Инфляция әлеуметтік-экономикалық құбылыс ретінде

Кіріспе 3

1. Инфляция әлеуметтік.экономикалық құбылыс ретінде 5
1.1 Инфляцияның экономикалық мәні 5
1.2 Инфляцияның түрлері 8
1.3 Шетел тәжірибесіндегі инфляцияның көрінісі 13

2. Инфляцияның ақшаға тигізетін әсері 15
2.1 Ақшамен инфляцияның өзара байланысы 15
2.2 Инфляцияға әсер ететін ақшалай және ақшасыз факторлар 16
2.3 Қазақстан Республикасындағы инфляция жағдайы және болашаққа бағдары 20

3. Нарық жағдайында инфляциялық проблемалар және ақшаның тұрақтылығын қамтамасыз ету 26
3.1 Инфляцияның экономикалық және әлеуметтік салдары 26
3.2 Инфляцияға қарсы саясат және тежеу шаралары 28
3.3 Инфляцияны тежеудегі ақша.несие саясаты. 32

Қорытынды 36

Пайдаланылған әдебиеттер 38

Қосымшалар 39
Инфляция – қоғамдық ұдайы өндіріс процесіндегі сәйкессіздіктен туындайтын бағаның өсуі ретінде анықталады. Ұзақ мерзімді болашақта, сондай-ақ ақша массасының өсуі ірі масштабқа жеткенде, инфляцияның басты факторы ақша массасындағы өзгерісі болып табылады.
«Инфляция»- термині АҚШ-та 1861-1865 ж азамат соғысы тұсында, екі жыл ішінде доллардың 60%-ға сатып алу қабілетінің төмендеуі кезінде қолданыла бастады. Шындығында, директивті түрде баға белгілеу барысы, халықтың күнделікті қажеттілігіндегі тұтыну заттарының бағаларын тұрақты деңгейде ұстап отыруға мүмкіндік береді. Бірақ тұтыну тауарлары ғана инфляцияны өлшейтін құрал болып табылмайды.Инфляция сондай-ақ өнеркәсіптегі және ауыл шаруашылығындағы көтерме сауда бағасының деңгейімен ЖІӨ дефляторымен де сипатталуы мүмкін. Экономикадағы инфляцияның деңгейін сипаттайтын басты көрсеткішке тұтыну бағаларының индексі жатады.
Шартты түрде инфляцияны мынандай түрлерге бөлінеді:
• Глобальдығына қарай
• Даму қарқынына қарай
• Циклдігіне қарай
Инфляция мәселесі барлық елдерде болады және ол экономикаға шындап қауіп-қатер төндіреді. Инфляция – табиғи апаттар және қоғам сілкіністердің жиі серігі, саяси және әлеуметтік жанжалдар нәтижесі екенін тәжірибеде көрсетіп отыр.
Осы заманғы инфляция жүйелі сипатымен көрінетін ерекшеліктерге ие және бұл құбылыс тек бағаның өсу нәтижесінде туындайтын ақшаның арзандау көрінісі ғана емес, сонымен қоса, ол бүкіл экономиканың мүшкіл халіне байланысты болып келеді Осы заманға инфляция өндіріс процесінің өзінде туады, бірақ оның нақты көрінісі ақша саласында анықталады. Сондықтан инфляцияны артық ақша белгілерінің эмиссиясымен жиі байланыстырады. Инфляция экономикадағы сәйкессіздікті күшейтеді, ұзақ мерзімді инвестицияларды ынталандырмауға зиянын тигізеді, бұл жұмыссыздықтың өсуіне, қорланым үдерісін тоқтатуға, шаруашылық байланыстарды бүлдіруге әкеледі. Экономика толық жұмыс істеу үшін және айналым арналарының аса толу кезінің қашан және айналым саласының қай шегіне дейін ақшамен толтыруға болатынын анықтау өте қиын. Осындай инфляцияны зерттеу жеткіліксіз болғанымен инфляцияға қарсы дұрыс шараларды жетілдіру оңайға түспейді.
1. Акишев Д.Т. Некоторые аспекты измерения базовой инфляции// Экономическое обозрение 2004-январь- -11-14б//
2. Дорнбуш .Макроэкономика. Экономика негіздері. Алматы.1996 431-441б
3. Көшенова Б. Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары.-Алматы, «Экономика»,-2005.
4. Лаврушина О.И. Деньги, кредит, банки. Москва. Финансы и статистика.1999
5. Мақыш С. Ақша айналысы және несие.-Алматы.-Маркет.-2004.-248б.
6. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан-2030» Елбасының Қазақстан халқына Жолдауы // Егемен Қазақстан.-1997.-1-қазан
7. Назарбаев Н.Ә. «Жаңа Әлемде Жаңа Қазақстан»Елбасының Қазақстан халқына Жолдауы // Егемен Қазақстан
8. СейітқасымовҒ.С. Ақша, несие, банктер. Алматы.-Экономика.- 2005.-89б
9. Смағұлова Р.О., Мәдіханова Қ.Ә. Қаржы, ақша айналысы және несие. Алматы.-Экономика.-2008 59б
10. Ақиқат. Қазақстандағы инфляциялық үдеріс және оған қолданылатын шаралар. 2008 №6 беттер 19-25б
11. ҚазҰу хабаршысы. Экономика сериясы -2008 2 беттер 43-48
12. Статистика .Учет и аудит. 2006 – 4 беттер 31-33
13. Дала мен қала. 2006. 21 –сәуір
14. Дидар. 2008. 19 сәуір
15. ҚР Ұлттық статистика агенттігінің 2001-2007 жж. Материалдары.
16. Қазақстан Ұлттық банкінің 2008-2009 жж. Арналған ақша-несие саясатының басты бағыттары.
17. Егемен Қазақстан. Инфляция қысымы . 2007. 26- шілде
        
        Мазмұны
Кіріспе 3
1. Инфляция әлеуметтік-экономикалық құбылыс ретінде 5
1.1 Инфляцияның экономикалық мәні ... ... ... ... ... ... ... көрінісі 13
2. Инфляцияның ақшаға тигізетін әсері 15
2.1 Ақшамен инфляцияның ... ... ... Инфляцияға әсер ететін ақшалай және ақшасыз факторлар 16
2.3 Қазақстан Республикасындағы ... ... және ... Нарық жағдайында инфляциялық проблемалар және ақшаның ... ... ... экономикалық және әлеуметтік салдары ... ... ... ... және ... ... 28
3.3 Инфляцияны тежеудегі ақша-несие саясаты. 32
Қорытынды 36
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... әрі
табандылық таныта отырып, біз жолымызда
кездесер кез-келген ... ... ... ...... ... ... процесіндегі сәйкессіздіктен
туындайтын бағаның өсуі ... ... Ұзақ ... ... ақша ... өсуі ірі масштабқа жеткенде, инфляцияның басты
факторы ақша массасындағы өзгерісі болып табылады.
«Инфляция»- термині ... ... ж ... ... тұсында, екі жыл
ішінде доллардың 60%-ға сатып алу қабілетінің төмендеуі кезінде қолданыла
бастады. ... ... ... баға ... ... халықтың
күнделікті қажеттілігіндегі тұтыну заттарының бағаларын тұрақты деңгейде
ұстап отыруға мүмкіндік береді. ... ... ... ғана ... құрал болып табылмайды.Инфляция сондай-ақ өнеркәсіптегі және ауыл
шаруашылығындағы көтерме сауда бағасының деңгейімен ЖІӨ ... ... ... ... ... ... сипаттайтын басты
көрсеткішке тұтыну бағаларының ... ... ... ... ... ... бөлінеді:
• Глобальдығына қарай
• Даму қарқынына қарай
• Циклдігіне қарай
Инфляция мәселесі барлық елдерде болады және ол ... ... ... ... Инфляция – табиғи апаттар және қоғам сілкіністердің ... ... және ... ... ... ... ... көрсетіп
отыр.
Осы заманғы инфляция жүйелі сипатымен көрінетін ... ... бұл ... тек ... өсу ... ... ... арзандау
көрінісі ғана емес, сонымен қоса, ол бүкіл экономиканың мүшкіл ... ... ... Осы ... ... өндіріс процесінің өзінде
туады, бірақ оның нақты көрінісі ақша саласында ... ... ... ақша ... ... жиі ... экономикадағы сәйкессіздікті күшейтеді, ұзақ ... ... ... ... бұл ... қорланым үдерісін тоқтатуға, шаруашылық байланыстарды ... ... ... ... ... үшін және айналым арналарының аса
толу кезінің қашан және ... ... қай ... ... ... болатынын анықтау өте қиын. ... ... ... ... ... ... дұрыс шараларды жетілдіру оңайға
түспейді.
Инфляцияның табиғатын ... мен ... ... ... ... теориялық негізі ретінде ... ... ... ... ... саясат варианттары елдегі жағдайға және
уақыттың сол немесе басқа кезеңінде орын алған басымдылықтарға ... ... Осы ... ... күту себептерін жою-инфляцияға қарсы
саясаттың ең басты міндеті. Сонымен қоса ... ... ... ... қолдану керек.
Инфляцияға қарсы шаралардың бірі - бұл ... ... ... Ақша – ... саясаты – бұл айналыстағы ақша ... ... ... ... ... ... банк жүйесінің қызметін
реттеуге бағытталған шаралар жиынтығы.
1. Инфляция әлеуметтік – экономикалық құбылыс ретінде
1.1 ... ... ... - бұл айналым арналарының артық ақша ... ... ... ... ... мен ... қызметтердің бағасының
өсуі, сонымен қатар халықтың нақты ... ... ... Инфляция деген сөз – ... ... ... ... ... ... білдіреді.
Инфляция түсінігі 1861-1865 жж. Азаматтық ... ... ... Алайда, инфляция құбылысының өзі ... ақша ... ... Рим мен ... ... ... ... Жоғарыда
айтқанымыздай, алтын мен күміс ақша айналымында ... ... олар ... ... ... ... ... ал қажеттілік туған
кезде қазынадан ... ... ... ... ақша ... өзін-өзі
реттей алады.
Конъюнктуралық циклдік ... ... ... ... ... ... ... түрлі фазаларынан өту барысында бағалардың
динамикасы ... ... . ... бас ... оның ... пен ... фазасында төмендеп, жандану кезінде баға тағы да
көтеріледі. ... ... да ... ... ... көп ... ... су басып кеткен аймақтардағы құрылыс материалдарының
бағалары өседі. Бұл құрылыс ... ... ... ... олар рынокты толықтыру барысында баға төмендеуі тиіс.
Сонымен, баға өсуінің инфляциялық ... нені ... көп ... ... ... еске ... оның
ішіндегі ең бастыларын атайық.
Біріншіден, мемлекеттік шығыстар мен ... ... ... ... Ол ... ... тапшылығынан
көрінеді. Егер дефицит Орталық эмиссия ... заем ... ... ... ақша ... белсенді пайдаланылса,
онда айналыста ақша массасы көбейеді.
Екіншіден, осындай ... ... ... ... ... да ... инфляциялық өсуі болады. Әсіресе
экономиканы милитариландырумен байланысты ... ... ... ... ... пайдалану, өндірістік емес
шығындар - олар қоғамдық байлықты ... ... ... ... ... ... ... тұрақты тапшылық жағдайына және мемлекеттік
қарыздың ұдайы өсуіне ұрындырады.
Үшіншіден, баға ... ... өсуі ... рыноктық экономиканың
ерекшелігіне байланысты. Бұл кезең жетілген бәсеке ... ... ... ... ... түрі аз, ... ... оңай
уақытқа мүлдем ұқсамайды.Қазіргі рынок белгілі ... ... Ал ... (жетілмеген бәсеке) едәуір ... ... ... бағаны өсіруді бірінші болып бастамаса да, олар
оны қолдауға ынталы. Жетілмеген ... ... ... деңгейін
ұстап тұру үшін өндіріс пен тауар ұсынуды қысқарту ... ... ... ... билік жүргізетін нарықта бағаның төмендеуін болдырмау
үшін олигополия және монополия икемді тауар ұсынысына қарсы ... ... ... ... тежеу үшін олигополистерге жиынтық сұраныс пен
ұсыныстың сәйкес келмеуі көмектеседі.
Төртіншіден, елдің экономикасының ашық болуы бірте – бірте ... ... ... барысында импортттық инфляцияның қаупі
туады. Айталық, 1979 жылғы энергияға бағаның шарықтауы сырттан ... ... ... ... тізбек бойынша басқа тауарлар
бағасының қымбаттауына әкеледі. Импорттық ... ... ... ... өз ... ... ... валютаның құнын
жоғарлату арқылы мұнай импорттын арзандатуға болады. Бірақ ... ... ... ... да қымбаттатады, ал бұл дүниежүзілік
нарықта бәсекелестік қабілетін ... ... ... дем ... сипат алады, ол
инфляцияны күту нәтижесінде орын ... ... ... көптеген
экономистері және біздің елімізде де осы ... ... ... пен ... ... күту ... жою- ... саясаттың ең басты міндеті.
Инфляциялық күту жағдайындағы экономикаға ықпал етудің механизмі
қандай? Баға деңгейінің ... өсуі ... өмір ... үйренген халық,
бағаның одан әр өсуін күтеді. Мұндай жағдайда еңбекшілер жалақыны көбейтуді
талап етеді. Халық тауарларды көптеп ... ... ... ... ... да өсуі ... ғой. ... өз өнімдеріне өте жоғары баға
белгілейді, сөйтіп қысқа мерзімде шикізат, материал, ... ... ... ... ... ... де инфляция өршуінің сан
түрлі себептері бар. Алайда, бұл ... ... ... ... ... ... экономикалық жағдайына байланысты.
Инфляция мәселесі барлық елдерде болады және ол экономика мен ... ...... ... ... инфляция – тек қана қағаз ақшаның
айналымына тән, ... ... ... айналымы қажеттілігімен
салыстырғанда қағаз ақша жиыны мен ... ... ... ... ... мен ... ... көтерілуін, ақшаның сатып алатын
қабілетінің түсуіне мән беретін ... ... ... ... ... саяси мәселелер ұштасады. Инфляция – ... және ... ... жиі ... саяси және әлеуметтік
жанжалдар нәтижесі екені тәжірибеде көрсетеді.
Осы заманғы инфляция жүйелі сипатымен көрінетін ерекшеліктерге ие ... ... тек ... өсу ... ... ақшаның арзандау
көрінісі ғана емес, ... қоса ол ... ел ... мүшкүл халіне
байланысты болып келеді.
Инфляцияның негізгі себебі – ... ... ... қор ... мен ... сұраныс пен ұсыныстың, мемлекеттік
табыстар мен шығындардың несиенің, капитал көлемі мен ... ақша ... ... мен шаруашылықтағы ақша сұранысының
тепе – ... ... ... ... Ақша айналымы арналарының толып
кетуі артық ақша эмиссиясына, тауарлық масса мен ... ... ... ... ... азайған кезде болуы мүмкін.
Осы заманға инфляция өндіріс процесінің ... ... ... ... ... ақша саласында анықталады. Сондықтан, ... ... ... эмиссиясымен жиі байланыстырылады. Бұл салыстырмалы
түсінік. Егер ақша ... ... ... мен ... өсуіне
сәйкес болып, олардың қарқындары үйлессе, бұл ... ... ... ... ... ... болмайды. Алайда, экономика толық жұмыс
істеу үшін және ... ... аса толу ... қашан және айналым
саласының қай ... ... ... толтыруға болатынын анықтау өте
қиын. Осындай ... ... үшін ... ... ... ... ... жетілдіру оңайға түспейді.
1.2 Инфляцияның түрлері
Батыс экономистері жасаған теорияларында ... ... ... ... ... ... мен ... инфляциясын
көрсетеді. Бұл концепциялар инфляция болуының әр ... ... ... ... инфляциясы – айналымдағы ақшаның жиыны
көбейіп кеткенде шығады. Өйткені , айналымдағы ... ақша ... ... ... ... көбейтеді, ал бұл өз кезегінде бағаның
өсуіне алып келеді.
Сұраныс пен ұсыныстың арақатынысының ... ... ... ... ... мемлекеттік тапсырыстардың ұлғаюы
(әскери , ... ... ... ... ... ... құрал- жабдықтарына сұраныстың өсуі, өндірістік қуаттардың толық
жұмыс істеуі, кәсіподақтар ... ... ... ... қабілетінің жоғарылауы ( жалақының ... т.б ... ... ... ... ... ақша ... бағалар өседі. ... ... ... ... ... болғанымен өндірушілер
ұлғайған ... ... ... ... бере ... ... ... айналымдағы төлем қаржыларының ... ... ... тап ... ... ... жалпы деңгейі өседі.
Шығын инфляциясы. Шығын инфляциясы бағалардың ... ... ... ... ... көбеюі баға
белгілеудің олигополиялық тәжірибесінен , мемлекеттің экономикалық ... ... ... ... ... ... жалақыны
көтеру талабынан және т.б болады. Тәжірибеде инфляцияның бір ... ... оңай ... олар бір-бірімен тығыз байланыста,
сондықтан ... ... ... сұраныс инфляциясы немесе шығындар
инфляциясы ретінде де көрінуі мүмкін .
ΧIΧ ғасырдың ... ... ... ... елдердің бәрінде
дерлік ұзақ уақыт бойы толық жұмыспен қамту, еркін рынок немесе бағаның
тұрақтылығы ... атап өту ... ... тоқырауы мен
құлдырауы кезеңдерінде де ... өз ... ... ... да ... ... өсіп ... Барлық бағалардың бір мезгілде
өсуі ΧIΧ –ΧΧ ... ... ... циклдік өзгерістердің
алапат құбылысы кезінде орын ... ... ... ... деп
аталады, ол экономикалық дағдарыс пен стагнация жағдайындағы бағаның,
инфляцияның өсуі ... пен ... ... ... ... Бағаның өсу
қарқынына қарай инфляцияның келесі түрлері бар:
Жылжымалы инфляция. Инфляция қарқынының жай, ... ... ... өсуі 10%-ден аспайды. Экономикалық теория, ... ... ... ... даму үшін оңды жағдай деп, ал мемлекетті
тиімді экономикалық ... ... ... деп есептейді. Мұндай
инфляция өндіріс пен сұраныстың өзгерген ... ... ... отыруға мүмкіндік береді.
Қарқынды (галопирущая) инфляция - тұсында ... өсуі ... ... ... Ал бұл ... үшін ... ... Бірақ көптеген
контракт, келісімдер бағаның мұндай өсу қарқынын есепке алады.
Ұшқыр инфляция. Аса зор, шексіз ... ... ... ... мен ... бағасы деңгейінің тым шарықтап, ... ... ... ... ... ... ұлттық валютаға
деген сенімді ... ... ... ... ... ... ... айналымдағы ақша айтарлықтай өсіп, ол
оның ... ... тең ... ... баға қауіпті шектерге
дейін шарықтайды.
Гиперинфляцияның ... ... ... де ... ... атап өту орынды. Басыңқы инфляция кезінде ... ... ... ... ... ... инфляция орташа, бірқалыпты
қарқынмен жүрді. Ал ... ол ... шыға ... ұдайы
өндіретін қалыпты жүрісін ... ... ... ... жауына
айналды. Инфляциялық процестің ең ... шағы 70- ... ... ... ... ... жылдық орташа өсуі АҚШ-та 1956-
1965 жылдары 1,7%,1966-1974 жылдары-5,1%, 1975-1980 жылдары-9,3% ... осы ... ол 3,1%, 6,0% және ... 5,0%, 5,9% ... 80- жылдардың соңына қарай бағаның өсу қарқыны ... ... %–ке тең ... 1987 ... – ға ... ... ... үлгісіне
сәйкес келді. Мұны көптеген себептермен түсіндіруге ... ... ... ... әлемдік бағаның төмендеуі, баға бәсекесінің
артуы, жалақы өсуін тежеу шаралары.
Инфляция балансталған, тепе – теңдікте болуы мүмкін, яғни ... ... және ол ... ... ... бірдей өседі. Мұндай жағдайда
бағаның жылдық өсуіне сәйкес мөлшерлеме пайызы көбейеді, бұл ... ... ... ахуалды білдіреді.
Егер экономикалық инфляция күтілген болса, халық өз ... ... ... тауарлар сатып алуға ұмтылады, қызмет
көрсету шығындарын шамадан тыс ... ... ... қиындық
келтіреді. Қоғамдағы шын қажеттілік бүркемеленеді, шаруашылықтың қалыпты
жайы ... ... ... ... ... ... одан әрі
араңдатып, бағаның өсуін өсіреді. Егер бағаның тұтқиылдан өсуі инфляцияны
күту басталмаған экономикада орын ... онда ... ... өсуіне
көзқарасы өзгеше болады. Бағаның күрт өсуі ... ... ... ... ... ... тұтынушылар нарыққа сатып алу қабілеті бар
сұраныс ретінде ғана ақша ... ... ... ... ... көлемі азайған шақта бағаның өзіне тән оның төмендету мақсатында
қысым жасалады. Экономика тағы да ... тепе – ... ... ... ... ... ... әсерін, оңды нәтежесін көрсеттік мұны
Пигу эффектісі деп атайды.
Егер инфляция өндірістің құлдырауымен ұштасса оны - ... ... ... ... ... тұтыну бағаларының
индексімен ... ... ... ...... ... қамтыйтын тұтыну қоржыны негізінде анықталады.
Тұтыну қоржыны – адамның ... және ... ... үшін кезекті азық–түлік өнеркәсіп тауарларының жиынтығын
және тұрғын үй коммуналдық, тұрмыстық, дәрігерлік айықтыру және ... ... ... ... Баға ... = 100% ... онда ... өзгерімін білдіреді, яғни
инфляция жоқ.
2) Егер баға ... 100% ... ... ... 150% ... онда ... есе өседі,яғни ақша инфляциялық құнсызданды.
3) Егер баға ... 100% ... 30% ... яғни ... ... тәжірибесіндегі инфляцияның көрінісі
Инфляция қоғамдық ұдайы өндірістегі диспропорцияның көрінісі.
Инфляцияның ... - ... ... әр ... салаларындағы қор жинау
мен тұтынудың, сұраныс пен ұсыныстың, мемлекеттің табыстармен шығындардың,
несиенің, капиталдың көлемі және ... ... ақша ... мен ... ақша ... тепе-теңдігі бұзылғаны болып
табылады.
Бүгінгі күні әлемдік қаржы және тауар нарықтарындағы теріс ... ... ... ... инфляция деңгейі өсіп отыр. Мәселен,
АҚШ-та жылдық инфляция 2006 жылғы желтоқсанындағы 2,5 %-дан 2007 ... ... ... ... елдерінде 1,9-3,1% дейін, оның ішінде
Германияда 1,4% -3.1%дейін өсті.
Украинада инфляция бірінші ... ... ... ... ... ... 9,7 ... құрады. Ресми болжамға сәйкес 2006 жылдық
инфляция 9,6 ... ... деп ... болатын.Әлемнің көптеген
елдеріндегідей Украинада баға ... ... ... әсер ... өсуі ... де белең алуда. Мұндағы себеп те сол ... ... ... Ресей экономикасындағы инфляцияның жоғары қарқыны
тұсында ... ... ... ... ... мүмкіндігінен
сақтанып, алдын – ала өз өнімдерінің бағасын жоғарлатты. Нәтижесінде ... ... да ТМД ... ... ... ... қабілеті
бар сұраныс деңгейінен ғана емес, инфляцияны күткен деңгейден де ... ... ... соңғы жылдары жоғары, ... ... ... ... ... қарағанда төмендетуге біршама
күш салған. Дамушы елдер тарапынан ... ... ... пен ... ... шарықтау шегінде ұстап тұр. Соңғы екі жылда өскен ақша
ұсынысы АҚШ ... ... ... бәсеңдейді деп күтілген, алайда
мұндай нышан әлемді шарбап кетті.
Merrill Lynch мәліметі бойынша, ұзақ ... бойы ... ең ... көзі ... ... нарығы болатын. Қытайдың арзан экспорты
әлемдік бағаны төмен деңгейде ұстап ... ... ... ... күші ... ... бір ... төмендеуіне ықпал еткен еді ,бірақ ... ... ... ... отыр.
Экономистердің айтуынша, инфляция бұл кез-келген экономикалық даму
үлгісіне тән объективті құбылыс, мамандар, экономикалық ... ... ... қарағанда көп болуына байланысты болғандықтан, жедел
қарқынмен ... келе ... ... ... ... ... жоғарылауы
тән құбылыс екенін айтады.
Әлемдегі елдер өндірісінің өсуі мен ішкі ... аз ... ... бір ... зияны қаржыландыру жолымен, яғни
ақша массасын басып шығарумен , ... ... ... ... ... тартумен шешуге ұмтылуда. Нәтижесінде бұл ... көп ... ішкі және ... ... ... ... дамушы елдерге тән қарқынды және ұшқыр ... - ақша ... ... ... ақша ... жиынтық сатып
алу мүмкіншілігінің кенет төмендеуі және ақша ... ... ... бірте-бірте ұсақ қағаз ... да ... ... ... ... ... ... жылдық өсуі 3300%- ға
дейін жетті. Мұндай жағдайда ... ... зиян ... тіпті қоғамның
ауқатты тобына да қиын болды. ... ... ... басынан өткізген бірқатар елдерде бағалардың ... ... ақша ... өсу қарқынынан әлдеқайда ... ... ... ... ... ... ... да байқалды.
Шаруашылық субъектілері ұлттық валютаға деген сенімі ... ... ... құнсызданған ақшадан құтылуға тырысып ... ... ақша ... ... ол оның ... көбеюіне тең
келді. Сонымен қатар сыртқы қарыздың өсуі ... ... ... ... ... ... ... жол ашады. Бұл процесс
инфляцияның одан әрі қарқындауына және ... ... ... Инфляцияның ақшаға тигізеін әсері
2.1 Ақшамен инфляцияның өзара байланысы
Инфляция ақша құбылысының ... , ... ақша ... ... бойы ... ... инфляция деңгейі де жоғары және ақша өсуінсіз
ол ары ... ... Ақша өсуі мен ... ... ... ... қалай әсер ететінін білеміз. Ақша балансына сұраным әр ... ... Ақша өсуі мен ... ... ұзақ ... ... Ақшаның өсуі нақты ақшаға сұраным болуына байланысты
реттеледі, өйткені табыстың өсуі инфляция ... тең ... Ақша ... ... ... ... болу үшін ... ақшаға сұраным тұрақты
болуы қажет.
Инфляцияның негізгі себебін нарықтардың тұрқты ... және ақша ... оның ... ... ... болғанымен
көрінеді. Құнды ақшалар айналымнда ақша тұрқтылығы, олардың құндылығы
ұдайы ... ... ... ... –ақшаның сатып ... ... ... ... ... алатын
қабілеті бір атты ақша ... ... ... ... бар,
тауарлар мен қызметтердің анықталған салмағымен көрсетіледі.Ол тауарлар
мен қызметтердің сатып ... ... ... баға деңгейімен
анықталады, яғни ол көтерілгенде ақшаның сатып алу күші ... ... ... ... қатар сыртқы инфляция баға индексімен
өлшенетінін, ... мен ... ... ... ... ... бермейтін инфляцияның белгілері бағаның өсуінде
көрінеді. Жеке тауарлардың сапасы көтерілгенде, технология өзгергенде ... және т.б баға өсуі ... ... егер ... өсуі ... мен ... ... өсуімен қоса болса, оны инфляция деп
атауға болмайды.
Инфляцияны анықтауда ақша өсуінің мәні 1986 жылы ... ... ... бір ... қорытындыланған: «Ақша өсуі
мен инфляция арлығында ұзақ мерзімнен тыс себептермен орныққан ... Ол ... және ... басқа елдерде тәжірибеге негізделінген
айқындылықпен ... ... Бұл ... уақытқа, қоғамдық институт
талаптарына байланысты өзгеріп отырады. ... ақша өсуі мен ... ... ... ұзақ мерзімді байланысты бекерге шығару қиын»
Бірер жылдар артта қалулар мен ақшаның баяу өсуі инфляция деңгейінің
сол ... ... әсер ... ... ... ... 1982 жылы ... ақшаның өсу мөлшерінен байқалады.
Қысқа мерзімді инфляция деңгейі ақшаның өсу ... ... әр ... себебі бар. Ақша өсуіндегі өзгеріске қысқа мерзім
әсерінің өзгеше ... ... ... ... ... ... жоғары болғанда немесе кредитті ақша және ... ... ... ... болса, ақшаның өсуі жедел
жүреді. Оның ... өсуі ... ... ... ... әсер ... ... және ақшасыз факторлар.
Қазіргі инфляция мынандай факторларға байланысты:
- ... ... ... ... ... ... пайдаланылған,
шексіз көп ақшаның эмиссиялануы есебінен айналыс аясының артық ... ... ... ... Ақшалай емес факторларға: қоғамдық өндірістегі теңсіздікке, шаруашылықтың
шығындық механизміне, ... ... ... оның ... ... баға саясаты, сырқы экономикалық саясатына байланысты факторлар
жатады.
Аталған факторлардың қанат жаюына ... ... екі ... сұраныс және шығын инфляциясы.
- ұдайы өндіріс факторлары: ... ... ... немесе
өндіріс көлемінің төмендеуі жағдайында болады. Экономика құрылымының
бұзылуы: өндірілетін жиынтық өнімнің ¾ ... ... ... ... ... ... құрайды, ал тұтыну заттарын өндіру
халықтың қажеттілігін қамтамассыз етпейді, яғни еңбек өнімділігі мен
халықтың ... ... өсуі ... ... ... ... факторлар – ақша шығару арқылы орны толтырылатын тұрақты
бюджет тапшылығы;
2006 жылы ... әсер ... ... факторлардың ішінде
республикаға келетін шетел валютасының елеулі ... ... ... ... ... өсуін, бюджет шығыстарының өсуін, өндіріс
шығыстарының өсуін, сондай – ақ ... мен ... ... бәсекелестіктің төмендегі деңгейін атап айтқан жөн.
Жекелеген факторлардың инфляцияға әсері 2006 жылғы 4 – ... ... ... ... ... жинақталған әсері
инфляцияға одан әрі ықпалын тигізуде.
Инфляцияға өзінің ықпалын тигізуді ... ... ... ... ... ... атап ... жөн. Шетел
валютасы Қазақстан ... ... үш арна ... ... ... ... операциялары бойынша және екінші
деңгейдегі банктердің заем ... ... ... ... ... ... сауданы
есептемегенде) бойынша экспорт көлемі 2006 ... 4 – ... ... көп. ... көлемі 2006 жылғы 4 - тоқсанда 49,0 % - ға 7,2 млрд.
АҚШ долл. ... ... ... ... ... ... 2,7 млрд. АҚШ
долл. (4,3%) дейін ... ... ... негізгі себептерінің бірі
мұнайдың әлемдік бағасының жоғары болуында болды. 2006 жылғы 4 – ... Brent ... ... ... 0,8% ... ... ... ол 2006 жылы 9,8%- ға өсті. (Халықаралық Валюта Қорының
деректері ... ... ... резидент еместер алдындағы нетто
міндеттемелері 2006 жылғы 4 – тоқсанда 21,0%, тұтастай ... ол ... 9,8% - ға өсті ... ... ... деректері бойынша).
Банк секторының шетел капиталын белсенді түрде тартуының ... бар. ... ... ... ... ... ... әсерін тигізеді. Бұдан басқа, ... ... ... ... ... ... ... банк секторының
дамуына көмектеседі.
Сонымен бірге екінші деңгейлі банктердің ... ... ... ... ... ... қосымша инфляциялық қысым
туғызады, сондай-ақ банк жүйесіне қосымша ... ... ... ... ... ... маңызды мәселе болып
табылады. Банктік капитал көбінесе ... ... ... ... ... түсетіндіктен банктік ақшаның біркелкі
бөлінбеуі тұтас ... ... ... ... қосымша
шектейтін фактор болып табылады.
Шетел валютасының елеулі ағыны ... ақша ... ... 2006 ... 4-тоқсанында ақша базасы 25,5%, ... 21,7% ... ... 4- ... ... ықпалы ... ... ... ... ... ... атап айиқан
жөн.
2006 жылдың 4- тоқсанында халықтың ақшалай кірісі ... ... ... 4- ... салыстырғанда 7,4%, 2006 жылы 10,7%- ға ... жеке ... ... ... ... 2006 ... қазан –
желтоқсанда 2005 жылдың тиісті ... ... 16,1% ... ... ... 2005 ... ... салыстырғанда
инвестициялық сұраныстың ... ... ... ... ... ... ... 2006 жылғы 4-тоқсанда 2005 ... ... ... 5,8% ... мұның өзі көп жағдайда
шетелдік инвестициялардың ... ... ... ... қарамастан,
2006 жылдың қорытындысы бойынша негізгі ... ... өсуі 10,6% ... ... сұранысы мен кәсіпорындарының инвестициялық
сұранысы ... ... ... ... ... түсуде.
2006 жылғы қазан- желтоқсанда экономикаға берілген кредиттердің көлемі
номиналдық ... 23,8% ... ... ... 2006 ... ... кредиттер 82,7% ұлғайды.
Қазақстанның бюджет саясаты 2006 ... ... ... ... болды. Ол мемлекеттік бюджет шығыстарының шамалы өсуі
жағдайында оған ... ... ... ... ... ... сома ... сипатталды. 2006 жылғы 4-тоқсанда мемлекеттік
бюджетке түскен түсімдер 2005 жылғы ... ... ... 23,2 % ... ... ал шығыстар ІЖӨ-ге шаққанда 22,5% ІЖӨ
шаққанда 21,1% ... ... 2006 жылы ... ... түскен
түсімдер салыстырып отырған жағдайларда ІЖӨ шаққанда 22,2 % шығыстар ІЖӨ
шаққанда 21,4 болды.
Жиынтық ұсыныстың ... ... ... ... өсуі 2006 ... ... 2005 жылдың 4-тоқсанымен салыстырғанда бағалаулар бойынша
10,9% құрады. Тұтастай ... 2006 ... ... ... өсуі 10,6%
құрады.
Еңбек өнімділігінің өсуі ... ... ... бірі ... ... ... бірге нақты жалақының өсу
қарқыны ... ... өсу ... асып кетуі экономикада
инфляциялық ... ... ... ... бірі ... ... айлық жалақының өсу ... ... ... ... алда болу ... 2006 жылы жыл бойы сақталды. Мәселен 2006
жылдың қорытындысы ... 2005 ... ... ... ... ... 8,2 % ... кезде 10,2 % құрады.
Алайда 2006 жылдың 4-тоқсанында еңбек ... өсуі ... ... ... өсуінен озып кетті. Мәселен 2006 жылғы
қазан – ... 2005 ... ... кезеңге қарағанда еңбек
өтімділігінің өсу қарқыны 8% құрады, ал нақты ... 7,7% - ға ... ... ... ... ... болашаққа бағдары.
Жалпы Қазақстан Республикасы экономикасы ... ... ... ... табысты жүргізілуі және сол ... ... ... ... ... ... ... ресми деректері бойынша жалпы ішкі өнім
2006 жыл ... ... ... ... ... ... ... өсуі нәтижесінде қалыптасқан жиынтық сұраныстың кеңеюі
жатқан тұрақты өсу динамикасын көрсетті. 2006 жылы ... өсуі ... ... салыстырғанда 10,6% болды, ал 1991 жылғы деңгей 41%- ға
өсті. ЖІӨ жан басына ... ... 6 ... 4% есе ... ... жылы 5083 АҚШ ... жетті. Инфляция 2006 жылы 8,4%, ал ... жылы 7,5 ... ... ... табыстарын халықаралық рейтинг
агенттіктері ескерусіз қалдырған жоқ.. «Standart & Poors» агенттігі ... ... ... ... ... «тұрақтыдан » «оңға» дейін
көтерді, «Fitch Ratings» агенттігі «оң» болжам ... ... оң ... ... себепші болған
факторлардың бірі-өсуі 2006 жылы 4,9% деңгейінде болжанатын әлемдік
экономикадағы ... ... ... ... 2006 жылы АҚШ ... -3,4%, ... мен ... тиісінше 2% және 1,8% құрады. Қытай
экономикасының едәуір көтерілгенін ... ... , оның ... ... өсуі өңірдің ... ... де ... ... ... ... ... экспорт позициясының бағасы ... ... ... бұл ішкі ... ... ... резиденттерінің сыртқы экономикалық қызметінің ... ... ... ... сұрыпты мұнайдың әлемдік бағасы 2005
жылмен салыстырғанда 4,9% өсті.
Алтынның бағасы 23,9%, мырыштың бағасы 128,6%, ... ... ... ... 51,7%, астықтың бағасы 48,6% өсті.
Қазақстан экономикасының үдемелі дамуына нақты сектордағы реформалар
жетістігімен және әлемдік ... ... ... ... банктің қызметі де мүмкіндік жасады.
Шетелдік капиталдың едәуір ағыны, ішкі ... ... ... ... ... өсуі, тауарлар мен қызмет көрсетулер
нарығындағы бәсекенің ... ... ... ... дамуының
едәуір инфляциялық сипатын ... ... ... ақша-несие саясатын жүргізудің
ағымдағы практикасы сақталған кезде ... ... 2006 жылы ... ... дейін өскен болар еді, бұл қолайлы ... ... ... ... жылдарға арналған ... ... ... ... ... бағасының сценарийі
негізгі сценарий болып ... ... ... ... ... осы ... сәйкес 5,7%-7,3% болып бағаланды.
Алайда мұнайдың ... ... ... ... ... ... –Brent сортының бір баррелі үшін 65,4 доллар болып
қалыптасты. Бұл баға ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық банк осы ... ... ... ... болжамына бағдарлады .
Инфляцияның 2006- жылғы 4-тоқсанында нақты қалыптасқан деңгейі
«Инфляцияға ... ... ... ... осы ... ... толық сәйкес келді. Бұл ретте инфляцияның ... ... ... ... болжамды деңгейден аспады.
2006 жылғы қазан- желтоқсанда тұтыну нарығындағы бағалар тұтыну
тауарлардың және ... ... ... ... ... әсерімен
қалыптасты. Осы топтар бойынша жеміс-жидек ... ... ... ... ... қызмет көрсету бағаларының айтарлықтай
өсуі тіркелген.
Осы тауарлардың қымбаттауы бірнеше жыл бойы ... ... ... осы ... ... ... ... бағаланды . Нәтиижесінде 2006 жылғы ... ... ... ... ... ... төмен болды: қазанда 0,8%- дың
орнына 0,7% қарашада 0,9 %– дың ... 0,8% ... 0,9% ... ... ... деңгейі, сондай-ақ 2006 жылғы желтоқсанның
аяғында да болжамнан ... жоқ . ... 2006 ... аяғында инфляция
болжанған 8,5% – орнына 8,4% болып қалыптаcқан.
2006 жылы тұтыну ... ... ... ... ... бірі ... ... мемлекеттің
кірістерінің ұлғаюы ... ... ... ... ... ... ... сұраныстың жоғары деңгей, нақты
жалақының өсу ... ... ... өсуінен асып кетуі және
өндіріс шығыстарының ... ... ... мен ... көрсетудің
жекелеген нарықтарындағы бәсекелестіктің төмен деңгейі болып табылды.
2006 жылы осы факторлардың ықпалы жете ... ... ... бүкіл кезең бойы инфляцияның нақты деңгейі болжамдық ... ... Бұл ... ... сондай-ақ мамырда көрінген болатын.
(Қосымша С)
2006 жылдың қорытындысы бойынша нақты инфляцияның қалыптасқан жылдық
орташа ... ... ... ... ... 8,6% болған.
2007 жылы экономиканың дамуы елге шетел капиталының едәуір әкелінуі,
ішкі қаржы секторының жоғары өтіміділігнің жағдайында өтеді деп ... ... ... ... қысымның қалыптасуна ықпал етіп, бұл
ретте инфляцияның қарқыны 2006 ... ... 2007 жылы ... ... жағдайларда Ұлттық банк 2007 жылы ақша-несие саясатын қатаңдату
жөнінде ... ... ... ... макроэкономикалық
көрсеткіштердің болжамдары және оларға қол жеткізу ... ... ... да Ұлттық банк басқармасының қарауындағы Ұлттық банктің
2007-2009 жылдарға арналған ақша-несие саясатының ... ... ... ... ... ... сыйақы мөлшерлемелерін реттеудің,
сондай-ақ банктердің артық өтімділігін реттеудің негізгі құралдары, екінші
деңгейдегі ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді ноталар ... ... қала ... ... ... банкі депозиттер тарту көлемін шектемей, алайда олар
бойынша мөлшерлемелерді белгілейтін болған. Қысқа мерзімді ноталарды шығару
қысқа мерзімді ... ... ... ... ... және қаржы нарығының басқа құралдарын дамыту мақсатында жүзеге
асырылды.
Бұл шаралар қаржы нарығының қысқа мерзімді құралдары ... ... өсуі ... және ... ... аздап қымбаттауына
ықпал ететіп, мұның өзі жиынтық сұраныс ... және ... ... ... кредит берудің және ақша ұсынысының өсу қарқынын төмендетуге
мүмкіндік берді.
2007 жылдың 1 тоқсанында инфляция 2,6% – 2,8% ... ... ... ... ... ... тұтыну нарығындағы ахуал 4-тоқсанмен
салыстырғанда инфляция қарқынының ... ... ... бұл ... жалпы деңгейі жоғары болып қалды.
Маусымдылық факторының әсерінен инфляцияның белгілі бір ... Бұл ... ... ... өсуінің бәсеңдегенін білдірді. Бұдан
басқа инфляциялық үрдістерді тұрақтандыруға ақша-несие саясатын қатаңдату
және артық ... ... атап ... ... ... ... және ... тартылатын депозиттердің көлемін
ұлғайту және қысқа мерзімді ... ... ... ... ... 2006 ... шаралары ықпал етті.
Инфляцияның тежелуіне, үкіметтің 2006 жылы ... ... ... Атап айтқанда, бәсекелестік ортаны қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... ... ... тауарлар
және халыққа қызмет көрсету тобы бағасының себепсіз өсуіне жол ... емес ... ... ... жағдайы мен нарық субъектілерінің қиянат
жасаушылықтарын анықтап және тойтару жөніндегі шаралар қабылданды.
Сонымен бірге, жиынтық сұраныс пен ... ... ... ... өтімділігі, шетел капиталының айтарлықтай әкелінуі,
нарықтағы төмен бәсекелестік, жекелеген ... ... ... ... ... ... ... сақталды. Барлық осы
факторлар экономикада инфляциялық аяның сақталуына ықпал етіп, белгілі бір
дәрежеде тұтыну ... ... ... ... ... жылғы наурыздың қорытындысы бойынша инфляция жылдық көрсеткіште
7,8% – 8,0% деңгейінде ... ... 2 – ... ... ... одан әрі тұрақтануы
күтілді, мұның өзі ... ... ... салыстырғанда 1,6%– 1,8%
(2006 жылғы 2 – тоқсанда – 1,6%) дейін төмендеді. 2007 ... ... ... ... жылдық көрсеткіште 7,8%– 8,0% деңгейінде
болды.
Осы кезеңде ... ... ... көп ... ... ... ... бұл өз кезегінде, азық-түлік тауарларының
жекелеген түрлерінің бағасының төмендеуіне әкелді.
3. ... ... ... ... және ... ... ... Инфляцияның экономикалық және әлеуметтік салдары.
Инфляция бұл ел экономикасына, әлеуметтік- экономикалық жағдайына көп
зардаптар әкеледі. Инфляция экономикадағы сәйкессіздікті ... ... ... ынталандырмауға зиянын тигізеді, ... ... ... ... ... ... бүлдіруге әкеледі; тұтынушылық сұранымы құрылымын
бұрмалайды, ақшаны ... ... ... ұмтылысты тудырады; іші
нарықтың сыйымдылығын бұзады және ... ... ... және ... ... ... ... қамтамассыз етеді,
төлемге қабілетті сұранымды ... ... ... ... бұзады, оның ресурстарын қысқартады, капиталды тарту және
жұмсау саласы үшін ... ... ... ... ... ... экономикалық қатынастарға теріс әсер етеді, экспортты
қысқартады, импортты өсіреді, елдің төлеу балансы ... ... ... ... теріс әсер етеді, мемлекеттің борышы
артады; валюта дағдарысы шиеленіседі.
Мұның үстіне инфляция ... ... ... ... ... қауырттықты күшейтеді, ұсақ және орта өндірушілер мен
кәсіпкерлер күйзеледі.
Инфляциямен күрес және ... ... ... ... ... ... қажетті элементі болып табылады.
Мұндай бағдарламаның негізінде инфляцияны анықтайтын, оның деңгейін
жоюға немесе ... ... ... ... ... ... жасайтын
экономикалық саясат шараларының жиынтығының себептерінің талдауы мен
факторлары жатуға ... ... ... ... инфляция тән, яғни жылдан жылға
ауысатын бірқалыпты ақшаның ... ... ... ... бұл түрі ... пен ... ұлттық өнімнің өсуін
ынталандыру мүмкін. Ал дамушы мемлекеттерде ... және ... ... ... Инфляцияға әсер ететін факторлар, оның түрлері және
инфляцияның әлеуметтік – экономикалық ... ... ... ... инфляцияның даму жағдайлары мен оған әсер ... ... ... ... ... ... ... Латын Америкасының дамушы мемлекетері
жатады, ... ... аяғы ... бас ... ... ... ... бюджетінің тұрақты тапшылығы, ішкі
саясатта ақша ... ... мен ... ... ... ... ол сыртқы экономикалық ортада жүйелі түрде ұлттық ... ... ... , мысалы 1990ж. ақшаның ... ... – 8291,5% ... ... ... Эквадор, Венесуэла,Бирма, Иран, Египет,
Сирия,Чили елдері кіреді. Оларда да экономикалық тепе-теңдіктің ... ал ... ... ... және несиелік экспанцияға
ерекше көңіл бөлінді. Бұл елдерде қарқынды инфляция сақталып, бірен-саран
индекстеу жүргізілуде, жұмыссыздықтың ... ... ... ... ... ... ... Малайзия, Оңтүстік Корея,
Біріккен Арабтар Әміршілігі, Катар, Сауд Аравиясы, Бахрейн ... ... ... бар ... ... ... ... бағаға қатаң бақылау енгізілген. Экономикасы дамыған
нарық жағдайында жұмыс істеуде. Инфляцияға ... ... ... ... ... және ... ... құйылуы зор рөл атқаруда,
жұмыссыздық ... ... ... ... дамушы мемлекеттер әлеміне теңгерілген ... ... ... Бұл ... инфляция жоспарлы-
бөлу жүйесінен ... өту ... ... ... ... болады. Себебі инфляция факторлары, біріншіден, мемлекеттік
бюджеттің бұрыннан келе ... ... ... ... ... ... ... факторлары, мысалы, тез
қайтарылымы болмайтын ауыр өнеркәсіпте салынатын ... ... ... ... қайшысы» деп аталатын ауыл ... ... ... ... ... бағасының
қарқынды өсуінің арасындағы үйлесімсіздігі. ... тек ... ... ... шығын инфляциясына жағдай жасап
қана қоймай, сонымен қатар ... ... ... ... Бұл мемлекеттер өндірістің өсуі мен ішкі нарықтың ... ... ... бір ... ... қаржыландыру
жолымен, яғни ақша массасын басып шығарумен , екінші ... ... ... мөлшерде тартумен шешуге ұмтылуда. Нәтижесінде бұл
топтағы ... көп ... ішкі және ... қарыздар пайда
болады.
Сонымен дамушы елдерге тән қарқынды және ... ... ... ... өсуі, ақша массасының жиынтық сатып
алу ... ... ... және ақша ... ... ... бірте-бірте ұсақ қағаз ... да ... ... ... ... өсуі ... ... доллардың немесе
басқа шетел ... ... жол ... Бұл процесс инфляцияның
одан әрі қарқындауына және елден капиталдың ... ... ... қарсы саясат және тежеу шаралары.
Мемлекет инфляцияны тежеу үшін ... ... ... саясат инфляцияны шектеуге ... ... ... ... ... шаралар болып
табылады. Мұндай ... ұзақ ... ... ... ... ... стратегиялық және қысқа мерзімді нәтижелер алуға
бағдарланған тактикалық деп ажыратуға болады.
Осы ... ... ... ... ... ... екі вариантын ұсынады:
Дефляция («deflatio» деген латын сөзінен, аударғанда ... ... ... ақша ... ... жалақының, түптеп
келгенде төлем қабілеті бар сұранымның шектелуімен ... ... ... ... «тым ... ... тежеу мақсатымен
экономикалық өсу жағдайында ... ... ... ... экономиканың құлдырауымен қоса
жүруі) ... ... және ... мен ... ... келісілуін және үйлестірілуін, олардың толық ... ... өсу ... ... ... ... қарсы саясат варианттары елдегі ... ... сол ... ... ... орын ... ... таңдап алынады. Егер экономикалық ... ... ... онда ... ... ... егер ... экономикалық
өсуді ынталандыру болса, онда табыс ... ... ... ... - ақша ... ... тұрақтануын ретке
келтіру және нығайту мақсатымен ... ... ақша ... ... ... ... ақша ... жарамсыз деп тануды,
бағамды ... ... ... және ақша ... ... ... ( жарамсыз деп тану) латынның «nullificatio» деген
сөзінен шыққан және ... ... ... Жарамсыз деп танылған кезде
бұрын күшті құнсызданған ақша ... күші ... және ... ... ... алғанда тек есеп жүргізуді жеңілдетеді ... ... ... яғни ... ... іске ... ақша ... мен жинақ ақшалар, іс жүзінде жойылады.
Девальвация ( ... ... ... «de»- ... ... ... ... Шетел валютасына қатысты ақша ... ... ... ұлттық ақша бірлігі бағамының төмендеуін
білдіреді.
Ревальвация (бағамды көтеру) латынның «re»- жаңғырту және ... ... ... Ақша ... құрамындағы бұрынғы алтынды қалпына
келтіруді немесе шетел валютасына қатысты ... ... ... яғни ... ... ... білдіреді.
Деноминация «denominatio» латын сөзінен аударғанда «атын өзгертуді»
білдіреді және ақша белгілерінің ... ... ... бойынша
жаңа ақша бірлігіне оларды айырбастау арқылы ... ... ... жаңа ... ақша ... ... сатып алу
қабілетін арттыру арқылы бағалардың ауқымын ... ... ... ... ... ... ақша ... азайту
болып табылады, оның нәтижесінде есеп жүргізу ... ақша ... ... және ақша айналысы жүйесі тәртіпке ... ... және ... ... ... елдердің үкіметін белгілі экономикалық ... ... ... ... ... ең ... ... жауап іздейді.
Инфляцияны төтенше шаралар ... ... жою ... пе, әлде оған
бейімделу керек пе? Бұл дилемма әр елде ... сол ... ... ... ... ... саясатты талдауда оны екі бағытта ... ... ... белсенді бюджеттік саясатты жақтайды, ... мен ... ... ... ... ... бар ... жасайды.
Инфляциялық артық сұраныс тұсында мемлекет өз шығыстарын тежеп,
салықтар деңгейін ... ... ... ... ... төмендейді. Алайда, солармен ... ... ... ... экономикада дағдарыс пен ... ... ... саны ... Бұл инфляцияны тежеудің қоғамдық бағасы.
Экономиканың құлдырауы кезінде сұранысты ұлғайту үшін ... ... ... Егер ... ... ... қаржыландыру бағдарламасы ... ... ... деңгейі төмендетіледі. Төмен деңгейлі салықтар ең алдымен
табысы аз ... ... ... олар табысты жедел пайдаланады.
Сөйтіп, қызмет көрсетулерге және ... ... ... ұлғайтады.
Сұранысты бюджеттік қаржылар арқылы ынталандыру, 60-70 жылдары көптеген
елдердің тәжірибесі көрсеткендей , оны ... ... ... ... үкіметтің салық ... ... ... ... бағыттың авторлары экономикада пайда болған кемшіліктерді
ақша – несие ... ... ... ұсынады. Реттеудің бұл түрі
үкіметтің тікелей бақылауынан тыс, ... ... банк ... Ол айналымдағы ақша ... және ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімдік
ықпал жасау құралы ретінде ... ... ... ... ... ... қабілеті бар сұраныстың тежеу үшін
инфляциялық шаралар қолданады. Өйткені экономикалық өсуді ... ... ... деңгейін жасанды әдістер арқылы төмендету
инфляцияны бақылаудан ... ... ... ... ... ... шаруашылығына үлкен зиян келтіреді, яғни жұмыссыздықты
өсіріп, өндірісті құлдыратады. Кейбір ... ... ... ... ... жыл бойыдағы өзінің табиғи деңгейіне ... ал ... ЖҰӨ- ні 4% ... ... инфляцияны ауыздықтау үшін біраз елдердің
үкіметтері 60- ... ... баға мен ... ... ... ... Оның ... мақсаты-жалақының өсуін тежеу. Бұл саясат
инфляциямен ... ... ... гөрі ... көбірек
бағыт ұстағандықтан туындайды және ол алға ... ... ... ... ... ... ... түрлі экономикалық шараларды
қатар қолдану ... ... ... ... ... тәжірибесі табыс саясатын жоққа шығарды. Мұнда 1971-1974
жылдарда үкімет ... мен баға ... ... ... ... кейінгі жылдарда бұл мәселеде тек кеңес берумен ғана шектелуде.
Ал үкімет ... ... ... ... келісімен аталған
мәселелермен шұғылданатын ... ... ... ... ... ... саясаты.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ақша – кредит саясатының
2008 – 2009 жылдарға арналған ... ... ... ... ... ... саясатын анықтайтын және жүзеге асыратын орган
болып табылады. Ұлттық банктің ақша-кредит саясатының ... ... ... жою, ұлттық валютаның тұрақтылығын, яғни ... ... ... шетел валюталарына қатысты тұрақтылығын қамтамасыз
ету.
Ақша-несие саясатының екі типі бар:
1. ... ... – бұл ... ... несиелік операциялар
көлемін шектеуге, сондай-ақ сыйақы мөлшерлемесінің деңгейін арттыруға
бағытталған шаралар жиынтығы.
2. Экспанциондық саясат – бұл несие беру ... ... мен ... ... ... ... ... және сыйақы
мөлшерлемесінің төмендеуімен байланысты шаралар.
Ұлттық банк ... ... ... негізгі құралдар
көмегімен реттейді:
1. Сыйақы мөлшерлемесін ... – бұл ақша ... ... ... ... ... пен ұсыныстық, инфляция және
күтілетін инфляция деңгейіне байланысты ... Ең ... ... ... ... нормасын белгілеу – бұл
ақшалай нарықтағы тепе-теңдік қамтамасыз етуде, банктердегі
берілетін ... ... ... ... ... реттеуде қолданылатын талаптар.
Ақша - несие саясатының ... ... ... ... қаржы
дағдарыстарын айналып өтуге мүмкіндік береді. Сондықтан да экономистер
ақша- несие ... ... ... үшін әр ... ... ... ... сынап көруде. Осыған орай әлемдегі ақша – несие
саясатын реттеудегі ең ірі ... бірі 1990 – ... ... ... тергеттеу құралы ретінде модельінің пайда болумен ... Жаңа ... ... ... ... ... іске ... экономистер осы модельге үлкен қызығушылығын тудырып келеді.
Ақша – несие саясатының тиімділік мәселесінің шешімі ... ... ... ... ... ... жалғасты. Аталмыш
принциптің көмегімен орталық банктер ... ... ... инфляциялық күтім
мен инфляциялық деңгейде тиімді түрде ... ... өсу ... сонымен қатар, халық тарапынан өзіне деген сенімділікті өсіруге
мүмкіндік береді.
Инфляциялық таргеттеудің құрылымдық ... ... ... ... лауреаты – Ян Тинберген қалаған. Ян ... ... ...... саясатының мақсаты» (monetary policy target) ... ... ... ... ... Тинбеген саясат
құралдары санының ... ... тең болу ... ... ... ... ақша – несие саясатын мақсатты айнымалылардың
иерархиясымен түсіндіруге ... ... ... – аралық мақсат – тактикалық
мақсаттар - орталық банк саясатының ... ... ... ... ... кең ... ... таргеттеу:
• валюталық бағамды таргеттеу
• ақшаны таргеттеу:
• номиналды табысты таргеттеу:
ТМД елдерінің ішінен ең ... ... ... ... ... ... ... мақсат тұтып отыр.
Республикамыздың ұлттық Банкі 2001 жылы ақша – ... ... ... өзгерістер туралы жария еткен болатын.
Қазіргі кезде ... Банк ... ... таргеттеу
принциптеріне өтуге дайындық қарқынды ... ... ... ТМД елдерінен Ресей Федерациясы да аталмыш принципке бет бұруды
жоспарлауда. Алайда, Ресейде бұл ... банк ... ... ... ... ғана шектелуде. Белорусияда да дәл осындай
жағдай орын алған.
Сонымен, ... ... - ... ... ретінде инфляцияның
әртүрлі көрсеткіштерін және оперативті көрсеткіш негізінде әртүрлі қысқа
мерзімді пайыз қойылымы алынатын ақша – несие ... ... ... ... мәселесі Ұлттық банктің аса ... ... банк ... ақша-несие саясатының негізгі
бағыттарында көрсетілгендей, өзінің стратегиясын монетарлық ... ... ... ... банк ... ... ... саясаттың
нәтижесінде, Қазақстан ТМД елдерінің ішінде ең төмен ... ... ... ... сарапшылар сұраныс инфляция және төмен
монетизация ... ... ... тәсілдермен ауыздықтау өте
қиын өте қиын екенін айтады.
Еліміздегі инфляцияның басқа инфляциядан айырмашылығы олардың нарықтық
дамуында, ... ... ... ... ... ... ... курстық жұмысым жалпы төрт ... ... ... ... ... Мұнда негізінен 9-сұрақ қамтылды. ... яғни ... ... ... ... және ... ... жағдайда және әлемді дүр сілкіндіріп отырған, актуалды
проблемалардың бірі ол - инфляция. Айтып кеткендей, ... бұл ... ... ... және тауарлар мен қызметтер сапасының
төмендеуінен туындайтын ... ... ... ... ... бірліктерінің сатып алу қабілетінің төмендеуін білдіреді. Инфляция
бұл кез-келген экономикалық даму ... тән ... ... ... ... ... түсінік және шетелдегі инфляция
ауықулары, инфляцияның шартты түрде түрлерге бөлінуі және олардың ... ... ... ақшамен инфляцияның өзара байланысы, инфляцияның
негізгі ... ... және ... ... орын ... оған ... факторлар талданып, оның ішіндегі ақшалай және ақшасыз факторларға
сипаттама берілді.
Сонымен қатар ... ... ... ... қазіргі
жағдайдағы және өткен жылдардағы инфляцияның ... ... ... ... ... ... ... деректермен толықтырылды.
Үшінші бөлімде инфляцияның экономикалық және ... ... ... ... және инфляцияға қарсы бағдарламаны әзірлеу
экономиканы тұрақтандырудың қажетті элементі ... ... ... және ... ... ... түрлері көрсетілді. Осының
ішінен Қазақстан тәжірибесіндегі ... ... ... ... ... ... туралы ерекшелігі қарастырылды.
Берілген курстық жұмысымды қорыта келе, инфляция барлық елде болады
және ... ел одан ... ... ... ... келеді.. Бірақ, олардың
қай-қайсысында да бұл ... ... ... өзгешелігі бар.
Мемлекеттің негізгі мақсаты ол инфляцияны жою емес, тек ... ... ... ... жеткізу болып табылады. Сондықтан кез-келген үкімет ,
инфляцияға қарсы тиісті шаралар қолдануы тиіс. Оның ішінде ... ... оның ... ... және ... табыскерліктің дамуын
қамтамасыз ету арқылы, олардың өндірген тауарларының сапасын ... ... ... ... әдебиеттер.
1. Акишев Д.Т. Некоторые аспекты измерения ... ... ... ... ... ... ... Экономика негіздері. Алматы.1996 431-441б
3. Көшенова Б. Ақша, ... ... ... ... ... О.И. ... ... банки. Москва. Финансы ... ... С. Ақша ... және ... ... Н.Ә. «Қазақстан-2030» Елбасының Қазақстан халқына Жолдауы //
Егемен Қазақстан.-1997.-1-қазан
7. Назарбаев Н.Ә. ... ... Жаңа ... ... халқына
Жолдауы // Егемен Қазақстан
8. СейітқасымовҒ.С. Ақша, несие, банктер. Алматы.-Экономика.- 2005.-
89б
9. Смағұлова Р.О., ... Қ.Ә. ... ақша ... және несие.
Алматы.-Экономика.-2008 59б
10. Ақиқат. Қазақстандағы инфляциялық ... және оған ... 2008 №6 ... ... ... ... Экономика сериясы -2008 2 беттер 43-48
12. Статистика .Учет и аудит. 2006 – 4 ... ... Дала мен ... 2006. 21 ... Дидар. 2008. 19 сәуір
15. ҚР Ұлттық статистика агенттігінің ... жж. ... ... Ұлттық банкінің 2008-2009 жж. ... ... ... ... Егемен Қазақстан. Инфляция қысымы . 2007. 26- шілде
Қосымша А
Кесте 1
Әлемдегі мемлекеттерінің инфляциялық таргеттеуге
көшу ... | ... ... ... ... ... ... |Канада ... ... ... ... ... Австрия ... ... Перу ... ... , ... ... ... ... ... ... |Евроаймақ мемлекеттері, Чили, ... ... ... ... |ОАР, ... , ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |Жапония, Россия, ... ... ... ... ... ... Қоры
Қосымша Б
Кесте 2
Инфляцияның белгілеріне байланысты жіктелуі.
| | |
| ... ... ... ... да ... |
| ... оның ... өсуі байқалады. |
| ... ... ... тапшылығы жағдайында |
|Инфляциялық ... ... ... ... ... ... қарай ... ... бір ... ... ... |
| ... ... |
| | |
| ... ... баға бір ғана елдің |
| ... ... ... ... ... ... кейбір елдер топтарын |
|қарай ... ... ... ... ... |
| ... ... |
| | |
| ... ... баға баяу ... ... |
| ... 10%-ға ... ... ... ... ... баға тез ... жылына |
|қарай |20-200% ... |
| ... ... баға ... ... ... |
| ... өте жоғары қарқынмен өседі ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Инфляция экономикалық құбылыс ретінде26 бет
Қазақстан Республикасында валюталық режимді ырықтандыру тұжырымдамасы13 бет
Инфляция - көпфакторлы құбылыс21 бет
"Инфляцияның теориялық негіздері."37 бет
Инфляция жайлы46 бет
Инфляция жағдайы46 бет
Инфляция жағдайындағы меншікті капитал131 бет
Инфляция және онымен күрес30 бет
Инфляция және оның экономикалық мәні34 бет
Инфляция теориясы. Қазақстан Республикасындағы инфляциялық процесс24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь