Өндіріс қалдықтарының зияны

І. Кіріспе

ІІ. Негізгі бөлім
2.1 Қалдықсыз технология
2.2 Өндіріс қалдықтарының зияны
2.3 Өндіріс қалдығына көміліп қалмаймыз ба?
2.4 Өндірістік қалдықтар пайдалы ма?
2.5 Пепсин өндірудің жаңа, арзан әрі қарапайым жолы

ІІІ. Қорытынды

IV. Пайдаланылған әдебиеттер мен web сайттар
Биосфера ластануы ұлғаюының катастрофалық үрдістерi жəне осы негативтi əсерлердi жоюға жұмсалып жатқан шығындарға байланысты қазiргi заманғы өнеркəсiптегi технологиялық үрдістердi кешендi экологиялық жəне экономикалық жағынан бағалаудың қажеттiгi туындап отыр.
Технологиялық үрдістердiң экологиялық тиiмдiлiгiн бағалау үшiн, өнеркəсiп өндiрiсiндегi қоршаған ортаға зиянды заттардың экологиялық көрсеткiшi қолданылады. Бұдан басқа екiншi бiр маңызды бағалау критериi — ресурс сыйымдылық көрсеткiшi — пайдалы өнiм шығару үрдісiндегi жұмсалатын энергия, су, ауа, шикiзат және т.б. табиғи ресурстардың үлесi. Өкiнiшке орай, қазiргi кезде бұл көрсеткiштердiң үлесi өте жоғары. Ол үшін үнемдегiш технологияларды қолдану тиiмдi болар едi. Бұл технологиялар табиғи ортадан алынатын шикiзаттарды үнемдеп пайдалану, технологиялық үрдісте қолданылатын материалдық жəне энергетикалық ресурстарды тиiмдi пайдалану және т.б. негiзiнде жүзеге асырылуы қажет.
Қалдықсыз өндiрiс, өндiрiске енгiзiлген табиғи ресурстарды неғұрлым тиiмдi жəне үнемдi пайдалану үшiн шешiмдер қабылдау үшiн қажет болып табылады.
Территориялық-өндiрiстiк кешендер iшiндегi энергия мен заттар ағынына талдау нəтижесi, əрбiр келесi кезеңде алынатын өнiмнiң массасы, алдыңғы кезеңдегi өнiмнiң массасынан түрлi: қатты, газ, сұйық күйдегi қалатын қалдық мөлшерiнен аз болатынын көрсетедi. Ал бұл қалдықтардың өзiн де белгiлi мақсатта пайдалануға болады. Өндiрiстi интенсивтендiруге байланысты қалдықтар мен қосымша өнiмдердi өндiрiсте қайтадан пайдалануға мүмкiндiк беретiн жаңа экологиялық таза технологиялар пайда бола бастады. Қалдықтардың түзiлуiн азайта отырып, өндiрiстiң рентабельдiгiн, ресурстарды пайдалану коэффициентiн көтеруге жəне соның нəтижесiнде табиғатты қорғау iс-шараларына жұмсалатын шығынды азайтуға болады.
Қалдықсыз өнiм өндiрiсiнiң мəнi жұмсалатын ресурстарды толық пайдалану арқылы биосфераның ластануына жол бермеу. Практика жүзiнде қалдықсыз өнiм өндiрудi жүзеге асыру өте қиын. Қалдықсыз өнiм өндiруге технологиялық үрдістер мен құрал-жабдықтардың тиiмдiлiгiн арттыру, рекуперацияны пайдалану, қолданылып келе жатқан технологиялық үрдістердi анағұрлым экологиялық жағынан таза үрдістермен алмастыру және т.б. арқылы жетуге болады.
Қалдықсыз өнiм өндiрiсiн енгiзуден қандай нәтиже асуға болады?
Олар: биосфераға келетiн шығынды төмендету, шикiзат пен энергетикалық ресурстарды үнемдеу, шикiзат базасын кеңейту, қалдықтарға жұмсалатын шығынды азайту және т.с.с.
Қалдықсыз өнiм шығару технологиясының ең жақсы мысалы хромдау гальваникалық цехының қазiргi заманғы технологиясы. Бұл технология бойынша, шайылатын судағы ауыр металл иондары тазартқыш қондырғыға сiңiрiлiп, хромдау ваннасына қайтып келедi, ал тазартылған технологиялық су хромдалған детальдарды жууға қайтадан қолданылады. Бұндай мысалдарды көптеп кездестiруге болады.
Сонымен, қалдықсыз өнiм өндiрiстерi болашақта өнеркəсiптiң биосфераға зиянды əсерiн түгелдей жою, табиғи ресурстарды өндiру, қайта өңдеу жəне пайдалану, өнiм өндiру кезiндегi келтiрiлетiн шығындарды толығымен жою проблемаларын шешедi.
1. www.google.kz

2. www.saryarka-samaly.kz

3. www.іnform.kz

4. www.еgemen.kz

5. www.aktobegazeti.kz

6. www.aimak-ainasy.kz

7. www.provko.kz
        
        Жоспар
І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
2.1 Қалдықсыз технология
2.2 Өндіріс қалдықтарының зияны
2.3 Өндіріс қалдығына көміліп қалмаймыз ба?
2.4 Өндірістік қалдықтар пайдалы ма?
2.5 Пепсин ... ... ... әрі ... жолы
ІІІ. Қорытынды
IV. Пайдаланылған әдебиеттер мен web сайттар
Мазмұны
І.
Кіріспе...................................................................
................................ 4
ІІ. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... өндірудің жаңа, арзан әрі қарапайым жолы........... 22
ІІІ. ... ... ... әдебиеттер мен web сайттар ………………..
Қысқартырылған сөздер мен белгілеулер
ШРК – ... ... ...... рауалы шығарынды
ШРТ – шектік рауалы тастанды
ЖЭО – жылу электр ...... ... ...... ... ... – газды реттеуші электро станция
ББ – бор қышқылы мен бұра
ҰҒА - ... ... ... Кіріспе
Қалдықсыз өндiрiстер
Биосфера ластануы ұлғаюының катастрофалық үрдістерi жəне осы негативтi
əсерлердi ... ... ... шығындарға байланысты қазiргi заманғы
өнеркəсiптегi технологиялық үрдістердi кешендi экологиялық ... ... ... ... ... отыр.
Технологиялық үрдістердiң экологиялық тиiмдiлiгiн бағалау үшiн,
өнеркəсiп өндiрiсiндегi ... ... ... ... ... қолданылады. Бұдан басқа екiншi бiр маңызды бағалау критериi ... ... ...... өнiм шығару үрдісiндегi жұмсалатын
энергия, су, ауа, шикiзат және т.б. табиғи ... ... ... ... ... бұл ... ... өте жоғары. Ол ... ... ... ... ... едi. Бұл технологиялар
табиғи ортадан алынатын шикiзаттарды үнемдеп пайдалану, ... ... ... жəне ... ... ... және т.б. негiзiнде жүзеге асырылуы қажет.
Қалдықсыз өндiрiс, өндiрiске енгiзiлген табиғи ... ... жəне ... ... үшiн шешiмдер қабылдау үшiн қажет болып
табылады.
Территориялық-өндiрiстiк кешендер iшiндегi энергия мен заттар ... ... ... ... ... алынатын өнiмнiң массасы, алдыңғы
кезеңдегi өнiмнiң массасынан ... ... газ, ... ... ... мөлшерiнен аз болатынын көрсетедi. Ал бұл қалдықтардың өзiн ... ... ... болады. Өндiрiстi интенсивтендiруге байланысты
қалдықтар мен қосымша өнiмдердi өндiрiсте қайтадан пайдалануға мүмкiндiк
беретiн жаңа ... таза ... ... бола ... түзiлуiн азайта отырып, өндiрiстiң рентабельдiгiн, ресурстарды
пайдалану коэффициентiн көтеруге жəне соның нəтижесiнде табиғатты ... ... ... ... ... болады.
Қалдықсыз өнiм өндiрiсiнiң мəнi жұмсалатын ресурстарды толық пайдалану
арқылы биосфераның ластануына жол ... ... ... ... ... ... ... өте қиын. Қалдықсыз өнiм өндiруге ... мен ... ... ... ... ... келе ... технологиялық үрдістердi анағұрлым
экологиялық жағынан таза ... ... және т.б. ... ... өнiм ... ... қандай нәтиже асуға болады?
Олар: биосфераға келетiн шығынды ... ... пен ... үнемдеу, шикiзат базасын кеңейту, ... ... ... және ... өнiм ... технологиясының ең жақсы мысалы хромдау
гальваникалық цехының ... ... ... Бұл ... ... ... ауыр металл иондары тазартқыш қондырғыға сiңiрiлiп,
хромдау ваннасына қайтып ... ал ... ... су ... жууға қайтадан қолданылады. Бұндай ... ... ... қалдықсыз өнiм өндiрiстерi болашақта өнеркəсiптiң биосфераға
зиянды ... ... жою, ... ... ... ... өңдеу жəне
пайдалану, өнiм өндiру кезiндегi келтiрiлетiн шығындарды ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттерінде «таза өндіріс» термині көптеп қолданылады. Ол
қоршаған орта мен адам үшін қауіп-қатерді ең аз ... ... ... ... ... технологиялау стратегия ... ... ... ... ... барлық шағарынды мен
қалдықтардың уыттылық ... және ... ... азайту, уытты шикізат
материялдарын қолдануды болдырмау үйлесімділігіне сәйкес келеді.
Қалдықсыз өндіріс кезінде ... ... ... ... қортындыда
осы немесе өзге ... ... ... ... – бұл ... ... ... мен шикізат кезеңінде кешенді және әбден орынды
түрде пайдаланылады. Атап ... ... ... - өндіріс -тұтыну -
қайталама шикізат ... ... кез ... қоршаған ортаға болатын
әсерлер оның қалыпты жұмыс істеуін бұзбайды.
Осы өндірісте ... ... ... әсер ... ... ... аспайды. Мысалы, рұқсат етілген санитарлық-гигиеналық мөлшерден
және техникалық, ... ... ... ... ... ... ... пен материялдардың бір ... ... ... ұзақ ... ... жіберіледі
немесе көміледі.
Сонымен, қалдықсыз өндіріс орны табиғи экологиялық жүйе мен үйлесімі
бойымша ұйымдастырылған іс ... ... жүйе ... есептеледі. Бұл
жерде, тіршілік әрекетіндегі бір ағзалармен пайдаланылады және заттектердің
өзін-өзі реттейтін биохимиялық айналымы толықтай ... асып ... ... маңызды ережесін белгілеу - шикізаттың барлық
компоненттерін ... және ... ... ... ... ... ... сөзсіз болатын ықпал етуі оның қалыпты жұмыс істеуін
бұзбайды. Қоршаған ортаға ... ... ... жол ... ... аспайтынын тиісінше ескеру қажет.
Қалдықсыз өндірісті құру ұзақ мерзімге созылатын үрдіс. Сонымен қатар,
өзара байланысты бірқатар технологиялық, экономикалық, ... ... да ... ... ... ... ... айтқанда, қалдығы аз ресурс үнемдеуші технологияны енгізу жалпы
бірқатар талаптарды ұсынады:
• оның ... ... ... ... шикізатты кешенді түрде
өңдеу (жасап шығару);
• жоғары технологиялық автоматтандырылған жүйеге ғылыми сыйымдылықты
енгізу; ... мен ... ... ... үрдістерді қарқындандыру (интенсификация);
• өндірістік қалдықтарды барынша азайту кезінде материалдар ағынының
кезеңділігі мен тұйықтылығы;
• жеке операциялардың ... ... ... ... соңғы өнімге дейін ауысу сатысының ... ... ... ... қолдану мен технологиялык кезеңдер уақытын
қысқарту;
• энергия мен ... ... ... ... ... ... ... өңделген ресурстар мен барынша алмастыру, жанама
өнімдер мен қалдықтардың негізгі ... ... ... ... ... ... ... ресурстарының барлық әлеуетін барынша пайдалануды қамтамасыз
ететін құрастырылған энерготехнологиялық үрдістерді қолдану;
• қалдықтарды залалсыздандыру жолымен ... ... ... жеткізу
немесе пайдалану мүмкіндігін қамтамасыз ... ... және ... базасының негізінде экологиялық
биотехнологияны енгізу;
• өндіріс пен тұтыну, табиғатты ... ... ... ... ... тұрғыда өндірістік үрдістердің жүйелі ... жаңа ... құру ... ... мүмкіндік береді.
Табиғат жүйесінің қалыпты қызметінің белгіленген шеңбер ... және ... ... әсер етуді бұзбайтын үрдістерді
экологиялық деп атайды.
Өндірісті ... ... ... ... ... ... ... пайда болған барлық шығарынды мен ... ... ... ... ... материалдарын қолдануды болдырмау, энергия
мен ... ... ... ... ... технология
стратегиясы. Өндірісте қалдықсыз тәсілді қолдану идеясын ... рет ... ... Н.Н. Семенов, Б.Н. Ласкорин, И.В. ... ... ... ... ... ... Еуропалық кеңесте
арнаулы декларация ... Онда аз ... және ... ... ... ... мақсаты қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ... ... атап ... ... кезінде бастапқыда ... ... ... осы ... өзге өнімге айналады.
Өндіріс пен тұтыну, табиғатты ... ... ... ... ... ортаға қалдығы аз өндірістің ... ... ... ... ШРК, және оның ... ШРШ ... және ... есептеледі.
Қалдығы аз өндірісті ұйымдастырудың негізгі принципі шикізат және
энергетикалық ресурстарды пайдалануда оның ... ... ... ... ресурстары көп компонентті. Мысалы: түсті металлургияда
бастапқы шикізат ... ... ... ... ... ... одан 1-2 компонент ғана алынады. Ал қалғандары
үйіндіге тасталынады. Қазірде ... ... ... ... қорғасын мырыш комбинатында, Балқаш, Жезқазған, ... ... ... ... ... аз ... құрудың келесі принципі – ... ... ... ... Мысалы: су шаруашылығында канализация,
тазалау бір мезгілде және таза ... алып ... ... ... ... ету жағының кезеңі тұйықталған, оны ... ... ... рет ... соң алдын - ала тазартылып су
қоймаларына құйылады.
Қалдығы аз және ... ... ... ... құрамдастыру
мен салааралық кооперацияға бірлесудің маңызы ... ... ... ... ... бір өндірістің қалдықтарын өнім алу үшін
басқа салаларда пайдаланып ... ... ... қол ... аз өндірістің міндетті шарттарының бірі – алынатын өнімнің
экологиялық ... ... ... ... оның сапасын жақсарту, сонымен
қатар өндіріс жұмысының нәтижесінде ... ... зиян ... ... ... бұзбауы керек.
Төменде 1- суретте Павлодар облысының Ақсу ... ... ... ... Ақсу ферроқорытпа зауыты
2.2 Өндіріс қалдықтарының зияны
Зиянды газ жұтып жүрміз.
Өскемен қаласы атмосфераны ластау индексі ... ... бірі ... 8-ші ... тұр. ... ... ... қышқылының 88 % -ы, шаңның 2,6 % -ы “Казцинктің” үлесіне
тисе, оның ішінде қауіптілігі жоғары ... ... 7,4 % -ды ... 2- суретте Қарашығанақ Петролиум ... ... ... ... ... ... ... Қарашығанақ Петролиум Оперейтинг компаниясы
“Казцинк” пен ЖЭО қатар қоныс тепкендіктен облыстық “Казгидромет”
филиалының мамандары ... бойы ... ... ... ... ... ауа ... қаншалықты зиянды қалдықтар шығарып жатқанын
дәл анықтай алмайды. Өйткені, олар ... ... ... ... ... өзі қиын.
Қаладағы өндіріс орындарының орналасуы санитарлық талаптарға сай
келмейді. Себебі, ... ... ... өндіріс ошақтары қаладан ең кем
дегенде 15 шақырым қашықтықта орналасуы тиіс. Ал, ... ірі ... ... ... ортасына орналасқан. Бұған газдардың ұшуына кері
әсерін тигізетін физикалық, географиялық және климаттық жағдайды қосыңыз.
Мысалы, Шығыс Қазақстан ... ... ... 2003 жылы ... ... ... ... деп тіркеген. Өндіріс орындары Өскемен
қаласымен пара-пар саналатын Балқаш қаласындағы ... 10 ... ... ... ... өзінен-ақ облыс орталығының экологиялық ... аса қиын ... ... ... ... ... көбеймесе азаймай отыр.
Тыныс алу органдарының ... ... саны аз ... Мұның
басты себебі неде?
- Осыдан он шақты жыл бұрын Үлбі металлургиялық зауытында болған ... ... ... құрылып, апаттың шығу себебін анықтау үшін жұмыс
істеді. Америка мен Жапониядан арнайы ғалымдар да ... ... ... ... ... айта ... Бірақ апаттың зардабы 7-10
жылдан кейін біліне ... деп ... ... еді. ... ... Апат ... ... ауаға тарауы әсіресе, балалардың қорғаныс
иммунитетін жойып жіберуге әкеліп соқтырды. Балаға сәл суық тисе ... ... ... ... айға ... ... ... алмайды.
Өйткені, қарсыласуға организмі әлсіз.
Дәрігерлердің деректеріне жүгінсек, тек 2005 жылы ғана ... ... ... ... ... ... шалдыққан. Ал, мынаған түршікпей қарау
тіпті мүмкін емес. Перзентханаға түскен әр 5 ... 5-8 ... ... өліп қалады. Дәрігерлік тексерулер баланың ата-анасының денсаулықтары
қалыпты екенін, тіпті ... ... ... ... ішімдік ішпегендерін,
шылым шекпегендерін, салауатты өмір салтын сақтағандарын алдыға ... ... ... қоршаған ортаның қаншалықты ластанғанын жай көзбен-ақ
аңғаруға болады.
- Ірі өнеркәсіп ошақтарының шығарған газды үлесіне автокөлік құралдары
да өз ... ... ... ... Облыстық қоршаған ортаны қорғау ... мен ... ... ... ... ... жылы Өскемен қаласы
бойынша кәсіпорындар мен мекемелердің және ... ... ... құралдарынан 95 900 тонна улы газ қалдықтары ауаға тараған. ... ... ... ... қоссақ, бұл цифр анағұрлым өсе
түседі. Себебі, ... ... ... ... ... бес есе ... жеке сектордағы үйлердің мұржаларынан қаншама түтін ... ... ... ... жыл сайын 200 тонна, Атырау ... ... 100-150 ... газ ... ... ... ... қарасақ, кәсіпорындарға қарағанда автокөліктердің үлес салмағы
басымдырақ. Қоршаған ортаны қорғау басқармасының ... да бұны ... ... ... 3- ... Алматы қаласының өндірістерден шыққан газдар арқылы
ластануы келтірілген.
3 –сурет. Алматы қаласының өндірістерден ... ... ... ... ... газ ... ... автокөлік құралдарынан шыққан газ ... ... ... Ең ... ... та осы. Өскемен қаласының 2006 - 2015 жылға
дейін ... ... ... ... ... ... құралдарынан шығатын улы газдардың ... ... ... іс-әрекет жоқтың қасы. Өскеменнің аспанындағы
қауіптілігі жоғары диоксид азоты автокөліктердің “сыйы” ... те ... ... ЖЭО мен жеке сектордағы үйлер де қалыс қалмайды.
- Жаңа ... ... ... ... ... бойынша атмосфераның
ауасын қорғауға 6,4 миллиард теңге қарастырылған. Оның 5 миллиард 560
миллионы “Казцинк” ... ... ... ... пен ... ... ... “Хальдор Топсе” қондырғысын орнату “Казцинкке” 37
миллион АҚШ долларына бағаланды. ... ... ... ... ... көлемі 59 тоннадан 38 тоннаға азайған. Бұл көрсеткіш 2009
жылы 29 ... ... ... деп күтілуде.
- Еліміз егемендік алғаннан бері экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз
ету, қоршаған ортаны қорғау мен ... ... ... ... ... қалыптасты. Республикамыздың тұрақты дамуының негізгі
төрт бағытының бірі ретінде экология мәселесі қатар қойылып отыр.
Қоғамды ... - ... ... ... басты міндет.
Қазақстанның ұлан-ғайыр аумағын қамтыған ... ... сын ... Бұл - ... ... ғана ... ... генофонының нашарлауына
әкелетіні сөзсіз. Сондықтан қазіргі ахуалды талдау, сараптама жасау, ... ... ең ... ... бірі. Дені сау ұлтты құру үшін
қоғамды сөз жоқ экологияландыру қажет.
Актуальды міндеттерді шешудің басты тұлғасы – ... ... ... ... ... ... ... аса зор көңіл бөліп отыр.
Тұрақты даму ... ... даму мен ... ... ... қорғау
міндеттерінің ажырамастығын қатар қарастырады[3].
2.3 Өндіріс қалдығының қауіптілігі
Қазіргі уақыттта еліміз аумағында 20 млрд ... ... ... ... ... бар. Оның ... 16 млрд тоннадан астамы – техногендік
минералдық түзілімдер. Сондай-ақ, адам денсаулығына кері ... ... және өзге де улы ... ... қалған. Ғалымдардың
зерттеуінше, қалдықтардың 6 млрд тоннаға жуығы қауіпті. ... жыл ... 700 млн ... жуық ... ... ... оның 200 млн
тоннасы улы қалдық деседі.
Төменде 4–сүретте Коммуналдық қалдықтардың полигоны келтірілген.
4 –сурет. Коммуналдық қалдықтардың полигоны
Бұл жан ... ... ... ... бізге Кеңес дәуірінен қалған
мұра. Одақ ... ... ... ... ... ... соң, ... шахталар мен кеніштерден, әскери-сынақ аймақтарынан қалған
қалдықтар ел мен жердің берекесін кетіріп, әр ... ... ... ... алған кезеңнен бері қарай да өндірістік қалдықтың ... ... ... жоқ. ... 2002 жылы ... 20 ... мен елді
мекендеріне жүргізілген қадағалау Өскемен, Риддер, Ақтау, Ақтөбе, Атырау,
Алматы, Балқаш, Астана ... ... ... ... ... ... ... Еліміздің жерасты қазба байлығын игеруге
келген шетелдік ... ... ... ... ... төл ... айтарлықтай залал келтіргені жасырын емес.
Оның үстіне, біздегі экологиялық дағдарысқа химия, мұнай, ... ... ... көп ... ... да ... молайтып отыр. Мысалға,
сонау 90-жылдардың басында ауаға жыл сайын 6 млн тонна қалдық тараса, ... %-ы жылу ... 20 % -ы ... 13 % ... түсті
металдан, 4 % -ы мұнай-химия өндірісінен шыққан заттар. Егер, тау-кен ... ... ... Қарағандыда 29,4 %, Шығыс Қазақстанда
25,7%, Қостанайда 17 %пайыз, Павлодарда 14,6 % деп ... ... ... ... облыстары мұнай өнімдерінің қалдығымен ластанған
өңірлер ретінде белгілі болып отыр. Үкімет тарапынан жыл ... ... ... ... қағып келе жатса да, ... ... ... шығару ісі азаймай жатыр. Өйткені, ел байлығын игеріп
жатқан компаниялар қымбатқа түсетін болғандықтан, экологиялық таза ... ... ... ... ... ... Өндіріс орындарының
қуаттылығы, көптігі жағынан ... ... ... тұрған мұнайлы
өлкелердің өзінде тозығы жеткен техникалар пайдаланылуда. Мұнайдың жерге
төгіліп, ауаға артық газдың ... да ... ... ... ... Батыс
Қазақстан облысында мұнайдан ластанған ... ... 190 мың ... ... ... жүз ... ... теңізіндегі итбалықтар санының 90 %
-ға азайғаныннықтап отыр. Екі жыл бұрын теңіз аймағынан 1474 ... ... ... жылы бұл ... бір жарым мыңнан асып түскен.
Міне, қарт Каспийде қалыптасқан ... ... ... ... ... Ресми мәліметтерге сүйенсек, республика бойынша табиғатқа
шығарылатын зиянды қалдықтардың 27 % -ы ... ... ЖШС ... Теміртау” АҚ-на тиесілі екен, оның 18,5 % -ы ... 8,5 % -ы — ... ... ... 5 ... қала ... ... қоқыстардың зияны келтірілуі
осының айғағы[4].
5 –сурет. Қала сыртына ... ... ... 6 ... ... ... сыртына тасталған қоқыстар көрсетілген.
6 –сурет. Алматы қаласының ... ... ... ... жыл ... ... су қоймаларына
химиялық қоспалар мен ластанған 6 млрд ... метр ағын су ... 3 ... ... ... ауа ... сіңеді. Зиянды қалдықтардың көлеміне
салсақ, екінші орында энергетика өндірісі болып отыр. Өйткені, ел аумағында
жиналған қалдықтардың 1,5 млрд ... бір ғана ... ... ... Алматы қаласының өзінде орналасқан энергия көздерінен жылына 50 мың
тоннадан астам зиянды заттар шығады.
Бүгінде, дамыған мемлекеттер Д.И. ... ... ... тек қана қолданылмаған шикізат болады» деген қағидасын ұстанып
өнеркәсіп орындарындағы керексіз заттар мен ... ... ... құнды шикізат көзі ретінде қарастырып, оны ... ... ... Оған ... ... қалдықтарды өңдейтін кәсіпорындардың қарқынды
дамуы. Мысалы, ... ... ... 33 % -ы ... ... екен
және бұл көрсеткіш әлемде жыл өткен сайын өсе ... ... ... ... кезеңдегі ғылым мен техниканың даму деңгейіне сәйкес әбден
жетілдірілген технологияның ... ... ... ... қажетті
өнімдер алу әзірше жолға қойылмай жатыр. Кейбір қалдықтардың ... ... ... – компаниялардың оны орта кәсіпорындардың ... ... ... де ... ... орай ... ... қазба байлығын пайдаланып отырған компаниялардың ... ... кен ... ... ... өзге тиімді ... ... ... үлес ... ... қайта өңдеу ісімен
айналысып, экология заңын орындайтындарға беруді қарастыруда.
Өндірістік ... ... – ең ... ... ... ... байланысты. Еліміздің өндірісінде жүрген шетелдік
компаниялар қалдықтарды қайта өңдеуге шығын шығармай қазба ... ... ... ... ... Ал, ... ... дамыған елдер заманауи
технологияның тиімділігін пайдаланып қалдықты қайта өңдеуге ... ... ... ... ... кездесетін металдарды өңдеп өнім шығаруды
мықтап қолға алып отыр. Германия қағаздың 50 % -ын макулатурадан ... ... ... 400 мың ... ... бар. ... ... 80-100
мың тоннадайы ғана өңделеді де, қалғаны лақтырылуда. Керісінше, жылына
дәретхана қағазының 29 мың ... ... ... Бұл ... ... ... Сол ... тозған авторезиналар кез келген ... ... Шет ... осының өзін қайта өңдеп шығарады. Бір жағы
экологияны таза ұстайсың, екіншіден, ... ... ... ... ... ... күшейткен жөн[4].
2.4 Өндірістік қалдықтарды пайдаға асыру жолдары
Өндірістік қалдықтарды өңдеу — еліміздегі өзекті мәселелердің бірі.
Ресми мәліметтерге ... ... ... 22 млрд ... ... ... ... бар екен. Жылына 700 млн тонна өндірістік қалдық
түзілсе, оның 250 млн тоннадан астамы ... ... қоса ... қатты
қалдықтардың 97 % -ы құрамына қарай іріктелмейді, әрі ... сай ... ... ... яғни, дамыған елдердегідей
қалдықтарды кәдеге жарату шаруасы ілгері баспайжатқаны ... ... бұл ... ... ... ... отыр. Бірақ мемлекет
тарапынан қолдау ... бұл ... түзу ізге ... ... ... ... ... экологы» қоғамдық бірлестігінің
төрағасы, технолог Арыстан Сарсенов пен оның ... ... ... ... Сәуле Базарбаева Батыс Қазақстан аумағындағы өндірістік
қалдықтарды өңдеп, залалсыздандыру арқылы химиялық құрамдар жасап, ... ... ... ... ... заттарды төрт бағыт бойынша, яғни
былғары илеу, құрылыс ... ... ... және ағаш ... ... ... ... аймақтағы өнеркәсіптер, оның ішінде «Ақтөбе хром қосындылары
зауыты», «Ақтөбе ферроқорытпа ... ... ... газ ... зауыты»
секілді өндіріс орындарынан шығатын қалдықтар жыл сайын көбейіп, ешқандай
кәдеге аспай бос ... ... ... шағын және орта
өнеркәсіптерге қажетті түрлі химиялық қоспалар шет ... ... Неге ... ... ... ... ... жаратпасқа?
Мәселен, «Ақтөбе хром қосындылары зауыты» АҚ-нан шығатын күкіртті натрий
өндірісінің қалдығын ... ... ... ... ... Ғалымдар экономикаға, міне, осылайша қыруар пайда түсіруге
болатынын көрсетіп отыр.
Ақтөбе ғалымдары өндірістік ... ... ... жаңа бір зат ... ... ... ... қалдықтарды өңдемеу өз
алдына, оның зияны шаш-етектен екенін және жақсы білеміз. ... ... ... ... әрі сыртқы тәуелділіктен арылу үшін жаңа
химиялық құрамды әдістер ойлап табылды.
Мәселен, былғары илеу ... ... ... ... пайдаланылады.
Аймағымызда бұл іспен шұғылданатын шағын өнеркәсіптер, біріншіден, жұмысты
бұрынғы, яғни дәстүрлі әдіспен жүргізсе, екіншіден, хромнан ... ... шет ... оның ... ... ... алуға мәжбүр. Ал сырттан
келетін дүниенің арзан болмайтыны ... ... ... өңірдегі кейбір
шағын шаруашылықтардың жұмысы қаржының жоқтығынан тоқтап тұрғаны белгілі
елімізде. Ал шикізат болғанымен, оны өңдейтін ... орны жоқ. Осы ... ... ... ... ... мен ... пайдаланып, былғарының
тәжірибелік үлгісін жасап, нәтижесінің ойдағыдай екеніне көз жеткізген.
Жоқ. Егер, қалдықтарды ... ... іске ... ... ... ... екіншіден — экономикалық, үшіншіден — ... ... ... табыады.
Жалпы, жоғарыда айтылған, былғары-үлбір өңдеу, құрылыс материалдарын
шығару және микротыңайтқыштармен ... ... ... жасау бағыттары бойынша
жүзеге асар болса, экономикамызға жылына үш млрд теңгеден артық ... еді, — ... ... ғалымдары.
Сондай-ақ өндірістік қалдықтарды құрылыс материалдарының ... ... ... ... да қолданудың мүмкіндігі мол. Яғни
монохроматты шлам, күкіртті күйік және террикондарда ... ... ... ... ... ... бойынша, күкіртті бетон жасауға
болады. Жалпы, күкіртті бетонды құрылысқа, оның ішінде жер асты ... ... ... ... ... мен ... қолдану таңсық
емес. Сілті мен түрлі қышқылдарға төзімді болғандықтан химия зауыттарының
едендеріне де осы ... ... ... ... ... ... құрылыс жұмыстарына күкіртті бетонды пайдаланып келеді.
Төменде 7 –суретте зиянды күкірттің ... ... ... ... ... Зиянды күкірттің құрылыс матеиалы ретінде пайдалану
— Күкіртті бетонды шығару кезінде күкірттің ... ... ... ... 250 ... ... қыздырғанда ғана газдар көп бөлінеді.
Ал аталған бетонды жасау үшін ыстық 140-160 ... ... ... ... әлі күнге дейін ешкім бұл жаңа тәсілмен
күкіртті бетон жасаған жоқ. Сондықтан бұл әдіске ... ... ... ... жұмыстары әлі жүргізілуде. Егер осы тәсілмен жұмыс
жасалатын болса, ... ... ... мен ... ... цементті пайдалану арқылы жасалатын темір бетон және бетондар
сулы технология бойынша жүзеге асса, құрғақ ... ... ... 8 ... ... ... алу ... келтірілген.
8 –сурет. Күкіртті бетон алу әдісі
Күкірт қалдық түрде шырпы, резеңке өндірістеріне қоса, бүгінде жеңіл
өнеркәсіптерде де ... жүр. Ал, ... ... ... ... ... ... отыр. Көрші Қытай елі бұдан қыруар пайда түсіруде. «Жаңажол
мұнай-газ ... ... ... өте арзан бағамен Қытайға сатылып
жатыр. Сондықтан уақыт оздырмай, ... ... өз ... тырысуымыз қажет. Мәселен, күкіртті өңдеу жұмыстары бір ізге
қойылса, оны түрлі салада ... ... ... ... ... ... жақпа май күкірттен жасалатыны белгілі. Бірақ бұл жұмыстардың
барлығы екі адамның шешетін шаруасы емес, яғни ... ... ... ... ... ... күні Атырау облысындағы Теңіз мұнай-газ ... ... 3 ... ... ... ... ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізген Арыстан ... ... ... ... қалдықтарды қайта өңдеп, одан жасалған химиялық
құрамды ағаш өнеркәсібіне де пайдалануға болатынын ... ... ... ... ағаш өңдеу өнеркәсіптері дайын материалдарды
сырттан сатып алады. Әрі ағаш ... ... ... ... ... ... химиялық заттарды сырттан әкеледі. Өйткені елімізде ағаштың
өртке қарсы бекемділігін арттырып, оны бүлінуден сақтайтын химиялық ... ... ... жоқ.
— Ағаштардың өртке қарсы беріктігін сақтау үшін ілгеріден бері ... яғни бор ... мен бура ... Яғни ... ... дайындалып, ағаш материалдары осы сұйықтыққа малынып алынады.
Осындай жолмен өңделген ағаштар, біріншіден, ... ... ... ... тез тозбайды, бүлінбейді. Жалпы, құрылысқа, оның ішінде жиһаз
және өзге де ... ... ағаш ... ... ... ... өңделеді. Елімізде өңделетін ағаш материалдарының сапасыздығы
осыған байланысты.
Ал ауыл шаруашылығы саласында ғалымдар сілтімен ... ... ... ... ... ... микротыңайтқыш ретінде қолданатын
ерітіндіні жасап шығарды. Тіпті, бұл микротыңайтқыштарды ... ... ... ұнтақтап ұсынуға да болады екен.
Зерттеу жұмыстарын жүргізу мақсатында белгілі бір далалық ... сол ... ... сулы ... ... ... 4-5 есеге дейін ұзын болып өскенін байқақаған. Осындай жұмысты
шағын шаруашылықтарда да ... ... ... ... осы ... ... ... тексеріп, зерттеген. Ешқандай өзгерістер байқалмаған.
Ерітіндіні жасау үшін химиялық ... өте аз ... ... ... бір ... ... микротыңайтқыштарды ауыл шаруашылығының барлық саласына
пайдалануға болады. Бұл ... ... ... қаласында өткен V
халықаралық симпозиумда үлкен ... ие ... ... жұмыс жүргізілсе, аз уақытта үлкен табысқа қол ... ... ... ... осы төрт ... әр бағыты бойынша 3-4
шағын зауыт ашылса, батыс аймақтағы өндірістік ... бес ... ... ... Ал әр ... ... бір ... іске қосылса,
қалдықтардан жиырма жылда арылуға болады деген сөз. Егер ешқандай жұмыс
жүргізілмесе, қалдықтан көз ... ... ... ... Өйткені қазір
аймақтағы өндірістік қалдықтардың көлемі жыл сайын 100 мың тоннаға дейін
көбейіп отыр.
Демек, ... игі істі ... алар ... ... ... аз ... қайтаруға болады. Мәселен, әлгі айтылғандай, өндірістік қалдықтардың
негізінде ... ... ... 100 м2¹ былғары шикізатын
өңдесе, экономикаға 14561,54 теңге ... ... ... Ал ауыл шаруашылығы
саласы бойынша жылына 100 млн теңге қаржы табуға ... Әрі ... ... ... ... ... және орта бизнестің дамуына
септігін тигізбек. ... қоса ... ... ... ... Пепсин өндірудің жаңа, арзан әрі қарапайым жолы
Қазақстанда тұңғыш рет отандық ғалымдар технологиясы ... ... ... пепсин өндірудің жаңа, арзан әрі қарапайым жолын тапты.
Өсiрген малынан киiм киіп, май-қаймағын ... әрі оны ... ... ... киер ... де, iшер асын да ... ... Шөбі
шүйгін, жері құнарлы бола тұра қолдағыны ұқсата алмай отырғандықтан,
бүгінде шекара ... ... ... өнiмдерiн тұтынуға мәжбүр.
Мәселен, елімізге импортталатын ірімшік өндірісіне қажет пепсин ферментінің
құны килограмына 40 мың ... ... ... Осы жағдайды біліп, импорт
алмастыруды ойластырған отандық ауыл ... ... ... ... екіншілік шикізаттарынан сүт ұйытқыш аталмыш ферменттерді алу
технологиясын құрастыру жұмыстарын жүргізуде. Жаңа технология бойынша жақын
болашақта өз ... ... ... екі есе ... әрі ... ... сүт және сүт ... өндіру мүмкіндігі бар. Әзірге пепсин
тек лабораториялық жағдайда шығарылуда.
Төменде 9 –суретте ... ... ... алу келтірілген.
9 –сурет. Пепсинді лабораториялық жағдайда алу
Мал сою алаңдарында сойылған малдан елу % -ға ... ... ... ... ... ... еті арнайы өндіріс орындарына жіберілсе,
қалдығы ештеңеге жарамсыз лақтырылып тасталады. Бұл ретте отандық бір ... ... ... ... сияқты екінші дәрежелі субөнімдерді кәдеге
жаратуды ойластырыпты.
Қазақ ерте заманнан-ақ өкпе-бауырдан қуырдақ ... ... ... ... ... оның ... пайдалы қасиеттерін ерекше
бағалаған.
Бір кездері ... ет ... ... ... ... ... ... Бірақ бүгінде консерві ыдыстардың құны ... ... оның ... кез келген мал сою ... ... ... ... бұл ... ... кететін жол-көлік шығынын
да бар. Сондықтан, ғалымдар қуырдақты консервіленген банкаға емес, ... ... ... ұйғарды. Өйткені, бауырсақтың өзі ұзақ сақталады.
Ал осы екі ... ... ... ... ол оны ... ай ... ... өнеркәсібінің мақсаты - халық қажеттіліктерінің барынша сапалы,
табиғи тағам ... ... ... ... Осы ... ... ... шикізатты қолданудың жаңа жолдарын іздеу, шикізатты
кешенді түрде және терең ... ... ... ет ... ... бірі ... ... Қазіргі күні көбіне
техникалық мақсаттарға жұмсалатын сойыс ... ... ... ... ... ... заттар бар.
Аталған жайттарды ескере отырып, «Ауыл шаруашылық өнімдерін өңдеу
ғылыми-зерттеу институтының» Алматы ... ҰҒА ... ... сүт және ірімшік жасау салаларындағы кәсіпорындарына арналған
отандық фермент - пепсинді ... үшін ет ... ... өңдеудің
технологиясын алуға бағытталған зерттеу ... ... ... ... ... өндіріс ретінде ірі қара мал ұлтабарынан
пепсин шығаруды қолға алуда. Басты ... - ... ... құнын
арзандату үшін ірімшік өндірісіне қажетті ферментті өзімізде ... ... ... ... ... ... оны тазалаған кезде қырып алып
тастайды. Ал ... ол ... ... аса ... фермент. Қажетті
болатындығы сол - пепсинсіз йогурт, қатық сияқты өзге де сүт ... ... ... ... ... ... Ресей, Германия және т.б.
алыс-жақын шет елдерден импортталады. Оның 1 килограмының құны 40 ... ... ... Сондықтан, пепсинді импорт алмастырушы ... ... ... нұр ... нұр.
Әлемнің көптеген елдерінде пепсин шығарудың 4-5 технологиясы бар. ... ... ... Ал ... ... ... жасап шығарудың уақытын
барынша азайтатын жаңа ... ... ... ... айтуынша, ол
әдеттегі үрдісті екі есе қысқартуға мүмкіндік береді. Әзірге тек ірі қара
малдың ұлтабарынан шығарылып жатқан ... ... ... ... ... ... да өндіру көзделіп отыр.
- Пепсин шығарудың дәстүрлі экстракция деп аталатын үрдісі әдетте 48
сағатқа созылады. Яғни, екі күн бойы ... ... Осы ... үшін ... технология ойлап табылды. Ол бойынша жануар тектес
шикізаттардан сүт ұйытқыш ферменттерді алу мақсатында ірі қара мал ... ... ... ішкі ... босатып, кері айналдырып, 25 ... ... ... су ... ... ... осы
ферменттік шикізат кілегейлі қабықшасынан ажыратылып, сұрыпталып одан ары
экстракцияға сақтауға қойылады.
Зерттеу барысында экстракциялау үшін майдаланған кілегейлі ... ... қосу ... активті қышқылдылық - рН шамасын пепсиннің
белсенділік оптимумы деңгейіне жеткізіледі. Зерттеу жұмыстары барысында осы
экстракция ... ... ... интенсификациялау немесе
жеделдету жолдарын іздестіруде. Себебі электрофизикалық әдістерді қолдану
жануар тектес ұлпа құрамындағы жасуша ... ... және ... ... негізделген. Электрофизикалық әдістер жануар тектес
ұлпаға әсер ете ... ... ... бастапқы белсенділігін сақтап
қана қоймай, бірқатар жағдайларда оның белсенділігінің артуына да септігін
тигізеді. Бұл құбылыс ... ... ... ... ұлпа ... ... әсер етуімен байланысты.
Алынған экстрактілер сублимациялық әдіспен «Мал шаруашылығы өнімдерін
сақтау және өңдеу» зертханасында құрастырылған вакуум-сублимациялық ... ... ... кептіріледі.
Сонымен, импорт алмастыратын әрі бағасы біршама арзан пепсин әзірге
тек лабораториялық жағдайда шығарылып жатыр. Ағымдағы ... ... ... аталмыш жаңа технологияны республиканың өзге өндіріс орындарына
апарып, арнайы көрсетілім ұйымдастырмақ. Одан кейін ... ... ... ... ... ғалымдар оларға да бағыт-бағдар беруге
дайын[7].
ІІІ. Қорытынды
Қалдықсыз өндiрiс, өндiрiске енгiзiлген ... ... ... жəне ... ... үшiн шешiмдер қабылдау үшiн қажет болып
табылады.
Қалдықсыз өнiм өндiрiсiнiң мəнi жұмсалатын ресурстарды толық пайдалану
арқылы ... ... жол ... өнiм ... ... мен ... тиiмдiлiгiн арттыру,
рекуперацияны пайдалану, қолданылып келе жатқан ... ... ... ... таза ... ... өнiм ... енгiзуден биосфераға келетiн шығынды
төмендету, шикiзат пен ... ... ... ... базасын
кеңейту, қалдықтарға жұмсалатын шығынды азайту нәтижелерін асыруға ... ... ... бастапқыда барлық шикізат соңғы қортындыда
осы ... өзге ... ... ... ... – бұл ... ... энергия мен шикізат кезеңінде кешенді және ... ... ... ... кезінде бастапқыда барлық ... ... осы ... өзге ... айналады.
Өндіріс пен тұтыну, табиғатты пайдалану саласын ... ... ... ... ... аз өндірістің зиянды ... ... ... ШРК, және оның ... ШРШ ... және ... ... өндірісті құру ұзақ мерзімге созылатын үрдіс. Сонымен қатар,
өзара байланысты бірқатар технологиялық, ... ... ... да күрделі міндеттердің шешімін талап етеді.
Қалдығы аз өндірісті ұйымдастырудың негізгі принципі ... ... ... ... оның ... ... пайдаланылып
жүрген шикізат ресурстары көп компонентті. ... ... ... шикізат көптеген пайдалы қазбалардан тұрады. Кәсіпорындардың
мамандануына байланысты одан 1-2 ... ғана ... Ал ... тасталынады. Қалдығы аз және қалдықсыз өндірісті ұйымдастырған
кезде құрамдастыру мен салааралық ... ... ... үлкен.
Әсіресе аумақтық-өңдірістік кешендер ... бір ... өнім алу үшін ... ... ... біршама экономикалық
тиімділікке қол жеткізуге ... ... аз ... ... бірі – алынатын өнімнің экологиялық тазалағы, қоршаған ортаны
қорғау оның сапасын жақсарту, сонымен қатар өндіріс ... ... ... зиян келтірмей, табиғатта экологиялық тепе-теңдікті
бұзбауы керек.
Ал пепсин өндірудің ... ... әрі ... ... ... ... әрі ... арзан әрі тиімді. Білуімізше пепсин шет елдерден, ... ... және т.б. ... ... Оның 1 ... ... мың ... жетіп жығылады. Ал біздің ғалымдар пепсин жасап шығарудың
жаңа технологиясын ойлап тапқан. ... ... ... сол ... ... ... ... өзге де сүт өнімдері өндірілмейді.
Басты мақсат - нәтижесінде өзіндік құнын ... үшін ... ... ... ... ... ... отыр.
Сонымен, қалдықсыз өнiм өндiрiстерi болашақта өнеркəсiптiң биосфераға
зиянды əсерiн түгелдей жою, табиғи ресурстарды өндiру, ... ... ... өнiм ... ... келтiрiлетiн шығындарды толығымен жою
проблемаларын ... ... мен web ... www.google.kz
2. www.saryarka-samaly.kz
3. www.іnform.kz
4. www.еgemen.kz
5. www.aktobegazeti.kz
6. www.aimak-ainasy.kz
7. www.provko.kz

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"м. әуезовтың қазақ әдебиеті тарихына қосқан үлесі"6 бет
"Қазақстандағы жекешелендіру процесі және оның ерекшеліктері"4 бет
72 пәтерлі тұрғын үй, дүкені мен офис және шаштараз жобасы60 бет
Ауыр металдар13 бет
Бірлестіктер экологиясы және экожүйедегі энергия. Табиғи қорлар және оларды тиімді пайдалану Әлемдегі және қазақстандағы демографиялық жағдай және азық түлік мәселесі (2014-2015 ж.) Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығында аз қалдықты технологиялар енгізу13 бет
Г43 - 107 апараты Маңғысту кен орны43 бет
Дін мен дәстүр (дүкеншінің әңгімесі)11 бет
Жасыл микробалдыр CHLAMYDOMONAS REINHARDTII-дің пигментті мутанттық штаммдарын алу2 бет
Жер планетасының ғасырлар бойғы барлық жануарлар дүниесі мен адамзат баласы үшін тіршілік негізі.docx4 бет
Кеңқияқ мұнай кен орының бу-жылулық өндеу арқылы игеру әдісі57 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь