Синтетикалық (жинақтау) және аналитикалық (жіктеу) счеттары туралы

Бухгалтерлік есеп тәжірибесінде барлық аналитикалық жіктеу счеттарының дебеті мен кредитіндегі айналым сомаларының жинағы синтетикалық жинақтау счеттарының дебеті мен кредитіңдегі айналым сомасының жинағымен бірдей болуы керек деген ұғым бар. Яғни, аналитикалық жіктеу счеттары синтетикалық жинақтау счеттарының құрамында жүргізіледі. Синтетикалық счет деп - жинақтаушы, ал аналитикалық счет деп жіктеуші счеттарды айтады. Синтетикалық счеттарды баланстық счеттар деп те атайды. Баланстық счеттардағы қалдыққа сай бухгалтерлік баланс жасалынады. Синтетикалық счеттарда активті қаражаттар, меншікті капитал және міндеттемелер жинақталған сомалары көрсетіледі. Жинақтау тек қана ақшалай өлшеммен жүргізіледі. Синтетикалық счеттарда жинақталған көрсеткіштер арқылы кәсіпорынның активті қаражаттарының жалпы көлемі мен бұлардың қозғалысын, қорлану көздерінің қалыптасуын, жабдықтаушылар мен мердігерлермен есеп айырысудың жалпы сомасын, сонымен қатар банктерден алынған қысқа және ұзақ мерзімді несиелерді қайтарудың жағдайы жөніндегі материалдарды алуға болады.
Нарықтық қатынастардың талабына сай бухгалтерлік есеп ұғымына "капитал", "меншікті капитал", "міндеттемелер", "инвестициялар", "акционерлік капитал", "резервтік капитал", "бөлінбеген таза пайда", "вексельдер" сияқты категориялар енгізіліп отыр. Жоғарыда көрсетілген категориялар бойынша мағлұмат алу үшін ең әуелі синтетикалық счеттар қолданылады. Алайда кәсіпорындар мен ұйымдар қызметін жан-жақты және тиімді басқару үшін тек қана жалпылама жинақталған мәліметтер мен ақпараттар жеткіліксіз. Жинақталған ақпараттар жіктелуге тиісті. Бухгалтерлік есеп объектілерін дәйекті түрде жіктеп, талдау және сипаттау үшін жіктеу немесе аналитикалық счеттарды қолдану қажеттігі туындаған. Яғни, топтастырылып жинақталған активті қаражаттар, меншікті капитал және міндеттемелердің қалыптасуы мен қозғалысын, бұлардың жекелеген баптары мен түрлеріне қарай жіктеп, көрсету үшін аналитикалық жіктеуші счеттар қолданылады. Аналитикалық счеттар тек қана синтетикалық счеттардың құрамында жүргізіліп, бұларға жазылған көрсеткіштер бірдей уақытта орындалады. Синтетикалық және аналитикалық счеттар арасында тығыз экономикалық байланыс орнаған. Синтетикалық жіктеу счеттарындағы мәліметтерді кеңінен пайдалану арқылы кәсіпорындардағы әрбір құндылықтардың, мүліктер мен негізгі құралдардың, тауарлы-материалды босалқылардың, есеп беруге, есеп айырысуға, өндірілген өнімдер, тауарлар, алынған міндеттемелер мен несиелер, т.б. жекелеген түрлері бойынша мәліметтер алып, экономикалық және қаржылық тұрғыдан талдау жұмыстарын жүргізуге болады.
        
        Синтетикалық (жинақтау) және аналитикалық (жіктеу) счеттары
Бухгалтерлік есеп тәжірибесінде барлық аналитикалық жіктеу счеттарының
дебеті мен ... ... ... ... ... ... ... мен кредитіңдегі айналым сомасының жинағымен бірдей
болуы керек деген ұғым бар. ... ... ... ... ... ... құрамында жүргізіледі. Синтетикалық счет деп -
жинақтаушы, ал ... счет деп ... ... ... счеттарды баланстық счеттар деп те атайды. ... ... сай ... ... ... ... ... қаражаттар, меншікті капитал және ... ... ... ... тек қана ақшалай өлшеммен
жүргізіледі. Синтетикалық счеттарда ... ... ... ... ... ... көлемі мен бұлардың қозғалысын,
қорлану көздерінің қалыптасуын, жабдықтаушылар мен мердігерлермен есеп
айырысудың жалпы ... ... ... ... ... ... және ұзақ
мерзімді несиелерді қайтарудың жағдайы жөніндегі материалдарды ... ... ... сай бухгалтерлік есеп ұғымына
"капитал", "меншікті ... ... ... ... ... капитал", "бөлінбеген таза пайда",
"вексельдер" сияқты категориялар енгізіліп отыр. ... ... ... ... алу үшін ең ... ... ... Алайда кәсіпорындар мен ұйымдар қызметін жан-жақты және тиімді
басқару үшін тек қана ... ... ... мен ... ... ақпараттар жіктелуге тиісті. Бухгалтерлік есеп
объектілерін дәйекті түрде жіктеп, талдау және ... үшін ... ... ... ... ... ... Яғни, топтастырылып
жинақталған активті қаражаттар, ... ... және ... мен ... ... ... баптары мен түрлеріне қарай
жіктеп, көрсету үшін аналитикалық ... ... ... ... тек қана синтетикалық счеттардың құрамында жүргізіліп,
бұларға жазылған көрсеткіштер бірдей уақытта орындалады. Синтетикалық және
аналитикалық счеттар арасында ... ... ... ... ... ... ... кеңінен пайдалану арқылы
кәсіпорындардағы әрбір құндылықтардың, мүліктер мен негізгі құралдардың,
тауарлы-материалды босалқылардың, есеп ... есеп ... ... ... ... міндеттемелер мен несиелер, т.б. ... ... ... ... ... және қаржылық тұрғыдан талдау
жұмыстарын жүргізуге болады. ... ... ... және ... арасындағы байланысты көрсету үшін мысалдар келтіріледі. Мысалы,
кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... Кт
|Бастапқы қалдық 80000 |2) 45000 |
| |3) 55000 ... 95000 | ... ... 95000 | ... ... 75000 | ... счет бойынша кәсіпорынның қолда бар материалдарының жалпы сомасын
ғана көруге болады. ... бар "осы ... ... ... ... ... өзгеретіндігін, бұлардың санының қаншалығын
білу үшін синтетикалық счет қажет. "Материалдар" счетындағы материалдарды
шартты түрде А және Б деп, екі ... ... ... ... ... счет ... жүргізіледі.
Кесте құру нәтижесінде синтетикалық жинақтау счетының бастапқы қалдығы
А және Б материалдары бойынша жалпы 80000 теңге ... ... ... ... ... ... ... жазылғаннан соң соңғы қалдық
А материалдары бойынша 20000 теңге, ал Б материалдары бойынша 55000 теңге
болып, соңғы ... ... сома 75000 ... ... А ... ... ... (теңге) |Сомасы (теңге)|Операциялар |
|ер| | | ... ... | | | ... | | | ... | | | ... | | | | ... | | | ... | | | ... | | | ... | | | | |
| | ... ... ... Негізгі құралдар |2000000 |1. Жарғылық капитал |2466000 ... ... |45900 |2. ... ақы ... ... ... ... өндіріс |8900 |айырысу | ... Есеп ... шоты |4100 |3. ... |3400 |
| | ... есеп | |
| | ... | ... |2589000 ... |258900 ... ... счеттары бойынша жасалған айналым ведомостысында
кәсіпорындардың активті қаражаттары, меншікті капитал және ... бары мен ... ішкі ... жөніндегі маңызды мәліметтердің
жинақталатындығын есте сақтау керек. Айналым ... ... ... ... тиісті экономикалық коэффициентгер есептеу
арқылы кәсіпорын қызметіне басшылық ... ... ... ... ... ... білген жөн. Сонымен қатар, ... ... мен ... ... жүргізу үшін айналым ведомостысының
көрсеткіштері пайдаланылады.
Егер айналым ... ... ... ... жағдайда, мұның
негізінде бухгалтерлік баланс жасауға да болады.
Бұл баланс синтетикалық жинақтау счеттары бойынша ... ... ... ... ... ... ... тек қана оқыту
мақсатымен жасалынады. Бухгалтерлік есеп тәжірибесінде ... ... ... ... ... ... Бухгалтерлік баланс жасау
үшін тек қана айналым ведомостысындағы соңғы қалдықты баланстың ... ... ... ... ... ... ... қажет. Әрбір
счеттар бойынша жинақталған қалдық тексеріліп, түгенделіп, ... ... ... соң және де есеп ... ... ... кейін бухгалтерлік баланс жасалынады. Баланс
жасаудың алдында ... ... есеп ... ... ... есеп тәжірибесінде аналитикалық жіктеу счеттары бойынша да
айналым ... ... ... ... ... жасалынатын
айналым ведомостысын жасаудың өз ерекшеліктері болады. Жекелеген материалды
құндылықтар есебі ақшалай және ... ... ... ... счеттардағы жазуларды тексеру үшін айналым
ведомостысында сандық және сомалық өлшемдер бірлігін көрсететін ... ... және ... бойынша іс-тәжірибеде
қолданылатын айналым ведомостысын жасаудың тәртібіне тоқталамыз.
4-кесте
Материалдар есебінің аналитикалық айналым ведомостысы
Ақпан айы 2001 жыл
|Материа|Өлше|01.02.2001ж. қалдық|Ақпан ... ... ... ... | | | ... ... | | |
| |ігі | | | |
| ... ... ... | | | |баға
(тг) |саны |сомасы |саны |сомасы ... ... ... ... | |А |т. ... |300000 |1500 |150000 |2000 |200000 |2500 |250000 | |Б |кг |20 ... |- |- |3000 |60000 |2000 |40000 | |В ... |50 |- |- |1000 |50000 |
|_ |1000 |50000 | ... мен ... ... ... - ... ... процесінде кәсіпорын мен ... ...... бір ... ... ақша ... пайдаланады. Қорлардағы ақша қаражаттары үнемі қозғалыста
болады: түседі, қордаланады, жұмсалады.
Кәсіпорындар мен ұйымдардың қаржы тәжірибесінде ... ... ... ... ... шаруашылықтың өндірістік, шаруашылық және
әлеуметтік қызметіндегі мақсат - ... ... әр ... ... ... ... ... немесе экономикалық
жағдайдың өзгеруіне қарай кейбір қорлар жойылса, кейбірі өзгертіліп, қайсы
біреулері жеке ... ... Ұзақ ... бойы ... мен ұйымдарда
экономикалық ынталандыру қорлары — материалдық көтермелеу қоры, өндірісті
дамыту қоры, әлеуметгік даму ... ... ... ... қоры ... ... шығаруды және өндіріс қалдықтарынан жасалынған басқа
бұйымдарды ынталандыру үшін) жұмыс істеді. 1992 жылға дейін ұлғаймалы ұдайы
өндірісті ... және ... ... ... үшін ... ... ... мен ведомстволарда жалпы салалық ... ... ... ... кәсіпорындар мен ұйымдарға
қаржы көмегін көрсету үшін орталықтандырылған қорлар ... ... ... ... ... қоры, экономикалық ынталандыру қорлары бойынша
орталықтандырылған қорлар мен резервтер, бағаны реттеу қоры және басқалары.
Қаржы қорларында кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... ... - ... және әлеуметтік қызметті басқаруда
пайдалану үшін толық немесе ішінара түрде ... ... ... ... ... ... пайдалану мөлшерін неғұрлым анық
көрсетеді. Сондықтан кейбір қорлар бір ... ... ... ... іс ... қол жеткен кәсіпорын ... ... де ... табылады немесе есеп - қисап үшін бастапқы
мәліметтер ретінде қызмет етеді. Мысалы, белгілі бір кезеңде ... ... ... ауқымы; кәсіпорынның бір қызметкеріне шаққандағы бұл
мөлшер оның ... және ... ... ... ... мен ... жұмыс істеуі үшін неғұрлым маңыздылылары
мына қорлар болып табылады: жарғылық, резервтік капиталдар, ... ... ... ... ақы ... қоры, валюталық, жөндеу ... ... ... ... да ... ... қорлары
құрылуы мүмкін, мысалы, медициналық сақтандыру қоры, жекешелендіру қоры,
өндірістік және ... ... ... ... үлестік қоры
және басқалары.
Жарғылық капитал мемлекет, басқа меншік иесі немесе құрылтайшы берген
кәсіпорын (ұйым) ... ... ... ... көрсетеді және
алғашқыда, шаруашылық жүргізуші субъектілерді ... ... ... емес ... ... ... ... алудың
көзі болып табылады. Оның қаражаттары есебінен кәсіпкерлік қызметті ... ... ... ... ... ... жарғылық
капитал өндірістік капиталдарды (айналым және негізгі капиталдарды) —
өндіріс процесінің ...... ... ... ... ... ... көзі.
Жарғылық капиталдың мөлшері шаруашылық қызмет ... ... ... ... ... ... (күрделі жұмсалым),
таза табыс есебінен болатын ... ... ... ... ... дейінгі және капиталдың басқа ... ... ... ... шығару немесе беру, оның ... ... ... ... - материалдық игіліктердің бағасын түсіру
есебінен кемиді.
Акционерлік қоғамның жарғылық капиталы ... ... ... ... ... ... ... үшін) немесе жарналарды
құрылтайшылар мен шақырылғандардың акцияларына айырбастау жолымен (ашық
үлгідегі қоғам үшін) құрылады.
Кәсіпорындардың қарамағында ... ... ... ... мен ... да төлемдерді төленгеннен кейін кәсіпорынар мен ұйымдар
кешенді ...... қоры мен ... ... құрады.
Тұтыну қоры мыналарды қамтиды:
бүкіл қызметкердің (өндірістік және өндірістік ... ... ақы ... ... ... ... ... қорытындысы бойынша сыйақылар;
еңбегі үшін ынталандырудың басқа ... ... ақша ... ... ... ... және ... жеңілдіктерді белгілеуге жұмсалатын қаражаттар;
қызметкерлердің акциялары мен салымдары бойынша мүлікке төленетін
табыстар (дивидендтер, пайыздар);
оңтайландырғыштық ... өнер табу және ... ашу үшін ... ... ... да жеке ... төлемдер.
Сөйтіп, тұтыну қоры еңбекақыға төленетін қаражаттар мен қызметкерлерді
материалдық ынталандыру және әр ... ... ... үшін ... ... таза ... бір ... есебінен құрылады. Қордың
қаражаты қызметкерлердің жеке тұтынуына жүұмсалады.
Қорлану қоры:
кәсіпорынның қарамағында қалатын табыс;
негізгі капиталды ... ... ... амортизациялық
аударымдар;
шығып қалған мүлікті өткізуден түскен түсім - ақша;
банктердің ... да ... ... ... қоры ұлғаймалы ұдайы өндірісті ... ету ... және ... ... ... - ... прогресті дамытуға, жаңа өнімдерді игеруге;
табиғат қорғау шараларын жүзеге асыруға;
өндірістік инфрақұрылым ... ... ... ... ... және ... салуға үлестік қатысуға;
әлеуметгік инфрақұрылым объектілерін салуға қатысуға пай-даланылады.
Ірі кәсіпорындар мен ... ... ... қорлану қорларының орнына
көздері мен шығындарының мазмұны жағынан ұқсас ... ... ... ... ... алады: жалақы, еңбекке ақы төлеу, өндірісті
дамыту, әлеуметтік даму қорлары.
Ұдайы өндірістік шығындарды үздіксіз қаржыландыруды ... ... ... ... ... ... ... сақтық қоры) маңызы
зор. Нарыққа көшу ... ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектілердің өздері меншікті қаржы
ресурстары есебінен басқару құрылымдары (нормативгік аударымдар негізінде),
мамандандырылған ... ... ... әдісі арқылы) және мемлекет
(әр түрлі деңгейдегі бюджеттердің ... ... ... ... Оның ... ... - қаржы жағдайы нашарлаған кезде пайда болған қосымша
шығындарды жауып, ... ... ... ... ... Қор ... тұтыну, қорлану және басқа қорларына жіберілмес бұрын
оның ... ... ... ... ... (осы ... ... жеткіліктілігі жағдайында). Кей жағдайда қордың көлемі шектеледі,
мысалы, оның қаржысы бірлескен көсіпорындарда жарғылық ... ... ... ... ... ... ... өдірістік және әеуметтік даму жөніндегі
қосымша ... жаңа ... ... ... меншікті айналым
қаражаттрын толықтыруға жұсалады.
Кәсіпорындар мен ұйымдардың валюта ... ... ... мына ... қалыптасады:
экспорттық валюталық түсім - ақшадан;
жарғылық капиталға түсетін жарналардан;
банктердің, ... ... ... ... қаржы мекемелерінің және
шетелдік занды тұлғалардың валюталық кредитгерінен;
ішкі валюта рыногінде өкілетті банктер мен ... ... ... ... ... еместер көрсететін қаржы көмегі (гранттар).
Өнімдерді, жұмыстар мен ... ... ... ... ... – ақша - ... ... салықтар төленген кейін
кәсіпорындар мен ұйымдардың валюта қорларына бағытталады. Бұл ... ... ... ... ... ... және т.б. нысандардағы, егер бұл дивидендтер мен табыстар
мешдікті немесе қарыз ... ... ... ... ... алынған шетелдік валютадағы дивидендтер мен
табыстар есептеледі. Кәсіпорындар мен ұйымдарға ортақ міндеттерді шешу үшін
ерікті негізде ... ... ... ... мен ұйымдар ешкімнің
рұқсатынсыз, бірақ қолданылып жүрген валюта заңнамасының шеңберінде өз
бетімен пайдалана ... ... ... ең алдымен еңбек ұжымдарының
өндірістік, әлеуметтік - мәдени дамуына жұмсалады; валютаның бір ... ... ... ... ... ... ... дәрі -
дәрмектерді және медициналық техниканы сатып алуға жұмсалуы мүмкін. Валюта
қорларының қаржысы ... және ... ... ... де ... ... мен ... валюта қоры қаражаттарының бір ... ...... мен ... бере ... бұл
түсімдердің көлемі шарттаң негізінде ... өнім ... ... ... ... ... капиталдар және кәсіпорындар
қызметінің қаржы нәтижелері
Кәсіпорындардың өндірістік және ... ... ... ...... және айналым капиталдарын пай-даланумен байланысты
болады. Өндірістік капиталдардың бұлай ... ... ... және ... ... ... қатысуының нысанымен байланысты.
Кәсіпорыңдарда өндірістік құрал - ... ... ... - ... ... болып табылады. Нарықтық экономика
жағдайында өндірістік ... - ... ... ... ... істеуі мен ұлғаймалы ұдайы молайтылып отыруы ... ... ... ... ... ... ... құралдарын сатып алу,
пайдалану және қайта қалпына келтіруді жүзеге асыратын арнаулы мақсатты
ақша қорлары ... ... ... ... ... ... (негізгі айналым капиталдарынын) ... ... ... ... ... натуралдық - заттық элементтерін —
еңбек құралдары мен еңбек заттарын сатып алу, ... ... ... ... үшін қаржы ресурстарын авансылау жолымен жетеді. Еңбек ... ... ... ... құн ... ... ... құрал -
жабдықтары негізгі және айналым капиталдары болып ... ... ... ... ... ... айналымының сипаты ажыратылады.
Негізгі құрал-жабдықтар — қызмет керсету мерзімі бір жылдан астам
материалдық ... ... ... мен ... негізгі құрал
- жабдықтардың түсуінің негізгі әдістері:
ұзақ мерзімді инвестициялар жолымен негізгі капиталдарды сатып алу;
жарғылық ... ... ... ... ... ... ... объектілері;
мемлекетгік органдардан, занды және жеке тұлғалардан алынған негізгі
құрал - жабдықтардың объектілерін қайтарусыз ... ... ұзақ ... ... тыс ... жаңа
түрлерінің бірі — материаддық емес активтер. Материалдық емес активтер —
жылдық жиынтық ... алу үшін ұзақ ... (бір ... ... ... ... ... емес объектілер.
Кәсіпкерлік қызметте ұзақ уақыт мерзім пайдаланылатын заңды тұлғалар
(құрылтайшылар мен қатысушылардың ... ... мен жеке ... емес ... сатып алынған патенттер, лицензиялар, сауда
маркалары ментауар таңбалары, өндірістік ақпараттар, ... және ... ... ... ... ... ... "фирма бағасы"
және т.б. жұмсалатын шығындар жатады. Негізгі құрал-жабдықтармен, ұзақ
мерзімді қаржы жұмсалымдарымен және ... тыс ... ... ... емес ... ... ... бөлімінде есепке алынады. Олардың кәсіпорын активтерінің құрамында пайда
болуы нарықтық қатынастарға көшуге, шаруашылықты жүргізудің дүниежүзілік
практикасына ... ... ... ... ... ... және ұзақ ... қарыз қаражаттары материалдық
емес активтерді сатып алу және қайтарусыз алу ... ... ... ... ... бухгалтерлік балансында есепке алынатын ... ... ... ... ... - ... ... емес активтер тіркелген активтерді құрайды.
Негізгі өндірістік капиталдар мен материалдық емес активтер ... ұзақ ... бойы ... және ... ... ... ... тозығына қарай жаңа өнімнің құнына көшіреді. Көшу процесін
амортизация, ... ... ... ... ... ал бұл ... көрінісін амортизациялық аударымдар деп атайды.
Амортизациялық аударымдар өндіріс шығындарында кіріктіріледі және өнім
өткізуден ... ... ... - ... қалыптасады. Негізгі
капиталдардың қызмет мерзімі аяқталғаннан кейінгі ... ... ... сан ... ... өздерінің құнына тең
болады; бұл қаражаттар негізгі құрал - жабдықтарды олардың тозуы мен шығып
қалуы мезетіне дейін, яғни ... ... ... ... ... ... мүмкін және негізгі катиталдарды қаржыландыру көздерінің бірі
болып табылады. Негізгі ... ... ... кәсіпорын
қызметінің экономикалық жағдайларына ... ... ... ... ... мерзімі ішіндегі негізгі ... ... ... * бір ... ... ... ... әдіс);
амортизациялық кезеңінің басында неғұрлым жоғары үлестер түрінде және ... ... ... ... ... ... ... әдіс)
белгіленуі мүмкін. Қазақстан Республикасының Салық кодексінде тіркелген
активтердің (негізгі құрал-жабдықтар мен ... емес ... ... ... балансына есептеу мен ... ... ... ... ... ... техникалық
прогресті ынталандыру үшін жеделдетілген амортизация әдісі ... ... ... өнім ... мен оны ... ... мөлшері және тиісінше кәсіпорынның табысы ... ... ... ... әсер ... бұл ... өндіріп алу
және кәсіпорындардың қарамағында қалдырылатын табысты пайдалану кезіндегі
бөлгіштік процестер де қамтып көрсетіледі.
Кез ... ... ... ... оның ... жұмыс істеп
өнім өндіру және оны өткізу үшін ... ... ... ... ... да ... ... қор, аяқталмаған өндіріс, дайын
өнім және сатуға арналған тауарлар) қажет. Өндіріс ... ... ... ... сферасына тауар нысанында (қоймадағы және
жөнелтілген дайын өнім түрінде) ... одан ... ол ... өнімнің
өткізілуіне қарай ақша ... ... - ... ақша ... ... ... кассасындағы және банктегі оның шотындағы
ақша қаражаттары) ауысады.,
Айналым капиталдары түрлі сфераларға — ... ... ... ... ... ... капиталдары
мен айналыс капиталын қамтиды.
Өндірістік айналым капиталдары деп ... ... ... ... ... - ақ құны аз және тез тозатын заттардың ... ... ... құралын айтады. Өндірістік айналым капиталдары ... ... ... және өндірістік цикл процесінде бастапқы нысанын
өзгерте отырып, өзінің құнын дайын өнімнің құнына көшіреді.
Айналыс ... ... ... ... қатыспасада өндіріс пен
айналыс процесінің бірлігін қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... мен сферасы оларды дербес "айналыс капиталдары" ұғымына
бөліп көрсетуге алғышарттар жасайды.
Өндірістік айналым капиталдары мен айналыс капиталдары үнемі ... ... ... ... ... ... етеді. Сонымен
бірге авансыланған құн ... ... және ... ауысымы болып
отырады: ол ақша нысанынан тауар нысанына, сонан соң ... ... ... және ақша ... ... Сөйтіп, қажетті өндірістік
қосалқы қорларды, ... ... ... ... ... және оны
өткізудің шарттарын жасайтын өндірістік ... ... мен ... ... ... ... ету мақсатымен қаражаттарды
авансылаудың объективті қажеттігі пайда болады.
Өндірістік айналым капиталдары мен айналыс ... ... ... ... ... ... — айналым қаражаттарына біріктіруге
мүмкіндік береді.
Айналым қаражаттары — бұл өндірістік және ... ... ... ... ету ... ... айналым капиталдары мен
айналыс капиталдарын жасау және ... ... ақша ... ... субъектінің айналым қаражаттарын қалыптастырудың
көздері мыналар болып табылады: ... ... ... ең аз кредиторлық
берешек, банктік және коммерциялық кредит.
Инфляциялық процестер, қысқа мерзімді кредиттерді ... ... ... ... жоғары деңгейі айналым қаражаттарын
қалыптастыруда меншікті көздердің рөлін күшейтіп отыр. Кредиттердің ең көп
бөлігі сауда – ... ... ... ұйымдарға, екі еседен азы
өнеркәсіп өндірісімен айналысатын кәсіпорындар мен ұйымдарға беріледі.
Коммерциялық кредит ... ... ... ... — бұл ... ... ... көзі, анағұрлым арзан кредит.
Негізгі өңдірістік капиталдар мен материалдық емес ... ... ... ... ... мен материалдық емес активтердің тозығы;
амортизацияны есептеу;
толық қалпына келтірудің қаражаттарын қордалау;
нақтылы ... ... мен ... емес ... ... ... жолымен ауыстыру:
Айналым қаражаттарына авансыланған ақшалай шығындардың ... ... ... ... және ... ... ... және
кәсіпорынның шотына түсім - ақша түскеннен кейін ... ... ... ... ... үшін ... заттарының кезекті тиісті мөлшерін сатып
алуға мүмкіндік береді.
Өндірістік капиталдардың ауыспалы айналымының жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... келеді.
Негізгі капиталдар мен материалдық емес активтердің жәй және ұдайы
жаңғыртылу ... ұзақ ... ... ... ... Сонымен бірге жәй ұдайы өндіріс құрылысты және негізі капиталдар
мен ... емес ... ... ... ... ... емес ... бойынша тозықтың есептелген сомасына сәйкес
мөлшерде жасау мен ... ... ... ... өндіріс негізі капиталдар мен материалдық ... ... ... есептелген сомасынан асатын көлемде жаңартуды
қажет етеді.
Ұзақ мерзімді инвестициялардың ... ... ... ... ... ... субъектінің меншікті қаражаттары;
республикалық және жергілікті бюджеттердің қаражаттары;
шетелдік ... ... ... жүргізуші субъектілердің меншікті қаражаттарына
құрылтайшылардың ... ... ... ... және таза
пайда жатады.
Алғашқыда шаруашылық жүргізуші субъектілерді құрған кезде ... ... емес ... ... ... сатып алудың
көзі жарғылық капитал болып табылады. Оның қаражаттары есебінен кәсіпкерлік
қызметті жүзеге асыру үшін қажетті жағдайлар жасалады. ... ... ... баланста қамтылып көрсетіледі және кәсіпорынның,
фирманың ... ... ... алғашқы критерийі қызметін атқарады.
Кейінгі негізгі капиталдарды сатып алуға шаруашылық қызмет нәтижесінде
кәсіпорында пайда болған қорланымдар пайдаланылады. ... ең ... ... ... түсім - ақша құрамындағы амортизацлық ... ... ... ... ... өндіріске жұмсалған инвестициялардың
бастапқы көзі қызметін бюджет қаражаттары мен ... ... ... ал ... емес ... акционерлік капитал
атқарады. Өндіріс базасын одан әрі дамьпу кәсіпорындардың ішкі ... ... ... ... ... асырылады.
Тартылған қаржылық қаражаттар акцияларды орналастырудан, еңбек ... ... және жеке ... ... алынған ақшаны
қамтиды.
Қарыз қдражаттарына коммерциялық банктердің ұзақ ... ... ... ... ... негізінде сатып алу және инвестициялық
салық кредиті ... ... ... ... мен оның ... қаржыландырудың
көздерін меншікті, тартылған және қарыз қаражаттарына топтастыруға ... ... аса ... ... ... ... айналым
қаражаттары болып табылады, өйткені олардың болуы, ... ... ара ... ... ... кәсіпорынның қаржылық
орнықтығының дәрежесін анықтайды.
Өндірістік капиталдардың қалыптасуы кәсіпкерлік ... ... ... болып табылады. Бұл қызметінің нәтижелері дайын өнім
(орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызметтер) нысанында көрінеді.
Өндірістік капиталды ... ... ... қаржылық
көрсеткіштермен сипатталады және ... ... ... ... Бұл ... ... (жұмысты, қызметті) өткізуден
түскен табыс (түсім - ақша) ... ... ... ... ... (дәстүрлі) сызбасында түсім - ақша — бұл ... ... ... пен ... қызметтен шаруашылық жүргізуші
субъектінің шотына түскен ақша. Ол өнім (жұмыс, қызмет) өндіруге ... ... ... толтырудың), орталықтандырылған және
орталықтандырылмаған ақша қорларын ... ... көзі ... және ... ... табысты, акциздерді, қосылған құнға салынған
салықты қамтады. Оның дер ... ... ... ... ... толассыздығын, өндірістік процестің үздіксіздігін ... Ал ... - ... ... ... ... бос ... табыстың төмендеуіне, шарттық міндеттемелердің бұзылуына,
қаржы ... ... - ... одан әрі бөлу негізгі капиталдар мен материалдық емес
активтерді ұдайы өндірістің көзі ... ... ... ... ... - ... ... бөлігі жалпы табыс
немесе жасалынған құн болып саналады, ол ... ... және ... ... таза ... ... бағытталады. Таза
табыстың бір бөлігі өнімнің өзіңдік құнында ... мен ... ... аударылатын аударымдар және басқалары түрінде есепке
алынады. Қалған бөлігі кәсіпорынның табыс (пайдасы) болып ... ... ... мен кәсіпорынның басқа мүлкін өткізуден түскен табыстар,
сондай-ақ өткізу операцияларынан тыс кірістер қосылады.
Түсім - ... ... ... (ұйымның), фирманың өнім өңдіру мен
оны өткізуге ... ... ... ... ... ... Бұл ... экономикалық мазмұны мен мақсатын
арналымына қарай мынадай топтарға бөлінеді:
кәсіпорынның ... ... ... ... және ... байланысты күрделі сипаттағы шығындар;
айналып капиталының айналымында қатысатын тауар - ... ... ... және ... ... ... ішкі және сыртқы берешектерін төлеуге байланысты ... ... ... ... қаражаттары;
республикалық және жергілікті бюджеттердің қаражаттары;
шетелдік инвесторлардың қаражаттары;
банктердің кредиттері.
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің меншікті ... ... ... ... аударымдар және таза
пайда жатады.
Алғашқыда шаруашылық ... ... ... ... ... материалдық емес активтерді, айналым құралдарын сатып алудың
көзі ... ... ... табылады. Оның қаражаттары есебінен кәсіпкерлік
қызметті жүзеге асыру үшін қажетті жағдайлар жасалады. Жарғылық ... ... ... ... ... және ... ... қуатын бағалаудың алғашқы критерийі қызметін атқарады.
Кейінгі негізгі капиталдарды сатып алуға шаруашылық қызмет нәтижесінде
кәсіпорында пайда болған қорланымдар пайдаланылады. Оларға ең ... ... ... ... - ақша ... амортизациялық аударымдар мен
табыс (пайда) жатады.
Мемлекеттік ... ... ... ... көзі ... ... ... мен орталықтандырылған бюджеттен
тыс ресурстар, ал ... емес ... ... капитал
атқарады. Өндіріс базасын одан әрі дамыту кәсіпорындардың ішкі ресурстары
мен тартылған қаражаттар есебінен жүзеге асырылады.
Тартылған ... ... ... ... ... ... ... және жеке тұлғалардың жарналарынан алынған ... ... ... ... ұзақ мерзімді несиелерді,
негізгі капиталдарды қаржы лизингі негізінде сатып алу және ... ... ... ... ... ... мен оның өсімін қаржыландырудың
кездерін меншікті, тартылған және қарыз қаражаттарына топтастыруға болады.
Айналым ... аса ... ... ... ... ... болып табылады, өйткені олардың болуы, сақталымдылығы, басқа
қаражаттармен ара ... ... ... ... ... ... ... капиталдардың қалыптасуы кәсіпкерлік қызмет бастауының
объективті алғышарты болып табылады. Бұл қызметтің ... ... ... ... мен ... ... ... керінеді.
Өндірістік капиталды пайдаланудың нәтижесі ... ... ... және ... ... ... ... Бұл нәтижелік өнімді (жұмысты, қызметті) өткізуден
түскен табыс (түсім - ақша) мөлшерінде, кәсіпорынның шығынында айқындалады.
Бөліністің классикалық ... ... ... - ақша — бұл өнім
өткізуден, атқарылған жұмыс пен көрсетілген қызметтен ... ... ... ... ... Ол өнім ... қызмет) өндіруге
жұмсалынған қаражаттарды ... ... ... ... ... ақша ... қалыптасытрудың негізгі көзі болып
табылады және өзіндік құнды, табысты, акциздерді, қосылған ... ... ... Оның дер ... ... тұруы қаражаттардың ауыспалы
айналымының толассыздығын, өндірістік ... ... ... Ал ... - ... уақтылы түспеуі өндірістегі бос ... ... ... ... ... ... ... ұрындырады.
Түсім - ақшаны одан әрі бөлу негізгі капиталдар мен материалдық емес
активтерді ұдайы өндірістің көзі ... ... ... ... Түсім - ақшаның қалған бөлігі ... ... ... құн ... саналады, ол жалақыны төлеуге және шаруашылық
жүргізуші субъектінің таза табысын ... ... ... бір ... ... ... ... салықтар мен алымдар,
әлеуметтік қажеттерге ... ... және ... ... ... Қалған бөлігі кәсіпорынның табыс (пайдасы) болып табылады. Оған
негізгі капитал мен кәсіпорынның басқа мүлкін ... ... ... - ақ ... ... тыс кірістер қосылады.
Түсім - ақшаның ауқымы кәсіпорынның (ұйымның), фирманың өнім өндіру мен
оны ... ... ... ... ... ... ... Бұл шығындар экономикалық мазмұны мен мақсатты
арналымына қарай мынадай топтарға бөлінеді:
кәсіпорынның ... ... ... ... және ... байланысты күрделі сипатгаты шығындар;
айналым капиталының айналымында ... ... - ... ... ... және ... ... шығындар;
кәсіпорынның ішкі және сыртқы берешектерін ... ... ... және ... емес ... бір жолғы шығындар;
кәсіпорынның бос ақшасын инвестициялауға байланысты шығындар;
өндірістік емес сипаттағы шараларға жұмсалатын шығындар.
Жалпы кәсіпорынның шығындары—материалдық ... - ... ... ... энергияның, жабдықтардың және т.т.)
және қажетті еңбек шығындарының жиынтығы, ол ... ... мен ... неге ... яғни ... ... - ... мен жұмыс күшін
сатып алуға ... ...... ... ... ... ... көрінісі өзіндік құн болып табылады. Екінші сөзбен
айтқанда, өнімнің (жұмыстың, ... ... құны өнім ... ... ... ресурстардың, шикізаттың, материалдардың, отынның,
энергияның, негізгі капиталдардың, еңбек ресурстарының, басқа шығындардың
құндық бағасы ... ... ... ... ... өнім ... ... оны өткізуге жұмсалатын шығындар ... ... ... ... ... ... пен ... салалық
және басқа ерекшеліктеріне байланысты болады. Алайда жалпы бұл шығындар
олардың ... ... ... мына ... ... ... шығындар (қайтарылған қалдықтардың құны шегерілгеннен
кейін);
еңбекақыға жұмсалатын шығындар;
әлеуметтік қажеттіліктерге аударылатын шығындар;
негізгі капиталдар бойынша амортизациялық ... ... ... және ... өлшемінің өзіндік құнын жоспарлау, есепке
алу және калькуляциялау кезінде шығындар ... ... мен ... ... ... ... анықталынатын баптар бойынша
топтастырылады. Осы мақсаттар үшін шығындар тура және жанама, шартты түрде
тұрақты және ... ... ... ... және ... ... мүмкін.
Өнім өткізуден алынған түсім – ақша (қосылған құнға салынатын салық пен
акциздерсіз) мен оны ... және ... ... шығындардың
арасындағы айырма өнім (жұмыс, қызмет) өткізуден ... ... ... Оған ... ... қорлары мен басқа мүлігін ... ... ... - ақ ... ... тыс алынған табыстар
қосылады.
Өнім өткізу кезінде түсім - ақша мен өзіндік құн ... ... — зиян да ... мүмкін. Сондай - ақ өткізу операцияларынан тыс
зияндар да ... ... ... айып ... ... асып ... есеп - қисаптары мен операциялары бойынша теріс бағам айырмасы, күші
жойылған тапсырыстар бойынша зияндар, дүлей апаттардан, ... ... ... ... ... өтелмейтін ысыраптар және т.т.
Жалпы аталған құрамды бөліктер кәсіпорынның баланстық пайдасын немесе
зиянын құрады.
Қазақстан Республикасында бухгалтерлік есептің ... ... ... ... ... ... ... көрсеткішінде негізгі
қызметтен алынған табыс қамтып ... әлі ауар - ... ... орындалған жұмыстарды, көрсетілген қызметтерді өткізуден алынған
табыстардан басқа, қосылған ... ... ... ... ... мен міндеттемелерді, қайтарылған тауарлардың құнын және сату мен
бағадан шегерімдерді алып ... ... ... ... ... ... қаламақы және рента түріндегі алынған табысты да
қамтиды.
Өнім өткізуден алынған табыс пен оның ... құны ... ... ... құрайды. Алайда бұл сызба бойынша өзіндік құн ... ... ...... бір бөлігі кезең шығыстарын
құрайды, соның ішінде:
жаллы және әкімшілік ... ... ... және ... шығыстарының сомасы);
өткізуге (тауар - материалдық босалқы қорларды сатуға) байланысты
шығыстар;
пайыздар (алынған кредиттер, мүлікті ... үшін және ... ... шығыстар) бойынша шығыстар.
Жалпы табыс пен кезең шығыстары арасындағы айырым негізгі қызмет
бойынша ... ... ... ... ... және ... алынган табыс (немесе зиян) " деп аталады.
Негізгі емес қызметтен алынған табыс (немесе зиян) — ... ... ... қағаздарды қайта бағалаудан және т.с.с.
алынған қаржылық нәтиже.
Негізгі қызметтен ... ... ... пен ... емес ... ... ... сомасы салық салынғанға ... ... ... ... ... көрсетеді. Одан корпорациялық табыс
салығы ... ... ... салынғаннан кейінгі кәдуілгі қызметтен
алынған табыс (зиян) болады. ... ... ... ... ... кәсіпорынның таза табысы болып табылады.
Табысты (пайданы) бөлу ... ... ... мен ... ... ... ... белгіленген үлеспен бірінші кезекте оның бір
бөлігін мемлекеттік бюджетке немесе мемлекетгік ... тыс ... ... бөлу тәртібі салық салудың заңмен белгіленген ... ... ... ... баланстық (жаллы) пайданы *
көбейтуге ... ... ... ... ... бойынша бөлек салық салынатьш ... ... ... ... пайыздар және т.т.) шығарылады;
жергілікті бюджеттерге төленген салықтар мен алымдар шығарылады;
резерв және оған ұқсас қорларға аударылған аударымдар ... ... ... ... ... ... мақсаттарға (өндірісті
ғылыми - техникалық жетілдіру, күрделі жұмсалымдар, әлеуметтік және табиғат
қорғау шаралары, сауықтыру және қайырымдылық қорлары, ... және ... ... ... келтіру және т.т пайда есебінен болатын
шығындар толык көлемде ... ... ... ... ... түзетуден кейін салық ... ... ... ... ... әр ... жақтарын ынталандыру үшін жеңілдіктер
белгіленуі мүмкін. Бұдан әрі, белгіленген ... ... ... ... ... ... алынады. Қалған бөлігі кәсіпорынның
қарамағына түседі, ол таза ... ... ... ... ... деп
аталады. Оны бөлудің төртібі кәсіпорынның ұйымдық-құқықтық ... ... және не ... ... құрылтайшымен, кәсіпорынның
жарғысымен бекітілген нормативтер бойынша, не әзірленген қаржы жоспары
бойынша анықталуы ... ... бұл ... ... жоғары органының
орталықтандырылған қорларын қалыптастыруға, кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... дивидендтер мен пайыздар
төлеуге, үлестік ... ... ... ... ... ... қаржыландыруға (мысалы, табиғат қорғау және т.т.),
қайырымдылық мақсатгарға бағытталуы ... Таза ... ... ... және ... ... толықтырады, яғни өндірісті дамытуға, ұжымның
әлеуметтік қажеттіліктеріне, қызметкерлерді материалдық ... ... ... ... ... кең, ... шектеуге
резервтік капиталдың мөлшері ғана ... ... ... ... ... коммерциялық банктер, сақтық компаниялар,
инвестициялық қорлар, сенімгерлік ком-паниялар және ... ... ... үшін ... ... ... де ... салудың қолданылып жүрген сызбасына
байланысты. Мәселен, Қазақстан Республикасында жиынтық ... ... ... ақы ... ... ... заңмен белгіленген шегерімдер бойынша
сызба қабылданған ("Корпорациялық табыс салығын" қараңыз).
Басқа сызбаларда бұл шығыңдар жалпы табысқа ... және ... ... ... ... ... ... кейінгі табыс, бұл
нұсқада еңбекке ақы төлеуге және ... ... және ... ... ... мен ... ... - шаруашылық қызметінің нәтижелері
жеке көрсеткіштер бойынша тиісті есепте қамтып көрсетіледі. Бүұдан ... ... ... ... есеп ... онда бұл ... ... бойынша көрсетіледі:
операциялық қызметтен (шаруашылық жүргізуші субъектінің негізгі
қызметін сипаттайтын);
инвестициялық ... ... ... ... ... ... өзгерістерді тудыратын);
қаржылық қызметтен (меншікті капитал мен қарыз қаражаттарының құрамы
мен мөлшеріндегі өзгерістерді тудыратын).
Бағыттардың әрқайсысы бойынша ақша ... ... ... ... ... нәтижелерінде олардың шығын қалуы мен көбеюуі
немесе азаюы көрсетіледі. ... ... ... ... ... бір ... орналастырылуы туралы мәліметтер бухгалтерлік баланста
келтіріледі.
Табысты (пайданы) бөлудің негізге алынатын ... бірі — ... ең ... ... алдындағы қаржылық міндеттемелерді алғашқы
кезекте орындау; екіншіден, меншікті ұлғаймалы өндірістің ... ... ... ету; ... ... ... бағыттау; кәсіпкерлік тәуекел едәуір өсіп отырған жағдайда
мұның маңызы ... ... сан ... ... ... экономиканың нарық
шаруашылығының негіздеріне көшуіне қарай күшейе түсуде. Істің мәні ... ... ... дербестік пен тәуелсіздікке ие болған әр түрлі меншік
нысанындағы кәсіпорындардың бюджетке салықтар және ... да ... мен ... ... ... қалған пайданы қай мақсаттарға
және қандай көлемде жұмсауға құқығы бар.
Бүгінгі ... ... ... ... мен ... ... ... іс - әрекет етеді. "Қосымша құн" мен "пайда" категорияларының
экономикалық мазмұны іс жүзінде бара-бар. ... ... ... ... айырмашылығы оның ақы төлеуге жұмсалатын табыстарды
өзіне қамтуында.
Жалпы алғанда, табыстар құн көршісінде алынған игіліктерде және ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорын иелерінің табысы және жалдама қызметкерлердің
табысы болып бөлінеді, ... ... деп ... Егер ... табыстан
жалақыны шегеріп тастаса, онда негізінен жалпы пайда қалады.
Тауар айналысы сферасының салаларыңда (сауда, ... ... ... “өнім өткізуден түскен түсім – ақша” категориясының
орнына “тауар айналымы” категориясы ... ... ... мәнін
сатып алу - сату жолымен ақшалай табыстарды ... ... ... ... ... ... Шетелдік практикада
"түсім - ақша" атауының орнына көбінесе "жалпы табыс" атауы пайдаланылады.
Алайда, бұл осы ... өте кең баян ... ... табыс экономикалық
категория ретінде қайта жасалган құнды немесе ... ... таза ... ... да ... мен есеп жүргізудің практикасында жалпы табыс деп
сауда үстемелерінің (жеңілдіктерінің) сомасын, қоғамдық ... ... мен ... сомасын айтады.
Кәсіпорындардағы қаржы менеджменті
Қаржы жүйесінің бастапқы буыны ретінде бұл тарауда қаралатын шаруашылық
жүргізуші ... ... ... ... яғни тап осындай
нысанада жұмыс істейтін айырықшалықты ... мен ... ... ... ... жиынтығы болып табылады. Бірақ ақша
қорлары қозғалысының объектісі бар субъектілердің ... ... ... кез ... ... ... олар реттеуді, тиісті қаржы
ағынының бағыттарын, ... ... ... келтіруді қажет етеді. Бұл
қондырмалықтарға жататын, нақтылы орындаушылардың санасымен, машығымен ... ... ... ... ... ақылы жүзеге
асырылады. Экономикалық завдармен анықталатын базистік аса маңызды
құбылыстардың ... ... ... бұл ... ... ескеріп
отыруы тиіс, яғни базистің шарттарына бағынышты болуы тиіс болғандықтан
қондырмалықтарға ... Бұл ... ... ... ...... ... мақсатымен кәсіпорынның ақша ағынының,
кәсіпорынның ... ... ... ... басқару жүйесі
жатады.
Жалпы қаржы менеджменті қаржыны басқарудың ... ... ... ... ... үйым-дастыру" тарауын қараңыз).
Ол басқарудықтяісті элементпгерін — ақпаратгы, ... ... ... ... қамтиды. Қаржы менеджментін жүзеге
асырудың шарты нарықтық ортаның брлуы ... ... бұл орта ... ... ... мен қызметгердің рыногімен қатар еңбек, ка-питаддар,
өндіріс қүрал-жабдықтары рьшогінің жүмыс ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметгі
коммерциялық есеп негіздерінде жүргізуге ... ... ... ... ... ... ... факторлармен анықта-
лады, бұл оны жеке буындарында басқарушы субъекгілердің ... ... ... экономикалық элементтері басым болуы мүмкін
қаржыны басқарудың жалпы шарттарынан ... ... ... аса ... ... бұл буындағы нысандардың,
әдістердің ... ... ... ... тым ... ... ... қаржы менеджменті әр түрлі нысан-дардағы
есеп айырысу ... ... ... талабы (талаішіо-ты), өр түрлі
акредитивтер, есеп айырысу ... және т.т.), ... ... ... ... және ... ... операциялар
бойынша көп таралған опера-циялардан басқа хеджирлеу *, кепілдік-ішотекалық
және сенімгерлік (трастгық) операциялар, қаржы және ... ... тыс ... тыс қорлардың мәні
Жалпы мемлекеттік (аумақтық) көлемде республикалық және жергілікті
бюджеттер қаржы ресурстарын ... ең ... ... ... ... ... көшу ... экономикалық және әлеуметтік
салаларды қаржыландыруда бір ғана бюджет қаажаттары ... ... ... ... ... көздерін іздестіру қажет болды. Бюджет
қорымен қатар 1991 жылдан бастап мақсатта бюджеттен тыс ... ... ... бастады.
Бюджеттен тыс қорлар — мемлекеттің қаржы жүйесінің ... ... ... ... бір мақсаттарға пайдаланатын және заң жүзінде
қалыптасуының бекітілген көздері бар ақша ... ... ... ... ... тыс ... мемлекеттің мақсатты
қажеттілікгерін қанағаттандыруды қаржыландыруға бағытталатын қаржы
ресурстарын ... үшін ... ... ... бөлу жөніндегі
қатынастар болып табылады.
1991 жылдан бастап бюджеттен тыс ... ... ... ... ... қажеттіліктерінен туындады: қатаң ... ... ... ... ... бір ... ... бюджетті оған тән емес шығыстардан жеңілдету, бір
жағынан бюджет тапшылығын төмендету қажет болды. Белгілі бір дәрежеде ... ... ... ... ... емес ... шаруашылық органдарына аударуды қажет етті; бұл ... ... қоры ... ... ... қоры) сай болды.
Басқа жағдайларда, нарыққа өту кезінде халықтың тұрмыс деңгейінің төмендеуі
жағдайында оны ... ... және ... ... мақсатымен әлеуметтік
мұқтаждарға жұмсалатын кейбір шығыстарды бөлу және оларды жабудың көздерін
межелеу ... ... Бұл ... ... қорының, Әлеуметтік
сақтандыру қорының, Халықты ... ... ... одақтық -
республикалық қорының, Жұмыспен қамтуға ... ... ... ... ... ... ... — Жол қорының, Әскери өндірісті
конверсиялау қорының, түрлі арналымның инновациялық ... ... ... тар мақсатты арналымы болды.
Бірқатар қорлар, мәселен, Экономиканы тұрақтандыру қоры, ... ... ... ... қоры уақытша қызмет
етті — «бұл экономиканың дағдарысты ... ... ... қалыптастырудың ... оған ... ... бір ... бөлу ... ... пайдаланудағы қорды ... ... ... ... ... ... жүргізу субъектілеріне
қайтарылмайтын тәртіппен ақша қаражаттарының —бір бөлігін ... ... ... Егер ... ... ... өнімнің (пайданың, табыстың)
құны есебінен төгілсе,— онда кәсіпорындардың экономикалық мүдделеріне тиіп
өтеді — ... ... пен ... олардың мүмкіндіктерін шектейді
(мысалы, 1995 жылға дейін қызмет еткен Кәсіпкерлікті қолдау және ... ... ... аударылатын аударымдарды өнімнің өзіндік ... ... ... бұл ... баға ... ... ... бұл жүктемені жалпы қоғам шегеді. Сонымен қатар қорларды құру және
пайдалану ... ... ... ... ... ... бұл процестер
шаруашылық жүргізуші субъектілердің бір бөлігі үшін уақыттың белгілі бір
межелдемесінде ... ... ... яғни ... экономикалық
мүдделеріне нұқсан келтіреді. Сол бір мезгілде бүкіл ... ... тыс ... ... ... ... ... қолдап отырылады, өйткені халықтың жеке топтарын әлеуметтік
қолдау, бүкіл экономика немесе аймақтың мүдделері үшін белгілі бір ... ... ... дамуды теңестіру жөніндегі
жергілікті және жалпы мемлекеттік ауқымдағы ... шешу ... ... ... ... тыс ... ... топтық және қоғамдық
мүдделердің қарама-қайшылығы көрініп, білінеді. ... ... ... ... ... ... келгенде, бүкіл қоғам мүддесі үшін ... оны ... ... және ... ... бұл
нысанының әлеуметтік-экономикалық мәні осында. ... тыс ... ... бюджетпен бірге қосарлана қызмет етуі қаржы
қатынастарын саралауға, олардың бір ... ... ... ... қызметтің әр түрлі бағыттарында бұл ... ... ... ... ... тыс ... өзінің функционалды-мақсатты арналымы бойынша да,
басқарудың деңгейі жағынан да өте әр түрлі.
Бюджеттен тыс қорлар мынадай белгілер бойынша ... ... ...... ... ... ... әлеуметтік
сақтандыру қоры, міндетті медициналық ... ... ... ... ... ... экономикалық (жол қоры, жер қойнауын
қорғау және минералды-шикізат базасын ... ... ... ... республикалық қоры), ғылыми-зерттеу, табиғат қорғау
(экологиялық), ... ... ... ... мәдени арналым және
басқалары;
басқару деңгейі бойынша — ... ... және ... ... тыс ... мен мемлекеттік емес қорларды ажырата
білген жөн; соңғылары бірқатар ... ... тыс ... ... емес ... ... қорлары, әр түрлі ізгілікті, соның
ішінде халықаралық қорлар ұқсас болғанымен өзінің ... ... ... сан ... ... келеді. Сондай-ақ бюджеттен тыс қорлар және ... ... ... ажыратылады, бұл қорлар 1996 жылға дейін ... ... ... ... ... келді: жер қойнауын қорғау жене
минералды-шикізат базасын толықтырудың республикалық қоры, ... ... ... ... ... ... да ... мезгіл-мезгіл,
1992-1996 жылдар бойы, мемлекеттік бюджетке енгізіліп, одан шығарылды. Бұл
қаржы ... ... ... оның ... ... нұсқасын
іздестіруді қамтып көрсетеді.
Барлық бюджеттен тыс және басқа қорлар, ... ... ... ... капитал, резервтік ... ... ... ... ... және басқа қорлар) ... ... ... қорлар "термині қолданьшуы мүмкін, мұның өзі
олардың мақсатты арналымын баса ... ... ... ... ... ... министрліктің
басқаруында болады, мұның өзі қаржы ресурстарының оқшауланған бөлігін
басқаруға, олардың ... ... ... ... ... ... ... тыс қорлардың болуы олардың басқаруында
шоғырландырылған мақсатты қаржыларды басқарып ұйымдастыруға ... ... ... ... басқару автономды түрде яғни биліктің
өкілетті органдарының араласуынсыз түрінде ... бұл ... ... ... ... ... ... тез шешуге,
ахуалдың өзгеруіне дер кезінде құлақ асуға мүмкіндік береді.
Бюджеттен тыс ... ... ... ... ... ... қайта
бөлінеді: Қазақстан Республикасында қайта бөлудің ауқымы елдің ішкі өшмінің
10-12% Жетті. Өтпелі кезендегі бюджеттен тыс ... ... ... ... ... жағдайынан жобаланған көлемдегі олардың
қаржысын қалыптастырудың қиындықтары: олардың көбісінің ... ... ... ... ... табылады. Нәтижесінде ... ... ... және ... ... ... қаржыландыру жөніңдегі көптеген шаралар қамтамасыз етілмеді.
Қазақстаңда бюджеттен тыс қорларды қолданудың ерекшеліктері
Бюджеттен тыс қорлардың ақша ... ... ... ... ... ... Республикасындағы бюджеттен тыс
институттардың іс-әрекетінің мысалында ... ... ... бюджеттен тыс қорлары мыналар болды:
Зейнетақы қоры;
Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры;
Міндетті медициналық сақтандыру қоры;
Жұмыспен ... ... ... ... ... ... ... Зейнетақымен қамтамасыз
ету туралы", "Міндетті ... ... ... ... ... туралы" Қазақстан Республикасының зандарымен
реттелініп отырды. Оларда ... ... ... қаражаттары
жұмыс берушілердің сақтық жарналары және басқа ... ... деп ... ... мөлшері жыл сайын бекітілетін
"Республикалық бюджет туралы" заңда белгіленіп, қорлар арасында бөлініп
отырды. Бұл ... 1998 ... ... тұрақты болды және шетелдік қатысуы
бар занды тұлғаларды қоса занды тұлғалар үшін еңбекақы қорының 30% ... ... ... ... ... үшін ... Республикасы
азаматтарының еңбекақы қорының бөлігінде құрылды. Заңды тұлға ... ... ... жеке тұлғалар ай сайын әрбір қызметтерге
бір айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде төлеп отырады.
Жарналарды төлеу бойынша мүгедектердің ұйымдарына, ... ... ... ... ... ... ... мен басқа
ұйымдарға жеңілдіктер белгіленді, олардың жарнасының мөлшері ... ... ... 5% құрды.
Міндетті әлеуметтік сақтандырудың аударым сомасы мынадай нормативтер
бойынша бөлінді:
Зейнетақы қорына — 85% ... ... ... 25,5%);
Міндетті медициналық сақтандыру қорына — 10% (еңбекке ақы төлеу қорының
3%);
Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорына — 5% ... ақы ... ... ... ... ... қоры ... жүргізуші
субъектілердің, жұмыс берушілердің еңбекақы қорының 2% мөлшерінде міндетті
сақтық аударым жарналары есебінен ... ... ... ... қоғамдары, Қызыл жарты ай мен қызыл крест қоғамы, бірқатар
балалардың ... ... үшін ... ... 1% ... Мылқаулар, загиптар мен мүгедектер қоғамы-ның ұйымдары ... ... ... ... ... ... аударылған қаражаттардың
аударымдарын заңды және жеке ... ... мен ... ... немесе
айналыс шығындарына қосып, өнім, жұмыстар, қызметтер көрсетудің өзіндік
құнына жатқызды.
Әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздарға бос
қаражаттарды орналастырудан алынатын кірістер;
белгіленген мерзімде ... ... ... ... ... жағдайдарда — бюджет қаражаттары мен банк кредиттері (ағымдағы
төлемақыларға ... ... ... ... ... жинақтаушы зейнетақы қорына жаңа зейнетақы заңнамасы іс-
әрекет еткенге дейін зейнеткерлерге зейнетақы төлеу үшін бюджет қаражаттары
беріліп тұрды.
Міндетті әлеуметтік сақтандырудың жарналары ... ... ... ... ... шегірлетін шығыстарға жатқызылды, ал бюджет және
коммерциялық емес ұйымдары үшін оларды ... ... ... ... ... ... республика Үкіметі бекітетін.
Міндетті әлеуметтік сақгандыру қорларының уақытша бос қаражаттарын
мемлекеттік бағалы қағаздарға, Ұлттық ... ... ... және
мемлекеттік банктердің депозиттеріне инвестиялауға рұқсат етілді.
Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы ... ... ... және зейнетақы ... ... егер ... ... ... бекітілген ең төменгі деңгейден
аз болса әлеуметттік жәрдемақыларды қаржыландырды.
Халықты жұмыспен ... ... қоры ... ... ... ... қайта даярлау мен ... ... ... ... үшін ... ... ... Бір кездері қоныс аудару шаралары жөніндегі шығындарды
қаржыландыру осы қор есебінен жүзеге ... ... қоры ... уақытша жарамсыздық жөніндегі,
жүктілігі және босануы жөніңдегі жәрдемақыларды, бала туғаңда және жерлеуге
берілегін ... ... ... ... ... ... қаржыландырды.
Міндетті медициналық сақгаңдыру қорының ... ... ... ... ... қызмет көрсету
жөнінде медицина ұйымдарының немесе ... ... ... жеке ... ... ... отырды. Бұдан басқа қор онда
медициналық қызметтер көрсету ... ... ... ... ... ... ... шеңберінде медициналық
ұйымдарда немесе ... ... ... жеке ... ... ... ... сақтандырылушылардың шығыстарын өтеді.
Қор бюджеттерінің атқарылуы туралы есептерді Үкімет бекітетін.
Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қорын, ... ... ... ... ... жәрдемдесу қорын басқаруды Еңбек және
халықты әлеуметтік қорғау министрлігі жүргізді. ... ... қор ... ... құрылым болып табылады. Қордың құрылымы
облыстық, қалалық бөлімдерді, аудандарда халықты ... ... ... еңбек және жұмыспен қамту ... ... ... ... ... бақылауды жергілікті атқарушы
органдар, қордың жоғарғы органдары, Қаржы министрлігінің Қаржылық ... ... ... ... жүзеге асырды.
1999 жылдан бастап халықты әлеуметтік қорғауды қаржыландыру мемлекеттік
бюджет арқылы әлеуметтік салықты алу және онда ... ... ... ... (12.8 бөлімді қараңыз). Бұдан басқа қаржының едәуір бөлігі,
мемлекеттік емес ... ... ... шоғырлаңдырылып,
мемлекеттік емес сақтаушы зейнетақы қорлары арқылы еңбекақы қорының ... ... ... ... ... ... жұмсалады. Зейнетақымен қамтамасыз етілуі үшін ... ... ... ... ... ... үшін де ... осындай мөлшері белгіленген. Мемлекеттік ... мен ... ... ... ... (барлық
шығыстардың 90 пайызы ... ... ... бюджеттің есебінен
қаржыландырылады.
Халыққа көрсетілетін медициналық көмек кепілді медициналық ... ... ... жергілікті бюджет есебінен (денсаулық сақтауға
жұмсалатын барлық шығыстардың 86%) ... ... ... ... жүргізіледі.
Жұмыссыздарға материалдық көмек (табыстың белгіленген ең төменгі шегін
ескере отырып) жұмыспен қамтуға жәрдемдесу қорының орнына бұл ... ... ... ... ... ... ... бюджеттен тыс қорлары қоғамдық дамудың
кезендерінің мақсаттары мен міндеттерін негіздей отырып жасалды. Мұны ... ... ... практикасы растайды: мысалы, әр түрлі мезгілде әр
түрлі қорлар іс-әрекет етті: Инвестициялық қор, ... ... ... ... ... ... қолдау және бәсекені дамыту
қоры. Экономикалық қорлар ... ... және ... белгілі бір
бағыттарын немесе негізгі ... ... ... ... ... үшін ... Сөйтіп, бүкіл экономиканы
теңгерімді, үйлесімді дамытуды қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... капиталды ұдайы жаңғыртудың ... ... ... ... ... одан әрі дамыту үшін
пайдаланылды. Күрделі жұмсалымдарды қаржыландыру ... ... ... мен лимиттер бойынша рентабелді өнім шығаруға, ... құру үшін ... ... ... ... қайта
пішіндеу үшін жүргізілді. Экономиканы жаңырту қоры меншік түрлеріне
қарамастан ... ... ... ... мен ұйымдар
өнімінің (жұмысының, ... ... ... ... 5% мөлшерінде
міндетті аударымдар есебінен құрылды және оның қаражаттары ... ... ... ... тыс ... қолдау және бәсекені дамыту қоры нарықтық
қатынастарды дамыту жене баламалы экономикалық ... ... ... ... ... мен ... қолдау көрсету,
бюджеттік қаржыландыруды кәсіпкерлікті дамыту ... ... ... ... ... ... бәсекені дамыту
және монополиялық қызметті шектеу ... ... Қор ... ... ... ... аумағында орналасқан кәсіпорындар, бірлестіктер мен ұйымдар
меншік нысанына қарамастан, пайдаға салынған салықты төлегеннен кейін өз
қарамағында ... ... 1% ... ... аударатын міндетті
аударымдар;
республикалық бюджеттен оның ... ... ... ... 1%
мөлшерінде қаржы бөлу;
консультациялық, әдістемелік және баспа қызметінен, сондай-ақ ... ... ... жарналар мен қайырымдылық көрсетулер.
Жалпыға арналған автомобиль жолдарын, сондай-ақ олардағы ғимараттарды
ұстау, жөндеу және ... ... құру ... ... — Жол қоры есебінен
жүргізілді. Сөйтіп, Жол қоры қаржы ... ... бар ... ... тар ... ... болды.
Қорды қалыптастырудың көздері мыналар болды:
автомобиль жолдарын пайдаланушылардың (занды ұйымдардың) аударымдары;
Қазақстан аумағы бойынша ... шығу және ... өту үшін ... ... ... бензин мен дизель отынын сатқаны үшін төлем;
ақылы автомобиль ... ... ... үшін ... ... ... белгіленген үйлесімде Республикалық жол қоры
мен ... жол ... ... ... ... ... ... жолдары желісінің даму деңгейлерін теңдестіру үшін облыстық
қорларға демеу қаржы ... ... ... жергілікті органдары
республикалық автомобиль жолдарын дамытуға қосымша қаражат бөліп ... ... ... және коммуникациялар министрлігі, облыстық жол қорларын
автомобиль жолдарының қазыналық кәсіпорындары басқарды. ... және ... ... ... ... ... және
атқарушы органдар, Қаржы министрлігінің Қаржылық бақылау ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық қоры ... ... ... ... дүниежүзілік бағалардың жағдайына республикалық
және жергілікті бюджеттердің тәуелділігін ... ... ... ... ... ... ... болашақ ұрпақ үшін қорланымды
және елдің экономикасын келеңсіз сыртқы факторлардан қорғау үшін ... ... ... қор ... ... 2 ... АҚШ
долларына жуық болып отыр. Сөйтіп, қор екі ... ... ... тұрақтандырушы функциялары.
2001 жылдың ішінде Қордың жұмыс істеу тетігі іс ... ... және іске ... ... ... Қор қаражатының қалыптасуы мен
пайдаланылуының қолданылып жүрген тетігі ... ... ... ықпалын көрсетеді.
Қордың тұрақтандырушы функциясын іске асыру мемлекеттік бюджетті орта
мерзімді жоспарлауға көшуге мүмкіндік берді.
Қордың активтері ... ... ... ... банктегі
шотына шоғырландырылады, ол Қорды сенімді басқару туралы келісімшартқа
сәйкес инвестициялық операцияларды ... ... ... шеңберінде
сенімді басқаруды жүзеге асырады.
Қаражаттардың көздері мен қорды қалыптастырудың тәртібі мынамен
анықталады. ... ... ... ... ... ... құрамында Қазақстан экспортының едәуір
үлесін құрайтын шикі мұнайға, мысқа және басқа ... ... ... дүниежүзілік бағалар белгіленеді, олардың негізінде республикалық
және жергілікті бюджеттерді ... ... ... Қазақстан тауар
өндірушілері шикізат тауарларын өткізудің ... ... және ... шикізат секторынан түсетін мемлекеттік бюджеттің кірістерін есептеп
шығарады. Шикізат тауарларының есептік тұрақты бағалары ... ... ... ... негіздей отырып белгіленеді.
Қор республикалық және жергілікгі ... ... ... ... ... ... ... тұлғалардан Қазақстан
Республикасының Үкіметі белгілейтін тізбе бойынша) бюджетке түсетін салық
және өзге ... ... ... және ... ... ... мына ... бойьшша: корпорациялық табыс салығының,
қосылған құнға салынатын салықтың, үстеме ... ... ... ... ... сомаларынан асып түсуін есепке жатқызу
жолымен қалыптасады.
Қор мына ... ... ... ... және ... бюджеттерден алынатын ресми
трансферттер, олар ... ... ... салықтар мен өзге міндетті
төлемдер бойынша түсімдердің республикалық және жергілікті бюджеттерде
жоспарланатын ... 10% ... ... ... басқарудан түсетін инвестициялық кірістер;
3) Қазақстан Республикасының заңнамасымен тиым салынбаған өзге ... ... ... ... ... ... ... Қордың
қаражаттары мына бағыттар бойынша жұмсалады:
1) шикізат секторы ұйымдарьгаан түсетін салық және ... ... да ... ... ... және іс ... сомасының
арасындағы айырмасы ретінде анықталатын ысыраптарды өтеу үшін;
2) қордың мақсатты трансферттері түріндегі одан республикалық ... ... ... ... ... ... берілетіні;
3) қорды басқарумен және жыл ... ... ... ... ... жабуға.
Қаржыны басқаруды ұйымдастыру
Қаржыны басқару ұғымы
Басқару адам қызметінің барлық аясына, соның ішінде қаржы қызметіне ... ... ... мақсатта қызметі ретіңдегі басқару экономикалық
зандардың объектиті заңдылықгары мен талаптарына негізделген. Осы заңдардың
талаптарын ... ... ... ... және ... ... ... әдістерін жасай отырып, мемлекеттік, шаруашылық және қоғамдық органдар
арқылы қоғам қаржыны, бағаны, кредитті және тағы ... ... ... ... саналы түрде басқарады.
Қаржыны басқару — бұл ... және ... ... ... ... ... жетілдіру жене дамыту мақсаты мен ықпал жасау
процесі және ... ... ... ... ... ... ... және мұның негізінде тиісті қаржы саясатын жүргізуді қамтамасыз ету
жөніндегі мемлекет (қаржы органдары арқылы) ... ... ... ... ... жету үшін ... мақсатты ықпал жасаудың
әдістерімен пайдаланылады. Қаржы жүйесінде басқару қаржы ... ... ... тұтқаларының, ынталандырмаларының және санкцияларының
көмегімен жүзеге асырылады.
Қаржыны басқарудың мақсаты макроэкономикалық теңгерілімдікте, бюджет
профицитінде, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... пен қоғамның барлық мүшелерінің ... ... ... ... ... ... ... - тәуелсіздігі болын табылады. Сөйтіп, ... ...... ... ... ... мақсаты; қаржы механизмі — бұл мақсатқа
жетудің құралы; ... ...... ... ... ... қорытынды нәтижесі.
Қаржыны басқарудың негізіне мына қағидаттар қойылған:
басқарудағы ... ... ... ... ... ... салалық және аумақтық басқарудағы келіспеушілік;
басқарудағы жауапкершілік;
шаруашылық шешімдерінің сабақтастығы;
басқарудағы экономикалық және әкімшілік әдістердің ... ... ... екі ... ... ... жөн: біріншіден, мемлекет
қаржыны, оның нысандарын экономика мен әлеуметтік сфераны басқарудың
тетігі, ... ... ... және ... ... ... бүкіл
процесіне ықпал жасайды; екіншіден, қаржының өзі ... ... ... ... ... ... ақша қорлары, қаржы аппараты,
яғни қаржы мекемелерінің жүйесі басқарылады.
Қаржыны басқаруға ғылыми тәсілдеме ... бұл ... ... ... ... ... ... талдау
нәтижелері, экономикалық - математикалық әдістер және қаржыны басқарудың
автоматтандырылған жүйелері ... ... ... және
әкімшілік әдістері ұтымды үйлеседі деген сөз. Қаржыны ғылыми басқару іс-
қимылға жаңа ... ... мен ... енгізу немесе ескілерінің күшін
жою жолымен келеңсіз құбылыстарды уақтылы жеңіп отыруды ... ... ... ... және ... ... ... ғылыми негізделген
көрсеткіштер, жоғары сапалы перспективалық және ағымдағы қаржылық жоспарлау
талап етіледі.
Қаржы ... ... ... мен ... ... ... ... мақсатты ықпал етудің өзіндік әдістері мен нысандарын
пайдаланады. Мәселен, қаржыны басқаруда ... ... ... ... ... мен ... ... элементтерді) бөледі:
ақпарат, жоспарлау (болжау), ұйымдастыру; реттеу, бақылау.
Қаржылық ақпараттың ғылыми ... ... ... үшін де,
сондай-ақ бүкіл қаржы процесін оперативті ... үшін де зор ... ... ... басқару шешімдері қаржы ақпаратына талдау ... ... ол ... байланысты жеткілікті толық әрі ақиқат
болуы тиіс. ... ... ... мен ... ... қабылдауды қамтамасыз етеді. Қаржылық ... ... және ... есеп беруге негізделеді.
Жоспарлау (болжау) қаржыны басқарудың жүйесінде маңызды орын алады. ... ... ... ... ... ... мөлшерін және
оның көздерін анықтау; орталықтандырылған және орталықтандырылмаған ақша
қорлары ... ... ... ... мен ... ... арасында қаражаттарды бөлудің оңтайлы үйлесімін ... ... ... ... ... ... және т.б.
Ұйымдастыру — басқарудың барлық ... ... ... ... ... жоғары нәтижелілігін, ... ... мен ... ... ... ... ... маңызы зор. Көбінесе қаржыны
оперативті басқарудың нәтижесі қаржы субъектілерінің — қаржы органдарының,
салық ... мен ... ... және ... ... ... ... толып жатқан аппаратының жұмысының қалай
ұйымдастырылып отырғанына ... ... ... аппаратының
ұйымдастырылу дәрежесі жоғары болуы тиіс. Бұл қаржы ... ... ... мен жеке ... ... ... ... реттеу — бұл жоспарлы тапсырмалардың орындалуы үшін қаржы
ресурстарын икемді, шебер жұмсау, ... ... ... ауытқулардың
барлық түрін алдын алуға және жоюға бағытталған; мұның өзі ... ... ... тыс ... ресурстары, пайдаланылмаған қаржылар
есебінен қызметтердің барлық түрлерінде арақатынас пен ... ... ... ... ... ... ... процесінде де, сонымен
бірге оперативгік ... ... да ... асырылады. Ол қоғамда
барлық қаржы процестерін (операцияларын) жүргізудің ... ... ... және ... ету ... ... құқығының нормаларын
басшылыққа алып отыратын қаржы аппараттарының қызметін қамтиды. Бақылау
қаржы ресурстарын пайдаланудың нақты нәтижелерін ... ... ... ресурстарын өсірудің резервтерін айқындауға,
шаруашылықты неғұрлым тиімді ... ... ... мүмкіндік
береді.
Қаржыны басқаруда басқа кез келген ... ... ... мен субъектілері бөлінеді. Объектілер ретінде ... сан ... ... атауға болады, басқаруды жүзеге асыратын
ұйымдық ... ... ... ... және ... ... саласында қаржыны басқаруды
кәсіпорындардың, ұйымдардың және мекемелердің қаржы ... ... ... ... ... министрліктер мен ведомстволардың
қаржы бөлімдері мен басқармалары жүзеге ... ... ... ... дамуы жағдайындағы қаржыны басқару
қаржы бойынша басқару шешімдерін негіздеуді, ... ... ... ... іске ... басқару функцияларының — реттеудің, қаржы
рыногін қалыптастыру әдістерінің бір элементі ретіндегі қаржы ресурстарын
есебін тауып ... ... ... ... Бұл ... ... көшкен Шығыс Европа елдерінің де, ... ... ... ... нарықтық экономика жағдайында көп жылдар бойы өмір
сүріп отырған капиталистік ... де ... ... ... елімізде ықпал етудің бір әдістері тым ұзақ ... ... ... ... қарай енді керекті тиімділікті қамтамасыз
ете алмады. ... ... ... жаңа ... тұтқаларын
(мысалы, амортизациялық аударымдарды, әлеуметтік сақтандыруға ... ... жене ... ... іске ... ... ... оңтайлы тәжірибесіне келеңсіз қарау қаржының дамуына, оны
басқаруға ... ... ... ... ... салық нысандары
жеткіліксіз пайдаланылды; бюджеттен төленетін субвенциялардан (мақсатты
жөрдем қаржыдан) бас тарту ... және т.т. Осы және ... ... ... рөлі ... ... ... қайта құру жаңа
қаржы саясатын жасап, жүзеге ... ... ... ... ... ... талап етті. Бұл әдістер экономикаға қаржының реттеуші
ықпалын күшейтуді қамтамасыз ... ... ... ... ... ... дамытуға мүмкіндік туғызуы тиіс.
Тәжірибе көрсетіп ... ... ... ... жүрген жүйесінің айтарлықтай кемшіліктері бар. Олардың
бастыларына мыналарды жатқызуға болады:
Біріншіден, ... ... ... ... ... ... үкіметтік операциялардың едәуір бөлігі, биліктің аймақтық
және жергілікті органдарының ... ... ... ... ... тиімді бақылаудан тыс қалып қояды. Ең алдымен бұл толып
жатқан ... ... тыс ... ... ... ... нәтижелерді пайдалану жөніндегі операцияларға, ... ... ... ... мезгілі өткен сыртқы берешекке қызмет ету
жөніндегі операцияларға қатысты.
Екіншідең, ... ... ... ... ... ... ... Қаржы министрлігі бұл проблемаларды ойдағыдай шешуге
көмектеседі, ... ... ... ... ... ... түзету жүйесіндегі икемділікті бөлуге ... ... ... ... ... тапшылығын қаржыландыру жүйесінің
кемшіліктері.
Бұрынғы ... ... ... ... қаржыландырудың
дәстүрлі көзі ұзақ жылдар бойы Мемлекеттік банктің пайызсыз ... ... ... ... салымдары болып келді. Қазіргі кезде
бұл көздерді пайдалану қиын мәселе болып қалды.
Мемлекеттік ... ... ... баламалы қаржы көзі ретінде
пайдалануға болатын мемлекеттік ... ... ... ... ... ... отыр. Мұның экономикалық дағдарыстар мен инфляция
жағдайында заңды екенін мойындауға тура келеді.
Қазақстан ... ... ... ұйымдастыру
Қаржыны басқару стратегаялық, яғни қаржыны жалпы басқару және
оперативтік ... ... ... ... басқару қаржы
ресурстарын келешекте болжау арқылы ... ... ... ... іске ... ... қаржы ресурстарының ауқымын белгілеуде
көрінеді. Оны дәстүр бойынша мемлекеттік биліктің және басқарудың жоғарғы
органдары — Президент ... ... ... ... ... ... ... Президентіне көп жағдайда Президент аппараты
арқылы қаржыны басқаруға ... ... ... ... ... республикалық бюджетті және оның орындалуы туралы есепті
әзірлеу ... ... ... ... мен ... ... Президент Үкімет актілерінің іс-қимылын бұзады (алып
тастайды) не ... ... ... Ол ... ... ... жөніндегі есеп комитетінің Төрағасын және екі мүшесін
қызметке тағайындайды, бұл ... ... ... ... ... жалпы басқару Қазақстан Республикасының заң –шығару қызметін
жүзеге асыратын елдің ең жоғарғы өкілдері органы - Парламентке ... ... ... Парламент республикалық бюджетті және
Үкімет пен Республикалық ... ... ... ... есеп
комитетінің бюджеттің атқарылуы туралы есептерін бекітеді, ... мен ... ... ... мен ... белгілейді
және оларды алып тастайды, мемлекеттік қағаздар мен ... және өзге де ... ... ... мәселелерді шешеді.
Парламенттің құзырында қаржы проблемаларын шешу заңнамалық актілерді ... ... ... мен ... қаулыларын талқылауға және
кейін дауыс беруге енгізу жөніндегі заңнамалық ... ... ... Парламент аса маңызды қоғамдық ... ... ... ... ... мен нормаларды белгілейді, олар: салық салуға,
алымдар мен басқа да ... ... ... ... ... ... денсаулық сақтауға және әлеуметтік қамсыздандыруға,
елдің қорғанысы мен қауіпсіздігін ... ... ... органдар
мен жергілікті басқару органдарын ұйымдастыру мен олардың қызметіне,
айналадағы ортаны ... ... ... жене өзге де ... ... жұмыс органдары тұрақты негізде жұмыс істейтін сенат пен
мәжілістің тұрақты комитеттері — ... ... ... ... ... ... ... актілер оларды Парламенттің палаталарында
дауысқа салуға енгізгенге дейін анықталады.
Қазақстан Республикасының Үкіметі— Министрлер Кабинеті ... ... ... ... ... ... мен
өзгертуге қатысады. Парламентке республикалық бюджетті және оның атқарылуы
туралы есепті ұсынады, бюджеттің ... ... ... ... басқарудағы Үкіметтің құзыры оның атқарушы биліктің
органы ретіндегі мәртебесімен анықталады және мыналарды қамтиды:
әлеуметтік-экономикалық саясаттың ... ... оны ... ... және ... шараларын әзірлеу;
мемлекеттік әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... ... бюджетті әзірлеу жәке оны атқару;
елдің қаржы жүйесін нығайту жөніндегі шараларды әзірлеу және жүзеге
асыру, мемлекеттің ... ... және ... ... ... ... ... сақталуына бақылауды қамтамасыз ету;
құрылымдық және инвестициялық саясатты ... ... ... ... ұйымдастыру;
аймақтардың әлеуметтік-экономикалық даму мәселелерін шешу,
сыртқы экономикалық саясатты жүзеге ... ... ... пен ... ... ... өзара іс-қимыл жөніндегі
шараларды әзірлеу;
елдің Конституциясымен ... ... ... өзге ... жүзеге асыру.
Экономика мен әлеуметтік саланы басқару жүйесін түбірлі қайта құрудан
туындап отырған жаңа мәселелерді ... ... және ... ... ... ... өтуіне орай қаржыны ... ... ... Қаржы министрлігі және оның жер-жерлердегі
оргаңдарының рөлі ... ... ... ... ... бұл жерде мынаны атап өту
қажет. "Қазақстан ... ... ... ... одан әрі
жетілдіру шаралары туралы "(Қазақстан Республикасы Президентінің ... ... ... ... ... ... ... олардың
бюджетті жоспарлау және ... ... ... ... мен ... ... ... Экономика және бюджеттік
жоспарлау министрлігіне берілген.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2002 ... 3 ...... ... ... ... ... министрлігі туралы
қағидаға сәйкес Министрлік басшылықты, сондай-ақ заңнамада көзделген шекте
мемлекеттік бюджелтің ... және ... ... ... ... есепке алу жене пайдалануын бақылау, банкроттық
рәсімдерінің және дәрменсіз ... ... ... тыс ... ... ... есеп жүйесін және қаржылық есептеме
аудитін реттеу саласындағы салааралық үйлестіруді жүзеге асыратын Қазақстан
Республикасының орталық атқарушы ... ... ... негізгі міндеттері мыналар болын табылады:
республикалық бюджеттің атқарылуын және ... ... ... ... ... қамтамасыз ету;
салықтардың, алымдардың және бюджетке төленетін басқа да міндетті
төлемдердің ... және өзге де ... ... түсімдерді, міндетті
зейнетақы жарналарының толық және ... ... ... ... бюджетке түсетін түсімдер бөлігінің Қазақстан Республикасының
Ұлттық қорына аударылуын қамтамасыз ету;
республикалық және ... ... ... есеп ... және аудит жөніндегі әдіснамалық басшылық
жасау;
өз құзыры шегінде республикалық және ... ... ... және ... пайдалануын бақылау;
мемлекеттік меншікті басқарудың тиімділігін арттару;
мемлекеттік салық саясатын әзірлеуге және іске асыруға қатысу;
банкроттық ... ... ... және ... ... ... қоспағанда), сондай-ақ соттан тыс рәсімде дәрменсіз
борышкерді таратуға мемлекеттік бақылау;
алкоголь өнімдері мен этил ... ... және оның ... ... ... ... ... Республикасының экономикалық қауіпсіздігін
жүзеге асыру;
Министрліктің құзыры шегінде халықаралық ынтымақтастықты жүзеге асыру;
оған заңнамамен жүктелген өзге де ... ... ... ... ... ... функцияларды
жүзеге асырады:
тиісті қаржы жылына арналған республикалық ... ... және өзге де ... ... ... ... және Қазақстан Республикасының әлеуметтік-
экономикалық дамуының ... ... ... ... ... қатысу;
бюджетке түсетін түсімдерді болжауға және мемлекеттік бюджетке
кірістердің түсуі ... ... ... ... ... ... қатысу;
өз құзыры шегінде мемлекеттік каржыны және мемлекеттік басқару
саласындағы мемлекеттік ... ... мен ... ... ... ... ... және мемлекеттік меншік саласындағы
заңнаманы қолдану ... ... және ... оны ... ... әзірлеу;
ұтымды үкіметтік және мемлекет кепілдік берген қарыз алуды, сондай-ақ
мемлекеттік борышты басқаруды қамтамасыз ету;
мемлекеттік меншікті пайдалану мониторингі ... ... ... тәртіппен шикізат секторы ұйымдарынан бюджетке
түсетін түсімдердің бөлігін Қазақстан Республикасы Ұлттық қорына аудару;
өз құзыры шегіңде бюджеттің ... ... ... құқықтық
актілердің, бухгалтерлік есеп пен аудиттің, қаржылық бақылаудың және
мемлекеттік меншікті ... ... ... және ... ... ... шегінде қосарланған салық салуды болдырмау туралы халықаралық
салық келісімдері мәселелерінде уәкілетті органның функциялары;
жер ... ... ... ... салық сараптамасы,
сондай-ақ келісімшарттық талаптардың орыңдалу барысына тексеру жүргізу;
мемлекеттік мекемелердің бухгалтерлік есебін, сондай-ақ өз ... ... және ... ... ... ... ... және іске асыру тәртібін әзірлеу;
жергілікгі бюджеттердің шоттарын, мемлекеттік мекемелердің шоттарын
жүргізу және ... ... ... ... жүзеге асыру;
республикалық бюджетті қаржыландырудың жиынтық жоспарын бекіту және
оларға өзгерістер енгізу;
республикалық бюджеттен шығыстарды ... және ... ... ... шегінде кредит беру;
Ұлттық қордың қалыптасуы және атқарылуы жөніндегі қызмет туралы
ақпаратты ... ... ... бюджеттің атқарылуы туралы жылдық
есептерді, мемлекеттік бюджеттің атқарылуы барысы туралы айлық, тоқсандық
және ... ... ... ... мемлекет қаржысы ... ... ... бюджеттен қаржыландырылатын мемлекеттік мекемелердің
шығыстар сметасының дұрыс жасалуын және ... ... ... ... ... ... ... кепілдігі бар
мемлекеттік емес қарыздар қаражатының және кейіннен ... ... ... ... және мемлекеттік меншіктегі өзге де мүліктердің
мақсатты пайдалануын бақылау;
республикалық бюджеттің атқарылуын, ... ... ... ... және ... есеп пен аудит саласында, оның ішінде өз ... ... ... ... ... ... ... функцияларын
анықтау;
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкіндегі Қазынашылық комитетінің
тиісгі шоттары арқылы ... ... ... ... және ... алу, ... сақтау жөніндегі тексерістерді
ұйымдастыру;
мемлекеттік кепілдіктермен тартылған мемлекепік емес қарыздардың ... ... ... ... ... қардылық сараптама
жүргізу;
үкіметтік қарыздардың қаржылық шарттарын анықтау, ... ... ... ... ... ... ... беретін өкілеттіктерге сәйкес
келіссөздер жүргізу, үкіметтік қарыздардың шарттарына қол қою, Үкіметтің
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... емес қарыздары бойынша үкіметтік кепілдіктер
беру;
үкіметтік қарыздарды алу, пайдалану, өтеу және ... ... ... Республикасы резиденттерінің мемлекеттік емес ... ... ... міңдеттемелердің орындалуын қамтамасыз ету;
республикалық бюджетте көзделген және ... ... ... жобаларға, мемлекеттік бағдарламаларға және өзге де іс-
шараларға ... ... ... ... туралы келісімдерді бекітуге қажетті
құжаттарды дайындауға қатысу;
түпкі қарыз алушылар мен ... ... ... ... ... жене Үкіметтің бірлесіп қаржыландыру ... ... ... ... ішкі ... келісімдердің
жобаларын дайындау;
уәкілетті банк-агенттермен бірлесіп ... ... ... ... алу ... ... ... алушылармен
жұмыстарды ұйымдастыру және жүргізу;
салықтардың және бюджетке төленетін ... да ... ... ... ... заңнаманың сақталуын, міндетті зейнетақы
жарналарының толық және уақтылы аударылуын ... ... ... ... ... ... ... тәсілдерін жетілдіру;
Ұлттық банкпен келісім бойынша конкурстық негізде үкіметтік ... ... бар ... емес ... және кейіннен
үкіметтік қарыз алуға байланысты гранттарга қызмет көрсету үшін ... ... ... ... ... ... ... қағаздарды шығару жөніндегі басқа да ... ... мен этил ... өндіруді және оның айналымын
мемлекеттік бақылау;
заңнамада белгіленген тәртіппен Қазақстан ... ... және ... ... ... және өзінің құзырына
жатқызылған өзге де ... ... ... және ... төленетін басқа да міндетті төлемдер бойынша
берешекті мәжбүрлі ... ... алу ... жұмысты ұйымдастыру;
өз құзыры шегінде салықтық құқық бұзушылыққа ... ... ... ... ... ... ... орындау;
банкроттық рәсімдердің жүргізілуін (банктерді және сақтандыру (қайта
сақтандыру) ұйымдарын қоспағанда) мемлекеттік бақылау, сондай-ақ соттан тыс
рәсімде ... ... ... заңнамамен жүктелген өзге де функциялар.
Қаржыны басқару жөніндегі сан алуан функцияларға байланысты Қаржы
министрлігіне ... ... ... негізгі міндеттерін іске асыру және өз функцияларын
жүзеге асыру үшін ... ... ... ... өзге де ... және жеке ... жүктелген функцияларды жүзеге асыру үшін қажетті ақпараттарды
сұратуға және алуға;
өз құзырының шегінде ... ... ... өзге де ... жеке ... орындауы үшін міндетті нормативтік ... ... ... ... мен ... ұйымдардың
бұйрықтарын, өзге де кесімдерін тоқтатуға немесе тоқтата тұруға;
акционерлік қоғамдардағы мемлекеттік ... және ... ... да мүлікке иелік етуге, пайдалануға, сондай-ақ заңнамалық
акгілермен және Үкімет белгілеген жағдайларда билік ... ... ... ... ... ұйымдармен ынтымақтастықты
жүзеге асыруға;
бірыңғай қазынашылық ... жене ... ... ... ағымдағы қалдықтарды Үкімет ... ... ... ... ... жүзеге асыруға;
бюджеттік заңнамада көзделген жағдайларда бюджет қаражаттарын қайтарып
алуға, қаржыландыруды тоқтата тұруға;
қымбат бағалы ... мен асыл ... ... есебін және
сақтауды ұйымдастыруды жүргізуге;
ұлттық және шетелдік валютада банктік операциялардың жекелеген түрлерін
жүзеге асыруға;
өзіне ... ... өзге де ... ... ... ... кезде Қаржы министрлігінің орталық ... ... мен ... маңызды орын алады:
Мемлекеттік бюджеттің атқарылуын ұйымдастыру департаменті;
Фискалдық ... пен ... ... және ... ... ... органдандарды қаржыландыру департаменті;
Кірістер мен келісімшарттар департаменті;
Электронды мониторинг департаменті;
Жұмыстарды ұйымдастыру және қаржылық қамтамасыз ету ... ... және кадр ... ... ... ... қызметі департаменті;
Ақпараттандыру департаменті;
Мониторинг жене трансферттік бага белгілеу ... ... ... мен ... ... ... ... департаменті;
Халықаралық салық салу департаменті және т.т.
Департаменттер өз ... ... ... ... басқармалардан, ал олар бөлімдерден тұрады.
Министрліктің мынадай ведомстволары бар: Қазынашылық комитеті, Қаржылық
бақылау комитеті, Салық комитеті, Мемлекеттік ... және ... ... ... жұмыс жөніндегі комитет.
Қазынашылық комитетінің ұйымдық құрылымы Қаржы министрлігі құрамындағы
Қазынашьшықтың орталық аппаратынан және оған ... ... ... ... ... міндеттер мен функцияларды орындайды:
республикалық бюджетіі ұйымдастыру, оның кассалық атқарылуын жүзеге
асыру, ... ... ... ... көрсету және
мемлекеттік бюджеттің орыңдалуын бақылау;
касса ... ... ... ... қазынашылықтың шоттарындағы
ақша қаражаттарын басқару;
республикалық және жергілікгі бюджеттер арасында өзара есеп ... ... ... операцияларын басқару және есепке
алу, оларды ... ... ... сақталуы жөнінде тексерулер
ұйымдастыру;
мемлекет қаржысының мән-жайы туралы ақпаратта жинау, өндеу және талдау;
республикалық ... ... ... ... ... сыртқы қарыздарды жене мемлекеттің кепілдігі бар
мемлекеттік емес ішкі ... етеу және ... ... ... ақша
аударуды жүзеге асыру;
бухгалтерлік есеп пен бюджет жүйесіндегі есептемені және ... ... ішкі ... ... және ... ... жататын мәселелер бойынша есептік операцияларды
жүріізудің тәртібі туралы әдістемелік және нұсқаулық құжаттарды ... ... ... ... ... ... мемлекеттік билік пен басқару органдарының,
мемлекеттік банктердің қаржы-бухгалтерлік службаларын тексеруге құқы бар.
Олардың лауазымды адамдардан ... ... ... жоюды талап етуге құқы
бар. Қазынашылық службаларына қазынашылық төлем операцияларының орындалуын
тоқтата ... ... ... ... пайдалану фактілері анықталған
жағдайда оны қайтарын алуға және жұмсауға тиым салуға, ... ... ... ... алуға) құқық берілген, сонымен бірге қазынашылық
бюджет қаражаттарын ... ... ... ... ... ... комитеті бақылау саласындағы ұйымдық-әдіснамалық және
талдамалық жұмыстарды жүзеге асырады. Оның ... ... ... ... ... салаларының және көрсетілетін
қызметтер сферасының ұйымдарына, әлеуметтік сфера мен ... ... ... мен ... ... ... ... мен ұйымдарына және ... ... ... ... Олар ... ... кредит және валюта ресурстарын пайдалануды,
бағалы ... ... ... ... ... кірістерін жұмылдыру жөніндегі аса маңызды функцияларды
Салық комитеті орындайды.
басқа да ... ... ... ... ... ... ... және дер кезінде аударылуын қамтамасыз ету жөніндегі,
сондай-ақ салық төлеушілердің салықтық міндеттемелерін ... ... ... ... ... ... ... жүктеледі.
Қаржы министрлігі жүйесіңцегі ең көбі жергілікті қаржы органдарының
аппараты, ол облыстық, қалалық, ... ... ... ... ... ... Олар басқару жөніндегі жұмыстарды жүргізеді,
яғни жергілікті бюджеттердің атқарылуымен, ішкі ... ... және ... ... және ... - ... сфераның
барлық буындарыңда ресурстарды үнемдеуді іздестірумен айналысады,
шаруашылық ... ... ... ... және ... ... ... отырады. Қаржы және салық ... ... ... ... ... ... ... құрылымы мыналарды қамтиды:
Басшылық (меңгеруші, оның орынбасарлары);
Қадр бөлімі;
Бюджет бөлімі;
Бюджет қаражаттарының атқарылуын бақылау жөніндегі бөлім;
Білім жене ... ... ... ... ... мекемелерін қаржыландыру бөлімі;
Жергілікті бюджеттің атқарылуы жөніндегі бөлім;
Материалдық өндіріс пен өндірістік емес сфера салаларын қаржыландыру
бөлімі;
Халықты әлеуметтік қорғауды ... ... ... органдарын қаржыландыру бөлімі;
Қаржы органдарын қаржыландыру бөлімі.
Облыстық қаржы басқармасының құрылымы облыстар шаруашылығының өзіндік
ерекшелігін ... және ... ... ... ... Оған, мысалы, аграрлық секторды қаржыландыру бөлімі қосылады.
Аудандық қаржы бөлімдерінде жергілікті бюджеттердің атқарылуы ... ... ... ... ... орнына инспекциялар, топтар
немесе жеке мамандар (санаттар ... ... ... бшімінің, бюджет жөніндегі инспекцияның негізгі міндеттері
мыналар болып келеді:
қала, аудан бюджетін ... ... ... ішкі
резервтерді анықтау мен жұмылдыру, үнемдеу режімін сақтау жөніндегі жұмысты
ұйымдастыру және орындау;
бюджетті ... ... ... ... ... ... қаулыларын,
биліктің жергілікті органдарының шешімдерін және жоғарғы қаржы органдарының
нұсқауларын қатаң орындауға бақылау жасау.
Облыстық, ... ... ... мен ... ... ... және кірістердің түсуін экономшалық талдау ... ... ... ... аумақтың ұлттық шаруашылығы бойынша бюджетке салық
пен басқа түсімдердің және халықтың салык түсімдерінің түсуін бақылауды
жүзеге ... ... ... ... мен ... ... түсімдерін
болжауды және бұл кірістердің түсуін қамтамасыз ету ... ... ... ... бөлігінің — бюджетке түсетін кірістерге,
салықтарға және ... ... ... ... ... туралы
есептемені жасайды;
бюджет алдындағы міндеттемелердің орындалу барысын талдайды, бюджетке
кірістердің кем түсуін болдырмау жөнінде жедел шаралар ... ... ... ... ... дайындайды;
бюджет жобасын және оның мемлекеттік кірістері ... ... ... ... ... ... әзірлейді.
Материалдық өндірісті және өндірістік емес сфераны қаржыландыру бөлімі
бекітілген бюджетке сәйкес тиісті бағыныштағы кәсіпорындарды, ұйымдарды
және ... ... ... жүзеге асырады және олардың
өндірістік және қаржы болжамдарының, жоспарларының және көрсеткіштерінің
орындалуына қарай бюджет ... ... және ... сай ... ала, ... және ... ... бақылау жүргізеді.
Жергілікті қаржы органдарының міндеттеріне мемлекеттік қаржы тәртібін
сақтауды бақылау кіреді. Осы ... олар ... ... мен
мекемелері жасаған жоспарлары мен сметалардың дұрыстығы мен объективтігін
тексереді, жергілікті әкімшіліктер бөлімшелерінің бухгалтерлік есептері мен
баланстарын ... ... ... жоғары тұрған салық службасы органына төменнен
жоғары қарай тікелей бағынады және жергілікті атқарушы органдарға жатайды.
Облыстардың, қалалардың салық комитеттері мынадай ... ... ... ... ... аудиті бөлімі;
бақылау және салық төлеушілермен жұмыс жүргізу жөніндегі бөлім;
мәжбүрлеп өндіріп алу бөлімі;
(әкімшілік ету) бөлімі;
ақпараттық-техникалық қамтамасыз ету бөлімі;
бухгалтериялар.
Ауданға ... ... мәні бар ... мен ... ... ... ... қамтиды:
Салық төлеушілермен жұмыс жүргізу жөніндегі бөлім:
1) заңды тұлғалармен жұмыс жүргізу жөніндегі сектор;
2) жеке тұлғалармен жұмыс жүргізу ... ... ... ... оның ... мыналар кіреді:
1) заңды тұлғалардың салық аудиті секторы;
2) жеке тұлғалардың салық аудиті секторы;
3) салық аудиті секторы;
Салықты мәжбүрлеп ... алу ... ... ... ... және мазмұндама бермеген кәсіпкерлермен жұмыс жүргізу
бөлімі;
2) салықты мәжбүрлеп өндіріп алу секторы; Ақпаратпен қамтамасыз ... оқу ... ... ... ... ету бөлімі.
Экономикалық және қаржы қызметі сферасында құқық бұзушылықтардың алдын
алу, оларды анықтау, жолын кесу, ашу мен тергеуді ... ... ... ... полициясы агенттігі қамтамасыз етеді. ... ... ... ... ... ... ... кеден алымдарын және бюджетке төленетін басқа да міндетті
төлемдерді төлеуден ... ... ... табылған ақшалай
қаражаттарды немесе өзге де ... ... ... ... ... тергеу болып табылады.
Мемлекеттің қаржысын басқаруға өзінің ... ... ... Республикасының Ұлттық банкі белгілі бір түрде қатысады.
Ұлттық банк ақша-кредит саясатын жүргізгенде, ақша айналысын ... ... ... ... қаттынастарына тікелей де, сонымен
бірге жанама түрде де ... ... ол ... ... бірлесіп
мемлекеттік валюта - қаржы қатынастарына, экономиканың ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық
банктің басқарушылық ықпалының тиімділігі мемлекеттің бірыңғай ... ... ... қаржысының жай-күйінде көрініп, білінеді.
Қаржыны басқаруға Қазақстан Республикасының жаңадан ... ... ... ... ... мен ... жоспарлау жөніндегі
агенттігі де қатысады. Олар стратегиялық жоспарлау, бюджеттік ... ... ... мен ... ... ... асырумен және үйлестірумен бірге бұл ... және ... ... ... ... ... ... банкпен бірлесіп, мемлекеттік бюджет жобасының
негізгі көрсеткіштерін белгілейді; ... ... ... ... және ... ... өзара іс-әрекеттерінің
механизмдерін әзірлейді және реттеуге қатысады; Қаржы министрлігімен ... ... ... ... ... ... ... талдап, оның
лимитін белгілейді және т.т.
Елімізде Республикалық бюджеттің атқарылуын сыртқы ... ... ... ... ... бақыяау
жөніндегі есеп комитеті айналысады, ол Пре-зидентке тікелей бағынатын және
есеп беретін республикалық ... ... ... ... ... мемлекеттік орган болып табылады.
Есеп комитетінің құқықтық жағдайы ... ... ... ... Республикасы ... ... осы ... туралы Қағидада айқындалған.
Есеп комитеті:
1) Қазақстан Республикасы Президентінің ... ... оның ... ... және басқа да міндетті төлемдердің толық
әрі уақтылы түсуін ... ... ... және ... ... ... қорытындылары мен нәтижелеріне байланысты мәселелер
жөніндегі тапсырмаларын, сондай-ақ басқада ... ... ... ... атқарылуы туралы есепті Парламентке есепті
жылдан ... ... 1 ... ... табыс етіп отырады, ... ... ... ... ... ... ... туралы
есебі жөніндегі қорытынды болып ... және ... ... ... кейін ол бұқаралық ақпарат құралдарында жариялануға
тиіс;
3) Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... жүргізу актілерін талдайды және республикалық
бюджеттің атқарылуын осы органдар жүзеге асыратын ... ... ... Үкіметке ұсыныстар береді;
4) республикалық бюджеттің қаражатын пайдалануды бақылау ... ... ... ... ... ... ... өзге де бұзу фактілері ... ... ... құқық қорғау органдарына береді.
Жергілікті бюджеттердің атқарылуын сыртқы ... ... ... ... ... ... Үкіметі уәкілдік берген
мемлекеттік органдар, мәслихаттардың тексеру комиссиялары болып табылады.
Үкімет уәкілдік берген мемлекеттік орган:
1) мәслихаттардың тексеру ... ... ... ... ... беру үшін жергілікгі бюджеттердің атқарылуын бақылау
жоспарларын жібереді;
2) Қазақстан ... ... ... ... ... нысаналы және тиімді пайдаланылуын тыю мен оған жол бермеу
жөнінде шаралар қолданады;
3) жергілікті бюджеггердің қаражатын ... ... ... ... ... ... белгілері, Қазақстан
Республикасының ... өзге де бұзу ... ... жағдайда бақылау
материалдарын құқық қоргау органдарына береді;
4) жергілікті бюджеттердің атқарылуын ... ... ... арттыру мен қайта даярлауды ұйымдастырады.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Синтетикалық (жинақтау) және аналитикалық (жіктеу) счеттары10 бет
Екі жақты жазу және бухгалтерлік шоттар7 бет
Синтетикалық және аналитикалық шоттар7 бет
"агрономиялық терминдерді пайдалана отырып ауыспалы егістерді жіктеу"4 бет
«Центр Кредит банктың жинақтаушы зейнетақы қорының» ақпараттық жүйесі39 бет
Ізгілік.ұтымдылық менеджмент субъектісі қызметінің аналитикалық ұстанымдары5 бет
Аманат жинақтаушы зейнетақы қорлары54 бет
Амортизацияның синтетикалық есебі32 бет
Аналитикалық және күрделі формалы етістікке жалпы сипаттама12 бет
Аналитикалық модельдеу. Имитациялық модельдеу9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь