Құқық ұғымы мен белгілері

Жоспар:

1. Құқық ұғымы мен белгілері;
2. Құқықтың функциялары мен міндеттері
1. ҚҰҚЫК, ҰҒЫМЫ МЕН БЕЛГІЛЕРІ
«Құқық» терминінің көптеген мәні бар, ол заң ғылымында, күнделікті омірде және кызмет бабында қолданылады. Кең мағыналы түсінік болғандықтан, әрбір адамның құкыктың мәні туралы қандай да бір пікірі қалыптасатыны сөзсіз.
Заң ғылымында «құқық» термині бірнеше мағынада қолданылады. Біріншіден, «құкық»— ресми түрде танылған жеке және занды тұлғалардың заңға сүйене отырып, әрекет жасау мүмкіндігі. Мысалы, азаматтардың еңбек ету бостандығы, білім алу,меншікиесіболу,кәсіпкерлікпен шұғындану құқығы. Заңды тұлғалардың да құқықтық мүмкіндіктері болады. Осы келтірілген жағдайларда «құқық» түсінігі субъективтік (тұлғалар) мағынада қолданылады.
Субъектиивтік (тұлгалар) құқық — тұлғалардың мүддесін канағаттандыру мақсатымен құкықтық нормалардың құкық тұлғаларына берген құқықтық мүмкіндіктері. Мұндай мүмкіндіктер құқықтык қатынастарға катысатын тұлғалардың мінез-құлқының шегін анықтайды. Тұлғанын құқығы құкыктық қатынасқа катысушы басқа тұлғаның құқығымен байланысты болғандықтан, екі жақта да құқықтык міндеттер пайда болады. Мысалы, әр азаматтың оқып, білім алуға құқығы бар. Сол кұқықты пайдаланып, оқуға түскеннен кейін азамат оқу орнының ішкі тәртібіне бағынуға, оқу бағдарламасын орындауға міндетті.
Заңи тұлға кәсіпкерлікпен шұғылданып, заңи негізде мүлікке ие болуға хақылы. Ол мүлікті өз игілігі үшін пайдаланады. Сонымен қатар, өз мүлкін пайдаланғанда қоғамның, басқа адамдардың мүдделеріне зиян келтірмеуі керек. Сондыктан Қазақстан Республикасының Конституциясында былай деп жазылған: «Меншік міндет жүктеңді, оны пайдалану сонымен катар қоғам игілігіне де кызмет етуге тиіс» .
Субъективтік (тұлғалық) құқықтық міндет — құқықтық мүмкіндік берілген құкық тұлғасының заңи мүддесін (талабын) орындату үшін басқа құкық тұлғасына жүктелген міндет. Бұл міндет құкықтық қатынастарға қатысу нәтижесінде жүзеге асырылып, мемлекеттік мәжбүрлеу аркылы (міндетті орындамаған жағдайда) қамтамасыз етіледі.
Екіншіден, «құқық» дегеніміз құқык нормаларының жүйеге келтірілген жиынтығы.Бұл объективтік мағынадағы құқык, себебі олардың жасалуы жеке адамның еркіне байланысты емес. Сонымен, объективтік мағынадағы құқык жеке нормаларға бөлінбейтін, тұтас құбылыс больш саналады. Құқық ту-ралы Конституция былай дейді: «Қазақстан Республикасында қолданылатын құқық Конституцияның, соған сәйкес зандардың, өзгеде нормативтік-құкықтық актілердің, Республиканың халықаралық шарттық және өзге де міндеттемелерінін, сондай қалған болар еді. Адам өзіне қажетті рухани және мүліктік игілікті пайдалану үшін өзі белсенді әрекет жасауы керек. Адамнын әлеуметтік-құқықтық талаптарының мағынасы — оны мемлекеттің тануы, қорғауы, қажет болған жағдайда қамтамасыз етуі.
Нормативтік сипаты — құкықтың негізгі белгілерінің бірі. Қүкық қағидалардан, ережелерден, рәсімдерден тұрады. Қағида — тұлғалардың мінез-құлықтары туралы ереже. Былайша айтқанда, коғамдық қатынасқа қатысушылар өз іс-әрекеттерін, мінезін белгілі ережеде көрсетілген қалыпқа бейімдеулері қажет. Сондықтан құқықтың нормалары — тұлғалардың іс-әрекетінің, мінез-құлқының үлгісі. Мысалы, әркім өзінің қай ұлтың, қай партияға және кай дінге жататынын әзі анықтауға және оны керсету-көрсетпеуге хақылы (Қазақстан Республикасының Конституциясы, 19-бап). Тұлғалардың мінез-құлқын анықтау арқылы құқық нормалары қоғамдық қатынастарды қажетті арнаға бағыттап, жолға салады, реттейді, жөндейді, ұйымдастырады, тұрактандырады, бассыздықтан қорғайды.
Формальды анықтылық — құқықтың тағы да бір маңызды белгісі. Ол құқыктың мемлекетпен байланысты екенін көрсетеді. Құқыкты, оны құратын заңдарды, басқа да нормативтік актілерді жасайтын, жалпы алғанда, мемлекет. Мемлекет органдардан тұрады, демек, мемлекет органдары зандарды жасайды. Заң — ережелер жиынтығы. Олар жай ережелер емес, мемлекет атымен жасалатын болғандықтан ресми сипаты бар ережелер.
Пайдаланылған әдебиеттер:
А. Ибраева, Г. Әлібаева, Қ.Айтхожин «Құқықтану» Алматы 2006 ж.
Баянов «Мемлекеттік құқық негіздері» Алматы 2003ж.
Е.Қуандықов, Ш. Маликова, С. Есетова «Құқықтану» 2007ж.
        
        Жоспар:
1. Құқық ұғымы мен белгілері;
2. Құқықтың функциялары мен міндеттері
1. ҚҰҚЫК, ҰҒЫМЫ МЕН БЕЛГІЛЕРІ
«Құқық» терминінің көптеген мәні бар, ол заң ... ... және ... ... ... Кең ... ... болғандықтан,
әрбір адамның құкыктың мәні туралы қандай да бір ... ... ... «құқық» термині ... ... ... ... ... түрде танылған жеке және занды тұлғалардың заңға
сүйене отырып, әрекет ... ... ... ... ... ету
бостандығы, білім алу,меншікиесіболу,кәсіпкерлікпен шұғындану құқығы. Заңды
тұлғалардың да ... ... ... Осы ... ... ... ... (тұлғалар) мағынада қолданылады.
Субъектиивтік (тұлгалар) құқық — тұлғалардың мүддесін канағаттандыру
мақсатымен құкықтық нормалардың ... ... ... ... Мұндай мүмкіндіктер құқықтык ... ... ... ... ... Тұлғанын құқығы құкыктық
қатынасқа катысушы басқа тұлғаның құқығымен байланысты болғандықтан, ... да ... ... ... болады. Мысалы, әр азаматтың оқып, білім
алуға құқығы бар. Сол кұқықты пайдаланып, оқуға түскеннен кейін азамат оқу
орнының ішкі ... ... оқу ... ... міндетті.
Заңи тұлға кәсіпкерлікпен шұғылданып, заңи негізде мүлікке ие болуға
хақылы. Ол мүлікті өз игілігі үшін пайдаланады. Сонымен ... өз ... ... ... адамдардың мүдделеріне зиян келтірмеуі керек.
Сондыктан Қазақстан Республикасының Конституциясында былай деп жазылған:
«Меншік міндет ... оны ... ... ... қоғам игілігіне де
кызмет етуге тиіс» .
Субъективтік (тұлғалық) құқықтық міндет — құқықтық мүмкіндік берілген
құкық ... заңи ... ... орындату үшін басқа құкық
тұлғасына жүктелген ... Бұл ... ... ... ... ... ... мемлекеттік мәжбүрлеу аркылы (міндетті
орындамаған жағдайда) қамтамасыз етіледі.
Екіншіден, ... ... ... нормаларының жүйеге келтірілген
жиынтығы.Бұл объективтік мағынадағы құқык, себебі олардың ... ... ... ... ... ... ... мағынадағы құқык жеке
нормаларға бөлінбейтін, ... ... ... ... Құқық ту-ралы
Конституция былай дейді: «Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... өзгеде нормативтік-құкықтық
актілердің, ... ... ... және өзге ... ... қалған болар еді. Адам өзіне қажетті рухани және
мүліктік игілікті пайдалану үшін өзі ... ... ... керек. Адамнын
әлеуметтік-құқықтық талаптарының мағынасы — оны мемлекеттің тануы, қорғауы,
қажет болған жағдайда қамтамасыз етуі.
Нормативтік сипаты — ... ... ... ... ... ... рәсімдерден тұрады. Қағида — тұлғалардың мінез-
құлықтары ... ... ... ... ... қатынасқа қатысушылар өз
іс-әрекеттерін, мінезін белгілі ережеде көрсетілген ... ... ... ... ...... іс-әрекетінің, мінез-
құлқының үлгісі. Мысалы, әркім өзінің қай ... қай ... және ... ... әзі анықтауға және оны керсету-көрсетпеуге ... ... ... ... Тұлғалардың мінез-құлқын
анықтау арқылы құқық нормалары қоғамдық қатынастарды ... ... ... салады, реттейді, жөндейді, ұйымдастырады, тұрактандырады,
бассыздықтан ... ...... тағы да бір ... ... ... мемлекетпен байланысты екенін көрсетеді. ... оны ... ... да ... ... ... жалпы алғанда, мемлекет.
Мемлекет органдардан тұрады, демек, мемлекет органдары зандарды жасайды.
Заң — ережелер жиынтығы. Олар жай ... ... ... атымен жасалатын
болғандықтан ресми сипаты бар ережелер. Әрбір ... ... заң ... мінез-құлқы туралы ойын аныктап, түсінікті түрде ... ... сөз ... ... оның әрбір сөзінің әлеуметтік ... ... ол ... ... ... тұлғалардың мінез-құлкын
анықтау аркылы олардың тағдырына әсер ... енді бір ...... ... ... Егер ... ... жүзеге асырылуына, дұрыс қолданылуын қамтамасыз етпесе,
олар тек қағаз ... ғана ... ... ... еді. ... ... ... құқықтарын жүзеге асыруға жәрдемдеседі, жағ ... ... ... ... Конституциясы бойынша елімізде
азаматтарды тұрғын үймен қамтамасыз ету үшін жағдайлар жасалады. ... ... ... ... ... үй ... белгіленген
нормаларға сәйкес мемлекеттік тұрғын үйқорларынан олардың ... ... ... ... Егер ... құқыктары мен
бостандыктарына қол ... ... ... ... ... ... ... тартылады, мүмкіндігінше бұзылған ... ... тағы бір ...... ... ... ... Констигуциясында жазылғандай, мемлекеттік биліктің бірден-
бір бастауы — халық. Халык билікті тікелей республикалық ... ... ... ... ... ... сондай-ақ өз билігін жүзеге асыруды
мемлекеттік ... ... ... Сонымен халык зандарды өзі тікелей
қабылдай алады. Мұндай жағдайда зан ... ... ... паш ... Оған
мысал, 1995 жылдын 30 тамызында Қазакстан халқының ... ...... ... ... Олай болса, Казақстанда қалыптасып
келе жатқан құқық бүкіл көп ұлтты халықтың ... ... ойын ... десек, ешбір асыра сілтеу болмайды. Халықтың ойын, еркін мемлекет
органдары да тиісті нормативті актілер ... ... ... ... ... ... Ол халык атынан әрекет жасап, өз ... ... ... — заң күші бар ... жай ... ... ... Президенттін нормативті актілері Қазакстан
құқығын калыптастыратын бастау болып есептеледі. Құкықты құратын нормалар
тек бір ... ... ... ... ... білдіріп, мүддесін ғана
корғамайды. Ол — халык үшін кызмет істейді.
2.Құқықтың функциялары мен міндеттері.
Адам ... сан ... ... яғни ... туындайды. Осы
қатынастарды реттеу, тәртіптеу ережелер, қағидалар, нормалар негізінде
болады. Норма дегеніміз ... ... ... ... ... ... қоғамдык қатынастарды реттейтін нормалардан
тұрады. Олар әлеуметтік және әлеуметтік-техникалық ... ... ... ... ... коғамдык қатынастарды
реттейтін, коғамдық пікір күші ыкпалымен ... ... ... ... ... адамдардың мінез-құлқы, жүріс-тұрыстары
ережелерінің жүйесі. ... ... ... ... ... ... енеге) нормалары, қоғамдык ұйымдар (корпоротивтік)
нормалары, әдет-ғұрыптар; дін ... және ... ...... ... ... санитарлық-гигиеналык нормалар; агрономиялык нормалар
және т.б.
Әлеуметтік нормалар белгілеу және қамтамасыз ету ... ... ... ... ... мемлекет белгілейді және камтамасыз
етеді, имандылык, әдет-ғұрып ... ... ... ... және ... адамның сана-сезімі аркылы камтамасыз етіледі; дін нормалар
діннен ... және алла ... ... адам сана-сезімімен
камтамасыз етіледі.
Жасалу төсілі бойынша нормалар саналы және ... ... ... ... және ... тәсілдері бойынша нормалар ауызекі және
жазбаша түрге бәлінеді. Мысалы, құқык нормалары әрқапіан да ... ... ... ... ... ... ... қарым-катынасын реттейтін, дағдыға
айналған географиялық, ұлттық, экономикалық ... ... ... ... ... ... ұрпактан-
ұрпакка ауысып, адамдардың сана-сезіміне ананың сүтімен, кауым өмірінің
үлгісімен сіңіп, ... ... ... ... Мысалы, қазақ даласында, қазак халқында әдет-ғұрыптар, дәстүрлер
құқыктың қайнар көзі болған.
Казіргі заманда әдет-ғұрыптар әр түрлі дәрежеде ... ... ... ... катынастарды реттейді.
Құкык пен мораль тығыз байланыста. Осы екі ... ... және ... ... ... ерекшеліктері құқық пен мораль экономикалық базиске жасалған
қондырма болып табылады, қоғамдық қатынастарды ... ... ... ... (бірлігіне) негізделеді.
Құкық пен мораль көпшілік жағдайларда ерікті түрде жүзеге асырылады
және жүзеге ... ішкі ...... ... мен намысы.
Кұқык нормаларының талаптары моральдык талаптарға негізделеді. Мысалы,
Казақстан Республикасының Конституциясынын 27-бабында былай айтылған: «Неке
мен отбасы, ана мен әке және бала ... ... ... ... жасау және оларды тәрбиелеу — ... ... ... ... Кәмелетке толған енбекке кабілетті балалар еңбекке жарамсыз ата-
анасьша камкорлык жасауға міндетті».
Бұл бапта құкық нормасынын талабы және ... ... ... ... ... ... ... моральдык талаптардың ықпалы аздау. Мысалы,
салалық кұқықта, азаматтық құқықта, каржылык кұкыкта және т.б. Ал ... ... ... ... ... өте зор.
Енді құқык пен моральдың айырмашылығына тоқталу қажет.
1. ... ... ... ... ... ... ал мораль
мемлекеттен бұрын пайда болады. Құкык, жазылған ... ... ... күрделірек құрылым және жазылмаған ережелер, талаптардан ... ... ... болу мүмкіндігімен қамтамасыз етіледі, ал
мораль дағды арқылы немесе қоғамдык пікір күшімен ... ... ... ... ... ... орын алады. Бұның себебі
құқықтың айрықша белгілеріне байланысты.
2. ... ... және ... ... ол өте кең ... ... оған ... нормаларымен қатар құкықтық
сана, құкықтык катынастар да жатады.
Құкыққа, ерекше әлеуметтік ... ... ... және ... ... ... ... нормалардан тұрады. Нормативтік тек құқыққа тән
жағдай емес. Ол адамнын табиғатымен байланысты және кез келген ... тән. ... ... ... ... ... өмірін
тәртіппен, соның нәтижесінде белгілі ережелерге бағындыру.
2. Құқық әділдік және бостандық идеяларын білдіреді. ... ... ... ... ұмтылып, оларды армандаған. Әділдік — адамның
игілігіне бағытталған ... ол ... ... ... зиян ... ... Осы ... сай келетін адамнын, әрекеті әділ болып
саналады. ... ... ... ... тек таптык
мүдделермен байланыстырады.
Бостандық — адамнан ажыратылмайтын қасиет. Тек бостандық болса ғана
адам ... өмір сүре ... ... ... тән ... мүмкіндіктерін
аша алады.
3. Құқықтық бейнелейтін объектілері болады. Олар — билік, мемлекет,
коғамдағы тәртіп. Солар арқылы ... пен ... ... ... ... пен ... шектелсе де, сол аталған құбылыстар арқылы
жүзеге асырылады. Құқықтың нормалары мен ... ... ... ... ... ... Зандарда адамдардың құқыктары мен
бостандықтары жарияланғанымен, мемлекет оргаңдары олардың жүзеге асырылуын
қамтамасыз етпеуі мүмкін.
4. ... ... ... ... онын ... сезіміне әсер
етеді. Егер адам зандарда әділдік пен ... ... ... ... оларды орындау қажет деп есептейді. Мұндай жағдайда адам ез ... ... ... Зан ... бұзса, кінәліге мәжбүрлеу шаралары
колданылады.
5 Құқық зандар ... ... ... ... еркі ... Адамдардың еркін заң шығаратын орган ресмилендіреді. Сондықтан
қүқык — ... ... ... ... Егер құқық әдіддік пен
бостандықты паш етсе, ол ... ... деп ... ... ... анықтылығы. Зандарда бекітілген нормативті
нұскаулар ерекше қасиетке ие болады. Ол — ... ... ... айқындығы, бір мағыналылығы, қысқалығы. Бұл құқық ... ... ... ... нені ... ... ыңғайлы, әрі
қолайлы. Мысалы, біреудің мүлкін ұрлау — қылмыс.
Құқықтың жүйелілігі — оның тағы бір ... ... ... ... ... ... үйлесімді болады. Құқықтың нормалары
тек осындай негізде ... ... ғана ... ... ... ... болады.
Құқықтың тағы бір қасиеті — оның өзгермелілігі. ... өмір ... ... ... ... ... ... кұқық нормалары да өзгерген
қатынастарды лайыкты түрде реттеу үшін өзгеріп ... ... ... ... ... күшін жояды, жаңа заңдар қабылданады. Құқык
біркелкі қалыпты түрде адамдарға ... ... өзі ... ... ... ... ... әр түрлі: біреу әлсіз,
біреудің қабілеті мол, екіншісінікі кем, біреудің ... бар, ... ... ... ... заң ... бермейді. Сондықтан заң
адамдарды іс жүзінде тендестіре алмайды. Әрине, өмірдің ... ... ... ... ... пайдаланғанда барлык азаматтардың жағдайы
бірдей.
Құқықты мемлекет корғайды. Құқыктың ... ... ... ... ... ... тәсілін колданады. Мұндай корғау болмаса,
құқык жоқ деп есептеу керек.
4. ҚҰҚЫҚТЫҢ ҚАЙНАР КӨЗДЕРІ
Құкық негізі ... ... ... ... ... пайда
болуы мен оның әрекет ... ... ... ... ... аркау болады. Мұндай қозғаушы ... ... ... ісі, үстем таптың (бүкіл халықтың) ерік-жігері және ең соңында
қоғам-ның материалдық түрмыс жағдайлары.
Бұл тұрғыдан ... ... кең ... ... Сондай бола
тұрса да «құқық негіздері» үғымының тар мағы-насы да бар. Заң ... ... ...... ... ... ресми түрде
бекітілген, жалпыға бірдей міндетті, мемлекет ... ... ... құқық негіздері төрт түрге белінеді: құқықтық әдеттер, сот
прецеденттері (үлгілер), құкықтық ... ... ...... ... ... адамдардың қарым-қатынасын
реттейтін, мемлекет күшімен қамтамасыз етілетін ресми түрде бекітілген әдет-
ғұрыптар.
Кезінде қазақ даласында құқықтық әдет-ғұрыптар коғамдық ... ... ... ... ... ханның қасқа жолы» (XV ғ.), «Есім ханның ескі жолы»
(XVI ғ.), ... ... ... ... (КУШ ғ.). ... ... ... билердің үлгі шешімдері де қазақтың ұлттық ... ... ... ... ... ... шешімдері ұқсас істерді
қарағанда күші бар құқықтық норма ретінде павдаланылған. XIX ғасырда ... ... ... ... нормалар жазылып, нормативті
актілер ... ... ... ... ... ... ... кұкыктык әдеттер де коғамдық катынастардың ... ... ...... ... (сот) органдары кабылдаған нақты
шешім. Осы шешім төменгі мемлекет (сот) органдарына ... ... ... ... ... ... шыққан елі — Англия. Қазіргі ... ... ... АҚШ, Үндістан, Австралия мемлекеттерінде құкыктың
негізгі кайнар көзі ... ... ... екі ... көп ... өз ... ... ресми
түрде бекітілген, мемлекет күшімен қамтамасыз етілетін келісім-шарт.
Казіргі заманда құқықтық ... ... ... негізгі кайнар көзі болып табылады.
Нормативтік-құкыктық актілер — құқықтың ен басты қайнар көзі негізі
ретінде танылады.
Нормативтік-құқыктық акті (НҚА) — ... ... ... ... ... ... ... коғамдык катынастарды реттейтін,
жалпыға бірдей міндетті құжат, яғни акті.
Тәуелсіз Қазақстан Республикасында ұлттык кұкык тек қана ... ... ... ... нәр ... бастауы — Казақстан
Республикасының Конституциясы. Конституцияның ең ... ... күші ... Республиканың бүкіл аумағында ол тікелей ... Одан ... ... ... ... зандар ерекше катынастарды реттейді. ... — жай ... ... ... мен ... референдум немесе Парламент енгізеді. Конституциялык және жай
зандарды Парламент ... ... ... бір жылдан аспайтын
мерзімге зан шығару өкілеттігін беруге ... ... ... ... заң күші бар ... ... какылы. Президент өз
өкілеттігіне жататын мәселелер бойынша нормативті Жарлық ... ... ... өз ... мәселелер бойынша
Республиканын бүкіл аумағында міндетті күші бар ... ... ... өз құзырындағы мәселелер бойынша нормативті каулылар
шығаруға ... Ол ... ... ... ... ... есептеледі.
Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты да құзырына жататын мәселелер
бойынша нормативті ... ... ... әдебиеттер:
А. Ибраева, Г. Әлібаева, Қ.Айтхожин «Құқықтану» Алматы 2006 ж.
Баянов «Мемлекеттік құқық негіздері» Алматы 2003ж.
Е.Қуандықов, Ш. Маликова, С. Есетова «Құқықтану» 2007ж.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Арнайы субъектісінің мәні, ұғымы, белгілері24 бет
Атқарушы билік органының ұғымы және негізгі белгілері16 бет
Заңды жауапкершілік ұғымы, белгілері және олардың түрлері56 бет
Кәсіпкерлік қызмет ұғымы және белгілері3 бет
Мемлекеттің ұғымы мен белгілері20 бет
Нарықты сегменттеудің ұғымы, критерийлері мен белгілері32 бет
Нарықты сегменттеудің ұғымы, критерийлері мен белгілері12 бет
Рим құқығының ұғымы және негізгі белгілері9 бет
Терроризмнің ұғымы және белгілері19 бет
Терроризмнің ұғымы және белгілері туралы73 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь