Хаббас Тоғжановтың саяси өмірі мен қызметі

I.Кіріспе
II.Негізгі бөлім.
1.Хаббас Тоғжановтың саяси өмірі мен қызметі.
2. Хаббас Тоғжановтың шығармашылығы.
3. Хаббас Тоғжановтың ұрпаққа қалдырған мұрасы.
III.Қорытынды.
IV.Пайдаланылған әдебиеттер.
1940 жылы қазақстандық тарап 1936-1937 жылдары жұмыс істеген паритеттік комиссияның жумыс нәтижелерінде Қазақстанның мүддесі ескерілмеген деп есептеп, жоққа шыгарды. Бұл процесс аталған комиссияның құрамындағы қазақстандықтарга қатысты саяси қуғын-сүргінге ұласады.
Бұдан әрі Ұлы Отан соғысы біршама уақытқа дейін республикааралық шекара проблемасын күн тәртібінен алып тастайды. Бірақ соғыс аяқталған соң ол қайтадан пайда болады ж.әне одақтық деңгейде заңнамалық турғыдан шешуді талап етеді және мұндай заңнамалық шешімдер қабылданады.Шын мәнінде, 1991 жылы сол күйіндегі яғни, КСРО-ның ыдырау сәтіне дейінгі Қазақ-Өзбек әкімшілік-аумақтық шекарасының қалыптасуы Қазақ КСР-і мен Өзбек КСР-і Жоғарғы Кеңестерінің шешімдерінде айқындалды, олар өз кезегінде 1956, 1963 және 1971 жылгы КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлықтарымен бекітілген болатын.
Ғаббас 1900 жылы қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы, Уәлиханов ауданындағы Жарқын ауылында Сәдуақас бидің отбасында дүниеге келген, (Сәдуақас би мен оның ағасы Нүрке 1928 жылы ірі бай-феодалдарды тәркілеу тізіміне алғаш ілігіп, Ғаббасқа біраз салқынын тигізгені де бар. Бай, би отбасынан шығу совет заманында қауіпті болатын). Дәулетті әке Ғаббасты әуелі өз ауылындағы молдаға беріп, одан кейін Омбыдағы жоғарғы бастауыш училищеде оқытады. 1916 жылы Чумикиннің жекеменшік гимназиясына ауысып, 6 класын тәмамдайды.
Осы кезден бастап Ғаббас қоғамдық-әлеуметтік істерге араласып, «Бірлік» және «Жас азамат» қауымдарының жұмысына атсалысады. Бұрынғы Қазақстан Коммунистік партиясы Орталық Комитеті жанындағы Партия тарихы институтының, қазіргі республика Президентінің архивінде Ғаббастың өз қолымен жазған толық өмірбаяны бар. Онда «Мен 1918 жылға дейін Омбы қаласында қазақ жастарының ұлт-азаттық қозғалысына қатыстым. 2-3 жылдай жиналыстарға қатысып, ұсақ тапсырмаларды орындап жүрдім» дейді. С.Сейфуллиннің «Тар жол, тайғақ кешуінде» «жалпы қазақ жастарының съезінде» Ғаббастың Қ.Кемеңгеров, С.Сәдуақасовтармен бірге болғаны баяндалған . Бір ескерте кетер жәйт, Смағұл да 1900 жылы Сәдуакас байдың отбасында Жарқын ауылында туған түйдей құрдасы. 1919 жылы Омбыда совет өкіметі қайта орнағанда Ғаббас комсомол қатарына өтіп, РКСМ-ның Сібір бюросы жанындағы қазақ-татар секциясының хатшысы және қазақ жастарына арналған «Еңбекшіл жастар» газетінің редакторы қызметін атқарады.1920 жылы большевиктер партиясының мүшелігіне қабылданады.
1920-22 жылдар Петропавл қаласында Ақмоланың губерниялық төтенше комиссиясының (губчека) әуелі хатшысы, жалпы бөлім бастығы, коллегия мүшесі болды. Ақ бандылар көтерілісін басқан кезде 1921 жылы аз уақыт трибуналдың көшпелі сессиясының мүшесі де болған.1922 жылдың күзінде Ташкент қаласына келіп, Орта Азия университетінің қоғамдық білімдер факультетінің бірінші курсына оқуға түседі де, «Жас алаш» (бұрынғы «Лениншіл жас», қазіргі «Жас Алаш») газетінің жауапты редакторының орынбасары қызметін қоса атқарады. 1923 жылдың басында Мәскеу қаласындағы плеханов атындағы халық шаруашылығы институтының экономика, факультетіне ауысып, оның екі курсын тәмамдаңды. 1923-24 жьілдары институтта оқи жүріп, Ұлттар ісі халық комиссариаты жанындағы Орталық Күншығыс баспасының қазақ секциясының хатшысы болады.
1.Өз кезеңінің перзенті.-Жұлдыз,2004,N4.
2.Ғаббастың таңдамалы еңбектері.-Жалын,1994,N6
        
        К3р3спе          Кіріс
Жоспар
ж ... ... ... ... ... мен ... Хаббас Тоғжановтың шығармашылығы.
3. Хаббас Тоғжановтың ұрпаққа қалдырған мұрасы.
III.Қорытынды.
IV.Пайдаланылған әдебиеттер.
Кіріспе
1940 жылы қазақстандық тарап 1936-1937 жылдары жұмыс ... ... ... ... ... ... деп ... жоққа шыгарды. Бұл процесс аталған комиссияның
құрамындағы қазақстандықтарга қатысты саяси қуғын-сүргінге ұласады.
Бұдан әрі Ұлы Отан соғысы біршама уақытқа ... ... ... күн ... алып ... ... ... аяқталған соң
ол қайтадан пайда болады ж.әне одақтық деңгейде заңнамалық турғыдан шешуді
талап етеді және мұндай заңнамалық шешімдер қабылданады.Шын мәнінде, ... сол ... ... ... ... ... дейінгі Қазақ-Өзбек
әкімшілік-аумақтық шекарасының қалыптасуы Қазақ КСР-і мен Өзбек КСР-і
Жоғарғы Кеңестерінің шешімдерінде ... олар өз ... 1956, ... 1971 ... КСРО ... ... Президиумының Жарлықтарымен бекітілген
болатын.
Ғаббас 1900 жылы қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы, Уәлиханов
ауданындағы Жарқын ауылында ... ... ... ... келген,
(Сәдуақас би мен оның ағасы Нүрке 1928 жылы ірі бай-феодалдарды тәркілеу
тізіміне алғаш ілігіп, ... ... ... ... де бар. Бай, ... шығу совет заманында қауіпті болатын). Дәулетті әке Ғаббасты
әуелі өз ауылындағы молдаға беріп, одан ... ... ... ... ... 1916 жылы Чумикиннің жекеменшік гимназиясына ауысып, 6
класын ... ... ... Ғаббас қоғамдық-әлеуметтік істерге араласып,
«Бірлік» және «Жас азамат» қауымдарының жұмысына атсалысады. Бұрынғы
Қазақстан Коммунистік партиясы Орталық ... ... ... ... ... республика Президентінің архивінде Ғаббастың өз
қолымен жазған толық өмірбаяны бар. Онда «Мен 1918 жылға дейін ... ... ... ... ... ... 2-3 ... қатысып, ұсақ тапсырмаларды орындап жүрдім» дейді.
С.Сейфуллиннің «Тар жол, тайғақ кешуінде» «жалпы қазақ жастарының съезінде»
Ғаббастың Қ.Кемеңгеров, С.Сәдуақасовтармен бірге болғаны баяндалған . ... ... ... Смағұл да 1900 жылы Сәдуакас байдың отбасында ... ... ... ... 1919 жылы Омбыда совет өкіметі қайта
орнағанда Ғаббас комсомол қатарына ... ... ... ... ... ... ... және қазақ жастарына арналған «Еңбекшіл
жастар» газетінің редакторы қызметін атқарады.1920 жылы ... ... ... ... ... қаласында Ақмоланың губерниялық төтенше
комиссиясының (губчека) әуелі хатшысы, жалпы бөлім бастығы, коллегия мүшесі
болды. Ақ бандылар көтерілісін басқан кезде 1921 жылы аз ... ... ... мүшесі де болған.1922 жылдың күзінде Ташкент қаласына
келіп, Орта Азия университетінің қоғамдық білімдер факультетінің ... ... ... де, «Жас ... ... ... ... қазіргі «Жас
Алаш») газетінің жауапты редакторының орынбасары қызметін қоса атқарады.
1923 ... ... ... қаласындағы плеханов атындағы халық
шаруашылығы институтының экономика, факультетіне ауысып, оның екі курсын
тәмамдаңды. 1923-24 жьілдары институтта оқи жүріп, Ұлттар ісі ... ... ... ... ... ... ... болады. Мәскеуде оқып жатқан қазақ студенттерінің жерлестік
ұйымының жұмысына белсене араласып, әдебиет, әлеумет мәселелері туралы
өзінің ... ... сол ... ... ... ... ... «Темірқазық»
журналына жазып отырған. жылы жазған өмірбаянында: Осы кезенде РК(б)П
Орталық Комитеті қазақ баспасөзін өркендету жайында екі рет мәселе қарап,
көптеген саяси-әлеуметтік, әдеби ... ... ... ... ... теңдігі» т.б.) Ғаббастың қолғабысы тигені сөзсіз.
Сонымен қатар, «Ақжол» газетінің идеялық қате-кемшілігін түзету жөнінде
РК(б)П Орталық Комитеті, әсіресе ... ... ... ... Ғаббастың болғаны шүбә тудыра қоймас.
Ғаббас Тоғжанов қазақтың тапшыл әдебиетінің өкілдеріне қолынан
келген көмегін аямағаны Сәбит ... ... ... ... ... ... ... ең алдымен Сәбит Мұқановтың тұңғыш өлең
жинағын шығару қажеттігі жөнінде РК(б)П Орталық Комитетіне 1925 жылы 13
қаңтар күні қолдау пікір жазып ... ... ... ... ... Орталық Комитетінің баспа-сөз бөлімінде қызмет істеу
Ғаббастың әдебиет, мәдениет саласындағы ... ... ... ... 1922-25 ... пролетариат бағытындағы әдеби топтар мен
жіктер совет әдебиетінің негізгі шығармашылық ... ... ... ... ... ... таласып жүргенді. РК(б)П Орталық Комитеті бұл
мәселеге айрықша назар аударып, арнаулы әдеби комиссия құрды. Ол ... ... ... ... ... ... үлкен мәжіліс
өткізіп, әр әдеби топтың пікірін тыңдағаннан кейін өзінің ... ... ... 1925 жылы 18 ... күні ... ... өдебиет
саласындағы саясаты туралы» қаулы алып, әдеби дамудың негізгі бағытын
айқындап берген болатын.
Ғаббас бұл ... ... ... ... оның мән-
жайын, негізгі қағидаларын жыға ұққаны және Мәскеудегі әдеби ахуалды біліп
отырғаны оның келешек қайраткерлігіне ... ... ... ... ... ... үлкен саясат қазанының қалай қайнайтынын
көзімен көріп, жанымен сезді.
1923 жыддың ақырынан былай қарай мен қазақ коммунистерінің оңшыл
тобынан құлан таза қоүздім, міне, ... күні ... ... ... ... бәрімен аянбай күресіп келемін» (141-қор, 1313-іс, 311-бет) ... ... атап ... жөн. Өйткені, Ғаббастың әдебиет, әлеумет
мәселелері жөніндегі кейбір шәлкем-шалыс пікірлеріне осы кезеңдегі
көзқарасының белгілі салқыны тигенімен де, оның негізгі бағыты болыневиктік
ңдеологиядан тарамдайтынын ... ... ... ... ... ... оның кейінгі өміріне
мықты әсер етті. 1924 жылы ... ... ... студенттері Мағжан Жұмабаев шығармаларын сынап, тиісті
қаулы алуына Нәзір Төреқүловпен екеуі ықпал жасады, Мәскеуде оқып жүрген 17
студент — Ғаббас ... ... ... ... ... т.б. — ... ... Қожановқа «Ешкімнің қол шоқпары бола алмаймыз» деп жауап
қайтарды. Қазақ тілінде шыққан кітаптарға және орыс тілінен аударылған
еңбектерге «сын ... ... деп, ... ... ... ... жылы «Жаңа жұртшылық» атты кітабын Мәскеуде шығарды. Ғаббас
Тоғжановтың идеялық ... мен ... ... ... ... ... баспасөз 1926 жылдың екінші
жартысында Өлкелік партия комитетінің табанды талабы бойынша Ғаббас
Тоғжанов Қазақстанға қызметке ауысты. Өлкелік комитеттің баспасөз бөлімінің
меңгерушісі (1926-28 ж) және ... ... ... ... ... ж.) ... әуелгі кезде қоса атқарды. Өлкелік партия комитетінің
мүшесі және Өлкелік ... ... ... кандидат, Қазақстан
Орталық атқару комитетінің мүшесі болып бірнеше рет сайланды. Осы кезенде
республиканың саяси-экономикалық, мәдениет, ... ... ... ... ... ... тұлғасын анық танытты.
Редактордың міндеті сан алуан болса да ... мен ... ... ... ... етіп ... міндетті болғандықтан,
қаласа да, қаламаса да, сол кездің идеологиясына тәуелді әрі тікелей
жауапты болары сөзсіз. Біз ... ... ... ... ... шапшандықты, сыншылдық пайымды кейде асыра пайдаланғанын
көреміз. Әріше, өткірлік жағынан газет уытты, сөзі уәлі ... ... ... ... ... қазақ» газетінде Жақан Сыздықов, Ғабдол
Сыланов, Ғали Орманов, Бейсембай Кенжебаев, ... ... ... ... ... ... ... Зияш Алдабергенов, Қадыр Тайшықов, Несіп-
бай Манашев, Әйтеке ... ... ... ... Сегізбаев, Рахым
Сүгіров, Зарап Темірбеков, Шөймерден Тоқжігітов, Сейділдә ... ... ... ... ... белгілі. Бұл газет үшін
де, редактор үшін де үлкен абырой.
Ғаббастың ... ... ... жаңа ... келеді, ұлтшылдардың уағызы 1925 жылға дейін қазақ коммунистері
оларға іш тартпаса да (үндемеген-келіскеннің белгісі дейді ғой), әйтеуір
қазақ ұлтшылдарының әдебиет пен сынды ... ... ... деп ... деп әлгі ... әдебиет саласына аударды. Ақын-
жазушылар арасына жік салып, қазақ зиялылары ортасында алауыздық ... ... ... ... кейін ғана аңғардық.
Шындығына келгенде, осы теріс теория Ғаббастың 20-жыддардағы сын
еңбектері мен публицистикалық ... ... ... ... ... себепші болды.
Ғаббастың «қазақта пролетариат әдебиеті жоқ» деген негізгі
тезисінің де арғы ... осы қате ... ... ... Сондай-ақ,
жазушылар ұйымын құру, ескі мұраны игеру, үлгі-өнеге алу арнасын ... ... ... ... де ... ... ... әдеби атмосферасын, ақын-жазушылардың қарым-қатысын ушықтырғанын
ашық айту керек саласында аянбай еңбек еткен екенін байқаймыз. Онысы
«Еңбекші қазақ» газетінің уайналуы үшін Бейімбет, Ілияс ... ... ... алғашқы буындарын замана тілегіне жұмылдыра білгені
арқылы білініп жатады.
Сынның нақтылығы да ... әрі ... ... ... ... тарихында тұңғыш рет жеке жинақ болып 1929 жылы шыққан
«Әдебиет және сын мәселелері» өзінің дұрыс ой өрісімен де, ... де ... ... сынының жеке отау тігуге бет алғандығын, жанрлық
сипатын айқындап келе жатқандығын, профессионал сыншылардың шыға бастағанын
дәледдеген еңбек бодды.
Әдеби мұраны ... ... ... ... ... істе жүзеге
асыруға талаптанғанда 1935 жылы «Абай» атты тұңғыш монографиясын жариялады.
Ұлы ақынның дүние салғанына 30 жыл ... ... ... 1934 ... майданы» журналында «Абайды әлі толық білгеміз жоқ» (№11-12) деген
мақаласында тарихнамалық шолу ... Абай ... ... ... ... аударған еді. Моног-рафияда сол проблемалардың ғылыми
алфавит комитетінің жауапты хатшысы қызметін Мәскеуде атқара жүріп,
институтының кешкілік ... ... ... 1935-36 ... Қазақстан
Жазушылар одағының төрағасы болып, қазақ мәдениеті мен әдебиетінің бірінші
онкүндігін Мәскеуде өткізуге өзінің көп үлесін қосты. 1936 жылы 4 ... КСР ... ... ... ... ... ісі жөніндегі
басқарма бастығының бірінші орынбасары, кейінірек бастығы болып қызмет
атқарып жүрген кезде 1937 жылғы қызыл қырғынға кездесті.
Ғаббастың публицистік қаламы мен сыншылық ... ... шағы — ... ... арасы. Бұл кезеңде күнделікті газет-
журнаддарда жарияланып жаткдн саяси-экономикалық, әдеби сын мақалаларымен
катар, бірнеше еңбекгері жеке кітап болып басылып ... 1926 жылы ... ... «Қазақ кедейіне егістін шабындық жерді бөлуден түсер
пайда», ... ... және ... », 1927 жылы қазақ, орыс
тілдерінде Қазақ ауылы туралы», 1929 жылы . «Әдебиет және сын мәселелері»
жинағы, 1932 жылы «Байтұрсынов және Байтұрсыновшылдық ... ... жылы Абай ... ... ... ... жарияланды.
Сонымен қатар, жауынгер публицист 1925-30 жылдар арасында қазақ
коммунистерінің жай-күйі, идеология майданындағы міндеттер, 1916 жылғы ұлт-
азаттық қозғалысының тарихын бұрмаламай ... ... ... ... ... менмеңдікке қарсы соққы беру, байларға қарсы
кедейлерді ұйымдастыру, ... ... ... ... ... сырын ашу туралы жазған көптеген өткір де ... ... ... тыс ... айтыс-тартыс тудырып отырды. Идеологиялық
күрестің орталығы — «Еңбекші қазақ» ... ... ... ұзақ ... ... Ғаббастың игі істерімен қатар жасаған қателіктері де
бірқыдыру.
Ф.И.Голощекин 1925 жылы Қазақстан ... ... ... ... ... кейін Қазан төңкерісіне қазақ еңбекшілері араласқан
жоқ, қазақ ауылы ешқандай өзгеріске ұшыраған жоқ, тіпті ол ол ма, ... ... ... ... ... тек 1925 ... басталды»
(Ф.И.Голощекин. Казахстан на пути социалистического переус-тройства.
Алматы, 1931,66-бет) деп пікір айтқан болатын. Оның бұл пікірін Өлкелік
комитеттің екінші хатшысы Ізмұқан ... ... ... ... қазақ
ауылын жанап өтті» деген қисын жасап, идеологияның бар саласында қолдау
қажетгігін әкімшілікпен таңған болатын.
Бұл ... ... сол ... бірталай аткерлер қарсы болса да,
Ғаббас оны айрықша насихаттап, ... ... ... ... ... өзінің большевиктік дүниетанымын әрқашан баса
көрсетуге қүштар болғанымен, әлеуметтік және қазақ ... ... ... талай қүнды пікір айта білгендігін, қазақтың жаңа мәдениетінің
қалыптасуына ... үлес ... ... ... еш ... ... арасында тапшыл әдебиетгі өркендету, әдебиеттің
партия-лылығын қатаң сақтау қажеті ... ... көп ... сыншы аз.
Оның ең алғашқы көрінісін С.Мүқановтың алғашқы жинағы жайындағы
дәйектемесінен-ақ байқаймыз. Халық көңілінен шығатын ... ... ... ... ... баға ... ... шеберлігіне назар аударып
отырған.
20-жылдары Бүкілодақтық әдебиет-тану ғылымында, сондай-ақ қазақ
сынында көркем шығармаларды мән- мақсатына карай жікке бөлу етеқ алғаны
белгілі. «Пролетариат», ... ... ... бұқарашыл, халықшыл, төңке-
рісшіл әдебиет, еңбекшілер әдебиеті деген атауларда кенделік болған емес.
Ол кезде «Совет ... ... ... ... осы ... де ... ... олардың мән-мағынасын әрқилы қисындармен
дәлелдеген теориялар көп болды.
Қазақ әдебиетінде осы мәселе ... ... ... ... ... ... Мысалы, Ғаббас тапшыл, кедейшіл,еңбекшіл,
төңкерісшіл әдебиетіміз бар дей отырып, «пролетариат әдебиеті» дегенді
айрықша бір арнадан іздеді. Тіпті «пролетариат» деген сөздің этимологиясына
мән беріп, оны тек ... ... ... ... ... туған жоқ деген қисын жасады. Өлкелік комитеттщ 1929
жылғы V пленумынан кейін ғана ол райынан қайтты.
Саяси-әлеуметтік және экономикалық саладағы еңбектерінде Ғаббас
таптық ... ... ... ... ... тіпті тым асыра сілтеп
жіберген кездері де болғанын көреміз. Өңгені былай қойғанда, қазақтың ақын-
жазушыларын шығармашылық ұйымға біріктіру мәселесінде де ... ... 1927 жылы ... ... ... ақын-жазушыларды
ынтымақтастыру қажет болған кезде Ғаббас идеологиялық негізі әлі ... ... ... ... 1925 жылғы әдебиет жайындағы
қаулысынан өрбімейтін, сол шақтың саяси-экономикалық арнасынан тумаған,
кезеңі жетпеген идеяны Смағүл Сәдуақасов екеуі әкімшілік жолымен жүзеге
асырмақ болғаны да ... ... ... ... ... ... назар
аударған уақытта оның большевиктік көзқарасы, таптық позициясы, эстетикалық
талабы мейлінше айқын екендігін көреміз. Қаншама қайшылықты ой-пікірлері
бола түрса да, ... жаңа ... ... ... ... ... қайраткер екенін байқаймыз. Онысы әсіресе «Еңбекші
қазақ» газетінің қуат-күшке айналуы үшін Бейімбет, Ілияс сынды ... ... ... ... ... ... жұмылдыра білгені
арқылы білініп жатады.
Сынның нақтылығы да дәйектілігін әрі эстетикалық ықпалын қазақ
әдебиет сынының тарихында тұңғыш рет жеке жинақ болып 1929 жылы ... және сын ... ... ... ой өрісімен де, қайшылықты
пікірімен де қазақ әдебиет сынының жеке отау тігуге бет ... ... ... келе ... профессионал сыншылардың шыға бастағанын
дәлелдеген еңбек болды.
Әдеби мұраны игеру жайындағы көзқарасын Ғаббас нақты істе жүзеге
асыруға талаптанғанда 1935 жылы ... атты ... ... ... ақынның дүние салғанына 30 жыл толуына байланысты Ғаббас 1934 жылы
«Әдебиет майданы» журналында «Абайды әлі толық білгеміз жоқ» ... ... шолу ... Абай ... ... ... ... аударған еді. Моног-рафияда сол проблемалардың ғылыми-
қазақ әдебиетін өнерлі елдің әдебиетімен жақындастыруы, ... ... ... ... дайындауы, төртінші жаңалығы —
«қазақтың жабайы тілі Абай өлендері арқылы көркем тілге айналуы» , бесінші
жаңалығы — ... ... ... ... деп бірінен-бірі туындайтын,
Абайдың ұлылығын, асқан ақындығын айқындайтын арналарға ойлы көз ... ... ... Абай ... қазақ әдебиеті тарихындағы
түңғыш монографиясы кейбір қайшы пікірлері, социологиялық түйіндеріне
қарамай, ... ... ... ... ... бір туындысы болды. Осы
кезеңге дейін әр сыңайда сыналып, әр саққа жүгіртілген Абайдың ұлт ақыны
екенін, қалың бұқараның да мұңын мұндап, ... ... ... ... ... ізденістер мен зерттеулерге соны соқпақ болып,
Абай өнерпаздығының көркемдік проблемаларын ғылыми баяндауға жол ашқанын
аңғармасқа еш болмайды. Бұл ... ... ... және ... молдығын дәлеллеген кесек енбек боллы. эстетикалық шешімін
табуға ұмтылған.
Бұл еңбекте Абайтанудың Қазан төңкерісіне дейінгі және ... ... шолу ... ... өмір ... ... туып-өскен
ортасы, қоғамдық-әлеуметтік мәселелерге көзқарасы, жалпы дүниетаньшы таптық
тұрғыдан кең әңгімеленеді. 30 ... ... ... ... ... ... социологиялық талдауларға көбірек бой
ұрғанымен Абайдың ұлт ақыны екендігі жөнінде ғылыми ой айтады. Таптан
тысқары не одан жоғары ... ... ... ... маркстік-лениндік
қағидадан өріс ала келіп, біз «Абай тап ақыны дегеннен оны өзге қазаққа
керегі жоқ ақын, не ұлт ақыны емес деген сөз ... Абай тап ... ... да, ол ұлт ... ... ... Оның өлендерінде қазақтың жалпы
бұқарасын да ілгері бастайтын сөздері, өсиеттері болды. Абайдың ұлт ақыны
болуы оның тап ақыны екендігіне бөгет болмайды, қайта ... ... ... 1935, ... ... пікірді қазақ әдебиеттануында алғаш
айтып, мәнді қоры-тынды жасады. Осындай зерттеулердің арқасында 1937 жылы
С.Мұқанов «Абай - ... ... ... ... тұжырымдауға мүмкіндік алған
болатын.
Монографияның «Абайдың реализмі», «Абайға орыс культурасының ... ... және ... ... атты ... Ғаббас өзінің
эстетикалық таным-білігін танытады, көптеген өнерпаздық мәселелерге барлау
жасап, тың бақылаулар, түйінді ой-пікірлерін жүйелей баяндайды.
Абай ... жаңа ... ... ... салушы, сыншыл реализм
әдісін орнықтырушы жаңашыл екенін дәлелдеуге келгенде ... «сөз ... ... ... ескілікті де, жаңалықты да, елді қан қақсатқан аш
би, парақор болыс, қу ... ... ... да ... ... қырағылығына, реалист ақын екендігіне байланысты. Біз бүгін ... ... ... Абайдың осы өз тұсындағы көргенін, білгенін өткір
тілмен жасырмай, жасқан-бай айта ... ... ... Абайдың
осы реалистігін, өз тұсының айнасы, көзі ашық үлгілі баласы болғанын көріп
қадірлейміз» деп тұжырымдап, Абай шығармашылығына нәр берген арнаның бірі ... ... ... мен ... ... ... ... көп
ретте дүрыс ой түюі Ғаббастың ғалымдық тұлғасын айқындай түскен.
Осындай жаңаша түсініктің арқасында Абайдың екінші жаңалығы —
«қазақтың жазба үлт ... ... бас ... ... жаңалығы — «қазақ
әдебиетіне жаңа пікір, жаңа өлең түрлерін кіргізуі, сөйтіп жүйелі арна
тапқан ... ... ... ... ... ... әрдайым қомақты
ой-пікір айтып отырды. 1928 жылғы «Әдебиет ... ... ... ... ... ... әдеби дау-дамай, пікір қақтығысын тудырған «Қазақ
әдебиеті мен сынындағы ұлтшылдыққа, жікшілдікке, коммунистік менмендікке
қарсы», одан кейінгі «Қазақтың пролетарлық әдебиеті және ... ... ... ... ... ... ... бірге 1932 жылы қазақтың театр өнері жайында жазған циклді
мақалалары, кітапшасы, әдебиет энциклопедиясы үшін ... ... ... ... ... мен ... 1936 жылы тұңғыш онкүндігін өткізуге
байланыстьі туған ой тебіреністері, жаңа әдебиетіміздің кезендік әр
шығармасына айтылған сыншылық ойлардың бәрі ... ... ... ... көрсетеді.
Ғ.Тоғжановтың сыншылық және ғылыми еңбектеріне шолу жасағанда ... ... мен ... ... ... ... ... сыншылық стиліне тән бір сипат — жазбақ мәселесіне бірден
кірісіп, айнала орағыту, алыстан аңғарын аңғарту, теңеу, алыстыру тәсілін
қолданбай-тыны, айтар ... ... ... ... ... ... бірден түйдектеп келтіріп алады да, осымен мәселенің беті
айқындалған шығар дегендей сыңай танытып, әрі қарай өзінің ... ... ... өз ... дамытатын әдеби құбылыстарды
ұтымды пайдаланады, дау-дамай тудыратын жайлардан жалтармай , қайта өнімді
ойға өріс беретін ұшқынды пікірлерді маздатып отырады. Кейде ... ... ... артық түжұрымнан да тартынбайтын шағы кездесіп отырады.
Міне, осы жайлар Ғаббас қаламының табын айқындай түседі.
Ғ.Тоғжановтың ... ... ... ... сыншысының эстетикалық талап-талғамына да, қайшылықты ой-
пікірлеріне де тарихи шындық деңгейінен қарап, бағалаған ... ... ... ... жоқ. Оған ... ... ... Өңгені былай
қойғанда, кейбір жазушылар жайындағы ой-пікір эволюциясы, әсіресе, Сәкен
Сейфул-лин мен Сәбит Мұқановқа 20-жылдары жиі сілтенген сын ... ... 1935-36 ... ойлы да ... мақалаларында мойындай отырып
түзеткені сын және журналистика тарихында әрқашан ескеріліп, арнайы
зерттелуге тиіс құбылыс екендігін аңғартады.
Ғ.Тоғжановтың ... ... ... жаңа ... сынымыздың туу, қалыптасу шағындағы шындықтардан ажырата, бөле
қарамай, тұтас бірлікте қарастырсақ, уақыт тезіне шыдамайтын ... өзі ... қала ... Осы тұрғынан келгенде, Ғаббастың таңдамалы
еңбектерін жеке жинақ етіп шығару, оған ғылыми талдау жасап, ... ... өсіп ... қазақ әдебиеттану ғылымына үлкен парыз.
Әдебиеттер.
1.Өз кезеңінің перзенті.-Жұлдыз,2004,N4.
2.Ғаббастың таңдамалы еңбектері.-Жалын,1994,N6

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Саяси модернизация."23 бет
11-15ғғ. франция, англия, германия, италия23 бет
XVIII - XIX ғғ. Қазақстанның мәдениетi140 бет
XІX-XX ғасырдағы Ресейдегі саяси және құқық тарихы9 бет
«Едігелік» идеологиясының мәні5 бет
Азаматтық қоғам және құқықтық мемлекет қалыптасуының теориялық негіздері22 бет
Ағылшын тілінен қазақ тіліне саяси мәтінді аудару мәселесі19 бет
Ақпараттық терроризм және қауіпсіздік6 бет
АҚШ-та ұлттық саяси жүйенің қалыптасуы (1760-1810 жж.)27 бет
Басқару жүйесіндегі саяси менеджмент106 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь