуы, бақылау және республикалық бюджеттің
және ... ... ... ... есеп ... ... – жаңа қаржылық жылға Қазақстан Республикасының заңымен бекітіледі,
жергілікті бюджет – маслихатпен шешіледі. ... ... ... ... ақша ... ... қалыптасуымен,
қолданылуымен байланысты шығуы арқылы ерекше экономикалық түрі – ... мен ... Олар ... жеке ... ... өзі ... ... болады: объективті және өзгеше; міндетттері: ... ... ақша ... қамтамасыз етеді, шығындардың
бөлінуі ресурстарды орталықтандыруға сай жалпы мемлекеттік қажеттіліктерді
қанағаттандыру үшін ... ... ... табыс болып келеді,
бюджеттік несиелерін өтеу, мемлекеттің қаржылық активтерді сатудан түскен
қаражаттар, ... ... ... ... ... – жұмсалған
қаражаттар болып келеді, бюджеттік несиелер, ... ... алу, ... ... ... өтеу ... Республикасының бюджеттік кодексіне сай кез келген
деңгейіндегі бюджеттер ... ... ... тиіс ... ... ... 13 ... Республикалық және жергiлiктi
бюджеттердiң құрылымы мынадай бөлiмдерден тұрады:
1) табыстар:
- салықтық түсiмдер;
- салықтық емес түсiмдер;
- негiзгi капиталды ... ... ... ... ... ... ... сальдо;
4) таза бюджеттiк кредит беру:
- бюджеттiк кредиттер;
- бюджеттiк кредиттердi өтеу;
5) қаржы активтерiмен жасалатын операциялар бойынша сальдо:
- қаржы активтерiн сатып ... ... ... ... ... ... түсiмдер;
6) бюджет тапшылығы (профицитi);
7) бюджет тапшылығын қаржыландыру (профицитiн пайдалану):
- қарыздар түсiмi;
- қарыздарды өтеу;
- бюджет қаражаты қалдықтарының қозғалысы.
1. Бюдет ...... және ... міндетті төлемдер,
ресми трансферттер, қаржылық ақшаны мемлекетке қайтарымсыз ... ... ... ... ... ... емес және ... ұстамайды, Қазақстан Республикасының бюджеттік кодексімен басқа да
заңды ... ... ... ... ... ... Салықтық түсiмдер - Қазақстан ... ... ... ... және ... ... басқа да мiндеттi
төлемдер.
3. Салықтық емес ... - ... ... ... ... ... капиталды, байланысты гранттарды сатудан
түсетiн түсiмдерге жатпайтындардан басқа, осы ... және ... ... да заң ... ... республикалық,
жергiлiктi бюджеттерге төленетiн мiндеттi, қайтарылмайтын төлемдер мен
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... трансферттерден басқа, бюджетке өтеусiз негiзде берiлетiн ақша.
1. Негізгі капитал сатудан түсетін ақшалар:
- мемлекеттік мүлікті сатудан, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... сатылуынан
түсімдер;
- жер участкелерінінің сатудан түсетін түсімдер;
- материалдық емес активтердің сатылудан, мемлекет иелігіндегі;
2. Ресми трансферттер – трансферттердің бір ... ... ... ... Республикасының Ұлттық қорларының бюджеті.
Бюджет шығындары болып – бюджет қаражаттарының болуы, ... ... ... шығындарының келесі түрлері бар:
1) шығыстар, мемлекеттік мекемелердің қызметін қамтамасыз етеді;
2) ... ... ... өткізілуімен байланысты,
тұрақты мінездердің болуы;
3) мемлекеттік тапсырыс шығындары – тауар мемлекеттік органдары
төлеуі, мемлкеттік саясаттың іске ... ... ... жеке ... ... – шығыстар, Қазақстан Республикасының
заңды актілерімен жеке тұлғаларға ақшалай түрде төленуіне байланысты.
5) заңды тұлғаларға субсидий – ... ... ... ... ... бірлестіктері мен мемлекеттік мекемелекерге
жатпайтындарға бөлінеді.
6) ресми трансферттер – бюджеттің бір деңгейден келесі ... ... ... ... ... ... ... басқада міндеттемелерге кететін шығындары.
Заңды тұлғаларға берілетін субсидилер тек қана әлеуметтік ... ... ... іске ... ... бюджет кiрiстерi мен шығындары арасындағы айырма
ретiнде айқындалады.
Бюджет шығындарының бюджет кiрiстерiнен асып ... ... ... ... ... ... ... бюджет шығындарынан асып түскен ... ... ... ... ... ... ... жалпы көлемi бюджет кiрiстерiнiң
көлемiнен асып түспеуге тиiс. Терiс операциялық сальдоның жол ... ... ... ... орта ... ... [20].
Таза бюджеттiк кредит беру бюджеттiк ... және ... ... ... айырма ретiнде айқындалады.
Қаржы активтерiмен жасалатын операциялар:
1) қаржы активтерiн сатып алуды;
2) мемлекеттiң қаржы активтерiн ... ... ... ... ... ... алу - заңды тұлғалардың, соның iшiнде
халықаралық ұйымдардың қатысу ... ... ... мемлекеттiк
меншiкке сатып алу операцияларымен байланысты бюджет шығыстары.
Бюджеттерде шығындар мен ... ... ... ұстап,
балансын қадағалау тиіс.
Баланс – бұл тепе-теңдік, бюджет құрғанда ең негізгісі мемлекеттің
ақшалай кірістеріі мен ... ... ... ... ... ... көп болуы бюджет артықшылығы профицитке әкедледі. Ол
мемлекеттің ... ... ... ... ... ... қалдығына әкеледі.
Еркін бюджет қаражаттар, бюджеттің жылдың аяқталуында бюджет кезеңінің
соңында құрылған да, арнайы өкімет ... және ... ... алу және кассалық барлық айналым өсуіне және билік органдарының
ммемелекеттік қарыз өтеуге жұмсалады.
Бюджет профицитін қолдану – ... ... ... ... ... қаражаттарының еркін қалдықтардың негізгі арызын
өтеуге беріледі.
Шығындардың кірістен асуы – мемлекет бюджеттінің дефициті дейді. ... ... ... ... орта мерзімді әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... деңгейі мемлекеттің жалпы ішкі
өнімінің 2-3% құрайды. Бұндай жағдайда дефицитті ... үшін ... ... ... ... ... ... жасалады. Бюджет
дефицитінің едәуір өсуі мен көп ... ... ... ... өтей ... ол ... ақша ... қамтамасыз етеді,
ол инфляцияға әкеледі, ақша ... ... ... ақшаның
құнсыздануына, табыстармен өмір сүру деңгейінің төмендеуіне әкеледі ... ... ... ... ... ... мен көрсетілген қызметтерге қосылған құн салығы бойынша ... үшін ... 69,5% ... ... жоспардағы 1 424 373 млн.
теңгенін орнына іс жүзінде 9 861 145 млн. ... ... ... ... себебі ҚҚС қайтарылуға ұсынылған өтініштерге сәйкес
экспортшылардың ҚҚС өтеуі болып табылады. Республика бойынша 2009 ... ... ... ... ... 1 809 271 млн. теңге сомасында ҚҚС
өтелді, бұл ... ... дәл ... ... кері 583 786 млн. ... ... ... салынатын ҚҚС ... ... ... ... ... млн. ... орнын іс жүзіндегі түсім
3 701 733 млн. ... ... ... жылдардың дәл осындай кезеңімен
салыстарғанда импортқа салынатын ҚҚС бойынша түсім 683 510 млн. ... ... өсу ... 122,8% ... ... орындалуына импорт
көлемінің 23,8% өсуі, сондай-ақ жоспарланбаған түсімдер ықпал етті [36].
3.2 Республикалық бюджетке ... ... ... ... 2007 жылы ... ... 19 783 889 млн. теңгені
немесе жылдық жоспардың 104,7% құрайды. Түсімдердің жалпы сомасы олардың
бес санат бойынша түсімдерден ... 1-ші – ... ... 2-ші –
салықтық емес түсімдер, 3-ші – капиталмен жасалатын операциялардан түсетін
кірістер, 4-ші – алынған ресми трансферттер және 5-ші – ... ... ... ... ... ... ... үш санат бойынша түсімдер болып табылады және олар бойынша
атқарылу 105,6% құрайды немесе ... ... ... млн. ... бюджетке 18 951 862 млн. теңге түсті. Бұл ретте ... ... ... ... ... 106,9%, ... емес түсімдер - 98%,
капиталмен жасалған операциялардан түскен кірістер – 60,2% орындалды [6].
Республикалық ... ... ... ... ... ... – 18 164 581 млн. теңге алады немесе 91,2%. 1 445 495 млн. теңге
сомасындағы салықтық емес түсімдер ... ... ... кірістер
көлемінің 8,1%, капиталмен жасалған операциялардан түскен кірістер түсімі –
тиісінше 121 786 млн. теңге және 0,7% ... 2007 ... ... ... ... ... ... туындағаны туралы салыстырмалы
деректер төменде көрсетілген кестеде келтіріледі:
Кесте 2
Республикалық бюджетінің 2007 жылға арналған болжамы және негізгі
макроэкономикалық көрсеткіштер
|Атауы ... ... ... ... |
| ... |болжам | |(4 |
| | | | ... ... ... ... |10 083,0 |10 542,5 |459,5 |
| ... |108,1 |109,4 |1,3 |
| ... % | | | ... ... АҚШ |26,7 |40,3 |6,6 ... |долл. | | | |
| |ЖІӨ % |37,2 |49,8 |12,6 ... ... ... АҚШ |20,4 |26,3 |2,9 |
| ... | | | |
| |ЖІӨ % |28,3 |32,7 |4,4 ... бағасының |Жалпы орта |5-7 |6,9 |5,6 ... ... % | | | ... ... ... орта |125,3 |124,0 |1,3 ... ... ... | | | ... ... |АҚШ ... |65,1 |67,3 |2,8 ... ... ... | | | ... құнға салынатын салық бойынша атқарылу 94,1% ... ... млн. ... орнна республикалық бюджетке 4 681 879
млн. теңге түсті [25].
Қазақстан Республикасының аумағында өндірістен тауарларға орындалған
жұмыстар мен ... ... ... құн ... ... ... үшін ... 69,5% құрайды немесе жоспардағы 1 424 373 млн.
теңгенін орнына іс ... ... млн. ... ... ... ... ... ҚҚС қайтарылуға ұсынылған өтініштерге сәйкес
экспортшылардың ҚҚС өтеуі болып табылады. Республика бойынша 2009 жылы,
тұтас алғанда ... ... ... ... млн. теңге сомасында ҚҚС
өтелді, бұл өткен жылдың дәл ... ... кері 583 786 млн. ... сияқты 2008 жылы Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ұйымдарының тізбесі қысқартылған болатын,
осының нәтижесінде осы тізбеден ... ... ... ... ... ... ... толығымен Республикалық
бюджетке түсті, бұрынғы ... 2007 жылы олар ... ... ... қор арасында бөлінген еді [22].
Қосылған құнға ... ... ... ... 94,1% құрайды,
жоспардағы 4 985 156 млн. теңгенің орнына республикалық бюджетке 4 681 879
млн. теңге ... ... ... ... өндірілген тауарларға орындалған
жұмыстар мен көрсетілген қызметтерге қосылған құн салығы бойынша ... үшін ... 69,5% ... ... жоспардағы 1 424 373 млн.
теңгенің орнына іс ... 986 145 млн. ... ... ... негізгі себебі ҚҚС қайтаруға ұсынылған өтініштерге сәйкес
экспортшылардың ҚҚС өтеуі болып ... ... ... 2008 жылы,
тұтас алғанда нөлдік ставка бойынша 1 809 271 млн. теңге сомасында ... бұл ... ... дәл ... ... көpi 583 786 млн.
теңгеге ... ... ... ҚҚC ... ... 104,% ... 3 540 78 3 млн. теңгенің орыны ic ... ... 3 701 733 ... ... ... ... дәл осындай кезеіңімен салыстырғанда импортқа
салынатын ҚҚС бойынша түсім 683 510 млн. тенгеге артты несеме өсу ... ... ... орындалуына импорт келемінің 23,8% өcyi, сондай-
ақ жоспарланбаған (бір жолғы) түсімдер ыкпал етті.
Акциз бойынша жоспардағы 160 705 млн. ... ... ... ... млн. ... түсті, атқарылу 104,3% құрайды.
Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген газ конденсатын қоса
алғанда шикі ... ... ... ... 56% орындалды, жоспардағы 14
325 млн. теңгенің орынына мұнай өндіретін кәсіпорындардан ... ... ... 8 026 млн. ... ... Азаю ішкі нарықта мұнайды
сатудың кемуімен түсіндіріледі [14].
«Салыктық емес түсімдер» санаты ... ... емес ... ... 98% ... ... 1 480 559
млн. теңгенің орнына ... 1 445 495 млн. ... ... ... ... ... пайдасының үлесінен ... ... ... ... мен ... ... ic ... пайдасы, жоспардағы 9 269 млн. теңгенің орнына
бюджетке 14 143 млн. ... ... ... ... ... 3 045 млн.
тенге, бұл 2006 жылғы қызмет қорытындылары бойынша кәсіпорындардың ... ... ... сомасының артуымен түсіндіріледі. Сол сияқты жоспардың
артығымен орындалуына Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2002 жылғы ... №1297 ... ... ... ... ... ... таза табысын нормативтік бөлуді айқындау,
келісу және бекіту ережелерінде ... 2006 ... ... ... ... ... ... ықпал етті [15].
Заңды тұлғалар мен қаржылық ... ... ... емес
түсімдер 984 656 млн. теңгені құрайды немесе 100 757 млн. ... ... ... 97,5%, оның ішінде:
Қазақстан Республикасы Ұлттық, банкінің табысынан түскен ... 325 ... ... ... ... 325 000 млн. ... сомасында жылдық жоспарға
қарағанда 100,4%;
Қазақстан Республикасы Үкіметінің депозиттері бойынша ... ... ... 112,3% ... ... 25 000 млн. теңгенің орнына 2
684,5 млн. теңгені құрайды, оның ішінде ... ... ... - 2 638,5 млн. теңге, щетел валютасында - 88,3 млн. теңге
және 2,7 млн. ... ... ... «Шағын кәсіпкерлікті дамыту қоры»
АҚ, түсті жоспардың артығымен орындалуы Қазақстан Республикасы ... ... бос ... ... ... ... ... есебінен қалыптасты. Депозиттерге салынған сома 2006 жылы 440
млрд. теңге құрады. Қазақстан Республикасы Үкімтінің ... ... ... ... кезде 2006 жылға арналаған пайыздық ставка
жылдық 2,5% шегінде жоспарланған eдi, нақты пайыздық ставка 2 ден 4% ... ... ... ... арту ... ... ... 368,3 млн.
тенге сомасында жоспарды артығымен орындауға игі ... ... ... ... мен ... ... алынатын
кірістерді коспағанда, өзіне лицензиялық тәртіп белгіленген лицензиясыз
қызметтен алынатын алынған ... ... ... ... 30,9
млн. теңгені құрады;
2. атқарушы санкциялары бойынша ... 166,4 млн. ... 366,6 млн. ... түсті, немесе 214,1%. Жоспардың 2,1 есе артығымен
орындалуы талап қоюлар санының өcyi ... оның ... ... ... ... облысының «РД Казмұнайгаз» АҚ 66,4 млн. теңге сомасында,
Оңтүстік Қазақстан облысы «Қарашағанақ Петролеум Оперейтинг Б.В.» ЖАҚ ... ... ... атқарушы санкцияларды мемлекет кipiciнe өндіріп алу
есебінен қалыптасты;
3. Қазақстан Ұлттык, банкі белгілеген экономикалық нормативтерді
және статистикалық, ... беру ... ... үшін ... ... ... санкциялар сомасының түciмi 0,8 млн.
теңгені құрайды, немесе 0,6 млн. ... ... ... ... ... 0,2 млн. ... мөлшерінде артығымен орындалуы «Валют
Транзит Банк» АҚ, экономикалық нормативтерді ... үшін ... ... Банк операцияларының жекелеген түрлерін ... ... ... ... ... ... ... уақытылы орындамағаны
үшін өсімпүлдар мен айыппұлдар сомасының түсуі жоспардағы 3.4 млн. теңгенің
орнына 4,0 млн. теңге ... ... 113,1%. ... ... ... Қазақстан облысы бойынша «Халықтық банк» АҚ, облыстық филиадынан 0,4
млн. ... ... ... ... ... ... «Халықтық банк» АҚ
жэне «Қазпочта» ААҚ облыстық филиалдарынан 0,6 млн. ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыратын мемлекетік мекемелерден
алынатын басқа да санкциялар мен айыппұлдар бойынша жоспардағы 80,4 ... ... 230,4 млн. ... ... ... 285,7%). ... 2,9 ... орындалуы салық тексерулердің нәтижесінде салынатыннан ... ... үшін ... қаласы бойынша «КФК «Медсервис плюс» ... ... ... ... БК ЖШС, «Интер Фарма К»
ЖШС, «Ромат» фармацевтік компаниясы» ЖШС айыппұлдардың ... ... ... тіркеуден өтпеген жекеменшік кәсіпкерлердің
қызметінен алынатын алынған кірістердің түcyi 0,2 млн ... ... ... қарсы заңнаманы бұзу нәтижесінде алынған кipicтep
түciмi жоспардағы 1 032,7 млн. тенгенің орнына 1 098,9 млн. ... ... 106,4%. ... ... ... қалалық сотының 2006 жылға 3
қарашадағы № 955 ... ... 76,2 млн. ... ... ... ... ... түсімдеріне байланысты.
Кредиттер бойынша сыйақылардың түсімі жалпы сомада 4 163,8 млн.
теңгені құрайды, немесе 4 488,2 ... ... ... ... ... бюджеттен занды тұлғаларға кредиттер бергені үшін
алынатын сыйакылар 2 561,2 млн. теңге мелшерінде түсті, бұл 2 413,2 ... ... ... ... 110,5% ... оның ... мыналар
бойынша:
7. лизинті ұйымдастыру бағадарламасы аясында берілген кредиттер
бойынша сыйақылар жоспардағы 758,9 млн. ... ... 801,4 млн. ... ... 105,7%. ... ... ... өнімді ұқсату бойынша
кәсіпорындар үшін ... ... ... берілген кредиттер бойынша 40,1
млн. теңге сомасындағы «Банк Туран Әлем» АҚ қате есептеген сомаға, ... 2005 ... ... ... тиіс. Қаржы министрлігі мен «Ауылшаруашылығын
қаржылық қолдау қоры» АҚ арасындағы келісімге сәйкес ... ... ... ... ... сомасының 2006 жылы каңтарда ... ... ... ... үшін АДБ ... қарыз аясында
берілген кредиттер бойынша сыйақылар, жоспардағы 380,8 млн. теңгенің орнына
450,4 млн. ... ... ... 118,1%. ... ... ... -қарыз алушының кредитті мерзімінен бурын өтеуіне байланысты;
9. инвестициялық жобаларды қаржыландыру үшін ... АҚ ... ... ... сыйақылар жоспардағы 8,0 млн.
теңгенің орнына 14,4 млн. теңге түсті немесе 183,6%. ... ... ... ... ... ... қою ... жүргізуге
байланысты;
10. мал шаруашылығы өшмдерін өндіруге және оны ... ... ... ... ... ... 192,0 млн. ... орнына
236,5 млн. теңге түсті немесе 123,5% [24,6].
11. Басқа кредиттер бойынша сыйақылар, жоспардағы 713,2 ... ... 792,5 млн. ... ... ... 111,1%. ... ... борышкер кәсіпорындарға қатысты талап қою жұмыстарын жүргізуге
байланысты;
12. өнімді ұқсату ... ... ушін ... ... берілген кредиттер бойынша сыйақылар, жоспардағы 44,0 млн. теңгенің
орнына 6,5 млн. ... ... ... 15,7%. 40,1 млн. ... мөлшеріндегі сома
«Банк Туран Әлем» АҚ түсімдерінің басқа түрінің, дәлірек ... ... ... аясында берілген кредиттер бойынша сыйақылар
кодына ... ... ... ... ... ... арқылы
ауылшаруашылығы өндірісіне берілген ... ... ... млн. ... орнына 24,5 млн. теңге түсті, немесе 172,9%.
Жоспардың артығымен орындалуы ... ... ... ... ... ... ... және кредиттік ресурстарды пайдалану мерзімі
ұзартылды [22].
Қазақстан ... ... ... ... ... ... жеке ... берілген кредиттер бойынша
сыйақылар, жоспардағы 18,0 млн. теңгенің орнына 14,1 млн. ... ... ... ... ... 78,7%. ... орындалмау ce6e6i түпкі
қарыз алушылардың (жеке тұлғалардың) ... ... ... ... ... ... ... органдарға (өзге
максаттарға) берілген кредиттер бойынша сыйақлар, жоспардағы 726,1 ... ... 292,6 млн. ... сомасында түсті, немесе 40,4%. 2006 жылдың
ішіде Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы № 875 ... ... ... және ... ... ... берілген кредиттер
қайта құрылымдалды.
Үкіметтік сыртқы ... ... ... ... ... бюджеттен берілген кредиттер бойынша сыйақылар, жалпы сомасы
424, 3 млн. ... ... ... 608,1 ... ... ... 69,8%, оның ... техникалық кемектің жобасын icкe асыру үшін берілген
кредиттер бойынша сыйақылар жөнінде, жоспардағы 4,2 млн. ... ... млн. ... ... ... 76,5%. Жоспардың жете орындалмауы бюджеттік
кредиттер бойынша сыйақының қалқымалы ставкасынын өзгеруіне және теңгеге
қарағанда АҚШ ... ... ... ... [6];
15. шағын және орта бизнесті қолдау жобасын icкe асыру үшін
берілген кредиттер бойынша ... ... ... 200,6 млн.
теңгенің орнына 180,1 млн. теңге ... ... 89,5%. ... ... ... ... ... өзгеруіне байланысты;
16. ауылшаруашылығын қолдаудың жекешелендіргеннен кейінгі
жобасын іске асыру үшін берілген ... ... ... ... 22,3 млн. ... ... 18,6 млн. ... түсті, немесе 84,9%.
Орындамаудың ce6e6i ... ... ... ... ... ... және теңгеге қарағанда АҚШ долларының бағамының өзгеруі
болып ... ... ... ... ... кемек жобасын icкe асыру үшін
берілген кредиттер бойынша сыйақылар ... ... 78,7 млн ... 70,6 млн. ... түсті, немесе 89,6%. Жоспардан ауытқу бюджеттік
кредиттер бойынша сыйақының қалқымалы ... ... және ... АҚШ долларының бағамы өзгеруіне байланысты;
18. ирригациялық және дренаждық жүйелерді жетілдіру жобасын icкe
асыру үшін ... ... ... сыйақылар жөнінде, жоспардағы 68,1
млн. теңгенің орнына ... ... ... ... ... ... жоқтығына байланысты. Осы жоба бойынша қарыз ... ... ... ... ... ... ... Бүгінгі таңда қаржылық
агенттер қаражатты қайтару жөнінде талап қою ... ... ... Ведомствоаралық комиссияда кредитті қайта құрылымдау ... ... отыр ... ... ... ... ... республикалық бюджеттен
жергілікті атқарушы органдарға ... ... ... сыйақылардың
жалпы сомасы 64,9 млн. теңгені құрайды немесе 396,7 млн. теңге сомасындағы
жоспарға қарағанда 16,6%, оның ... қала ... ... жобасын іске асыруға берілген кредиттер
бойынша сыйақылар, жоспардағы 334,6 млн., теңгенің орнына 20,8 млн. ... ... 6,4%. ... ... ceбeбi ... көлігін дамыту» ХКДБ
қарызы бойынша Алматы қаласы және «Қоғамдық жолаушы көлігі үшін автобустар»
KFW жобасы ... ... ... ... атқарушы органдарының
міндеттемелерді орындамауы болып табылады [9,41].
20. Атырау ... ... ... және ... ... ... үшін ... кредиттер бойынша сыйақылар, жоспардағы 62,2 млн.
теңгенің ... 44,1 млн. ... ... ... 71,1%. Жоспардың орындалмауы
бюджеттік кредиттер бойынша сыйакының ... ... ... жобаны мерзімнен бұрын аяқтау себебінен ... ... күші ... ... ... бойынша заңды тұлғалардың төленген талаптары
бойынша сыйақылар, жоспардағы 80,6 млн. теңгенің орнына іс жүзінде ... ... ... ... 96,9%. ... орындалмауы бағамдық айырмаға
байланысты [7].
Шетелдік мемлекеттердің үкіметтеріне берілген сыртқы кредиттер бойынша
сыйақылар, жоспардағы 320,0 млн. ... ... 328,4 млн. ... ... 102,8%. ... ... ... мынаның есебінен қалыптасты:
Грузия Үкіметі 2006 жылы Қазақстан Республикасы ... мен ... ... ... сәйкес берешекті өтеу жоспарын жасаған болатын. Алайда
Грузин ... ... ... ... ... ... жатыр, өйткені
борыштың негізгі сомасы 2001 жылдан бастап өтелмей келеді.
Басқа да салықтық емес ... ... ... ... 30 718,0 млн.
теңгенің орнына 32 212, 1 млн. теңгені құрайды немесе 103,1%, оның ішінде:
20. анықталмаған түсімдер - 2,4 млн. ... ... ... және қосылған баждарды бөлген кезде ... ... 48,8 млн. ... ... 56,0 млн. ... құрайды
немесе 112,7%. Осы сома Стокгольмде 1967 жылы 14 шілде де қайта қаралған
белгілерді халықаралық, тіркеу ... ... ... ... ... ... ... атқаруға уәкілетті тұлғалардың немесе ... ... ... ... мүлікті немесе заңсыз көрсетілген
қызметтердің құнын өз еркімен тапсыруынан ... ... ... ... түсімдері жоспардағы 1,2 млн. теңгенің орнына 1,4 млн. теңгені құрайды
немесе 112,2%. Жоспардың ... ... ... ... ... нәтижесінде 0,1 млн. теңге сомасындағы «Әскери қойма ... ... ... ... ... мүлік және Астана қаласы
бойынша 0,1 млн. ... ... ... ... мүлікті өз еркімен
тапсыруға байланысты жеке тұлғалардан түскен түсімдермен түсіндіріледі [9];
21. республикалық бюджетке түсетін ... емес ... ... ... 30 275,9 млн. ... орнына 30 727,1 млн. теңгені
құрайды немесе жоспарға қарағанда 103,0%. Асыра орындау «Интергаз Орталық
Азия» ЖАҚ, ... ... тыс ... ... ... ... ... түсімдердің орындалуы біржолғы түсімдермен анықталады, мәселен ... ... су ... ... соттың шешімімен 110,0
млн. теңге мөлшеріндегі жымқырған ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
мекемелердің дебиторлық, депоненттік берешектерінің түсімдері, ... млн. ... ... 210,1 млн. ... ... ... 138,6%.
Жоспардың 1,4 есе артығымен орындалуы мемлекеттік мекемелердің дебиторлық
берешегін қайтарумен және депоненттік берешектерін ұлғаюымен түсіндіріледі;
23. ... ... ... ... пайдаланылмаған
қаражаттарды қайтару, жоспардағы 424,7 млн. теңгенің орнына 322,9 ... ... ... 76,1 %. ... орындалмауы түсімдердің жүйесіз
сипатымен түсіндіріледі [5].
«Алынған ресми трансферттер» түсімдер ... ... ... ... ... ... теменгі тұрған органдарынан алынған
ресми жоспардағы 138 870,0 млн. теңгеннің орнына 122 672,9 млн. ... ... 95,4%, оның ... ... және ... ... 3
Қалалық және облыстық бюджеттердің жоспарлануы
|Атырау облысы | |44 668,6 млн. ... ... ... | |20 139,1 ... ... каласы | ... млн. ... ... ... | |2 8041,1 млн. ... |
Маңғыстау облысының ... ... және ... және ... ... ... ... бойынша жоспар республикалық бюджетке толық
көлемде орындалды.
Атырау облысы бойынша бюджеттік алулардың ... 44 668,6 ... ... немесе жоспарға қарағанда 87,6%. Республикалық бюджетке 6
197,1 млн. теңгенің түспеу ceбeбi Атырау ... ... ... ... ... ... болды, ол 93,2 % орындалды.
«Кредиттерді қайтару» түсімдерінің санаты бойынша атқару.
Республикалық бюджетке 2007 жылы сомасы 32 499,8 млн. ... ... ... 99,3% ... ... ... ... ішкі кредиттерді қайтару жоспардағы 26 549,4 млн. теңгенің орнына 26
645,3 млн. теңгені құрайды ... 100,7,0% ... ... заңды тұлғаларға берілген кредиттерді қайтару
сомасы 10 518,8 млн. теңге жүзеге асырылды және берілген кредит ... ... ... ... 108,1%:
* лизингті ұйымдастыру бағдарламасының аясында - 758,9 млн. теңге, 2 123,6
млн. теңге бұл ... ... ... сомасын 122,8% құрайды.
Жоспардың артығымен орындалуы 2007 ... ... ... ... ... ... қаржылық қолдау қоры» АҚ, арасындағы келісімдерге сәйкес
лизингті ұйымдастыруға берілген кредит бойынша соманы өтеуге байланысты, ал
ол 2006 жылдың желтоқсанында түcyi керек ... ... ... жоқ ... ... келтіруге және оңалтуға
«Медетші қор» РМК - 650,1 млн. ... ... ... ... ... ... түпкі қарыз арушылар өзінің міндеттерін орындауына
байланысты [19].
* тиімділігі ... ... ... ... арналған
«Қазақстанның Эксимбанкі» ЖАҚ - 250,7 млн. ... ... ... ... ... ... орындалуы қаржы агенттерінің мерзімі өткен
қыздардың қайтару жөнінде талап қою-қуыну жұмыстарын жүргізуіне байланысты.
«Ауыл ... ... ... ... ... ... кредиттер ретінде жоспардағы 16,0 млн. теңгенің
орнына 1 млн. теңге орындалды немесе 6,3%. ... ... ... ... ... ... ЖАҚ өзінің міндеттерін орындамауына
баланысты;
ретроактивті ... ... - ... ... ... 100,3 млн.
теңге мөлшерінің орнына 100,4 млн. теңгені құрайды немесе 100,1%;
ауылдық кредиттік серіктестер жүйесі арқылы ауыл ... ... - ... ... 640,7 млн. ... ... ... жоспарланған
сомаға қарағанда 100,0% [5];
дерективалық кредиттер - көзделген 406,1 млн. теңге мөлшердегінің ... млн. ... ... ... ... 147,4%. ... артығымен
орындалуы Қаржы министрлігімен берешек-кәсіпорындарға катысты мерзімі өткен
берешекті қайтару жөнінде талап қою жұмыстарын жүргізуіне байланысты;
ішкі республикалық есепке алу нәтижелері ... - 100,3 млн. ... ... ... ... ... 100,6 млн. ... мөлшердегінің 99,5%;
меншікті айналым қаражаттарын толтыру үшін - 1,4 млн. теңге немесе 100,1%;
экономикасын қайта құру қоры қаражаты есебінен - 80,6 млн. ... ... ... 104,5% ... ... секторы үшін АБР-дың бағдарламалық қарызы аясында - ... ... ... ... ... ... ... артығымен
орындалуы қарыз алу-банкілері кредиттерді алдын ала өтеуіне байланысты;
- өзге де ... ... ... де ... - ... ... млн. ... құрайды, немесе жоспарға қарағанда 104,4%. «Қазақстан
Республикасы Ішкі істеp министрлігінің ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Үкіметінің
12.03.1996 жылғы №293 қаулысына сәйкес берілген тауар кредиттері бойынша
мерзімі ... ... ... байланысты артуы.[ 18]
2007 жылы Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаржылық агенттері арқылы
жеке тұлғаларға республикалық бюджеттен ... ... ... млн. ... ... ... артығымен қайтарылды немесе
сомасы 3,8 есе қамтамасыз етті, оның ... ... ... беру кредиттерін қайтару 802,4 млн. теңгені ... ... ... ... пайдаланбаған қаржыларын
республикалық бюджетке қайтару нәтижесінде жоспарланған жылға сомасы ... асып ... 2007 ... ... ... кредиттерін қайтару жоспарланбады, 30,6
млн. теңге түсімі ... ... беру ... ... ... ... сомалардың салдары болып табылады,
* тұрғын үй құрылысы және тұрғын үйлерді сатып алу бағдарламасының аясында
берілген кредиттерді қайтару -250,9 млн. ... ... ... ... ... ... ... қарыз алушылар кредиттерді алдын ала
өтеуге, сондай-ақ мepзiмi өткен берешектерді өтеуге байланысты.
Республикалық ... ... ... ... ... ... ... 92,2%, немесе 12 287, 0 млн. теңге сомасы
өтелді, бұл ... ... жэне ... ... ... арналған кредиттер толық көлемде сомасы 10 500,0 млн. теңге
қайтарылды.
кассалық алшақтықты жабуға берілген кредиттерді қайтару -2006 жыл ... ... ... ... ... қордан кредиттер
алуға арналған жергілікті ... ... ... ... ... ... ... де мақсаттарға берілген кредиттерді қайтару жоспардағы 1,442,3 ... 1,574,0 млн. ... ... ... 109,1%. Жоспардың артығымен
орындалуы 2007 жылдың бюджеттін нақтылаған кезде ... ... ... ... Павлодар облысы жергілікті атқарушы органының борышын қайта
құрылуына, және осыған байланысты жылға арналған жоспар соммасының ... ... ... ... ... ... тұлғаларға
республикалық бюджеттен берілген кредиттерді қайтару, бip жылға арналған
жоспардың соммасы 1,876,5 млн. ... ... ... 1,702,2: ... ... ... 91,0% оның ... icкe асыру үшін берілген кредит
бойынша:
- ... ... ... ... 10,7 млн. ... және ... орындалмауы болжамдық керсеткіштерді артық керсетуге байланысты;
- ... және орта ... ... жоспары -656,3 млн. теңге және
97,4% Жоспардың ... ... ... ... ауыл ... ... ... кейінгі жобасы -652,
млн. теңге және 89,4%. ... ... ... ... саласындағы техникалық көмек жоспары - 384,6 млн. ... және ... ... бағамдық айырмаға байланысты [5];
ирригациялық және дренаждық жүйелерді ... ... - 54,0 ... ... ... бюджетке кредит шарттардың талаптары бойынша
қарыз алушылар міндеттемелерін орындамау ... ... ... жылы ... ... ... есебінен республикалық бюджеттен
жергілікті атқарушы органдарға көлікті дамыту жоспарын icкe ... ... ... берілген кредиттерді қайтару жоспардағы 1,070 млн. теңге
тек 77,4% жузеге асырылды, яғни 828,5 млн. ... ... ... ... ... жергілікті атқарушы органдары «Қоғамдық
тасымалдау келігі үшін автобустар» KFW жоспары бойынша жэне ... ... ... ... дамыту» ХКДБ қарызы бойынша өзінің
міндеттемелер орындалмауы болып ... ... ... ... ... ... мемлекеттік гаранттар бойынша
талаптарды қайтарудың жоспары 124,4 % ... және ... 4 854,5 ... түсті, оның ішінде:
- төленген мемекеттік кепілдер бойынша ... ... - ... млн. ... ... жоспарға 123,6 %. Жоспардың артығымен орындалуы
Қаржы министрлігіт кредиттік және конкурстық өндірісті қайтару жөніндегі
талап ... ... ... ... ... кредиттері, берешектерді өтеу есебінде мемлекеттің есебіне
алынған немесе қайтарылған мүлікті сатудан, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... қаражаттары бойынша
түскен түсімдер 116,6 млн. теңгені құрайды және 66,7 млн. теңге соммасында
жоспарланғаннан 1,7 есе мөлшерде ... ... ... ... ... ... өткен берешегін өтеу есебіне сатылған қаражатың
түсуіне байланысты.
Шетел мемлекеттеріне үкіметтеріне берілген сыртқы кредиттерді қайтару
шотындағы түсімдер жоспардағы 1,536,2 млн. ... ... ... ... ... ... ... Қaзipгi уақытта Грузия
борышының құрылымын ... ... ... ... клубының және
Грузияның 2001 ... 6 ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Грузияға берілген кредиттердің құрылымын
өзгерту мәселесі бойынша Грузия тарабымен келіссөздер жүргізілуде. Бұл
ретте, 2006 жылы ... түсyi ... ... 1996 ... ... № 63-1 ... қол ... Қазақстан Республикасының Үкіметі
мен Грузия Үкіметі арасындағы Қазақстан ... ... ... ... ... ... бойынша Грузия Үкіметінің
берешегінің құрылымын қайта ... ... 1999 ... 1 ... жоспарланған болатын [18].
3.3 Республикалық бюджет жүйесіндегі шығыстарының атқарылуы
Республикалық бюджеттің шығыстары шығындар мен кредиттерден тұрады.
Тұтастай ... 2007 жылы ... ... саны 437 ... ... ... ... бюджеттік багдарламалардың 41-інші
әкімшісі жүзеге асырды. Барлық бюджеттік бағдарлдамалардың шығыстарына 2
027,0 ... ... ... іске ... 1 995,6 ... немесе атқарылуы жоспардың 96,9 %-ын құрады.
Шығындар бойынша ... ... ... ... 422 ... бағдарламалармен берілді, оларға 1
977,9 млн.теңге сомасында жоспар кезінде 1948,9 ... ... ... % ... ... мемлекеттік қызметтер» шығыстарының фунционалдық тобы
бойынша атқарылуы.
Осы функционалдық топтың шеңберінде ... ... ... бойынша 67 бюджеттік бағдарламаларды іске асыру көзделді [13].
«Жалпы сипаттағы мемлекеттік қызметтер» фунционалдық тобы бойынша 2006
жылғы шығыстардың ... 126 304,3 ... ... - 122 ... немесе жылдық жоспардың 97,4 %-ын құрады. Пайдаланылмаған
қаражаттың ... ... 2 663,4 ... оның ... ... ... нәтижелері бойынша үнемдеу – 420,1 млн. ... ... ... пайдалануға – 84,7 млн. теңге қайтарып алынды.
Осы функционалдық топтың бюджеттік бағдарламаларын іске ... ... ... ... ... қол жеткізу
үшін қажетті бюджет қаражатының оңтайлы ... ... ... және ... ... ... ... ic-
шаралардың орындаудың жоғары көрсеткіштерімен бағаланады. ... 486 ... саны ... 16 ... немесе жоспарланған ic-
шараның санынан 3,3 %-ы орындалмаған [8].
Бюджеттік бағдарламаларды басқару тиімділігінің көрсеткіші ... ... ... ... көзделген ic-шаралар
көлемін орындау болып табылады. Осы функционалдық топ бойынша ... 2006 ... ... (96,1%) 1,2 %-ға ... 2006 жылы ... ... ... 2005 жылмен салыстырғанда 222,7 млн. теңгеге
азайды. Жалпы ... осы ... топ ... ... ... ... бюджет бойынша төменгі үлес салмағын жете игермеу
бюджеттік бағдарламаларды басқарудың тиімділігі туралы куәландырады.
Бюджеттік бағдарламаларды icкe ... ... ... ... ... ... мемлекеттік қызметтерді орындауға қаржылық қызметті бөлумен
сипатталады.
Бюджеттік бағдарламалардың нәтижелігі өкілетті, атқарушы және басқа да
мемлекеттік органдардың оларға жүктелген ... ең аз ... ... ... ... ... Әкімшілігінің 3 бюджеттік
бағдарламалары бойынша шығыстардың жалпы сомасы 1 932,1 млн. теңгені немесе
жоспардың 99,9 %-ын ... оның ... ... ... ... ... ... ету» жоспарымен
1,480,7 млн. еңге көзделді, 1,480,0 млн. ... ... ... 99,9 %
пайдаланылды. 0,7 млн. теңге сомасында пайдаланылмаған қаражат қалдығы - ол
еңбек ақы қоры ... ... ... аппаратына iccaпapғa
жіберілгендердің кірістерінің салық салу жөніндегі жеңілдіктерін қолданумен
байланысты әлеуметтік салықты төлеу бойынша үнемдеу, соттардың ... ... ... ... ... бойынша және өзге де
ағымдағы шығындар бойынша үнемдеу;
«Мемлекеттің ішкі және сырткы саясатының стратегиялық аспектілерін болжамды-
талдамалық жағынан қамтамасыз ету» жоспарымен 116,3 млн. ... ... 116,3 млн. ... ... ... 100 %-ын құрады. Қаражат
толық көлемде Қазақстан Республикасы Президенті ... ... ... ... ... және оның материалдық-техникалық
базасын нығайтуға жіберілді;
«Мұрағат қорының, баспа басылымдарының сақталуын қамтамасыз ету және оларды
арнайы пайдалану» 266,8 млн. теңге көзделді, ... ... 100 ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Президентінің
Мұрағатын ұстауға, оны жабдықпен ... және ... ... ... ... жіберілді.
Қазақстан Республикасы Парламентінің Шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... 4 581,3 млн.
теңгені немесе жоспардың 97,2 %-ын құрады, оның ... ... ... ... ... қамтамасыз ету» - 4 569,9
млн. теңге немесе 97,1 %. Бағдарламаның мақсаттарына жете пайдаланылмаған
қаражаттың 150,6 млн. ... 2,9 млн. ... - ол ... ... ... үшін ... алу және 146,7 млн. ... - Парламенттің
жаңа ғимаратының тапсыру мерзімін ең кеш мерзімге ауыстырумен байланысты
ұстауға және ... ... ... ... ... ... қалдығы;
«Заң жобалары мониторингінің автоматтандырылған жүйесін құру» - 22,4 млн.
теңге немесе жоспардың 100 %. Қаражат «Қазақстан Республикасы ... ... ... ... және ... ... ... растау үшш компьютер сатып алуға жіберілді [34].
Қазақстан Республикасы Премьер-Министрі ... ... ... ... немесе 1,225,1 млн. теңге сомасында жоспардың 99,8 % құрады.
Пайдаланылмаған қаражат қалдығы 0,9 млн. теңге сомасында ... қоры ... ... бойынша үнемдеу есебінен құрылды. Қаражат Қазақстан
Республикасы Премьер-Министрі Кеңсесінің ... ... ... ... ... және ... ... Адам құқықтары жеңілдеп ұлттық орталықтың қызметін қамтамасыз
етуге - 44,5 млн. теңге немесе ... ... 100% ... ... Ішкі ... ... ... қоғамдық
тәртіп саласындағы саяси мүдделерін қамтамасыз ету» бюджеттік бағдарламасы
бойынша 28,0 млн. ... ... ... ... ... жоспардың
100% құрады. Ұйымдасқан қылмысқа қарсы күресті үйлестіру жөніндегі бюроны
ұстауға, Интерполдың Бас Хатшылығындағы ... ... - ... өкілін ұстауға үлестік жарналар енгізілді.
Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрлігіне шығыстардың ... ... ... ... 7 ... бағдарламаны іске асыруға 28 460,4
млн. теңге көзделді, олардың ... 128 149,7 млн. ... ... ... 97,9% құрады, оның ішінде бағдарламалар бойынша:
«Сыртқы саяси қызметті қамтамасыз ету» 28 477,1 млн. ... ... ... ... Жете ... ... 128,3 млн. ... құрады, олардың
ішінде 120 млн. теңге министрліктің жаңа ... ... ... ... ... жете ... ... және басқа да халықаралық органдарға ... ... ... ... ... 63 халықаралық ұйымдарға
түсу, үлестік жарналарды төлеу және берешекті өтеу, 2006 ... I ... ... ... жарналарын төлеу жүзеге асырылды және мүшесі, Қазақстан
Республикасы болып табылатын 16 ... және ТМД ... да ... ... экономикалық қауымдастығының жанындағы Қазақстан
Республикасының және оның ... ... ... ТМД ... ... және ТМД ... Кеңес жанындағы Экономикалық мәселелер
жөндегі комиссияда Қазақстан Республикасының Тұрақты ... ... ... ... нәтижесінде бағдарлама бойынша 2 588,1 млн.
теңгені немесе жоспардың 100 % құрады;
Осы функционалдық топта 13 ... ... icкe ... ... ... Қаржы министрлігінің шығыстары 32 804,1
млн. теңге сомасында көзделді. Атқарылуы 32 697,5 млн. ... ... ... 99,4%, оның ... ... ... «Мемлекеттік бюджеттің атқарылуын және оның ... ... ету» - 24 852,6 млн. ... ... ... 99,8%. ... 58,7 млн. теңге сомасында жете орындалмаған қаражаттың есепті
жылы қаражатты мақсатсыз пайдаланғаны үшін ... алу 26,6 млн. ... ... мемлекеттік сатып алудың нәтижесіндегі үнемдеу 12,5.
млн. теңгені және пайдаланылмаған қаражаттың қалдығы - 18,6 млн. теңгені
құрады;
* «Министрліктер үйі» ... күiп ... және ... ... ... млн. теңге сомасында қаражат жұмсалды немесе ... 99,3%, ... ... сомасында қаражаттың қалдығы - «Министрліктер үйі» ғимаратын
сақтандыру жөнінде және SDH ... ... EI ... ... ... ... ... үнемдеу. Осы бағдарламаның қаражаты есебінен
«Министрліктер үйі» ... ... ... ... ... апатсыз жұмыс icтeyiн қамтамасыз етілді, мемлекеттік қызметшілер үшін
қалыпты еңбек және әлеуметтік-тұрмыс жағдайлары жасалды;
* «Жеңілдікті тұрғын үй ... ... ... айырманы төлеу» - 98,8
млн. теңге жұмсалды немесе ... 100%. ... іске ... 2005 жыл үшін ... үй ... банкі» ЖАҚ берген жеңілдікті
кредиттер бойынша бағамдық айырманы төлеу жүзеге асырылды;
- ... ... мен ... ... ... бойынша
ақпараттық жүйелердің жұмыс істеуін қамтамасыз ету» - 1 900,1 млн. теңге
сомасында жоспар кезінде, 1 884,6 млн. ... ... ... ... ... 14,5 млн. теңге сомасында жете пайдаланылмаған қаражаттың
жалпы сомасынан 6,1 млн. ... ... ... ... ... ... мемлекеттік сатып алу шарты бойынша үнемдеу, 8,4 млн. Теңге -ЕуроАзЭҚ
мемлекет-мүшелері арасында өткізілмеген бейнеконференциялардың қатары,
бейнеконференцияларды ... ... ету үшін ... ... алудың қажеттілігі болмады;
- «Елдің экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін қажетті,
сондай-ақ қоғамдық және ... мәні бар ... ... алу» - 144,3 ... ... eсепті жылға жоспардың 100%. Бағдарламаны icкe ... ... ... ... ... барысында «Шығыс
Қазақстан аумақтық электр желісі компаниясы» ЖАҚ акциялардың мемлекеттік
меншігіне сатып ... ... ААҚ, ... РЭС» AAҚ ... ... ААҚ, «Семей ТЭК» ААҚ - Шығыс Қазақстан облысының ... ... ... ... ... ... бақылауды қалпына келтіру үшін;
- «Акцияларының мемлекеттік пакеттері республикалық ... ... ... ... ең төменгі мөлшерін
қамтамасыз ету» - 426,0 млн. ... ... бip ... ... 100%.
Бағдарламаны icкe асыру шеңберінде елдің экономикасы үшін мәні бар ... ... ... ... ... ... 2008 жылға дейін
жекешелендіруге жатпайтын 8 акционерлік қоғамның жарғылық капиталын
ұлғайтуға ... ... ... ... ... үй құрылыс жинақ салымдары бойынша сыйақылар төлеу» - ... ... ... жоспардың 100%.
Осы функционалдық топта Қазақстан Республикасы ... ... ... ... 7 ... бағдарламалары бойынша
шығыстар 1 897,4 млн. теңгені құрады немесе 1 918,5 млн. ... ... 97,7%, оның ... ... бойынша:
- «Стратегиялық, индикативтік және бюджеттік ... ... ... жұмысын қамтамасыз ету» - 790,2 млн. теңге немесе 790,7
млн. теңге сомасында жоспардың 99,9%. 0,5 млн. теңге ... ...... ... ... ... ... ұйымдастыру
жөніндегі қызметтерді төлеу бойынша үнемдеу және ic-caпap шығыстарын төлеу
жөніндегі қаражат ... ... ... ... ... ... - 338,3 млн.
теңге немесе 368,0 млн. ... ... ... 92%. Орындалмаған
қаражаттың қалдығы 28,7 млн. теңге, оныц ішінде 2,9 млн. ... ... ... ... ... ... ... болған үнемдеу, және
сервер сатып алуға арналған қаражат қалдығы 24,8 млн. кетік басқарудың
ахуал жүйесі ... ... ... кезеңін құру бойынша, техникалық
құралдарды және бағдарламалық қамтамасыз етуді орнату, жүйені тәжірибелі
пайдалануды енгізу, жүйенің техно-жұмыс ... ... ... ... ... блок ... ... құру, моделдердің өзара
қатынасы материалдық аппаратының және тетіктерін әзірлеу және ... ... ... ... 8 ... ... ... қызметтер
алынды. Мемлекеттік басқарудың ахуалдық жүйесін құру үшін 5 ... ... ... ... ... - 5 жиынтық, серверлік жабдық
1 жиынтық, мультимедиялық жабдық - 1 ... ... ... ... сатып алынды [33];
«Қазақстан Республикасы Экономика және ... ... ... ... құру» - 244,9 млн. теңге немесе жоспардың
100%. Бағдарламаның қаражаты есебінен есептеу ... ... ... ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... қалыптастыру»
біріктірілген ақпараттық жүйесін дамыту жөнінде ... ... ... ... ... кipic ... жобасын қалыптастыру»,
«Бюджеттің болжамдық көрсеткіштерін анықтау», «Бюджеттің шығыс бөлігінің
жобасын ... «АБП ... ... ... «НИС ... кіші ... ... және енгізу, 13 облыс, Астана және Алматы
қалаларында «Жергілікті бюджеттің жобасын ... ... ... ақпараттық жүйені қальштастыру үшін арнайы жабдықталған серверлік
үй-жай ... ... 38,1 млн. ... ... немесе есепті кезең
жоспарының 100%. Бағдарламаның шеңберінде оның паспортымен көзделген ic-
шаралар жүзеге асырылды [24];
«Қазақстан ... ... ... ... ... ... бойынша халықаралық рейтингілік агенттіктерімен өзара ... - 42,4 млн. ... ... 44,2 млн. ... сомасында бip жылға
жоспардың 96,5%. 0,8 млн. теңге ... ... ... - ... төлеудің нәтижесінде қалыптасқан бағамдық айырма. Бағдарламаны
icкe асырудың нәтижесінде Standard & Poor's, Moody's ... Service ... Rating Ltd ... ... ... ... ... Рейтингілік агенттіктер өкілдерін визалық қолдау төленді;
«Әлеуметтік-экономикалық дамудың талдамалық зерттеулері» - 336,9 млн. теңге
немесе 346,1 млн. теңге сомасында eceптi ... ... 97,6%. ... ... - 8,2 млн. ... ... саласында, жүргізілген
мемлекеттік сатып алулар бойынша және «Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ic-қимылы жөніндегі
ұсыныстарды пысықтау» тақырыбы бойынша өткізілмеген тендерден ... ... ... үшін ... төлеудің нәтижесінде бағамдық
айырмадан қалыптасты;
«Қазақстан Республикасының Индустриялық-инновациялық дамуы
стратегиясын іске ... ... ... ... ... - 1,2 млн. ... 3 млн. ... сомасында есепті кезеңде жоспардың 41,2%. Жете игермеу
1,8 млн. теңге сомасы - ... ... ... ... ... функционалдық топ бойынша Қазақстан Республикасы Білім және ғьлым
министрлігінің 2 ... ... icкe ... 6 705,4 млн. ... 6 590,2 млн. ... пайдаланылды немесе бip жылға жоспардың 96,9
%, оның ішінде бағдарламалар бойынща:
«Іргелі және қолданбалы ғьлыми зерттеулер» - 6 554,9 млн. ... ... ... млн. ... ... бip жылға жоспардың 96,9%. Жете пайдаланылмаған
қаражаттың жалпы сомасынан - 228,7 млн. теңге, 10,7 млн. ... ... - ... ... емес ... қайтарып алу, 218 млн. теңге
- «Прогресс» НПО ... ... ... құруға арналған ... ... ... ... ... ... ... құру көзделмеген себеп бойынша eceптi жылы игерілген ... icкe ... ... 21 ... ... ... 177 ғылыми
жобалар бойынша қолданбалы ғылыми зерттеулер жүргізілді, 10 ... ... ... ... ... 42 жоба
бойынша Ғылым қоры арқылы бастамашылық және қатерлік ... ... ... ... ... ... ... - 488,3 млн.
теңге немесе ... 100%. ... ... ... ... ... үшін ... құралдарды сатып алу және орнату, бірыңғай
мультисервистік ортаны ... ... ... мен ... ... ... алу ... бағдарламаның паспортында көзделген ic-
шаралар орындалды. Астана қаласындағы 21 ... ... ... жобаны енгізуге дайындық жүргізілуде [27].
Мемлекеттік қаражатарының орталықтандырылған ақша ... ... ... ... ... ... істеуі ерекше экономикалық
бюджеттің шығын және табыс формаларының ... ... Олар ... жеке кезеңдерін білдіреді. Екі ... ... өзi ... ... ... ... ... Табысты мемлекетті керекті ақша қаражаттарымен қамтамасыз
етеді.
- Шығындар ... ... ... ... ... бөлінеді.
Табыс және шығын құрамы мен құрылымы мемлекеттің бюджет салық саясатының
бағыты мен орындалуына тәуелді, олар ... ... ... ... ... жүзеге асырады.
Осыған байланысты мемелкет шығынын жүзеге асыру мен табысты қалыптастыру
әдістері және ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының бюджетке төлемдер мен салық жүйесі тұрақсыздық мінезге ... мен ... ... ... мен ... бюджеттік сыныптамамен
анықталады. Бюджеттік сыныптама табыстар мен шығындар
топтамасының ... ... ... білдіреді, олар мемелкеттік
қаржылық органдарының барлық бюджет ... ... ... ... ... мемлекеттің әлеуметтік дамуын және макроэкономикалық
бағдарлама, болжам және жоба арасындағы тығыз ... ... ... ... ... ... ауыл шараушылығын қаражаттандыруға және
әлеуметтік мәдени жұмыстарды қаржыландыруға бюджеттік ... ... ... ... Даму бюджеттіне инвестициялық және
инноновациялық қызметтерді және басқа шығындарын ... ... ... ... ... ... нормалардан және әлеуметтік
қамсыздандырудың қалыптасқан деңгейіне шығатын ағымдағы қаржылық ... ... ... ... ... бюджеттің құрамдас
бөлігінің анализі мемелкеттің жаңа қосымша шығындарына ұқыпты қастыруына
мүмкіндік береді. Мұнда сатылап ... ... жеке және ... ... ... ғана ... ... Бюджеттің
болжанған шығындары міндетті түрге ие болмауы керек және оларды жоғарғы шек
деп қарастыру керек, яғни егер ... ... ... ... мүмкін емес болса, онда мемлекеттік шығындарды азайту керек.
Табыс пен шығынның мұнадай ... мен ... ... сыныптамамен
анықталады.
Бюджеттік сыныптама - функционадық ведомствалық және ... ... ... ... ... мен ... ... топтастырылуын белгілейтін нормативтік құқықтық акт. Бірыңғай
бюджеттік сыныптама мемлекеттік бюджеттің экономикалық және ... ... ... және ... мен ... ... мен мекемелердің қаржы
жоспарларымен тығыз байланысын қамтамасыз етеді; жеке сметалар мен ... ... ... береді, құрама жоспарлар мен бюджеттің
жазбаша тізбeci арасындағы үйлесулі қамтамасыз етеді.
1996 ... ... ... ... ... бөліктерді қамтыды:
бөлім, параграф, бап, тарау. Алайда, ұзақ уақыт қолданылып келген сыныптама
бюджет ... ... оған есеп ... және ... ... ... ... қaзipгi заман талаптарына сай болудан
қалды. Сондықтан 1996 жылдан бастап ол ... ... ... ... ... ... [13].
Бюджеттік сыныптама автоматтандыру құралдарын қолданатын басқарудың
жоғары жеделдігіне жату үшін түсімдер мен шығындарды ... ... ... етіп ... ... береді.
Дағдыдағыдай, кірістердің көзі салықтар немесе оларға бара-бар
төлемдер болып табылады. Бюджеттің ... - ... ... салықтардан, алымдардан және бюджетке төленетін басқа да міндетті
төлемдерден алынатын түсімдердің, салыққа жатпайтын және өзге ... ... ... ... ... түсетін
кіріістердің көлемі.
Республикалық бюджеттің қалыптасуы – негізгі мақсаттарға қаражаттарды
бағыттауда мемелкеттің ... ... ... ... ... ... ... өндірістік және әлеуметтік салаларды дамыту;
әлеуемттік ... ... ... ... биліктің және
басқарудың ұйымдарына шығындар; қауіпсіздікке шығындар; түрлі түсімдердің
төлем ... ... ... ... уақыты және негізі болып
Қазақстан Республикасының республикалық бюджетіне қаржылардың тұрақты
түсуін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
пособиялар, денсаулық сақтау, ағарту т.с.с.
Шығындардың ауқымды бөлігі экономиканы және ... ... ... ... ... ... ... түрінде
беріледі. Ал қалған сома мемлекеттік органдарды қамтамсыз етуге жұмсалады.
Шығындардың ... ... ... ... байланысты төртке бөліді: категория, класс, ... ... ... ... ... несеилер беру,
царжьшандыруды камтиды. Ал класс, подкласса және ... ... мен ... ... ... ... республикалық бюджеттің
шығын бөлігін ағымдағы шығындар және даму ... деп бөлу ... ... ... ... ... ... жұмсалады. Мысалы, сырткы саяси, қаржылық, салық, ғылыми
қызмет, қорғаныс, ... ... ... ... ... саясаттың белсенді құралы болып табылады. Салық көмегімен
мемлекет қайта бөлу үрдісіне әсер етеді.
Біздің ... 10 ... ... ... ... және жеке ... ... экономиканы құру жолында.
Мемлекет өзінің тәуелсіздігін алғаннан кейін ... ... Жаңа ... қатынастарды реттеуде мемлекеттің
функциясы мен рөлінің өзгеруі сияқты ... ... және ... ... және ... ету ... ... да
ipi қаржылық шығындарды қажет етті [33].
Осы кезең бойы бюджеттік процессті жетілдіруге үлкен жұмыс ... ... ... ... ... ... ... ұшырап, қайта-
қалыптасу кезеңдерінен өтті. Оларды шартты үш кезеңге ... ... ... әлеуметтік бағытталған нарықтық экономикаға көшу бастауы
деп айтуға мүмкіндік береді. Сонымен катар, объективті жағдайлар күшіне,
мемлекет бюджеттік сферада ... ... сай ... ... мәжбүр
болды. Олар қоғамның әлуметтік - ... ... ... ... жүйе ... жасауға мүмкіндік бермейді. Жаңа бюджеттік жүйе
жұмыс iстеуінің құқықтық негізін салу ... ... сай ... ... бақылау комитеті және Қазақстан Республикасының қаржы
министрлігінің қазына Комитеті. Жаңа комитеттердің әлсіз ... және де ... ... ... бюджеттік
процесстердің айқындығын жоғарлатуға және қаржылық пен нығаюына, әсіресе
бюджеттік қаражаттардың шығындалуының ... ... ... ... Жаңа ... ... кейін елдегі бюджеттік
жүйенің қайта қалыптасуы жеделдетілді. Мемлекеттік жергілікті бюджеттердің
өкілеттіліктерінің жұмысы ... ... ... жүйенің
екідеңгейлі жұмыс істеуінің құқықтық базасы қалыптасты.
Екінші кезең экономикалық ... ... ... ... ... ... ... салды. Денсаулық, білім және
Қазақстан азаматтарының әл-ауқаты жұмыссыздық пен кедейлікке қарсы ... ... ... ... ... ... болып
белгіленеді. Мемлекеттің қаржы жүйесі және бюджет жүйесін жетілдіру жұмысы
жалғасты. Республикалық ... ... ... ... ... орган ретінде республикалық бюджеттің орындалуын бақылайтын.
Есептік комитет құрылды. Бюджеттен тыс ... ... ... ... ... ... және қызметтерді шегінен босату
саясаты «Бюджеттік жүйе туралы» заңында даму ... ол заң ... ... ... қатынастар мен әртүрлі деңгейдегі ... ... ... ... ... ... 1998 жылы басталған
зейнетақы реформасын алды [14].
Қазақстан ТМД ... ... ... ... ... ... ... бірінші мемлекет болды. Бұл кезеңнің
елеулі оқиғасы 1997 жылы қабылданған ... ... ... Онда ... ... ұзақмерзімді дамуының негізгі
ерекшеліктері айтылған. Сонымен қатар, «Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... Жалпы алғанда,
бұл қайта қалыптасу кезеңінде қоғам, ... және ... ... ... ... ... қызмет істеудің
құқықтық негізгі институционалдығы нығайтылды.
Үшінші ... ... ... ... ... Өмірлік
қажетті заңдардың бip қатары және мемлекеттік стратегиялық бағдарламалардың
қабылданылуы болды: 2000 - 2002 ... ... ... ... ... ... әрі жылдардағы жұмыссыздық пен
кедейлікке қарсы күрес бағдарламасы, еңбек ... заң, ... ... заң, ... қамтамасыз ету турал заң, адрестік
әлеуметтік ... ... заң, ... ... ... ... ... бюджет орындалуының бақылануы туралы заң. Оларға сай Үкімет
реформаның әлеуметтік бағытталуын ... ... ... ... ... ... ... қызмет белсендетеді. Адамдық
потенциалды дамыту, өмір ... ... ... ... ... жолымен жету, халық табысы деңгейінің жоғарылауы, білім деңгейін
жоғарлату және оған қол ... ... ету, ... ... ... ... ... шара негізінде кедейлікпен адрестік
күрес, халықтың төмен ... ... ... ... жүйені дамыту және бюджет қаражаттарының шығындалу
әсерлілігінің жоғарлату жұмыстары жүргізілуде. Мемлекеттік ... ... даму ... ... ... Бюджеттік кодекс жобасы
талқылануда.
Олардың кейбіреулерін көрсетейік:
бақылауды және жаңа мониторнгтік әдісті қолдану ... бар ... ... ... және ... ... ... объектісі
ретінде;
* мемлекеттің бюджеттік құрылымын қайта қалыптастыру бойынша әлемдік және
отандық тәжірибені зерттеу және ... ... ... ... ... ... ... және әкімшілік сәйкестігінің тиімді қалыптастыруының тура
және жаңаша әдістерінің өндірісте әсерлі өcyiн және ... ... ... ... ... борышты басқаруда стартегиялық өзгеруі, ол
жалпы мемлекеттік бюджетті басқару әдістері мен сай ... ... ... ... ... және оның дифицит көлеміне сай болу керек.
Мұнда мониторингтің және мемлекеттік борышты басқарудың ағымдағы ... ... ... ... ... Республикасының
Үкіметі, ел Президентінің халыққа «Еркін әсерлі және қауіпсіз қоғамға»
жолдауындағы ... ... шешу ... ... ... ... 2002 жылдан бастап Қазакстанның бюджеттік жүйені профицит
тәртібінде жұмыс атқаруда. Профицит қаржылық ... ... ... ... туды және ... ... шығыстарының
басқарылуы жақсырақ. Бipaқ ... ... ... ... ... ... болады, бipaқ сыртқы экономикалық ... ... Олар ... ... түріне негізделген және
бюджеттік қаражаттардың уақытында емес, толық емес иемденуінде болады.
Қазақстанда ... ... ... ... ... ... ... емес ic атқарылды. Жинақтау және тұрақтандыру ... ... қор ... онда 3,4 млрд долл-ға жуық ақша шоғырланды.
Елде нақты ... ... бар ... ғана ... ... ... ... жеке сектордағы диверсификацияланған өндіріс болып
табылады.
Құрылымдық экономиканы ... ... және ... ... ... ... етудің дамуын қамтамасыз ету активизация
жолымен ... ... ... ... ... және ... ресурстардың қатысуынсыз шешу мүмкін емес.
Сондықтан Қазақстанның өндірістік потенциалын тиімді қолдануды қамтамасыз
ету стратегиялық ... ішкі зат ... ... ... шешу ... ... ... тапшылығы және оны қаржыландыру
Республикалық бюджет тапшылығы 2009 ... ... ... ... ... 34 261,6 млн. ... құрады немесе ЖІӨ-нің
0,31%.
Республикалық бюджет тапшылығын қаржыландыру. ... ... ішкі және ... ... ... ... алу
және республикалық меншік объектілерін жекешелендіруден түсетін ... ... ... және 40 051,0 млн. ... ... 2007 ... тапшылығын жабуға 34 261,6 млн. теңге пайдаланылды және 2006 жылғы 1
каңтардағы жағдай бойынша 2 789,4 млн. ... ... ... ... ... ... қорытындысы бойынша ішкі
қаржыландыру және iшкi үкіметтік борышты өтеу салдосы 128 207,5 млн.
теңгені құрайды, бұл ... ... ... қағаздар шығарудан түсетін
түсім 252 211,4 млн. ... ... ішкі ... ... ... ... өтеу - 124 003,9 млн. ... 2005 жылғы 1
қаңтардағы ішкі үкіметтік борыш 462 117,9 млн. теңгені құрады. Өткен
қаржы жылы ... ... ... 2 ... ... 10 жылға дейінгі орта
мерзімді мемлекеттік бағалы қағаздар шығарылды. Ішкі үкіметтік
борыш құрылымында МЕОКАМ үлeci 2006 жылғы 1 ... ... ... ... 2007 ... 1 ... ... бойынша 88,9% дейін
төмендеді [14].
2008 жылы айналыс мерзімі 3, 6 және 12 ай ... ... ... ... ... ... 2008 жыл ... бұрынғы КСРО-ның Қазақстан
республикалық жинактаушы банкісінің салымшылары арасында мемлекеттік арнайы
өтем қазынашылық облигацияларға (МАОКО) жазылу жалғасты. 2008 жылы ... 1 ... ... ... Қазақстан Республикасы азаматтарының
МАОКО-ға салымдары жалпы сомасы 1,224,4 млн. теңгеге қайта ... ... 2009 ... ... ... ... ... 50
073,7 млн. теңге сомасында түcтi, үкіметтік сыртқы борышты өтеу 148441,3
млн. теңгені ... ... ... ... ... ... түсімдер 2007 жылы 10 211,2 млн.теңгені құрады.
Республикалық бюджетінің қалыптасуы - негізгі мақсаттарға қаражаттарды
бағыттауда мемелкеттің ... ... ... ... ... ... жатады: өндірістік және әлеуметтік салаларды дамыту;
әлеуемттік мәдени шараларды қаржыландыру; ... ... ... ... ... ... қауіпсіздікке кеткен шығындар; түрлі
түсімдердің төлем тәртібі; бюджетке төлемдердің төленетін уақыты және
негізгі болып ... ... ... ... ... ... ... ету.
Бюджеттік шығындардың басты орнын әлеуметтік баптар алады: әлеуметтік
пособилер, денсаулық сақтау ағарту ... ... ... экономиканы және әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... Ал қалған сома мемлекеттік органдарды қамтамсыз етуге жұмсалады.
Шығындардың экономикалық классификациясы оларды ... ... ... ... категория, класс, подкласс,
специфика.
Категория ағымдағы шығындар, капиталдың шығындар, несеилер ... ... ... ... және ... ... бағыты мен сипатын
анықтайды. Бірақта елдерде республикалық бюджеттің шығын бөлігін ағымдағы
шығындар және даму ... деп бөлу ... ... ... құрамдары мемлекеттік қызметі қаржыландыруға жұмсалады. Мысалы:
сыртқы саяси, қаржылық, салық, ғылыми қызмет, қорғаныс, үкіметтік ... ... ... экономикалық саясаттың белсенді құралы болып
табылады. Салық ... ... ... бөлу ... әсер ... мемлекетіміз 17 жылдан астам еркін бәсеке және жеке ... ... ... құру ... ... ... алғаннан кейін масштабты
трансформациялар өткізілді. Жаңа ... ... ... ... мен ролінің өзгеруінен сиякты тәуелсіз мемлекеттің және нарықтық
экономиканың инфрақұрылымын және қызмет ету ... ... ... қаржылық шығындарды қажет етті [33].
Қорытынды
Бюджеттік жүйе экономикалық қатынастарға және ... ... ... ... ... ... табылады.
Бюджет құрылуы - бұл ... ... құру ... ... өзара байланыс формасы. Бюджет ... ... ... ... ... анықтайды. Бәлкім федеративті
және унитарлы мемлекет құрылысы:
Бірінші жағдайда үш звенолы бюджеттік жүйе қолданылады: ... ... ... ... ... ... бюджеті
(республикалар, штатар т.б.) және жергілікті бюджет;
Eкінші жағдайда екі звенолы ... жүйе ... ... ... ... ... жағдайда да әртүрлі дәрежеде жекелеу және бюджет дербестігі,
бipaқ, орталық бюджет әлеуметік - ... ... ... баланысты кішігірім бюджеттерді реттеу рөлін өзінде қалдырады.
Бюджеттік қаражаттарды мақсатсыз бекітпеген ... сай емес ... ... ... әкімшіліктің қазыналық рұқсаты
болжанбаған дегенді білдіреді.
Республикалық бюджет қаражаттарының ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады.
Қаржылық бақылау органының қорытындысымен келіспейтін, тексеретін
мемлекеттік мекеме қорытындыны жоғары тұрған органға немесе сот ... ... ... ... ... Республикалық бюджет
қаражаттарын қайтарып алуға нұсқаманы бюджеттік сыныптама коды ... ... ... бағдарлама асты, шығындардың экономикалық
сыныптама спецификасы.
Қазыналық орган ... ... ... ... бақылау және
қазыналық орган жетекшілерінің қолдарына қайтарып алу саласына сай ескерту
қалыптасады. Ол әр айдын әр ... ... ... министрлігінің қаржы
комитетіне ұсынылады. Республикалық бюджет орындалу ... ... ... ... ... ... отырып, біз жеке қорытынды
бюджеттік процестерді жетілдіру бойынша ... ... ... бюджеттік қаражаттарды тиімді пайдалануды жоғарлаттық;
Жалпы республикалық бюджет қажетті деңгейде орындалады. Жеке ... ... ... ... орындалды.
Қазакстан Республикасының Үкіметне бюджеттік жоспарлау сапасының өсуіне
көңіл аударған жөн.
Мемлекеттік органдардың ... ... ... ... олар ... ... әкімшілігіне сандық және сапалық критерилерді өндеген
жөн, олар Республикалық бюджеттің пайдалануының нәтижелігі мен ... ... ... және олар бюджеттік бағдарламаның ... ... ... ... ... және ... жағынан мекемелердің
қаражаттарды иемдену және бөлу үшін мониторинг ... ... ... Мемлекеттік қаржылық басқару органдарының бақьлаушылық - ... ... және ... ... ... ... ... пайдаланған жөн.
* Бюджеті қалыптастырғанда соңғы нәтижеге бағдарланған жөн. Ол үшін алдын
ала бақылау рөлін ... ... және ... ... ар ... болжаған нәтижелер ара қатынасының байланысын күшейту керек, ол
мемлекеттік ... ... ... және ... ... ... Мемлекеттік бюджет айқындылығы талабымен қатар, сенімділік пен
тексерілген ... ... ... ... ... қанша және қандай
мақсаттарға мемлекет ... ... ... ... ... ... ... тиімділігі мен нәтижелігі,
-бюджет қаржаттарының пайдалануына тиімді бақылау рөлін күшейту қажет.
Бақылау органдарының ... ... ... ... ... және
мемлекеттік органдар қаржылық бақлау үшін жаңа ақпараттық технологияларды
енгізді, олар мемлекеттік бюджетті ... ... әpi ... ... ... қаржьның бақылау жүйесінің қалыптасқкан
жағдайын ескере отырып, нормативті құжаттарының бақылау стандартарынан
сапалы ... ... ... ... және ... ... ... тез және кәсіті жүргізудің мүмкіндігініц
және бақылаудың стандартарының берілген және толық түсіндірілуі қамтамасыз
етілуі керек. Сонымен, бүгіндікке ... ... ... ... жетілдіруде жұмысты белсендету қажет.
Бұл бағытта Шот комитеті белсенді жұмыс атқарып отыр. ... ... ... бақылау шараларын жоспарлау Ережелерді, бақылау
шараларын жүргізу Ережелері, бақылау ... ... ... орындалуын бақылауы бойынша Шот комитетініц Қауыларды құрастыру
Ережелері бекітілген.
Қазіргі кезеңде республикалық және ... ... ... ішкі ... ... түсініктемелер дайындалған,
республикалық бюджеттің орындалудың бақылауы Шот ... ... ... бақылау жүргізу сұрактары бойынша ҚР Қаржы Министрлігі
мен Шот комитетінің бip-бipiмeн жұмыс істеу ... ... ... - ... ... ... ... мәселелерді
шешуге соңғы жылдары жаңа ресурстың мүмкіншіліктер қалыптастырылды, яғни
олар экономикалық ... және ... ... нәтижесінде болды. Қaзipri тандағы ... ... ... ... ... ... ... мемлекет бюджетіндегі бар қаражаттарды дұрыс әpi тиімді пайдалану
туралы экономикалық және құқықтық алыы шарттарды ... ... ... процес қатысушылары келесіні түciнyi керек; егер ... ... және ... мүлікті заңсыз пайдалану және тиімсіз
карау шектелсе, қоғамға пайдалық одан да жоғары ... ... ... ... ... ... қызметкерлердің
рационалды мінезінің қалыптасу проблемасы және қаржылық пән ... ... және ipi ... ... ... ... кезде барлық дамыған елдерде демократиялық қайта құруларды
жүргізуге арналған негігі факторы болып ... ... бар ... қаржылық бақылаудың ұйымдары бар. Мемлекеттік ресурстарымен
басқарудың тиімділігін жоғарылату заңдылық және атқару ... ... ... ... ... ... береді. Соңғы 17 жылда
осының әсерінде көптеген елдер қаржылық бақылаудың жоғарғы ... ... және ... олардың жұмысының тиімділігінің
жоғарылатуына әсерлі ... ... ... бұл шаралар
мүмкіндіктері, құқықтары олардың рольдері, мемлекеттік қаржылық ... ... ... ... ... заңдылықтың жетілдірумен
және бақылаудың бірлік принциптері мен ... ... ... ... ... мен нысандарының жетілдіруімен
байланысты. Жоғарғы ... ... ... бip ... мақсатында және де мемлекеттік қаржылық бақылаудың жоғарғы
мекемелерінің ... ... БҰҰ - да ... ... ... ... бақылауда ролін күшейтуде экономиканың, бизнестің және
сауданың ғаламдату тенденцияларын ескере отырып құрылған ... - ... ... ... мекемелерін біріктіретін ұйым құрылған.
Ақша қаражаттарын мақсатты пайдалану тиімділігін жоғарлату үшін ҚР-на
6ip бюджеттік - қаржылық орган ... және ол ... заң ... ... алып ... өз ... жүргізуге құқылы болуы керек.
Яғни оның ... ... ... ... және жою және де жүргізілген
ревизия мен ... ... ... ... ... санкциясын бекіту.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1 Вестник по налогам и инвестициям // Информ. - ... ... по ... ... ... дел ... ... стр
2 Дүйсенбаев К.Ш. «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау» ... ... ... неделя // Еженедельная газета/2006 г №15-20 стр
4 Зейнельгабдин А.Б. ... ... ... ... ... - ... ... 1995ж.-124 бет.
5 Ильясов К.К., Саткалиева В.А. и др. Государственный ... РИК, 1994.- 268 ... ... ... ... ... РК/2007 г №5-16
стр.
7 ... 3. ... ... ... ... ... № 90 16 ... жыл 10 бет.
8 Кулекеев Ж. А., Султангазин А.Ж. и др. ... ... ... ... ... ... ... в
условиях развития рыночных отношений Под общ. ред. ... ... ... ... ... ... при ... Республики
Казахстан, 2003. – 194 стр.
9 ... Ж.А., ... А.Ж. и др. ... ... в ... ... ... нормативных актов. -
Астана: 2002. - 132с.
10 Қазақстан Республикасының Заңы «2005 ... ... ... туралы»2005ж-102 бет.
11 Қазақстанның қысқаша статистикалық жылнамалығы 2006ж - 232 -
236 б.
12 ҚР ... ... - ... ... мен ... да ... ... ҚР Заңы. - Алматы: Юрист, 2003-13 бет.
13 Мельников В.Д., Ильясов К.К. ... - ... ... ... ... Л.У. «Мемлекеттік ... ... ... орны мен ... // ... № 1, 2004 ж.
15 Мауленова С.С. «Экономикалық теория» ... ... ... Э.С. ... ... аяны реттеудегі
фискалдық саясаттың маңызы» //Хабаршы № 4, 2003 ж-18 6ет.
17 ... К.Р., Брю С.Л ... ... ... 1992 ... ... Н. ... доходной части госудуарственого бюджета //
Вестник МГД РК №3. ... ... ... акты по ... налогам, бухгалтерскому учету,
страхованию. Офицальные материалы 2006, №8-97стр.
20 ... ... акты по ... и ... №5-11стр.
21 Платова Е.С Экономические системы в бюджете -М.:ЭММО-1998-361стр.
22 Положение о Комитете финансового контроля ... ... ... ... ... ... Казахстан от
16.05.2006 г.№75-16 стр.
23 ... ... ... ... и ... ... ... Правительства Республики Казахстан oт
20.05.2002 г. №59-29стр.
24 Правила ... ... и ... ... ... ... Республики Казахстан от/2006
г.№11-15стр. Положение о ... ... ... ... ... ... ... Республики Казакстан от
/2006 г. ... ... ... бухгалтерлік есеп» Алматы - 2001-
65бет.
26 Рудый К.В. Финансово-кредитные системы ... ... ... ... знание, 2003. - 301с.
27 Ішкі және сыртқы саясаттын 2004 жылға арналған ... ... ... ... жолдауы//Егемен Қазақстан №79 5 cayip 2003
жыл 156.
28 Саясат «Бюджет тапшылығы»/2007 ... ... ... С.С ... ... ... - 2003 ... Статистический бюллетень Министерства финансов РК/2006г. №5-25стр.
31 Сейітқасымов F.C, Ақша, несие, банктер: Оқулық - Алматы: Экономика,
2005 жыл., 416 ... ... по ... ... ... ... РК «О ... и
других обязательных платежах в бюджет» ИД «БИКО», 2002 г. ... Указ ... ... ... «Об утверждении Положения о
Счетном комитете по контролю за исполнением республиканского бюджета» от
05.08.2002 г. №917, 22 ... Ішкі және ... ... 2004 ... арналған негізгі бағытттары.
Президенттің Қазақстан халқына жолдауы//Егемен ... №79, 5 ... ... ... «Мемлекеттік бюджетті жүзеге асыру» - Алматы 2003г. №15-
65бет.
36 ... ... ... ... ... ресми сайты
/ www.stat.kz.
-----------------------
Негізгі қаржы жоспары
Қондырма бөлігі (субъекти втік жағы)
Мемлекет заңы
Әлеуметтік-экономикалық дамуды басқару механизмі
Базис бөлігі ... ... ... ... ақша
Қатынастар
Экономикалық категория
Қазақстан Республикасының бюджет жүйесі
Ұлттық қор
Мемлекеттік (төтенше мемлекеттік) бюджет
Жергілікті бюджет
Республикалық ... ... ... ... бар қала ... ... бар қала ... бюджеті
Астана ауданының бюджтеі
Ауылдық округтер мен кенттердің бюджеті
Ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) бюджеті

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 147 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мемлекеттік бюджетті жоспарлау мен болжаудың теориялық және методологиялық негіздері44 бет
Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджеті: реттеу, жоспарлау және жобалау61 бет
Жоспарлау мен болжаудың түсінігі және маңызы12 бет
Ғылым түсінігі6 бет
Қазақстандағы ежелгі қола және тас дәуірі12 бет
Қазақстандағы қола дәуірі туралы18 бет
Қоғам философиялық таным обьектісі ретінде7 бет
Ұлттық мерзімді басылымдардың Қазақстан тарихының өзекті мәселелеріне жаңа көзқарасты қалыптастырудағы рөлі: тарихнамалық талдау (1985-2005 жж.)205 бет
Адам капиталы теориясының методологиялық аспектiлерi13 бет
Бағалы қағаздар нарығы және оны қалыптастырудың теориялық-методологиялық негіздері19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь