Қазақтың ұлттық ойындарының зерттелуі туралы

1 Кіріспе
2 Ойынның даму тарихы
3 Қазақтың ұлттық ойындарының зерттелуі
4 ХХ ғасырдың басында өмір сүрген этнограф М.Гуннер қазақтың ұлттық ойындарын жіктеуі
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Зерттеудің көкейкестілігі. Қазақстанның тәуелсіздік алып, әлеуметтік-экономикалық жағынан нығая бастауы, ұлттық санасының қайта жаңғыруы жағдайында, адамгершілікті-этикалық идеялар көрініс алған қазақ халқының рухани-мәдениетін зерттеу, тәрбиедегі озық дәстүрлерін бүгінгі қоғам талабын ескере отырып зерделеу көкейкесті мәселенің бірі болып табылады. Бұны елбасы Н.Ә.Назарбаевтың біздің бүгінгі қоғамымыз «арды бағалайтын, белсенді, жоғары моральды, әдепті және рухани байлығы мол адамдардан тұруы керек. Қазақстанның бірегей халықтарының ұлтаралық және мәдениетаралық ынтымағы мен жетілуін қамтамасыз ете отырып, қазақ халқының көп ғасырлық дәстүрлерін, тілі мен мәдениетін сақтаймыз және дамыта түсеміз» деген Қазақстан халқына арнаған Жолдауынан байқауға болады. Ұлттық рухани мәдениеттің адамгершілік тәрбиесіндегі мәні, оны жеткіншектерге «өз Отанына сүйіспеншілігін, халық дәстүрлеріне құрметін тәрбиелеу» мақсатында пайдалану проблемасы Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңында да жетекші міндеттердің бірі болып отыр.
Кейінгі жылдары қоғамда көрініс алып отырған келеңсіз жағдайлар да (балалардың тәрбиесіндегі кемшіліктер, жеткіншектердің мінез-құлқындағы дөрекі қылықтар, қатыгездік, жауыздық және т.б.), бүгінгі тәрбие саласындағы жаңаша көзқарасты ғылыми педагогикада жүйелі түрде пайдалануға байланысты тиімді идеяның болмауы да адамгершілік тәрбиесін, соның ішінде бүгінгі таңда балаларға жасына қарай кезеңге бөліп тәлім-тәрбие және білім беруде қолдану қажеттілігін туғызып, тәрбие мәселесін дағдарысқа әкелуде.
Бұл мәселенің шешімін, ғасырлар бойы өзінің көкейкестілігін жоғалтпаған, керісінше, әрбір қоғамдық формацияда болған өзгерістерге байланысты жетіліп отырған қазақ халқының озық салт-дәстүрлерінен іздестіру қажет. Өйткені, қазақ халқының озық салт-дәстүрлерінің негізі болып қаланған гуманистік идеялар адамгершіліктің басты құндылықтарымен байланысты болады және адамгершілік қасиеттерінің негіздерін мағыналы түрде жан-жақты меңгеруде, адамдар арасында таза адами қарым-қатынасты тәрбиелеуде жетекші құралдардың бірі болып табылады. Ұлттық дәстүрлерді халық даналығының негізгі бір көрінісі ретінде қабылдау бүгінгі білім беру жүйесі үшін аса маңызды.
1. Сағындықов Е. Ұлттық ойындарды оқу – тәрбие процесінде пайдалану.- Алматы: Рауан, 1993 – 76 бет
2. Сухомлинский В.А. О воспитании. – М: Политиздат, 1973 – 125
3. Толыбаев Қ. Кел, ойнайық, - Алматы: Өнер, 1990 – 62
4. Ұзақбаева С.А., Айтпаева А.К Воспитательные возможности казахских народных детских игр. – Алматы, 1996 – 35
5. Ұзақбаева С.А., Сарбасова Қ.А Бастауыш сыныптардағы сабақтарда қазақ этнопедагогикасы материалдарын пайдалану. – Алматы, 1997 – 32
6. http://info-tses.kz/red/article.php?article=49730
7. Бала тәрбиесі № 2 2006 ж , № 4 2008 ж
8. «Қазақтың ұлттық ойындары» кітабы авторы: Базарбек Төтенаев
Алматы «Қайнар» баспасы 1994 ж.
        
        Жоспар
1 Кіріспе
2 Ойынның даму тарихы
3 Қазақтың ұлттық ойындарының зерттелуі
4 ХХ ... ... өмір ... этнограф М.Гуннер қазақтың ұлттық
ойындарын ... ... ... ... ... ... жағынан нығая бастауы, ұлттық санасының қайта жаңғыруы
жағдайында, адамгершілікті-этикалық идеялар көрініс ... ... ... ... ... озық дәстүрлерін бүгінгі қоғам
талабын ескере отырып зерделеу көкейкесті мәселенің бірі ... ... ... ... біздің бүгінгі қоғамымыз ... ... ... ... ... және ... байлығы мол адамдардан тұруы
керек. Қазақстанның ... ... ... және ... мен ... ... ете отырып, қазақ халқының көп ... тілі мен ... ... және ... түсеміз» деген
Қазақстан халқына арнаған Жолдауынан байқауға ... ... ... ... ... ... оны ... «өз Отанына
сүйіспеншілігін, халық дәстүрлеріне құрметін тәрбиелеу» ... ... ... ... ... ... Заңында да
жетекші міндеттердің бірі болып отыр.
Кейінгі жылдары қоғамда көрініс алып отырған келеңсіз жағдайлар да
(балалардың ... ... ... ... ... ... ... және т.б.), ... ... ... ... ... ... жүйелі түрде пайдалануға
байланысты тиімді идеяның болмауы да адамгершілік тәрбиесін, ... ... ... ... жасына қарай кезеңге бөліп тәлім-тәрбие және білім
беруде қолдану қажеттілігін туғызып, тәрбие мәселесін дағдарысқа әкелуде.
Бұл мәселенің ... ... бойы ... ... ... әрбір қоғамдық формацияда болған ... ... ... қазақ халқының озық салт-дәстүрлерінен іздестіру
қажет. Өйткені, қазақ халқының озық салт-дәстүрлерінің негізі ... ... ... ... ... ... болады және адамгершілік қасиеттерінің негіздерін мағыналы түрде
жан-жақты ... ... ... таза ... қарым-қатынасты
тәрбиелеуде жетекші құралдардың бірі ... ... ... дәстүрлерді
халық даналығының негізгі бір көрінісі ретінде қабылдау бүгінгі білім ... үшін аса ... ... XX ... соңғы ширегінен басталған ұлттық
тағылымдардың білімдік және ... ... ... ... ... ... Сол зерттеулерде этнопедагогика пәнінің мазмұнын
негіздейтін шығыс ... ... ... ... ... ағартушыларының, зиялыларының, жеке тарихи тұлғалардың,
қайраткерлердің шығармалары, ақын-жыраулардың өлеңдері, би-шешендердің
даналық сөздері, жерін, ... ... ... ... ... ... тағылымдық тұрғыдан сараланып, талданып, ғалымдардың еңбектеріндегі
этнопедагогикалық ойлар мен тұжырымдар жүйеленді.
Педагогиканың жеке бір бөлігі болып ... ... ... саласы ретінде құрудың негізгі ... ... ... ... мен ... ... негізінде тәрбиелеуге
қоғамның сұранысы мен оның жүйелі түрде зерттелмегенімен қатар ... ... ... ... ... қасиетін, сезімін қалыптастыру
қажеттілігі мен ұлттық тәлім-тәрбиедегі озық дәстүрлердің жүйелі ... ... ... ... баланың жасына қарай адамгершілік
тәрбиесі ... ... ... озық ... ... ... оны пайдалануға байланысты бірегей тұжырымдама мен кешенді оқу-
әдістемелік ... ... ... ... бар екені анық
байқалады.
Осы қарама-қайшылықтардың ... ... ... ... ... және ... «Қазақ этнопедагогикасындағы бала
жасына қарай кезеңге бөлудің ғылыми-педагогикалық негіздері», - ... ... ... ... - қазақ халық педагогикасы.
Зерттеу пәні - ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу тәжірибесі.
Зерттеудің мақсаты - қазақ халық педагогикасында бала жасына қарай
тәрбие ... озық ... ... тұрғыда жүйеге келтіру және оларды
білім беру ... ... ... ... ... ... - ... қазақ халық педагогикасында бала
жасына ... ... ... тәрбие берудің ғылыми-теориялық негіздері
айқындалып, оны білім беру жүйесінде ... ... ... онда білім қызметкерлерінің халықтық педагогика және
қазақ этнопедагогикасы жөніндегі ... ... арта ... Ал ... ... жады мен ... ... қасиеттерін, адамгершілік
көзқарастарын қалыптастырады, ... ... ... ... ұлттық ділдің тірегі мен алтын діңгегі болып ... ... ... ... ... ... тәрбиелеудің теориялық алғы
шарттарын анықтау.
2. ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін анықтау.
3. Қазақ этнопедагогикасындағы баланың жас кезеңдері жіктемесінің
өзіндік ерекшеліктерін ашып көрсету.
4. Қазақ халық салт-дәстүрлерінің баланы ... ... ... ... ... ... педагогикасында бала тәрбиесіндегі озық дәстүрлерін
пайдалану тұжырымдамасын жасау (бала жасына ... ... бөлу ... оны ... ... ... анықтау.
6. Қазақ халық педагогикасында баланы жасына қарай тәрбиелеудегі ... ... беру ... ... ... ... ғылыми-
әдістемелік нұсқаулар жасау.
Зерттеудің теориялық-әдіснамалық негіздері болып, білім беру мен
тәрбиеге тұлғалық, ... ... ... ... ... ... ... берудегі философиялық,
логикалық, психологиялық, педагогикалық, этнопедагогикалық қағидалар; қазақ
халқының ... ... ... ... ... мәдениетінде көрініс
алған құнды идеялар, озық дәстүрлері, тәжірибесі ... ... ... ... проблемасы бойынша басылым ... ... ... ... филолог, өнертанушы, психологтар мен
педагогтардың), қазақ ғұлама ойшылдарының еңбектері; қазақ ... ... ... ... мәдени дәстүрлер: озық тәжірибелер,
Зерттеудің әдістері: зерттеу ... ... ... психологиялық-педагогикалық, мәдениеттану, қазақ
халқының мәдени дәстүрлерін зерделеу; ... ... ... ... ... ... кезеңдері: Бірінші кезеңде (2005-2006 жж.)
қарастырылып отырған ... ... ... аппараты анықталды. Зерттеу
мәселесі бойынша материалдар жинақталып, сұрыпталды. Ғылыми мақалалар мен
оқу-әдістемелік құралдар жарық ... ... ... жж.) ... ... ... ... жалғастырылды, тұжырымдама дайындалды, ... ... озық ... ... ... (2008-2009 жж.) зерттеу материалдары құрылым бойынша
жүйеге келтірілді, нәтижелері нақтыланды, тұжырымдама, ... ... ... ... ... жүйеге келтіріліп,
диссертация талапқа сай рәсімделді.
Зерттеу ... ... мен ... теориялық-
әдіснамалық және практикалық тұрғыда дәлелденуімен, ... ... ... ... ... практикаға ендірумен
қамтамасыз етіледі.
Қорытындыда зерттеудің ... ... ... ... ... ... – кез ... тәрбие әрекеті мен
педагогикалық процестің жетекшісі болып, нақты даму деңгейімен
ерекшеленеді. Бұл принциптің мәні мынада: ... мен ... беру ... ... ... ... ... туралы ғылыми түсінігінің
негізінде танылады.
Мектепке дейінгі ұйымдарда баланың адамгершілік тәрбиесі ұлттық сана-
сезім арақатынасына ... ... ... ... мектепке дейінгі
ұйымдардың тәрбиеші-педагогтарының ұлттық тәлім-тәрбие ... ... ... ... ұйым мен ... ... өзара сабақтастықты
ескеру қажет, себебі баланың келесі жасайтын қадамы – мектеп табалдырығын
аттау болып табылады.
Мектепте ... ... (6-7 жас), 1-4, 5-11 ... және ... оқу ... ... этнопедагогикалық
білім беру жөніндегі оқу бағдарламалары әзірленді.
Баланың жас ... ... ... әдіс-тәсілдерін жүзеге
асыру нақты жұмыс формаларымен, атап айтсақ, Наурыз мейрамы, дәстүрлі ... ... ... бесікке салу, қырқынан шығару, тұсау кесу,
сүндетке отырғызу, тоқым қағу, қыз ұзату тойы, үйлену тойы және т.б.), ... ... ... ... ... ... ... ойнау, көкпар, қыз қуу, алтыбақан және т.б.) ... ...... ... ... ... ... ойдан - ойға
жетелейтін, тынысы кең, алысқа меңзейтін, қиял мен қанат бітіретін ғажайып
нәрсе.Ұлы педагог В.И.Сухомлинский: ... ... ... ... ... ... ... тәрбиесі болмайды», -
дейді. Демек, шәкірттің ақыл-ойы, парасаты ұлттық салт-сананы сіңіру арқылы
баии түседі. Оқу ... ... ойын ... ... ... мен ... сай алынады. Сонда ғана оның танымдық, тәрбиелік
маңызы арта түседі. Оқушыларды әсіресе, ... ... ... «Асық»
секілді  ұлттық ойындарға қатыстыру өте тиімді екеніне көз жеткізу ... Бұл ... жаңа ... ... ... қайталау кезінде қолдану
керек деген пікір бар. Оқушы ... ... не ... өзінің қатысу
белсенділігіне қарай түрлі баға алуы мүмкін. Педагог әр ... ... ... отыруы тиіс. Ойынның тәрбиелік маңызы мынада: ол
баланы ... ... ... ... асыл қазыналарына
деген көзқарасын құрметтеуге сөз әсемдігін ... ... ... ... ... ... баулу сабағын ұлттық ойындар арқылы
сабақтастырып түсіндіру пән тақырыптарын тез, жылдам меңгеруге ... ... ... ... байыта түседі. Халқымыздың ұлы перзенттерінің бірі,
аса көрнекті ... ... ... ... өмір ... ... өздері қызықтаған алуан өнері бар ғой. Ойын деген менің түсінуім
ше көңіл көтеру, ... ... ... ... ... ғана ... ... бір ерекше мағыналары болған», - деп тегіннен тегін айтпаса
керек.
«Аламан бәйге», «Алтыбақан», ... ... «Ақ ... ... ... «Қыз ... «Жамбы ату»... Санамалай берсеңіз, қазақтың ұлттық
ойындары ... ... ... ... алға қойған мақсатымыз халқымызға
тән осынау ... ... ... шығу ... ... ... сан ... бұрын ойлап тауып, уақыт өте ұрпағына қалдырған ұлттық ойын
түрлерінің маңызы мен мәнін саралап, дәл осы ойындарды жаңа ... ... ... ... ... деген ой-пікірді иісі қазақ
басшылардың ... ... ... ... ... ... ... жүгінсек, қазақтың ұлттық ойындары аңға, малға байланысты,
алуан түрлі заттармен ойналатын, зеректікке, ... пен ... ... ... деп ... ... ... Қайсыбір ғалымдар
қазақ халқының ұлттық ойындары ... ... асып ... ... өзі ... ... ... айрықша дарынды һәм білімді болғанының
дәлелі. Тағы бір ерекшелігі, ұлттық ойындардың, ... ... ... ... ... ... ... те отырған. Өлең-жыр
арқылы ата-бабаларымыз ойынның эстетикалық әсерін арттырып қана ... ... ... ... оятып, дүниетанымын арттыра
білген. Тіпті қайсыбір ойын арқылы жас ұрпақты еңбекке баулып, ... ... ... ... ... ... арқылы жастарды өмір сүруге
дағдыландырып, қиындыққа төзе білуге, қиын ... жол таба ... ... ... ... ... ... бәйге», «Аударыспақ»,
«Арқан тарту» ойындары адамды ... ... ... ... білек күшін дамытуға бағытталған. Ұлттық ойындардың тағы бір
ерекшелігі, әр ойын жас ... ... да ... ... әрі епті болуға
баулиды. Өйткені әрбір адам өзінен өрбіген ұрпақтың ынжық, бойкүйез болып
қалмай, жан-жақты, білікті де ... ... ... ... ... мәні ... ... қазақтың ұлттық ойындарының қай-қайсысының да қоғамдық және
әлеуметтік мәні зор. ... ... ... ... ... халқының о бастан
ерекше мәдениетті болғанын айқындайды. Ата-бабаларымыз ұлттық ... ... ... мен ... ... ... ... адамның өмір сүруінде қазақтың ұлттық ойындарының атқаратын маңызы
ерекше. Басқаны былай қойғанда, әр ұлттық ойын оған ... өмір ... ғана ... қиындықтан қорықпай, қарсы тұра білуге үйретеді.
Мысалы, бір ойын ... пен ... енді бір ойын ... ... бір ойын қиын-қыстау кезеңде тез шешім қабылдап, ... жол ... ... Оның ... ... ойындардан спорт пен патриоттық тәрбие
айқын аңғарылады. Мұның өзі ... ... ... тәрбие берудің
таптырмас құралы екендігін дәлелдейді. Өкінішке қарай, қазіргі күні біз
маңызы зор ... ... тек ... ... ... ... ғана ... алдық. Осы тұрғыдан келгенде, қазақтың
ұлттық ойындарының ішінде «Тоғызқұмалақ», ... ... ... «Хан ... ... ... спартакиада, олимпиада ойындарына
қысылмай-ақ қосуға болады. Мысалы, қазақтың ұлттық ... ... ... күні олимпиада құрамындағы биатлоннан еш кем емес. Тек біздің Спорт
және туризм министрлігі дәл осы «Жамбы ату» тәрізді ... ... ... терең түсініп, оны шетелдіктерге жеткізе білсе ... ... ... ... ... ... ... жарыстар өткізуге сұранып-
ақ тұр. Ең бастысы, өзге ұлттың ойындарына өзеуремей, өзіміздің ұлттық төл
ойындарымыздың беделін ... ... ... Амал не? Бұл ... әлі ... ... ... бәрінен бұрын мәселенің осы жағы толғандырады, -
дейді тарихшы - ... ... ... Ғинаят.
    Жастардың ұлттық сана-сезімінің дамуында ... ... ... орны ... Оның ... қазақтың ұлттық спорт түрлерiнiң қатарына
жақында қосылған қазақтың «хан ... ... атап ... ... ... - ... тiзгiнiн ұстаған хандардың, билердiң арасында кең
тараған ойын түрi. Хан, би ... ... ... болған бабаларымыз
өздері өмір сүрген кезеңде бұл ... тек ойын ... ... ... саяси құрал ретiнде де пайдалана білген. Табылғанына көп ... да, «Хан ... ... ... ... бiраз жанның жүрегiн
жаулап алды. Қазақ халқы ежелден жылқы малын айрықша ... ... ... ... деген ынта-ықыласы ат ойындарына сүйіспеншілікті
арттыра ... ... ... ... ойындарының ішінде ат ойындарының
ерекшелігі мен маңызын айтып жеткізу тіпті де ... ... ... ... әр ... тым болмағанда, ат сайыстарының бір
түріне ... ... ... ... ... ... жер ... жақсы көргені соншалық, оларға «тіл-көз тиеді» деп қорыққан.
Сондықтан бәле-жаладан ... үшін ... ... ... ... үстіне жабу жауып, жануардың құйрық-жалын өріп, әр жеріне ... мен ... ... тұмар таққан. Әдетте, шабандоздыққа 8-
14 жас аралығындағы ... ... ... ... ... ... ... жарыстарына қатысып, шабандоздықты өздеріне серік еткен. ... ... ат ... ... ұйымдастырып, жеңімпаздарға сый-
сияпат жасағанға, Ұлттық ... 2008 жылы 6 ... ... ... «Қыз қуу» теңгесін айналысқа енгізгеніне мәзбіз. Сонда ежелден
халқымыздың қанына сіңген, сонау ... ... жаңа ... ... ... ... түгендемесек, кім түгендейді? Тәрбиелік ... ... ... бүгінгі ұрпақтың бойына неліктен сіңірмеске?!
Ұрпағының ұлт болып қалыптасуын ұмытпаған елдің ғана ... ... ... ... ойындарының зерттелуі
1. Ұлттық ойындарды оқу және тәрбие үрдісінде пайдаланудың өзектілігі
Қоғамымыздың іргетасын нығайту үшін бүгінгі жастарға үлгілі, өнегелі тәрбие
беру - ... ... ... ... адамзаттық құндылықтар мен адамның айналадағы дүниемен жеке
тұлғалық ... ... ... ... ... мақсатын халқымыздың мәдени рухани мұрасының, салт-дәстүрінің
озық үлгілерін оның бойына дарыту арқылы ... ... ... ... бағдарлама халқымызға тән әдептілік, қонақжайлық, мейірімділік,
т.б. сияқты қасиеттер, табиғатқа деген қарым-қатынасындағы біздің халыққа
тән ерекшеліктер. Жас ... өз ... ... асыл мұраларымен
ұлттық әдебиеттер арқылы танысып келеді. Халық ойынды ... ... ... ... ... ... ... ой-өрісін жетілдірумен бірге,
өз халқының асыл мұраларын бойына сіңіріп, кейінгі ұрпаққа жеткізе білу
құралы. ... оны ... ... ... ... ... ... Зерттеу жұмысында орыс тілінде жазылған әдебиеттер қолданылды. Соның
нәтижесінде қазіргі ... ... ... туындап отыр. Халық
педагогикасының адам, отбасы, өскелең жас ұрпақты ... ... ... ... ... ... қамтып көрсететін
педагогикалық идеялар мен салт-дәстүрлері өткен мен ... ... ... тарихи даму барысындағы  әлеуметтік мәні ... ... ... т.б. ... ... ... беріліп отырады. Ең
алдымен, халық педагогикасы өскелең ұрпақтың еңбек пен өмір сүру ... ... ... ... ... ... ... халықтық
педагогикада еңбек тәрбиесі өте ертеден бастау алады. Ертеден келе жатқан
еңбек тәрбиесінің әдіс-тәсілдер ... сөз жоқ, ... ... ... ... ... мен тәрбиеленуінде бір ұрпақтан екінші ұрпаққа
өмірлік ... ... және ... даму ... шешуші  роль атқарады.
Еңбек ету кезінде ... ... ... эстетикалық дамуы мен еңбек
тәрбиесі қатар жүреді. Халықтық педагогиканың ең бір көне ... ... ойын ... Ойын ... бала ... ортаны өз
бетінше зерделейді. ... ... ... ... іске ... адамдардың іс-әрекетіне еліктейді.Соның нәтижесінде өзі ... ... ... пен ... ... ... Мәселен,
қазақтың ұлттық ойындары: «Бәйге», «Көкпар», «Алтын сақа», «Хан талапай»,
«Қыз қуу», «Тоғызқұмалақ» т.б. балалардың ... ... ... ... арттырады. Одан кейінгі ... ... ... ... ... ... және оның ішінде ұлт ... ... ... ... ... К.А.Покровский, А.И.Ивановский,
Н.И.Гродеков, Е.А.Алекторов, Ә.Диваев, А.Левшин, ... ... ... ... ... А.Горячкин, П.Ходыров,
Е.Букин, О.Әлжанов, т.б. болды делінген.Е.Сағындықов өз ... ұлт ... ... өте бай және әр ... ... - дей
келіп, ұлт ойындарын негізінен үш салаға бөліп топтастырған.Ә.Диваев «Игры
киргизских детей» атты ... ... ... рет ... ұлттық
ойындарын үш топқа бөліп қарастырады. Қазақ балаларының ұлттық ойынына
тоқталғандардың бірі – орыс ... ... ... оның «О ... ... ... ... правилах и власти родителей» (Орынбор, 1891)
атты еңбегіңн атауға болады.М.Жұмабаев ... ... ... ... ... көзі, ойлау қабілетінің өсу қажеттілігі, тілдің, дене шынықтыру
тәрбиесінің негізгі элементі деп ... ... ... ойындарды
зерттеген авторлар ... ... ... ... т.б. ... атауға болады.Кеңес Одағы кезіндегі ұлттық
ойындардың  ... мен ... ... ... ғалым
Б.Төтенаев «Қазақтың ұлттық ойындары» (Алматы, 1994) атты еңбегінде қазақ
ойындарын бірнеше топқа бөліп, ойын ... ... ... үшін ... зерделеп, ойын білдірген.
Сабақта және тәрбиеде, яғни балабақшалар мен бастауыш мектептерде ұлттық
ойынды ұтымды ... ... ... баулу және дене шынықтыру
пәндерінде оқушылардың өз бетімен жұмыс ... ... ... теориялық тұрғыдан негізделсе, онда оқушылардың ... ... ... және халықтың асыл мұрасын бойына сіңіріп, ұлттық
сананы қалыптастыруға болады.
Қай ... ... оның ... ойындарының белгілі бір мақсаты
мен әлеуметтік-психологиялық тұрғыдан ерекше қасиеттері болады. Сондықтан
халық арасында қалыптасқан ойындар туралы сипаттамалық ... ... ... ... ... мен талдауды қажет етеді.
           Ұлттық дәстүрлі халық ойындарының ел арасындағы ... ... ... орны және ... ... ... қажеттілігі, оның шығу
тарихы туралы ғылыми тұрғыдан бізге дейінгі ғалымдар да көп ізденді. Осы
мәселеге байланысты ... ... ... біз хронологиялық
шектігіне қарай бірнеше топқа бөліп қарастырамыз.
            1. ... ... ... ... алғашқы орыс әскери
шенеуніктері мен миссионерлерінің көшпенділер хақындағы ... ... 2. ... заманы кезеңіндегі Орта Азия және ... ... ... ... жазылған ғылыми еңбектер;
            3. Мектеп жасына дейінгі балаларды дене шынықтыруға баулу
әдістерін педагогикалық ... ... ... ... 4. ... егеменді елдер кезеңіндегі (1992 жылдан бүгінге
дейін) аталған тақырыпқа ... ... ... ... еңбектің тарихнамалық тізгінін Ә.Диваевтың
еңбегін талдаудан бастайық. Ол өзінің «Игры ... ... ... ... ... рет қазақтың ұлттық ойындарын үш ... ... ... ... ойын ... ... құрылыс кезеңінде
өмірге келген ойындарды, екінші топтамадағы дәстүрлі ойындарға ... ... ...... ойын ... ... ... дәлелдеуінше, халық ойындары  балалардың іс-әрекетін, қимыл-
қозғалысын дамытумен қатар денсаулығын шыңдауда тездетуші үрдіс ... ... «Как ... ... ... деген мақаласында: «бала
бас бармағын көтеріп оған пайғамбарымыз не дейді  деп көк аспанға қарап,
құдай тәңірінен рұқсат ... - дей ... «Бес ... ... мен саусақ
атауларын алға тартады және ... ... ... пен қимыл-қозғалыс
жасау әрекеті негізінде баланы тәрбиелеп, ... ... ... ... ... сөз ... ... ұлттық ойынына тоқталғандардың бірі – орыс ғалымы
А.Алекторов. Мәселен, оның «О ... и ... ... ... и власти родителей» (Орынбор, 1891) атты еңбегін атауға болады.
Автор бұл еңбегінде көшпенді қазақ халқының өмір сүру ... ... ... ... ... өсу ... дейін ұлттық ойын мен қимыл-
қозғалыс әрекетінің алатын орны және балғындардың денсаулығы мен ... ... ... жеке халық ойындарының қажетті жақтарын
ашып ... ... ... ... ... ... ... халық ойындарының балаларға білім ... ... ... ... ... ұрпақтың дәстүрі мен алтын құрметтеп,
адамдардың ойы мен  іс-әрекетін танып түсінуде ... ... ой ... ... оның ... ... жоғары бағаласа,
М.Жұмабаев ойындарды халық мәдениетінің бастау алар ... ... ... өсу ... тілдің, дене шынықтыру тәрбиесінің негізгі
элементі деп тұжырымдайды. Ұлттық ойындар ... ... ... ... ... ... ойындарда халықтың өмір сүру әдісі,
тұрмыс-тіршілік еңбегі, ... ... ... ... ... ... ... шыдамдылық, т.б. құндылықтарға мән
берілуі – халық данышпандығының белгісі.
ХХ ғасырдың басында өмір сүрген этнограф ... ... ... ойындарын
былайша жіктейді:
1.      Жалпы ойындар;
2.      Қарсыласу мен күресу сипатындағы ойындар;
3.      Ашық алаңқайдағы ойындар;
4.      Қыс мезгіліндегі ойындар;
5.      Демалыс ойындары;
6.      Ат ... ... ... ... ... ұлттық қозғалыс ойындарын спорттық ... ... рет ... ... ... М.Гуннер қазақ ойындарына
топтамалық жіктеу жасай отырып, ұлттық ойындарды оқу ... ... ... Бұл ... айта ... бір ... Қазақ КСР Халық
Комиссарлар Кеңесінің 1943 жылғы шешіміне сәйкес 1949 жылы ... ... ... ... ... видов спорта» атты еңбегі
М.Гуннердің толықтырып, өңделген кітабы. ХХ ... ... ... ... ... ... түркімен, қалмақ, т.б. отар елдері туралы
этнографиялық деректер жинақтап, ... ... ... тармағы –
халық ойындары, оның ішіндегі ... ... ... ... жинап зерттеуді
Түркістан генерал-губернаторы арнайы шенеуніктер мен миссионер ғалымдарға
жүктеген. Орыс ғалымы А.Васильев «Игры сартовских ... атты ... және ... ... ... өзбек халқының ұлттық
ойындарының ... ... ... ... ... нақты зерттеген.
Ізденіс барысында автор Ферғана ... ... ... ... ... ... ... тушты бошимга» ойыны Ташкенттегі ... ... емес ... ... Ал М.Гавриловтың авторлығымен
жазылған «Перепелиный спорт у Ташкентских сартов» атты мақаласына өзбек
халқының ойын ... ... ... жыл ... белгілері
уақытында «Құстар ойынын» (тауық, қаз, т.б.) ... ... ... ... зерттеледі.Кеңес дәуірі  жылдарында қазақтың ұлттық
дәстүрлі халық ойындары күн ... ... ... ... сол ... ... дәстүрлі ұлттық ойындарды зерттеген
авторлар қатарында М.Тәнекеев, Б.Төтенаев, М.Балғымбаев, Ә.Бүркітбаев, т.б.
есімдерін атауға болады. ... ... ... ... ... ... зерттеген деректерінің өзі жеке мәселе. Оның негізгі
еңбектері Қазақстандағы спорт пен дене ... ... ... ... ол дене ... халықтық педагогикасы сияқты көкейтесті
мәселесінің ... ... ... ... шыққан алғашқы
туынды «Казахские национальные виды спорта и игры» (Алматы, 1957). ... ... ... ... ойынының ереже тәтіптерін
таразылап, халық ойынының қажетті жақтарын ашып, сонымен қатар басқа ... ... ... ойын ... ... ... ... жіктеп,
құнды мұрағат деркетеріне сүйене отырып, ғылыми сараланған пікірлер айтады.
Ғалым ... ... ... ... ... ... ... мәдениетінің дамуын талдай отырып, тарихта тұңғыш рет, ... мен ... екі даму ... қара халқтық және ақсүйектік деп
көрсетіп, оны формациялық әдістемеге ... яғни ... ... Сонымен бірге ғалым зерттеуіне әскери  қолданбалы маңызы бар
кейбір ... және ойын ... ... отаршыл Ресей патшалық
өкіметінің саяси көзқарасын көрсетеді. ... ... ... ... көзқарас тұрғысынан сол заманға сай
зерттелгеніне қарамастан, бүгінгі күні өз ... ... ... аса ... еңбек болып табылады. М.Тәнекеевтің басшылығымен ... да ... ... монографиялық еңбектер жазылды.  Кеңестік кезеңдегі
ұлттық ойындардың ... мен ... ... ... ... ... ұлттық ойындары» (Алматы, 1994) атты еңбегінде
дәстүрлі қазақ ойындарын бірнеше топқа ... ойын ... ... ... тәрбиелік мәнін дәлелдеп, ойын ... ... ... ... мен ... ... арасындағы байланыс және
ойындардың ертеңгі ... ... ... ... ... ... ізденістер дүниеге келеді. Е.Сағындықовтың  авторлығымен жазылған
ғылыми монография ... ... ... ... пайдалану» (Алматы,
1993) деп аталады. Ғылыми еңбекте қазақ мектептерінде І-ҮІ ... ... ... ... ... ... оны сабақта және
сабақтан тыс тәрбие жұмыстарында қолдану әдістері анықталып, ... ... ... ... ... оқу ... ... негізделеді. Ә.Бүркітбаевтың авторлығымен 1985 жылы ... ... ойын ... және оның ... мәні» жинағында ұлт
спорты түрлері мен ұлттық ... ... ... ... ... ... ... маңызы және ат спорты мен ... ... ... ... «Қазақтың ұлттық спорт
ойыны түрлері» (Алматы, 1985) атты еңбегіндегі ат спортына қатысты бәйгені
бастап жорға ... ... ... ату, аламан бәйге, т.б. жарыс
түрлеріне салыстырмалы ... ... Бала ... ... ... ... және ойынның алатын орны, формасы және мазмұны
үлкен ... ... ... ... ... және мазмұнымен
салыстырылса, қаладағы қажеттіліктің бір тұсы адамды ... ... ... Ғалым А.Усова өз еңбегінде ойынның мәнін баланың
дербес іс-әрекеті, айналасындағы өзгерістерді танып-білуге, белсенді ... жол ашуы ... ... ... ... ... өмірде баланың
аты – бала. Өз бетінше әлі ештеңе тындырып жарытпайтын жан. Қам-қарекетсіз
өмір ағысына ілесіп кете ... Ол ойын ... ол ... ... ... өз ... сынап көреді». Мектепке дейінгі тәрбие мен ... ... ... И.Давыдов, Л.Былеева, В.Яковлев,
Н.Поддьякова, ... ... және тағы ... ... ... И.Давыдов  ойын мен ойыншық және дидактикалық құралдарға ғана
сүйеніп, мектепке ... ... ... ... жөнінде жекелеген нақты
түсініктер, жинақтау кезеңі деп түсіну қателік деп дәлелдейді. Бұл ... ... мен ... ақыл-ой дамуына, жалпы түсінік пен ұғымның
қалыптасуында, ... ... ... ... ... ... қажетті организм  деп аударған. И.Давыдов ойын-ойыншық және
дидактикалық құралдарға ғана сүйеніп ... ... ... ... ... ... ... түсініктер жинақтау кезеңі деп түсіну
қателік деп дәлелдейді. Бұл кезде дене шынықтыру мен ақыл-ой дамуына, ... пен ... ... маңызды ойлау операциялары: талдау,
салыстыру, қорыту қабілеттеріне қажетті организм деп ... ... дене ... жаттығуларын ойынмен ұштастырған
сәтте баланың тұрақты іс-әрекетке бейімділігінің қалыптасуы айқын сезіледі,
сондықтан дене шынықтыру күнделікті қажеттілік болуымен қатар ... пен тез ... ... ... ... ... авторлығымен жазылған еңбекте жыл мезгіліне
сәйкес қыс айларында ойналатын ойындар, топ болып ойнайтын, жеке бір ... ... ... ... ойындарының әдістемелік нұсқауы
берілген. Ойын түрлері мен шарттарын бала ... ... ... ... ... ... ойындарын ұсынған. Олардың ішінде «Қояндар» (2-3
жасарларға), «Аңшы мен ит және қояндар» (4 ... ... ... ... (5-6 ... ... ... ойындарын зерттеп, қолданысқа
түсірген.
А.Быкованың басшылығымен баспадан шыққан «Физическое воспитание в ... ... ... әр ... жас ... ... ... ойындарын ұйымдастыру және оны өткізу әдістері, т.б.
мәселелер қарастырылған. Мысалы, ... ... ... ... ... балаларды өзін-өзі тежеуге үйрету, сонымен қатар барлық баланың
қабылдау қабілеті бірдей емес екендігі, яғни ... мен ... ... ... тепе-теңдікті сақтау қасиеті, оларды әр түрлі ойынға
тарту арқылы шыңдау, ұмтылдыру, бірнеше рет бір ... ... ... ... ... қатар психологиялық тұрғыдан
сенімділігінің артуы ғылыми еңбектің құндылығын жоғарылатады.
Еліміздің егемендік алуы ... дене ... ... ... ... сын ... қарауды талап етеді. Осы орайда соңғы жылдары
біздің ... ... ... ... орай ... ... ... көрді. Е.Мұхиддинов қазақтың ... ... ... ... ... ... қарастырады. Дене
шынықтыру пәнінің теориялық дәлелдемесін қазақтың ұлттық ... ... ... алып ... ... ... ... ұлттық ойындарының басқа халықтардың
ұлттық ойындарынан айырмашылығы - оның ... ... болу ... ... ... бір ... мақсат бірлігін
көздейтінінде.
Қазақ ауыз әдебиетіндегі, әсіресе, балалар фольклорын дамытушы негізгі бір
сала – балалар ... Ойын – ... ... ... яғни оның ... мен табиғи өсуінің ... алғы ... және ... салтын
үйренуде, табиғат құбылысын тануда олардың көру, есту, сезу қабілеттерін,
зейінділік пен тапқырлықтарын дамытады. «Адам өркениетке ... ... ... ... ... ... міндетті, егер ойын мен қызыққа толы балалық шақ
болмаса, ол мәңгілік жабайы болып қалған болар еді» деп ... ... ... мен ... ... жаюы ... ... тәуелді
екендігін атап көрсеткен.
Қазақ халқының жылдар бойы ... ... ... қалыптасқан ұлттық
дәстүрі, әдет-ғұрпы, тәрбие мектебі бар. Баршамызға белгілі, ойын ... дене ... ... өзі ... ... сенімі артады. Баланың
бойында ойлау, тапқырлық, ұйымдастырушылық, ... ... ... Ойын ...... ол ... бала ... – мектеп жасына дейінгі балалардың негізгі іс-әрекеті. Сұлтанмахмұт
Торайғыров «Балалықтың қанына ойын азық» деп бекер айтпаған. ... ... ... бір ... бейімділігі, мүмкіндігі және қызығуы анық
байқалады. Ойын ... мен ... ... ... ... ... ... ойындары болып бөлінеді. Мазмұнды-
бейнелі ойында балалар ойын мазмұнын түсінікті етіп ... ... ... ... ... ... ... дайындау үшін
еңбектенеді, ал еңбек ұжымдық ... ... және ... ... ... ... ... қарым-қатынасын реттеп, олардың
бойында адамгершілік сапаларды ... Бала ... ... ... ... киіп, қимылын, дауыс ырғағын мәнерлі жеткізуге тырысады,
көркемдік сабақтардан (ән-саз, бейнелеу өнері сабақтары) ... ... ... ұйықтату үшін бесік жырын айтып әлдилейді, бейнелеу
өнері сабақтарында жасаған ыдыс, үй ... ... ... ойын ... ретінде пайдаланады. Мазмұнды-бейнелі ойынның
ерекшелігі: оны ... ... ... ал ойын қызметі айқын
өнерпаздық және шығармашылық сипатта болады. Бұл ойындар қысқа да, ұзақ ... ... ... бала ... ... ... үй ... жасап, оның
бояуларының бір-бірімен келісімді болуын қадағалайды. Құрылыс материалдарын
пішіні, түсі бойынша симметриялы ... ... ... (кең, ... (биік, аласа) бойынша салыстырады. Ойын барысында ... жаңа ... ... ... көрсетеді. Өзінің және
жолдастарының тұрғызған құрылыстарының сапасына баға ... ... ... ... көру, сезіну, қабылдау сияқты үрдістері дамып, балалар
музыкалық ойыншықтар мен әр түрлі ... ... ... шығару
ерекшелігін ажыратуға, заттарды пішініне, түсіне, көлеміне қарай іріктеуге,
әр түрлі ... ... ... Ауызша ойналатын дидактикалық
ойындарда сұрақ, өтініш, келісімді білдіретін дауыс ... ... ... ... ... ... ... бойынша бөлек-бөлек
суреттерді пайдаланғанда оларды белгілі бір ... ... ... пен ... ... ... ... балалар
санамақтар, өлеңдер, тақпақтар қолданады. Бұндай ойындарда балалардың
ептілігі, қимылдың әдемілігі ... ... ... уақытты
бағдарлауға үйренеді, батылдық, тапқырлық, қайраттылық, достық, жолдастық
көмек, тәртіптілік, ойын ережесіне бағына білу сияқты ... ... Бала өмір ... ... ... ... қоғамдық мәні бар іс-әрекетке деген құштарлығын ойын арқылы
қанағаттандыратындықтан, ойынның қай түрі ... ... ... ... ... рөл ... ... қадам басардағы алғашқы қимыл-әрекеті – ойын, сондықтан да
оның мәні ерекше. Қазақ халқының ұлы ойшылы Абай ... ... ... ... өсер бала бола ма?» деп айтқандай баланың өмірінде ойын ерекше орын
алады. Жас баланың өмірді ... ... ... ... осы ойын ... ... ... зерттеу мәселесімен тек
психологтар мен педагогтар ғана емес, философтар, тарихшылар, этнографтар
және өнер ... мен бала ... ... ғалымдар да
шұғылданды. Көптеген балалар ... бала ... ... ... ... тән ... көркем бейнелер арқылы суреттегені де мәлім.
Адам іс-әрекетінің ерекше бір түрі – ... ... ... ... өз ... өнер және ойын көркемдік іс-әрекеттің алғашқы қадамы
деп түсіндіреді. Ойында шындықтың көрінісі, оның ... ... ... ... ... тән нәрсе өмірдің әртүрлі құбылыстары мен үлкендердің
түрлі іс-әрекеттеріне еліктеу ... ... ... шартты түрдегі
мақсаттары бар, ал сол мақсатқа жету ... ... бала ... Балаларға ақыл-ой, адамгершілік, дене шынықтыру және ... ... ... ... ... ... Ойын барысында балалар өзін
еркін сезінеді, ізденімпаздық, ... ... ... Сезіну,
қабылдау, ойлау, қиялдау, зейін қою, ерік арқылы түрлі ... ... ... ... ... да педагогикада бала ойынына ерекше мән беріледі, өйткені ойын
үстінде қалыптасатын ... ... ... мен ... ... ... ... із қалдырады. Бала ойын арқылы өзін толқытқан қуанышын
немесе ... ... ... ... бейнелесе, күні ертең сол
арман қиялын өмірде жүзеге асыруға мүмкіндік алады. ... ... ... ... ертеңгі шындық ақиқатқа айналатын кезі аз емес.
Ойын мектеп жасына дейінгі баланың жеке басының дамуына игі ... ... ... ... бірі ... ... Бала ойын арқылы өзінің күш-
жігерін жаттықтырады, қоршаған орта мен құбылыстарды ақиқат сырын ... ... ... ... ... ... болашақ қайраткердің
тәрбие жолы, тәлімдік өнегесі ойыннан бастап өрбиді.
Ойын мен еңбектің бір-біріне ұқсас сипаттары көп, сондықтан ... ... ... ... ... жұмыс сияқты да, жаман ойын- жаман ... деп ... ... ... ... ... деген түйін жасайды.
Өйткені, әрбір жас ... ойын ... ... ақыл мен қажыр-қайрат
жұмсауды керек етеді.Белсенді іс-әрекет пен ... ... ... ойын болып табылмайды. Жақсы ойын да жақсы жұмыс та көңілді қуанышқа
толтырып, рахатқа бөлейді. Демек, осы жағынан ойын мен ... ... ... ... да ... дәрежеде тиісті жұмыстағыдай
жауапкершілік болуға тиіс. ... ... ... тек ... ... нақты материалдық рухани байлықты көздемейді, ал ... ... ... негізгі жолы екені айқын.
Баланың қуанышы мен реніші ойыңда айқын көрінеді. Ойын кезіндегі баланың
психологиялық ... ... олар ... эмоциялық әсері ұшқындайды,
белсенділігі артады, ерлік қасиеті, қиял ... ... ... ... ... қабілеті мен дарынын ұштайды.
Ойын үстінде бала бейне өмірдің өзіндегідей ... ... ... ... бала одан ойын ... ... ... түсінік тумайды.
Сондықтан шындықтағыдай «сөйтейік, бүйтіп көрейік» деуі, олардың «ойынды
ойын» деп түсінуінде жатыр.
Осыдан келіп ойын ... ...  т ұ ж ы р ы м   ж а с а л а д ы ... ... ... құралы, ақыл-ойды, тілді ұстартады, сөздік қорды байытады,
өмірді танытып, сезімді кеңейтеді  т ә р б и е л е й д ... е р і  к   ж ә н е  м і н е з ... ... ... сапаны
 жетілдіреді.
б) ұ ж ы м д ы қ   с е з і м  әрекеттері өсе түседі.
в) э с т е т и к а л ы қ   т ә р б и е    б е р у -  ... ... ... ... е ң б е к    т ә р б и е с і н   б е р у ... ... ...  д е н е   к ү ш і н і ң   ж е т і л у і н е   к ө м е к т е с е д ... ... ... ... тәрбиелеудің психологиялық және
физиологиялық негіздері болып табылады.
Халық жасаған мұралар сан ... Аға ... өз ... өз ... ... ... ... етіп, іс-әрекет үстінде көзін қанықтыра
беруден бастаған. ... бірі – ұлт ... ... сәби шағымен
бүгінгі өскелең дәуірінің куәсі ретінде, адам ... ... ... заңды жалғасы ретінде оны үйретудің тәжірибеде пайдаланудың үлкен
білімділік, тәрбиелік маңызы ... тек ойын деп ... ... асыл қазынасы, бір жүйеге келтірілген
тамаша тәрбие құралы деп қараған орынды. Бұл пікіріміз ... ... ... ... ... ұлы ... бірі ... Омарханұлы
Әуезовтің мына бір пікірін еске ала кетейік: ... ... ... ұзақ ... ... қызықтаған алуан өнері бар ғой. Ойын деген ... ... ... ... ... қуантып, көңілін шаттандыру ғана
емес, ойынның өзінше бір ... ... ... ұлт ... ... ойлаған, бір жүйеге келтіріліп өрнектелген ой мен әрекеттің, құпия
философияны ... ... ... ... ... бар. Жас
бала ойынға алдымен үйренуші, көруші өсе келе соған белсенді қатынасушы
келесі кезеңді ... ... ... келе ... ... ... Кейінгі кезде ұлт ойындарына көңіл бөлмеу нәтижесінде, көбі
ұмыт болып, мүлде жоғалуға жуық.
Ұлт ... ... ... ... ... ... тәрбиелік
шараларда қосымша материал ретінде пайдаланып келеміз.
Ұлттық мұраның бай қазынасының бірі – халықтың ұлттық ойындары көп ... ... ... ол тек ойындық сала емес, мәні жағынан да балабақша
тәрбиеленушілерінің рухани өресі кең өсіп – ... ... ... тәрбиелейтін негізгі құралдардың бірі. Ұлы
педагог В.Сухомлинский «Ойынсыз, ... ... ... ... ... ақыл-ой тәрбиесі болмайды» дейді, демек, шәкірттің
ақыл-ойы, парасаты ұлттық салт-сананы ... ... байи ... ... ... ... балаларының ойындары» деген еңбегінде
адамның жас ерекшелігін үш топқа бөледі: «...өмірге келгеннен ... ... ... ... жеті ... он бес ... ... балалар, он бес пен
жиырма жас аралығындағы жастар...». Осының негізінде ... ... үш ... бөліп қарастырып, бірінші топқа, сол жастағыларға
лайықты: ... ... ... ... теке, қуырмаш, алақан соқпақ, ақ
серек-көк серек» т.б. ойындарын, ал одан кейінгі топқа: «тақия тастамақ,
тартыс, сиқырлы ... ... ... ... хан талапай, теңге алу, қыз
қуу, орамал тастамақ, ақсүйек, күрес» т.б. ... ... ... ... баланы тез ойлауға, тапқырлыққа баулып, жаңа тақырыптарды
жылдам меңгеруге ... ... сөз ... ... ... ... теке» ойыны («Ақ сандық, көк сандық» Құраст. Ш.Ибраев.А.,
1988, 161-бет) арнайы сызылған шеңбердің ішінде ойналады. Жүргізуші ... ... ... ... таңа ... ол былай деп әндетеді:
Қараңғыда көзім жоқ,
Маған жақын келіңдер,
Тиіп кетсем сөзім жоқ,
Бір қыз ұстап беріңдер!..
Көзі байланған «Соқыр ... ... ... ... ... ... ... салайын,
Оң көзіңе топырақ,
Ал, ұстап көр, батырым,
Топырағын алайын,
Міне, келе жатырмын!
деп өлеңді айтып болысымен әр жаққа қашады, ал «Соқыр теке» ... ... ... ... ... оның орнына тұрады, сөйтіп, ойын жалғаса
береді. Ұлт ойындары – ... ... ... ... мен ... баға жетпес байлығымыз, асыл ... ... ... ... ... ... заманымызға сай ұрпақ
тәрбиелеуге пайдасы орасан зор екендігі сөзсіз. ... ... ... ... ... ертеден-ақ білген. Алғашқы қауымдық құрылыс,
ертедегі тайпалардың одаққа біріккен ... ұлт ... ... ... ... Көшпелі өмір кешіп, мал баққан тайпалардың көзін
ашқаннан көрген театры да, өнері де, ... ... ... да осы ... еді.
Халық арасында «Денсаулық – зор байлық» деп тегін айтылмаған. Бұл арқылы
халық даналығы тіршіліктің ... көзі осы ... ... ... Адамның денсаулығы жас кезінен бастап қалыптасуы керек. Демек,
кезінде ... көп ... ... ... таза ауада жүру – ... ... та ... ... ... Онымен бірге бүлдіршіндер ойын
ойнаған кезде ... ... ... ... ... халқына адал қызмет
етуге бағыт алады.
Қазақ халқының сонау, көне заманнан бергі ... ... мал ... мал ... мал басын көбейтуі өндіріс процесінің негізгі
мақсаты, сондықтан да «халықтың бар ... ... ... ... ... төрт түлік (қой, сиыр, жылқы, түйе) мал шешуші орын алған.
Бүкіл өмірі мал ... ... ... халқының этнографиялық даму
ерекшеліктері, той-думан, ... мен ... де осы ... ... да жан ... ... мал-жан амандығын сұрауы, қазақтың
тіршілігінің тірегі, көзі малға деген көзқарасының ерекше бір ... ... ... ... ауыз ... ... ... өкілі
деп ұқпай, адамның өмір сүруінің негізгі тірегі мен жан серігі екендігін
шабыттана ... ... ... негізінде төрт түліктің қасиеті тек қазақ
ауыз әдебиетінде ғана жырланып қоймай, барлық мәдениет пен ... ... ұлт ... ... да ... ... келе-келе негізгі бас
кейіпкерлері осы төрт түліктен тұратын «ақбайпақ», «көк сиыр», «түйе-түйе»,
«соқыр теке» т.б. сияқты ұлт ... да дами ... ... ... ... қазақ халқының төрт түлікті аса бір
сүйіспеншілікпен ... ... ... ... ... ... қасиеттері бар, сондықтан жан-жануарлардың бәрі бірдей деген
ұғымнан барып ... ... ... ... ... бірі осы ойындардың
көпшілігінде дерлік төрт түліктің қай-қайсысы болмасын, аналықтарының ... ... ... аңғартады. Сондай «Ақбайпақ» ойынында,
жоғалтқан ботасын ... ... ... ... ... ... көріп,
жаны жай тауып, ботасымен әңгімелесе келіп өзін ... ... ... ... ... ... деп, ... ботаның айтуы бойынша інгеннің
бұйрығымен ойнаушылар жазасын алады.
Қазақ ... ... ... ... себебі сол, халықтың саяси
әлеуметтік және экономикалық жағдайының даму ... осы төрт ... жеке ... ... ... ... мұқтаждық көрмеді.
Сондықтан да төрт түлік қазақ халқының ауыз ... ... мен ұлт ... ... кейіпкері.
«Бесік жырынан» бастап ұлт ойындарының барлығы халық тәрбиесінің көзі. Қай
дәуірдің ұрпағына ... ... ... ... сілтеп, өмірге
аттандырады. Халық жырлары ата-ананың балаға қойған бірінші сенімі, тілек-
талабы. Мұның бәрі ... ... ... ... ... ... да, өміріне рухани азық болатын өнегелі де ілтипатты сөздерді жас
кезінен құлақтарына құя береді. Ал ойындар болса баланың осы ... ... ... ... ... ... жүзінде іске асырудың құралы
болды. Айталық, ойын үстінде осы ... ... ... ... осы ... оның ... адамдық қасиеттер қалыптаса бастайды.
Демек, ойын әр түрлі әрекетке қозғалысқа, денешынықтыруға ғана төселдіріп
қоймай, өмірдің ... ...... ... ... яғни ... жан-
жүйесіне әсер ететін этикалық, ... ... ... ... бірі – «Ұшты-ұшты». Бұл ойынға ересек балалар мен кішкентай
балалар да қатысса қызықтырақ болады.
Ойын ережесі : Бір бала ... ... ... дөңгелете, өзіне қаратып
бір қатарға отырады. Содан кейін ... ... ... ... ... бастайды. Ойын жүргізуші «Ұшты-ұшты бөдене ұшты» деп қолын
көтереді. Сол кезде ойнаушылар тыңдап ... да ... ... олар ... ... ... затты ұшты қолын көтерсе, ойын жүргізушімен
бірге ... ... ... ... ... Ал ұшатын затты
айтқанда, ... ... ... онда да жаза ... ... ... әр айтқан сөзіне өте сақ болу, қырағы болу ... ... зат пен ... ... ... ... ... ылғи
да жаңылдырып отыруға тырысады. Тіпті көпшілікке ... емес ... ... та, ... ... атын айтып та жаңылдыруға болады. Мысалы,
ұшты-ұшты кекілік ұшты, ... ... ... ... ұшты – ... ... ұшты – ебелек ұшты, тауық ұшты, уық ... ... ... ... деп ... ... ойыншылардың жазасы өлең айтып би билеп, мақал-мәтел, жаңылтпаш,
тақпақ айтады. Алданушылар көбейген сайын ойын қыза ... ... ... мен ... арасындағы бірін-бірі аңдаушылық та күшейе
түседі.
Бала ойындарының мазмұны байып, түрі өзгеріп отырады. ... ... ... қабілетін қалыптастыру үшін халық ауыз әдебиетінің
жанрларын – ... ... ... санамақтарды айтып үйреткен.
Мысалы, «Тоғызқұмалақ» ойыны:
Қызықтырған есепшіні, ойлыны,
Бабалардың бұл ежелгі ойыны.
Екі адамға тең бөлінген мал ... үшін ... бар ... бар он ... ұя – кіші ... ... – үлкен келген іші отау.
Бір жүз алпыс екі – барлық құмалақ
Сексен бірден екі ойыншы тұр қамап.
Әрқайсының ... ұя – ойы ... ... дәл ... қойы бар.
Екі ойыншы – екі қойшы кезекпен
Түсіреді ұяға қой ... ... ... – құмалақ санын жіті аңдайды.
Ұяда қай жұп болса қой – ... ... ... кеп құламақ.
Солай талай қой қазанға түседі
Есепке оны екі қойшы тізеді.
Кімде-кімнің қазаны тез толады,
Сол ойыншы ұтып ... ... ... ... ... бабалардың ойыны.
Халық мұғалімі Байтоғайұлы Малқай бала өміріндегі ойынды және ермекті «ол —
баланың еңбегі», — дейді, демек бұл жай ... ... бала ... ... ... да бала еңбегі – ойын. Ендеше, ойын балалардың күнделікті
тіршілігі адамның басынан өтетін өмірінің әр ... ... ... ... кәсібі сияқты. Тіршіліктің түрі бар. Сол сияқты балалардың
да өзіне меншікті бала кезінде істейтін істері бар. Ол іс – жас ... ... да ... ... ... ... ... құмалақ
(түйенің, қойдың), бес тас, доп міне мұның бәрі осы ... ... ... Өмір мен өнерге деген талаптың түп негізінің өзі осы
асық, доп, құмалақ, ләңгі, қуыршақ, ... үй ... т.б. ... ... ... бұл дана ... тура ... түсінуге болмайды.
Ойын баланың көңілін өсіріп, бойын сергітіп қана қоймай, оның ... ... ... де әсер ... Балалар ойын арқылы тез
тіл табысып жақсы ұғысады, бірінен-бірі ептілікті үйренеді. Оның ... ... ... ... ... ... ... ойындарға тек
балаларды алдандыру, ойнату әдісі деп ... жас ... ... ... ... ... қалыптасу құралы деп ерекше
бағалаған. Қазір ... ... ... ... ... ... Қазақтың көне жыр- дастандарында ұлттық ойындар балаларды
тәрбиелеуде ерекше орын ... ... ... ... ... «Ер ... ... эпостық жырларда елін сүйген батырлардың,
жұртшылық ... ... ер ... ең ... ... ... түсіп, одан кейін көп кісі қатысқан ойын-сауықтарда
өздерінің мергендік, палуандық, ... ... ... «Домбырамен күй шерту», «Аттың құлағында ойнау», «Аударыспақ»,
«Күлкі ойыны», «Балалар ойыны», «Ақсүйек», «Тоғызқұмалық», ... ... ... өте ерте заманда пайда болған. Мұның өзі ... ... ... ... ғасырлар бойы өмір сүргендігін айқын
көрсетеді. Балалардың жиі ойнайтын ... ... ... ... ... ... ... Баланың ақыл-ойын
дамытатын тәжірибелік маңызы зор тағы бір ойынның түрі – «Он бір ... Оның ... ... есеп ... қою ... ... ойлау
қабілетін дамытады. Бөбектерді тәрбиелеуде де ұлттық ойындардың берері мол.
«Санамақ», ... ... т.б. ... ... ... ... негіз
салады деп есептелген. Балалар негізінен ойын ... ... тез ... ... қарап баланың психологиясын аңғаруға болады. Бес саусақ
бірдей емес  ... әр ... ... ... мінез-құлқы бірдей
емес.
Балалар ойынында кейде  өлең-тақпақтар жиі кездеседі. Ол өлең-тақпақтардың
негізгі ... ... ... ... ... ... ... ұштау, өз бетімен іскерлікке, қысылған ... ... ... ... ... қоса ... ... аяғында жеңу бар да,
жеңілу бар. Жеңгендер әрі ... өз ... ... ... ... ... Ол ... тақпақ айту, ән салу, би билеу түрінде ... қай ... да ... ... ... ... ... білімнің,
тәрбиенің нұрын себу, өлең, тақпақ айтуға төселдіру екенін ... ... ... ... түрі болмасын, атадан балаға, ұрпақтан- ұрпаққа ... ... ... ... ... туады да, психологиялық
жағынан денсаулық сақтауға негізделеді. Тапқыр да алғыр, шымыр да ... да ... бала ... ... ... жоқ. ... ... бала үшін біліктің, тәлімнің қайнар көзі болып табылады. Балаларға 
ұлттық ... ... оған ... әр ... ... ... ... тәрбиешілер бір сәт те естен шығармағандары абзал. Өйткені жас
өндір бүлдіршіндер ойнай да, күле де, ... да ... Ойын ... өмір танымының алғашқы қадамы. Ойын өмірде өте ерте ... ... ... ... мегергенінше жалғасады. Ал оқыту процесінде
жаңа технологияның маңызды бөлігі. Қазақ халқының ұлт ретінде өмір сүруіне
оның ... ... ... маңызы айрықша.
Қазақтың мақал-мәтелдері жас ұрпақты ибалы болуға,әдептілікке,мінезін жақсы
қасиеттер арқылы имандылықпен ... ... ... ... ... тәрбиелейді.
Абай Құнанбаевтың он тоғызыншы қара сөзінде жас ... ... сөз ... бала ... есті адам ... ... ата-анадан туғанда ... ... ... ... ... көп ... адам білімді болады. Сондықтан
балаға жас кезінен бастап ойын ... ... ... жоғары халық
ойларының кәусар бұлақтарымен сусындату қажет.
Орыс ғалымы, дәрігер, педагог К.А.Покровский «ойын-күнделікті бала ... ... ... ... баланың ертеңгі өмірге деген
қабілеті байқалады»-деген. Ойын баланы ... ... ... Сол ... өмір күресіне, еңбекке баулиды. Ойынсыз ақыл-ойдың
қалыпты дамуы да жоқ. Ойын ... ... ... ... ... ... өзін ... дүние туралы түсінік алады. Дидактикалық ойындар
арқылы оқушылардың интеллектуалдық ... ... ... ... ... қасиеттерін
бойына сіңіреді. Ойын екі немесе одан да көп ... ... ... ... іске ... үшін күрес жүргізу процесі. Әрбір топтың ... ... ... ... ... ... - ... ойындар дейді.
 
ІІ. Негізгі бөлім
 
Дидактикалық ойындар баланың ынтасын сабаққа аударуға, көңіл қойғызуға,
қабылдауын жеңілдетуге, білімді ... ... ... ... береді.
Ойынның мақсаты:1. Баланы пәнге ... ... ... ... ... ... ... отырып,сөйлеу
мәдениетіне тәрбиелеу.
3.Таным әрекетін қалыптастыру, тиянақтау, пысықтау, алған білімді тексеру,
қызығушылығын ... ... 1) ... баланың тану, іздену әрекетін дамыту.
2) Тәрбиелік: ... ... ... ... ... қалыптастыру
 
Дидактикалық ойындарды құру мына негіздерге сүйенеді:
1) Балалардың іс-әрекетіне ойын түрлерімен ... ... ... ... ... ... ... оқу-тәрбие
мәселелеріне көшу.
2) Шарты мен міндеттерін біртіндеп күрделенуі
3) Берілген тапсырмаларды шешуде баланың ақыл-ой белсенділігінің ... ... ... ... ... ойындардың сапалылығы:
Олардың сабақтың әр кезеңіндегі орны мен міндетін, ... дәл ... ... ... мен ... ... ... меңгеруіне,
шеберлік танытуына, ойынға қажеті материалдарды алдын-ала дайындап алуына,
ойын үрдісіне оқушыларды белсенді қатыстыруына
байланысты ... ... ойын ... ... ... ... ойын әртүрлі ойыншықтармен ж/е әртүрлі ойын ... ... ... ... «Мақалды дұрыс оқы», «Мақалды жалғастыр»
т.б.
3) Сөздік дидактикалық ойындар, яғни ауызша ойналатын ойындар:
Мыс: Мұғалім бірінші ... ... ... «өтірік сөз» немесе «ұрлық» деді,
оқушылар өтірік сөздің жолы қысқа екендігін және ұрлық түбі қорлық екенін
айтып, ... ... ... ... осындай ойындарға
дағдыланып,жаман қылықтардан аулақ болады.Сабақта ... ... ... өте ... ... ... ...  оқушылардың ауызша жеткізу сауаттылығы мен
біліктілігін дамыту үшін пайдалануға болады. Ұлттық ойындар- ата-бабалардан
бізге жеткен ... ... ... ... ... ... ... негізгі шарты бойынша шашылған асықты  жинай ... ... ... ... ... Қай топтың баласы қанша асық жинаса, сонша
 жаңылтпаш айтуы керек, жаңылтпашты ... ... ... тілі ... ... ... ... ойынын айлы түнде көңіл көтерген жастар сүйекті лақтырып, оны
іздеу ... ... ... ... сан есім ... ... есімі бар мақал-мәтелдерді айтқызу үшін қолдандым. 3-  сыныпта негізгі
және туынды зат есім тақырыбында  негізгі зат есіммен ... зат ... үшін ... Бұл ... кез-келген қималарды таңдап алып,
тапсырманы орындау  керек.
ІІІ.Қорыта айтқанда
  Дидактикалық ойындар оқушыларды өз бетінше жұмыс ... ... ... ... ... ... сөз қорын
молайтуға көмектеседі, сабақта ... ... ... әдептілікке,адамгершілікке,қамқорлыққа,қайырымдылыққа
тәрбиелейді.   Мектеп оқушыларының сол пәнге деген белсенділігі артады ... ... ... ... ... ... етеді.
Балалар ойын барысында тәлім-тәрбиелік маңызы жоғары, адамгершілік,ізгілік
қасиеттеріне сезініп, өздерін еркін ұстап, ... ... ... ... ... ... ... қою, ерік арқылы түрлі
психологикалық түсінікпен сезім әрекетіне сүйенеді.Ойын үстінде бала ... ... ... сезінеді. » Ойын өмір сүру әдісі емес, бірақ адам
әрекетінің құрамды негізі. Ақылды адам ... ең ... ... ... ... адамдарды жасына қарамастан ойын өзіне тартып
тұрады»,-дейді.
                     
 
ҚОРЫТЫНДЫ
Зерттеу ... қол ... ... ... ... мүмкіндік берді:
1. Қазақ халық педагогикасындағы жалпы тәрбиенің тарихи тәжірибесі мен
ұлттық ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... ... жасалып, тақырыптың
зерттелу деңгейін анықтайды. Баланы ... ... ... ... ... ... адамгершілік тұлғаны қалыптастыруға көмектеседі.
2. Зерттеу проблемасы саласында жарық көрген ... ... ... этнопедагогикалық, психологиялық) жасаған
талдау «Халық педагогикасы», «Қазақ халық педагогикасы», «Этнопедагогика»,
«Қазақ этнопедагогикасы» ұғымдарының мәні және ... ... ... ... мен ... ... жан-жақты ашып көрсетуге,
оларға берілген анықтамаларды жүйеге келтіруге, зерттелу деңгейін нақты
деректердің негізінде ашып ... ... ... Этнопедагогика, халық педагогикасы ... ... ... мазмұны бала жасына қарай кезеңдерде еңбек, эстетикалық,
адамгершілік және т.б. тәрбие бағыттарына аса мән ... ал ... ... ... ішінара назар аударатынын, арнайы
зерттеуді мақсат тұтпағанын көрсетеді. Біздің ... ... ... ... ... ... тәрбиесі, моральдық-этикалық
тәрбиесіне мән береді.
4. Қазақ халық педагогикасындағы этнопедагогиканың даму ... ... ... ұлтының дәстүрлі ұлттық тәлім-тәрбие кеңістігінің
қалыптасып, даму тарихының бастауы ғасырлар тереңдігінде жатқанын, ... ... ... ... ... мәселе екендігін көрсетеді.
5. Ғұлама-ойшылдар мен ... ... ... мазмұны оларға қазақ этнопедагогикасының арқау ... ... ... ... ... ... педагогикасына жасаған талдау оның мәндік сипатын,
өзіндік ерекшеліктерін саралап көрсетуге, ... мен ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін ашып көрсетуге септігін тигізді.
7. Қазақ этнопедагогикасының тарихы мен тәжірибесі ... ... сай ... жетілген адам» тұлғасын қалыптастырудағы
дәстүрлі тәрбие тәжірибесінде өз идеалын, яғни «Сегіз ... бір ... ... құра ... деп ... ... тигізеді.
8. Қазақ халық педагогикасында бала жасына қарай ... ... ... бойынша жіктемеге келтіріп жан-жақты қарастыру,
оның мазмұны мен өзіне тән ерекшеліктерін, функцияларын, заңдылықтарын,
қағидалары мен ... ... мен ... ... ... ... көрсетуге, озық дәстүрлерін сұрыптап алуға ... және ... ... ... негіз болады.
9. Тұжырымдаманы жүзеге асыру мақсатында даярланған «Білім беру жүйесіне
қазақ этнопедагогикасын ... ... курс пен ... ... ... қазақ халқының балаларға адамгершілік тәрбие берудегі
озық дәстүрлерін терең меңгеруге көмектеседі, оларды ... беру ... ... қажетті іскерлік дағдысын қалыптастырады. Бұл ұлттық
қасиеттеріміздің ұрпақ бойында ... ... ... үшін ... ... халқының бала жасына қарай адамгершілікке тәрбиелеудегі ... ... бала ... ... ... ... ... ортадағы қарым-қатынас мәдениетінің, идеалға деген
танымдық көзқарасының дұрыс ... ... ... бойынша мынадай ұсыныстар жасауға болады:
Ұсынылып отырған тұжырымдама және соның негізінде жасалған оқу құралдары,
әдістемелік ... ... ... ... ... бала
жасына қарай кезеңдерге бөлудің ұлттық педагогика мен сабақтастығы ғылыми
проблемаларды шешуге бағыт-бағдар береді.
Қазақ этнопедагогикасында баланы жасына ... ... ... ... орта және ... оқу орындарында, сондай-ақ мұғалімдер
біліктілігін жетілдіру институттарында жүргізілетін ... ... ... ... ... ... курс пен оқу ... жоғары оқу
орындарында жүргізілетін педагогикалық пәндерді оқу барысында ... ... ... ... ... ... тәрбиелеудегі озық
дәстүрлері бойынша жасалған әдістемелік нұсқауларды жалпы білім беретін
мектептің ... ... ... ... ... ... ... өткізуде негізге алу қажет.
Қазақ халық педагогикасында баланы жасына қарай ... ... ... мен ... беру ... ... перспективасымен оны
жүзеге асырудың шарттары ... пен ... оқу орны ... осы
саладағы мәселелердің шешімін іздестіруде бағыт-бағдар береді.
Зерттеу проблемасы аса күрделі болғандықтан, оны бір зерттеудің ... шешу ... ... ... ... қазақ халық педагогикасындағы
жеткіншектерді адамгершілікке тәрбиелеу, қазақ халық педагогикасы ... ... ... ... ... және ... ... зерттеуді қажет етеді.
В.А.Сухомолинскийдің сөзімен айтар болсақ, «Ойынсыз ақыл ойдың қалыпты
дамуы да жоқ» және ... да ... ... Ойын ... ... ... үлкен
жарық терезе іспетті, ол арқылы баланың рухани сезімі жасампаз өмірмен
ұштасып, өзін ... ... ... ... ... ... А.С. Макаренко ойынға үлкен мән бере отырып, өзі басқарған
мекемелерінде ойынды тәрбиеленушілер өміріне міндетті түрде енгізіп
отырады. Ойын ... ... ... қуанышқа бөлеуін қамтамасыз ету үшін
ол балалардың ойынға деген сүйіспеншілігі мен қызығушылығын тәрбиелейді,-
деп қарастырады.
Ойын – халық педагогикасының құрамды бір бөлігі. Ұлттық ... ...... ... ... ... ... қазақ
халқының ұлттық ойындарымен таныса отырып, көзіміз әбден жетеді. Мысалы:
қазақ халқы саусақ ойыны арқылы баланың сөйлеуге деген талпынысын,
қабілетін дамытып, ынтасын ... ... ... ... ... ... ... ортадағы заттар мен құбылыстарды, жан-жануарларды,
құстарды, ағаштарды бейнелей алады.
Ойынның да өзіне тән мотивтері болады. Мысалы, мазмұндық, ... ... ... есін, ойлауын, қиялын қалыптастыруда зор маңыз атқарады.
Ойын әсері арқылы бала өз ... ... ... алатынын, қандай
қабілеті бар екенін байқап көреді. Ал, ақыл-ой ... ... ... ... ... Ол ... ... тапқырлығын, байқағыштығын,
зейінділігін арттырумен қатар, ерік сезім түрлерін де дамытады. Ойын
түрлері көп. Соның ішінде өзім ... ... ... ... ... ... ... дидактикалық
мақсаттағы ойындар, сөздік ойындар, логикалық ойын есептер, ұлттық ойындар,
т.б. Бұндай ойындар оқушыны жан-жақты дамытып, білімді толық игеруіне
көмектеседі.
Ал, енді мен ... ... осы ... ... еске ... дамытатын бір неше ойынның түрін алдарыңызға ұсынайын
(плакаттан, немесе интерактивті тақтадан көрсету). Бұл ойындар арқылы менің
балаларымның ... есте ... ... ... ... дамиды,
сана қалыптасады.
Кез-келген сабағын қызықты өткізу үшін ізденіс, жаңаға ұмтылу жұмысын
жүргізу ... ... үшін ... ... ... ... ... де
үйренеміз” қағидасын ұстанған ұстаз үшін өзінің әрбір сабағы бірінші өзіне
жаңалық болуы тиіс.
Ұстаздың өзі – ... ... ғана өзі ... ұстаз сабағын басқаларға
да қызықты жеткізе алады деп ойлаймын. Әрбір сабақта озық технологияларды
пайдаланып өткізу әрине ... ... ... ... әр кез ... ... өзі үшін ... жинақтайды, оқушы үшін сабақты қызықты ете алады.
Әдебиеттер тізімі
Халық педагогикасы негізіндегі ұлттық тәрбие // Социальные и гуманитарные
науки. – Бишкек, 2009. - № 3-4. – С. ... ... ... ... мұралары // Известия вузов.
Бишкек, 2009. - № 6. – С. 205-209.
2. Этнопедагогика: салт-дәстүр және бала ... // ... и ...... 2009. - № 6. – C. ... ... дәстүрлердегі этнопедагогиканың құралы ретінде // Білім беру
жүйесіндегі этнопедагогика. – 2009. - № 05-06 (29-30). – Б. 36-39.
4.
5. Халықтық ...... ... // Білім әлемінде. – 2010. - № 1.
– Б. 56-58.
6. ... ...... ... ... // Білім әлемінде. –
2010. - № 1. – Б. ... ... салт ... // Қазақстан мектебі. – 2010. - № 2. – Б. ... ... ... оқушылардың елжандылығын қалыптастыру //
Білім. – 2010. - № 1 (49). – Б. 47-49.
9. Қазақ этнопедагогикасы ... ... ... беру ... Шағын мектеп. – 2010. - № 1. – Б. 17-23.
10.
11. Балабақшадағы балаларды қазақ ... ... ... ... ... ... – 2010. - № 1 (69). – Б. 288-292.
12. Ұлттық тәрбие ... ... ... ... // ... әлемі. Ізденуші. – 2010. - № 1. – Б. 46-53.
                   
13.  Пайдаланылған әдебиеттер:
14. 1.    Бастауыш сыныпта оқыту. ... ... ... ... 2.    ... ... Алматы,2003№9
17. 3.    Бастауыш мектеп Алматы,2001№3
18. 4.    Қазақстан мектебі Алматы,2002№5
19. 5.    Бастауыш сыныпта оқыту Алматы,2011№1
20. 6.    Қазақ тілі (дидактикалық материалдар)Алматыкітап2010ж.
21. 1. ... ... ... ... ... ... Аскар
22. Алма-Ата «Жалын» 1987 г.
23. 2. «Қазақстан мектебі» журналы № 9-10 2005 ... 3. ... ... ... ... ... ... Төтенаев
25. Алматы «Қайнар» баспасы 1994 ж.           Авторы: ... ой ... ... ... ... ... ... болашақ иесі болғандықтан дүниежүзілік мәдениетті
танитын, өзінің төл ... ... ... рухани дүниесі бай,
саналы ойлайтын деңгейі жоғары білікті болуы міндетті. Ата-бабаларымыздың
ғасырлар бойы ... ... ... ... бойында
саналы сіңіріп, қоршаған ортадағы қарым-қатынасын, мінез-құлқын, өмірге
деген көзқарасын, ... ... ... ... байланысты.
Мектепке дейінгі мекемелерде адамгершілік тәрбиесі тәрбиелеу және
білім беру үрдісінде әр ... ... ... ... ... ... әр түрін ұйымдастыра отырып, бір-біріне деген ... ... ... жолдастық сезімдерді тәрбиелеуге болады.
Баланың бірінші әрекеті - ойын, сондықтан да ойын мән-мәнісі ерекше.
Ойын – адамның өмірге ... ... ... ... Қазақ халқының ұлы
ойшылы Абай Құнанбаев: «Ойын ойнап, ән ... өсер бала бола ма?» ... ... ... ойын ерекше орын алады. Жас баланың өмірді
танып, еңбекке ... ... ... осы ойын үстінде
қалыптасады. Ойынды зерттеу мәселесімен тек ... мен ... ... философтар, тарихшылар, этнографтар және өнер қайраткерлері мен ... ... да ... ... ... бала ... мәнін және ойынға тән ерекшеліктерді көркем ... ... ... ... ... түрінің бірі – ойынның пайда болуы ... ... өз ... өнер және ойын ... ... ... ... деп түсіндіреді. Ойында шындықтың көрінісі, оның
образды сәулесі ... ... ... әр ... ... мен ... іс-әрекеттеріне еліктеу ойынға тән нәрсе. ... ... ... ... ал сол мақсатқа жету жолындағы ... бала ... Ойын ... ... ... дене шынықтыру ... ... ... ... ... ... болады. Балалар ойын
барысында өзін ... ... ... ... ... ... қабылдау, ойлау,қиялдау,зейін қою, ерік арқылы түрлі психикалық
түйсік пен сезім әлеміне сүңгиді.
Педагогикада бала ... ... мән ... ... ... шақтың
түйсігі мен әсері адамның көңіліне өмірбақи өшпестей із ... ... ... өзін ... ... қуанышын, ренішін, асқақ арманын, мұрат
– мүддесін бейнелесе, күні ертең сол арман қиялын ... ... ... ... қуанышы мен реніші ойында айқын ... Ойын ... ... ... ... олар ... ... әсері
ұшқындайды, белсенділігі артады, ерік қасиеті, қиял елестері дамиды, мұның
бәрі баланың шығарымпаздық қаблеті мен дарынын ұштайды.
Ойын ... бала ... бір ... ... ... реніш сезімінде
болады. Бірақ одан ойын екенін білмейді деген түсінік тумайды. Сондықтан
шындықтағыдай «сөйтейік, ... ... ... ... ... ойын» деп
түсінуінен. Бұған байланысты ойын туралы жасалатын тұжырым мынау:
а) ойын- тәрбие құралы арқылы, ақыл-ойды кеңейтеді, ... ... ... байытады, өмірді танытып, сезімді кеңейтеді.
ә) ерік және мінез ... ... ... ... жетілдіреді.
б) ұжымдық сезім әрекеттері өсе түседі.
в) эстетикалық тәрбие беру ... ... ... беру ... ... мүмкіндік береді.
д)дене күшінің жетілуіне көмектеседі.
Демек ойын баланың көңілін өсіріп, ... ... қана ... оның
өмір құбылыстары жайлы таным – түсінігіне де әсер ... ... ... тез тіл ... ... ... ... ептілікті үйренеді. Ойын
үстінде дене қимылы арқылы өзінің денсаулығын нығайтады. Халқымыз ойындарға
тек балаларды алдандыру, ойнату әдісі деп ... жас ... ... ... ... қалыптасу құралы деп те ... ... ... ... ұлт ойындарымыз: тоғызқұмалақ, қуыршақ, асық
ойындары. Қазақтың көне жыр – ... ... ... ... ... орын ... ... көрінеді. Мәселен, «Қобыланды»,
«Алпамыс», «Ер Тарғын» сияқты эпостық жырларда елін ... ... ... бөленген ер жігіттердің ең алдымен ұлттық
ойындарда сайысқа ... одан ... көп кісі ... ... ... ... ... шеберліктерін көрсеткендіктері
айтылады. «Домбырамен күй шерту», «Аттың құлағында ойнау», «Аударыспақ»,
«Күлкі ойыны», «Балалар ойыны», «Ақ ... ... ... ... ойнау» өте ерте заманда пайда болып, біздің ата-бабаларымыздың ұлттық
ойындарының ғасырлар бойы өмір ... ... ... ... ... ... ойыны байқағыштыққа, қырағылыққа, батылдыққа, ептілікке,
шапшандыққа баулиды. Ақыл-ойын дамытатын «Он бір қара ... ... ... зор тағы бір ... түрі бар. Оның ... ... сұрақтарын қою арқылы баланың ойлау қабілетін дамытады. Бөбектерді
тәрбиелеуде де ұлттық ойындардың ... мол. ... ... ... ... ... ... тіл өнеріне негіз салады деп есептелген. Балалар
негізінен ойын үстінде бір-бірімен тез тіл табысады. Ойынына ... ... ... ... ... және ... ойындарының да өзіндік тарихы, даму
жолдары, қалыптасу ... бар. ... ... ... ... ... жеткен ұлт ойындарының біразы сонау көне ... ... ... ... ... ... құрылыс халқымыздың
ұлттық ойындарын да туғызған. «Бес тас», «Асық»,»Садақ ату», сияқты ұлт
ойындары шамамен алғанда ... бес мың ... ... ойналғандығы жайында
айта келіп ағылшын ғалымы З.Маккей «Бұл ойындардың ... ... ... ... одақтардың арасында тарағанға ұқсайды» - дейді.
Ұлт ойындары қоғамның өзгеруі, әлеуметтік – экономикалық жағдай
негізінде ... ... ... өзгеріске ұшырап отырған. Мысалы,
Қазақстан жеріндегі алғашқы қауымдастық құрылыста қалыптасқан «Аң ... ... ... ... ... тас», «Қарагие» ойындары келесі
дәуірлерде қайталау толығу процесінде «Аң аулау», «Құс ... ... ... ... ... ... ... қалды.
Ұлттық мұраның бай қазынасының бірі – халықтың ... ... ... көп ... ... ол тек ... сала емес, мәні жағынан да
балабақша ... ... ... кең өсіп – ... ... қалыптастыруға тәрбиелейтін негізгі құралдардың
бірі. Ұлы педагог В.Сухомлинский ... ... ... ... ... ... ... тәрбиесі болмайды» дейді,
демек, шәкірттің ақыл-ойы, парасаты ұлттық салт-сананы ... ... ... ... ... ... ... балаларының ойындары» деген
еңбегінде адамның жас ерекшелігін үш ... ... ... ... жеті ... дейінгі бала, жеті жастан он бес жасқа дейінгі балалар,
он бес пен ... жас ... ... Осының негізінде қазақтың
ұлттық ойындарын үш топқа бөліп ... ... ... сол ... ... ... ... соқыр теке, қуырмаш, алақан соқпақ, ақ
серек-көк серек» т.б. ... ал одан ... ... ... ... ... қоржын, бәйге, көкпар, асық, хан талапай, ... алу, ... ... ... ... ... т.б. ойындарын жатқызуға болады.
Мұндай ойындар баланы тез ойлауға, тапқырлыққа баулып, жаңа ... ... ... ... сөз тіркесіне, ұйқастыруға дағдыландырады
Ұлттық ойындар бала тәрбиесінде негізгі екі ... рөл ... ... ... ұлт ойындарын ойнаған кезде дене дамуы
жақсарса, екіншіден, ұлт ойындарының ... ... ... ... ... әдет – ... өткен өмірімізден хабар алады. Егер
балабақшада жұмыс стилі ұлттық дәстүр, салт – санаға ... ... ... топ ... ... қабырғаларындағы тұскиіз,ою, сырмақ,
домбыра, қамшы, ер сияқты заттардың өзі ... ... көз ... осы бұйымдарға көздері қанық болып өседі.
Біз болашақ ұрпағымызға ... ғана ... ... ... ... етіп қалдырып, ұрпақтан – ұрпаққа жалғасуына
жағдай жасауымыз қажет.
Бұл ретте ... мәні өте зор. ... ... ... ... ... спорттық жарыстар, серуендер кезінде жүзеге асады.
Орайы келсе тіл дамыту мен көркем ... ... да ... жөн.
Себебі осы пәндерде санаға көбірек салмақ түседі. Сондай ... ... ... ...... жаттығулар, жаңылтпаштар, дене
тәрбиесі, сергіту уақыттарын ұйымдастырса, баланың ... ... ... сабақ материалдарын қабылдау сапасы да ... ... ... еркін тапқырлық әрекет байқатады, ... ... ... ... қою, ... ерік және т.б. түрлі психикалық түйсік ... ... ... көп ... ... ... мол сусындаған бала сол
халықтың тынысымен дем алатыны және сол ... ... өз ... салт ... туған жерінің географиялық жағдайына, яғни ... мән ... ... ... ойынында кейде өлең-тақпақтар жиі кездеседі. Ол ... ... ... ... ... ... ... қанат беріп,ойын ұштау, өз бетімен іскерлікке, қысылған жерде ... ... ... Бұған қоса кез-келген ойынның аяғында жеңу бар
да, ... бар. ... әрі ... өз ... ... ... ... тартады. Ол көбінесе тақпақ айту, ән салу, би билеу ... ... қай ... да ... ... - балалардың бойында өнердің, білімнің,
тәрбиенің нұрын себу, өлең, тақпақ ... ... ... аңғару қиын
емес.
Жалпы ойынның қандай түрі болмасын, атадан балаға, ұрпақтан- ұрпаққа
ауысып отырады. ... ... ... ... ... ... ... денсаулық сақтауға негізделеді. Тапқыр да алғыр,
шымыр да епті, қайратты да ... бала ... ... ... ... ойынның өзі бала үшін біліктің, тәлімнің қайнар көзі ... ... ... ... үйретіп, оған өзгеше әр беріп, жаңартып
өткізіп отыруды ата-аналар, тәрбиешілер бір сәт те ... ... ... жас ... ... ... да, күле де, ойлай да білсін!
«Ақ серек, көк ... ... ... ... ... ... ... күйін көтеру,
жылдамдыққа, ептілікке, шапшандыққа үйрету Ойын шартын ... ... ... ... ... ... ... Ойын ашық алаңда өткізіледі. Ойынға қатысушылар екі
топқа бөлінеді. Аралары 30-40 метрдей жерде ... ...... ... қол ... тізіліп тұрады. Жеребе бойынша анықталған
ойынды бастаушы топтың балалары әндете өлең айтады:
-Ақ серек те, көк серек,
Бізден ... кім ... ... ... серек те, көк серек,
Бізге мұнда Азамат керек.
Деп бірінші топтағы бір баланың атын ... Сол ... аты ... өз ... шығып, екпіндей жүгіріп келеді де ... ... ... ... ... Егер үзіп ... бір ... жетелеп апарып, өз тобына
қосады. Үзе алмаса, өзі сол топта қалады. Келесі кезекте ойынды екінші ... ... ойын ... ... Қай топ өз ойыншыларынан көп
айрылып ... ... ... ... ... ... ... мәдени асыл мұрасы. Қазақтың ұлттық
ойындары бес түрге бөлінеді. Олар: аңға байланысты, малға байланысты, түрлі
заттармен ... ... ... және ... ... ететін,
соңғы кезде қалыптасқан ойындар. Олардың негізгілерінің өзі жүзден астам.
Бұл ойындардың көбісінің ежелден ... ... ... бар. ... ... ... арттырып, балалардың өлең-жырға деген ыстық
ықыласын оятып, көңілін ... ... ... ... ... ...... пайымдауынша, ата-бабаларымыздан бізге жеткен
ұлттық ойындарымыздың тарихы Қазақстан жерінде б.з.б. бірінші мыңжылдықта-
ақ қалыптасқан. ... ... ... ... асық ... ... ... одақ- тар мен алғашқы мемлекет- терде кеңінен ... ... ... ... негізі, шығу тегі халқымыздың көшпелі
дәстүрлі шаруашылық қаре- ... ... ... ... мал ... аңшылыққа, жаугершілікке негізділген.
Ахмет Жүнісовтың айтуынша (Фәниден бақиға дейін, - Алматы: «Қайнар», 1994),
«Өзге халықтар сияқ-ты қазақтың да ертеден ... ...... ... ... келе жатқан ұлттық ойын-сауық түрлері бар. Зер салып
байқап отырсақ, ол ойын-сауықтар қазақтың ұлттық ... ... ... ... ... екен және адамға жастайынан дене
тәрбиесін беруге, оны батылдыққа, ептілікке, тапқырлыққа, күштілікке, тө-
зімділікке т.б. әдемі адамгершілік ... ... ... ... ... ... Ұлттық энциклопедия» кітабында ... ... ... туралы былай деп жазылған: «Қазақ ұлты не- гізінен
ұрпақ қамын басты мақсат етіп ... ... ... азамат болып
қалыптасуына аса зор мән берген. Нәтижесінде дәстүр-лі бала тәрбиесінің
басты ... ... ... ... ... ... ... Аңға байланысты ойындар: ақсерек-көксе-рек, аңшылар, аңшылар ... ... ... қас-құлақ, ордағы қасқыр. 2. Малға байланысты
ойындар: аларман (қойға қасқыр шапты), асау көк, бура-қотан, көксиыр, ... түйе мен ... 3. ... ... ... ... ағаш ... ақпа, ақсүйек, ақшамшық, алакүшік, алты-бақан, арқан аттау, арқан
тартпақ, арқан тартыс, арынды арқан, асау мәстек, асық, ... ... ... ... ... соқ, ... тартыс, дауыстап атыңды
айтам, епті жігіт, жаяу ... ... ... қуу, ... ... ... ілу, қамалды қорғау, қараше, ... қыз қуу, ... ... ... тастау, сақина жасыру, сиқырлы таяқ, тапшы,
кімнің дауысы, таяқ жүгірту, ... ... ... алу, ... ... шертпек, шілдік, хал қалай?
4. Зеректілікті, ептілікті және икемділікті қажет ететін ... ... ... аударыспақ, бағана өрмелеу, балтам шап, ... ... ... ... біз де, ... ... ... көкпар, көрші, күрес, қарамырза, қассың ба, ... ба?, ... орын тап, ... ... сұрақ-жауап, тасымақ, тасымалдау, тең
көтеру, тымпи-тымпи, ұшты-ұшты, үй үстіндегі кім?, шымбике.
5. Соңғы кезде ... ... әріп ... ... мейрамхана,
нөмір, пароль, пошта, сымсыз телефон, сыңарын табу. Бұлардың ... ... ... той ... ... ... Ал ... қазақтың
ұлттық ойындарының ішінде «қуырмаш» тәрізді жас сәбилерге арналған ... бар. Біз енді ... ... ... ... талдап,
тарқатсақ. Ақсүйек. Қыз-бозбалалар оны жазғы айлы түнде ... ... ... ... ... ол болмаса қой- дың жілігін, немесе
жауырынын, жамбасын қолына алып, ойынға қатысушыларға ... ... да, ... екі ... ... ... ... да ақсүйекті
лақтырып жібереді. Қай топтың ойыншылары ақсүйекті бірінші болып тапса, сол
топ жеңген болып саналады. ... еті ... ... ... ... ... ... болуға тиіс.
Айгөлек. Оны қыз-жігіттер екі топқа бөлініп, қаз-қатар тұрып, ... ... ... ... ... Бір топтың ойын бастаушысы: «Айгөлек-
ау, айгөлек, ... жүзі ... ... ... кім керек?», деп сұрайды.
Екінші топтың ойын бастаушысы: «Айгөлек-ау, айгөлек, ... жүзі ... ... ... ... - деп, бір ... атын атап ... да, аты
аталған адам бар пәрменімен жүгіріп келіп, ... ... ... ... ... ... үзіп кетсе, ол топтан қалаған адамын алып ... ... сол ... ... ... (сақина са-лу). Бұл – қазақ халқының ерте ... келе ... ... Оны сақина салу, сақина тастау деп те ... ... он ... адам ... ортаға бір жігітті немесе бір қызды шығарып, қолына
сақина ... Ойын ... ... ... үйде дөңгелене оты- рып,
екі алақанын бір-біріне қабыстырып алға созады. ... ... ... сақинаны кімге салса да өз еркі. Ол барлық ... ... ... ... ... «Тұр сақинам, тұр», - деп, немесе
«Ақшамшығымды бер!» деп дауыстайды. Сол сәт ... ... адам ... ... ... ... ... - деп. Оны көршісі ұстап алмай қалса,
жұрт алдында өз ... ... ... кітаптарда сақина тастау ақшамшық
емес, ақшымшық деп те жазылып жүр.
«Ұшты-ұшты». Ойын ... оған ... ... үшін тез-тез
ұшатын, ұшпайтын заттарды араластырып айтады. Шарт бойынша ... ... ғана ... ... ... Олар ұшпайтын затқа қолын
көтеріп ... ... өз ... ... Ойын ... ... былайша жаңылыстырады:
- Ұшты, ұшты – тарғақ ұшты! (ұшады).
- Ұшты, ұшты – жарғақ ... ... ... ұшты – ... ... ... ... ұшты – тырма ұшты! (ұшпайды).
«Соқыртеке». Ойыншылар дөңгелене тұрады. ... ... көзі ...... шы-ғарады. Шеңбер бойынша тұрған ойынға қатысушылар
«соқыртекені» түрткілейді. Ол сол кезде түрткен ойыншыны ұстап алып, атын
айтуға ... ... ... ... ... да ұстап алуына болады.
Ұсталынып қалған ойыншы «соқыртекеге» айналып, ойын ... ... ... ... ... ... ... саналады. Ол
бала өмірінің табиғи серігі, көңіл – ... ... Онда ... ... ... ... салт – дәстүрі, еңбегі, халықтық намыс, ерлік,
батылдық туралы көзқарастары, жылдамдық, тездік, шеберлік пен ... де ... ... ... шығармашылық тұрғыда ойлау ... ... ... ... жету ... ... ... ойындары баланың көркемдік – эстетикалық, дене тәрбиесінің
бөлінбейтін бір бөлігі болып саналады. Ойын ... ... ...... әсем ... баланың рухани байлығымен үйлеседі. Сөйтіп оларда ... ... ... ... ... ... сезімі
қалыптасады. Халық ойындарының қайсыбірі болмасын мазмұны жағынан ... ... және ... Олар ... ... ... дамуына, ой
- өрісіеің кеңеюіне, қоршаған ортаны дұрыс түсініп меңгеруге, психикалық
процестерді жетілдіруге ықпал етеді.
Ұлттық ойындар ... ... ... ... мұра ... жалғасып
отыпған көне халықтың дәстүрлері, ... ... өмір ... ... ... Әрине, ойын өнер ретінде әдебиет пен мәдениеттің
сан алуан түрлерімен қабысып, астасып келіп, бірін бірі ... ... бар ... ... ... да көне ... әдеби
туындылар сол халықтың жиналған уақытта, ойын той үстінде ... ... ... ... ұлттық ойындарының бір ерекшелігі оған өлең сөздің
араласып келіп ... ... Егер ойын ... өлең ... ... онда ... жеңіліп, өз ұпайын өтеушілер орындайды.
Сөйтіп бүгінгі және болашақ ұрпақтыңұлттық ойындары адам еңбегінің
жемісі. Халықтың фантастикалық ой ... ... ... ...
білу талпынысына нышаныретінде өмірге келген ... ... ... ... екенін білеміз.
М.О.Әуезов біздің халқымыз өмір кешкен ұзақ жылдарында, өздері
қызықтаған алуан өнері бар, ... ... ... ... көзін қуанту,
көңіл шаттандыру ғана емес, ойынның өзінше мағыналары болғанын айтады.Бұл
пікір өзі өмір сүрген ортаның шындығынан ... ... ... ... ... эпостары мен лироэпостарының қай – қайсысын алып қарасақ
та, оның өн ... ... ... ... әдет – ... алуан түрлерін кездестіреміз. Негізгі кейіпкерлері – баланың ел
қорғаушы батыр, жауынгер, халық қайраткері ойын үстінде көрінеді, сол ... ... ... ... табиғи дарынын шыңдай түседі.
1 жастан 7-ге дейін баланы халқымыз ... ... ... баласы»
деп атаған. Халық неше алуан ойынды туғызып, оны іс жүзінде қолданып оның
тәрбиелік, білімділік жақтарын көре ... ... ... өседі» деген
өмірлік қорытынды жасап, оны өздерінің бала тәрбиесіне тиек ... ... ... ол ... ақыл ... - ... өлең ... да осының дәлелі. «Ойын
баласы ғой, бүгін ойнамай үйде отыр, селсоқ ауырып қалды ау!» ... ... ... денсаулығын бағдарлайтын халқымыз. Ойын баланың ... ... ... оның ... ... ... бүкіл өміріне
ұштасады.
В.А.Сухомлинскийдің сөзімен: «Ойынсыз ақыл – ... ... ... жоқ және ... да ... емес. Ойын дүниеге қарай ашылған үлкен терезе
іспетті, ол арқылы баланың рухани ... ... ... ... ... ... ... түсінік алады. Ойын – дегеніміз ұшқын, білімге
құмарлық пен еліктеудің ... ... оты» - деп ... зор ... ... ... ойнату, сабақта пайдаланудың маңызы сөзсіз
зор.[ 2, 121-бет ]
Оқушының білімінің саналы болуы сабақ жүйесіне, әр ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуін, білімдерін, дағдыларын,іскерлікпен дамытуға
байланысты.
Оқушының бой ... ... жан ... ... елестетуін, есін, зейінін) өрбітетін ойын, Абай сөзімен айтсақ
дүниенің көрінетін һәм ... ... ... ... жүргізілуі
тиіс.Басқаша айтқанда,ойын нақтылық пен дерексіздік,индукция мен дидукция,
талдау мен жинақтау, ұқсастыру, салыстыру, ... мен ... ... ... ... ой ... жасай білуге үйрету үшін, осы
таным ... ... ... ... ғана ... - әрі ... әрі ... әрбір ойынның алдына қоятын мақсаттары айтыла отырылып,
ойын ережесі түсіндіріледі. ... ... ... ... ... ... ... қарапайым заттармен ойнала береді.
Олай ... оның ... ... ... онша күрделі емес, оны
әрбір мұғалім даярлай алады.
Халық ойынының келелі бір мақсаты – ... ... ... бір ойын түрліше ойналуы мүмкін, сондай-ақ, ойлануға берілген
сұрақтың түрліше жауабы болуы ... ... ... ... ... жатыр. Олар ойынның
барысын белгілейді, балалардың тәртібі мен ... ... ... ... ... ... ... етеді. Мысалы: «Қоғи көк»
ойыныда қаздар тек кемпірдің: «Олай болса, ... ... алып ... сөзінен ғана тізбегін жазбай кемпірден қаша жөнелуі керек.Ойын
ықыластықты, шыдамдылықты, ептілікті, кең ... тез ... ... ... ... дер кезінде бір-біріне көмектесуді («бірі-бәрі үшін»
және «бәрі – бірі үшін» - қаздар), жауапкершілікті, ... ... ... ... ... ... үшін ойын өмірмен ұштастырыла
алынып, оның қажеттілігін бала ... ... ... ойын ... ... ... ... мақсаты айқын болуымен бірге,
есептеуі аз, ... ... тез ... ... қажет. Әрбір ойын ойналып
болғаннан кейін, ... ... ... ... рухани дүниесін ізгілендіруде, рухани дамытуда
дидактикалық ойындарды ... ... ... Себебі, дидактикалық
ойындарды ойнау ... ... ... ... ... ... қысылып - қымтырылмай жеткізеді. Мұның өзі оқушылардың
жеке ... ... ... ... ... ... зор ... етеді. Демек,сабақта ойындарды тиімді қолдана
отырып, ... ... ... ... жеке ... қалыптастыру кажет.Себебі ойындар кезінде оқушылар ... ... ... ... өз ... дәлелдеуге үйренеді.
Ұлттық педагогика негіздерімен оқушыларды оқыту арқылы оларды
өз халқын сыйлауға, туған ... ... ... Бұл ... бір-
бірімен қарым-қатынас кезінде өзара кішіпейілдікпен қарауды, әдеп сақтауды,
сыпайы сөйлесуді қалыптастырады, нәтижесінде ... тіл ... ... ... ... Е. ... ойындарды оқу – тәрбие процесінде пайдалану.-
Алматы: Рауан, 1993 – 76 ... ... В.А. О ... – М: ... 1973 – ... ... Қ. Кел, ... - Алматы: Өнер, 1990 – 62
4. Ұзақбаева С.А., ... А.К ... ... ... ... игр. – ... 1996 – ... Ұзақбаева С.А., Сарбасова Қ.А Бастауыш сыныптардағы сабақтарда қазақ
этнопедагогикасы материалдарын пайдалану. – Алматы, 1997 – ... ... Бала ... ... , ... 3. «Қазақтың ұлттық ойындары» кітабы авторы: Базарбек Төтенаев
Алматы «Қайнар» баспасы 1994 ж.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақтың ұлттық ойындарының зерттелуі11 бет
Қазақтың ұлттық ойындарының бес түрі14 бет
«Қазақстан» ұлттық телеарнасындағы ойын-сауық бағдарламалары41 бет
Балабақшадағы аралас топ балаларын ұлттық ойын арқылы адамгершілікке тәрбиелеу80 бет
Балабақшаларда ұлттық ойындарды пайдалану11 бет
Бастауыш мектептің математика сабақтарында ұлттық және дидактикалық мазмұнды ойын есептерін қолдану арқылы оқушылардың ой-өрісін дамыту27 бет
Бастауыш оқыту процесінде ұлттық ойындарды қолданудың педагогикалық негіздері95 бет
Бастауыш сыныпта дене тәрбиесі сабақтарында ұлттық ойындардың тәрбиелік мәні13 бет
Дене тәрбиесі жүйесіндегі қазақтың ұлттық ойындарының орны10 бет
Дене тәрбиесінде ұлттық ойындарды пайдаланудың педагогикалық негіздері73 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь