Мәдени ескерткіштер және сәулет өнері, туризм

Ұлы Жібек жолының обылыс арқылы өтетін бөліктері бойында көнеден сыр шертетін қалалар мен кенттердің, қорғандардың, түрлі мәдени ескерткіштердің, ғажайьш сәулет өнерінің баға жетпес үлгілері, тұтастай және жартылай сақталан қалдықтары, аз ғана бөліктері, жұрнақ-жұқаналары, жойылуға шақ тұрған қирандылары көп-ақ. Қожа Ахмет Иасауи кесенесі — ортағасырлық сәулет өнерінің ерекше ескерткіші. Ол ең альш, зәулім және тарихи-мәдени мән-манызы жағынан ешқандай теңдесі жоқ құрылыс болып саналады. Кесененің ені 46.5 м. ұзындығы 12,5 м. ат биіктігі 40 м. Симметриалы тік бұрышы кешен өзара басқыштар мен дәліздер арқылы байланысқан әр түрлі 35 бөлмеден тұрады. Дәліздер ғимараты бір-біріне тәуелсіз 8 бөлікке бөліп тұр. Бұл онын жер сілкінісіне төзімділігін арттырмак мақсатта жасалған. Диаметрі 18,2 м болатын орталық күмбез Орта Азияда сақталған ескерткіш күмбездерінің ішіндегі ең үлкені. Түркістанның 1500 жылдығы қарсаңында кесенені қалпына келтіру мен жаңарту бағдарламасының жетіжылдық кезеңі аяқталды. Иасауи тұлғасы мен оған арнап салынған алып кесененің де құпия қасиеттері аз емес. Олардың сырына қанығып, ғажап құрылысты күтіп ұстау — ұрпақтардың абзал парызы.
Отырар өңірі — тұнып тұрған шежіре, таусылмас тарих. Ежелгі қаланың орны әр кезде қазылып, зерттелуде. Отарар өңіріндегі Арыстанбаб кесенесі де бірегей мәдени, діни, тарихи ескерткіш болып табылады. Оның маңайында сонғы жылдары жаңа, кешенді құрылыстар салына бастады. Созақ ауданының Бабаата ауылындағы Баба-ата кесенесі мен мешіт-медресені қалпына келтіру қолға алынды.
Қазір облыста мінәжат, зиярат жасау орындары және сәулет ескерткіштері бойынша алғанда жеті түрлі туристік маршрут белгіленген. Оларлың бағдарламалары мен ұзақтығы да әр түрлі, бір немесе үш күндік болып келеді. Ол бағдарламаларға Сайрам ауданындағы Ыбырайым ата мен Қарашаш ана кесенелері. Отырар ауданындағы Арыстанбаб әулие кесенесі, Түркістан қаласындағы Әзірет Сұлтан мұражай-қорығы, Қожа Ахмет Иасауи кесенесінің тарихи-мәдени сәулет кешені. Ордабасы ауданындағы Қажымұқан Мұңайтпасұлы мұражайы, Бәйдібек ауданындағы Бәйдібек баба мен Домалақ ана кесенелері және Созақ ауданындағы Қарабура әулие кесенесі енгізілген. Сондай-ақ осы маршруттар -бойынша халық қолданбалы өнерінің ежелгі дәстүрлерімен танысу мақсатында қолөнер шеберханаларында болу да қарастырылған. Бұларға қосымша тарихи орындарға бес бағыт белгіленген, олар — Ақсу — Жабағылы, Машат демалыс аймақтары. Қырыққыз, Біркөлік, Ақниет туристік базалары. Қызылкөл.
        
        Мәдени ескерткіштер және сәулет өнері, туризм
Ұлы Жібек жолының обылыс арқылы өтетін бөліктері ... ... ... ... мен ... ... түрлі мәдени
ескерткіштердің, ғажайьш сәулет өнерінің баға жетпес ... ... ... ... ... аз ғана ... ... шақ тұрған қирандылары көп-ақ. Қожа Ахмет Иасауи ... ... ... өнерінің ерекше ескерткіші. Ол ең альш, зәулім және
тарихи-мәдени мән-манызы жағынан ешқандай ... жоқ ... ... ... ені 46.5 м. ... 12,5 м. ат ... 40 ... тік ... ... ... ... мен ... арқылы
байланысқан әр түрлі 35 бөлмеден тұрады. ... ... ... 8 ... ... тұр. Бұл онын жер сілкінісіне төзімділігін
арттырмак мақсатта жасалған. Диаметрі 18,2 м болатын ... ... ... ... ... күмбездерінің ішіндегі ең үлкені. Түркістанның
1500 жылдығы қарсаңында кесенені ... ... мен ... ... кезеңі аяқталды. Иасауи тұлғасы мен оған арнап
салынған алып ... де ... ... аз ... Олардың сырына
қанығып, ғажап құрылысты күтіп ұстау — ұрпақтардың абзал парызы.
Отырар өңірі — тұнып тұрған шежіре, таусылмас тарих. ... ... ... ... қазылып, зерттелуде. Отарар өңіріндегі Арыстанбаб кесенесі де
бірегей мәдени, діни, тарихи ескерткіш болып табылады. Оның ... ... ... кешенді құрылыстар салына бастады. Созақ ... ... ... ... мен ... ... келтіру қолға
алынды.
Қазір облыста мінәжат, зиярат жасау орындары және ... ... ... жеті ... ... ... белгіленген. Оларлың
бағдарламалары мен ұзақтығы да әр ... бір ... үш ... болып келеді.
Ол бағдарламаларға Сайрам ауданындағы Ыбырайым ата мен Қарашаш ... ... ... Арыстанбаб әулие кесенесі, Түркістан
қаласындағы Әзірет ... ... Қожа ... ... ... ... кешені. Ордабасы ауданындағы Қажымұқан Мұңайтпасұлы
мұражайы, Бәйдібек ауданындағы ... баба мен ... ана ... ... ... ... ... кесенесі енгізілген. Сондай-ақ осы
маршруттар -бойынша халық қолданбалы ... ... ... ... ... ... болу да қарастырылған. Бұларға қосымша
тарихи орындарға бес ... ... олар — Ақсу — ... ... ... ... Біркөлік, Ақниет туристік базалары. Қызылкөл.
Тәуелсіздікке кол ... ... ... ... ... ... калпына келтіріле бастады. Кожа Ахмет
Иасауи кесенесін ... ... ... ... ... ... ... және облыс бөлген каржымен. әсіресе, жеке азаматтар
демеуімен, жұртшылықтың жұмылуымен көптеген кесенелер ... ... ... ... ... Баба ... Шашты Әзіз. Жабайата, Саңғыл
би. Бабаата. Қарабура әулие, Ысмайыл ата, Бәйдібек баба, ... ана, ... ... Төле би, ... баба ... кейбіреулері қалпына
келтірілді. бір-қатарлары жаңадан салынды. Сайрам ауданындағы Қарамұрт
ауылында, көнеден келе жатқан ... баб ... ... ... ... және соңғы үлгілерін үйлестіре ұштастырған Жаныс баба ... ... ... беткейіндегі ертедегі керуен жолы бойындағы Ақтобе (4 —
6 {.), Қошқарата (6 — 8ғ.), ... (10 - 18 ғ.), ... (11-16 ... (13 — 18 ғ.), т.б. көне ... мен ескерткіштер, тасқа
түскен таңбалары бар Арпаөзен, Жүнісата, Қойбағар ... ... ... ... ... отыр.
Облыс көлеміндегі православиелік ғибадат орындарының ішінде ерекше көзге
түсетіні — Шымкенттегі Никольск шіркеуі. Ол орыс ... ... ... және Түркістан епархиясының ең тамаша шіркеулерінін бірі ... ... ... ... ... тауында Төле би. Қазыбек би, Әйтеке би
сынды ұлы ... еске ... ... ұлы жиын ... Онда ... және ... Республикаларының Презденттері атақты Тутөбе
биігіне көтеріліп. Ордабасы Декларациясын қабылдады. 18 ғасырдағы жоңғар
шапқыншылығына қарсы ... пен елді азат ету ... ұлы ... ... ... жиынға 150 мыннан аса адам ... Сол ... ... ... тауының биігіне "Бірлік монументі" орнатылды. Оны
1998 ж. қыркүйек айында Елбасының өзі келіп ашты. Қазір Бірлік монументі ... ... ... жиі ... ... ... айналған. 2004 ж.
облыстың туристік ... 5731 ... ... ... ... ... 391 ... туристер болды.
АБД ул-ӘЗИЗ КҮМБЕЗІ -
Қарахан дәуірінің ескерткіші. Сайрам ауданыннда 9 ғ-да салынған, Қожа ... ... атты ... ... ... жеткен кітабында Абд ул
Әзиз баб Мұхаммед ... ... ... ҮҢГІРІ
— Қаратаудың оңт.-шығыс беткейінде, Бәйдібек ауданындағы Бірлік (Кектерек)
а. маңында, Ойық ... ... ... ... ... ... болған.
Ұз. 254 м, ені 65 м. ... 25 м. ... ... ... ... қарағанда ернеуі киіз үйдің шанырағы секілді көрінеді. Ел
арасында бір кездері мұнда бір әулие әулетімен киіз үй тігіп, ... ... ... ... аңыз ... ... ... көрмеген ерлі-зайыптылар,
ауру адамдар түнеп, мінәжат етеді. Үңгірдің туристік мәні бар.
АҚМОЛА КЕСЕНЕСІ - архитектуралык ... ... ауд. Шу ... ... ... 15 км ... ашық ... орналасқан. 19 ғ. соңында
тұрғызылған кесененің негізі шикі кірпіштен қаланған. Төртбұрыштық жоспарда
салынған кесененің ішкі ... ... ... Ішкі ... ... қуыс бар. Кесененің төңірегінде бұзылған қоршау қалдықтары ... ... Төрт ... қырлы мұнаралар бар. АҚМОЛДА Байзақұлы
(1824 — 1873) — батыр. би. Ұлы жүз ... ... ... атасынан. Атасы
Мәмбет батыр Абылай ханмен дос ... ... ... датқа Кенесарыны
қолдаған. Өзі бас батыр атанған. Әкесі екеуі де Қоқан езгісіне қарсы ауық-
ауық көтеріліс ... ... 1858 ж. ... бегі Мырзахмед
басқарған алым-салық жинаушыларға қарсы қазақтар мен ... ... 75 ... ... ... ... ... А. өзіне
қарасты елді Шымкент ... ... кел ... ... Нұрмұхамедтің
талабын орындаудан бас тартқан. Верныйға келіп полковник Черняевпен
байланыс ... 1864 ж. ... өз ... Әулиеатадағы орыс
армиясына қосылып. Шымкентті қоқандықтардан азат ету соғысына қатысты.
Әдеб.: Туркестанский край. Сб. материалов по истории его ... ... 2. Таш., 1914; ... ... в XVIII - XIX в.. А.-А., ... Б., ... ... А.. 1995.
Арыстан баб
А. б. жайлы мағлұматтар көп кездеспейді. К.Г. Зелеман, ... ... М.Е. ... А.А. ... Дж. Тирмингэм. И.Меликофф еңбектерінле
А. б-тың Қожа Ахмет Иасауиге ұстаздық еткені аз сөзбен ғана ... ... ... А. б. ... ... ілімін ұстаушылар
қауымның рухани жетекшісі болған. Ал ... ... сол ... ... ... бірі еді. Оның ... ғұлама ғалым Әбу Наср әл-
Фараби де рухани азық алған. А. б. ... ... ... отыз үш ... ... ... халық аңыздары онын терең энциклопед, білім
иесі болғандығын анғартса керек. Молла Мұса ... ... ... ... 16 ғ-да өмір ... ... ... хан куәландырған А. б-
ты Әз:рет Әліден тарататын шежіре бойынша: Әлі имам Мұхаммед ... ... Баб — Абд әл- ... Баб — Абд ... Баб — Абд ... Баб ... әл-Жалил Баб — Абд әл- Карим Баб — Ысқақ Баб — Исмайил Баб — Омар Баб ... Баб — ... Баб — ... Баб — ... Баб — ... Баб. ... А. ... ата-тегі деп танымайды. Шығыстанушынын пікірінше бұл
Отырардың бас әулиесіне Мұхаммедтің өсиеті, ... ... ... ... тізім (силсила. А. б. есімі Қожа Ахметтің "Диуани хикметінде"
жиі аталады. Өлең ... А. ... ... ... ... байқалады.
Бірінші хикметте "жеті жаста Арыстан Бабама бердім сәлем" деп ұстазымен
алғаш кезіккен ... ... және бұл ... ақын ... ... болғанын екінші хикметтегі мына жолдар байқатады: "Жеті ... ... ... ... Көре сала ... бүркеп жаптым. Биһамди-л-
Лахи таныдым деп ізімді ... Сол ... ... үште ... ... оқудын кейбір қырларын "Арыстан бабам ислам ... баян ... ... "мын бір ... үйретіп, мейірбандық жасады" (тоқсаныншы
хикметі деген сөздерден танығандай боламыз. "Арыстан бабам айтты", "Арыстан
бабам сөздері, естіңіз. тәбәррәк" ... ... жиі ... тоқсаныншы
хикмет А. б. өсиеттерінен тұрады десе де болады. Оның бірінші бөлігі құдай
жолына ... ... ... ... тиіс деген сауалға ұстаздын берген
жауабына ұқсайды. Онда дүние мен ... үшін ... ... пен ... ... қаш ... уағыз айтылып, талапкерге хақ жолынан айныма
деген ... орын ... ... ... малын жейтіндерді". "айла
қылатындарды". "иманын, дінін бергендерді" әшкерелейді, нысапшылық, қанағат-
рахым дәріптеледі. "Диуани хикмет" бізге А. ... ... ... ал ... ... ... ... жағынан жетілу жолы екенін
уағыздайды. А. б-тың кабірі ежелгі Отырар қ. маңында.
Әдеб.: Бартольд В.В . История кулыурной жизни ... ... ... ... ... БАБ ... — көне ... жеріндегі сәулет өнері ескерткіші.
Түркістан халқының арасында мұсылман дінін таратушы. Кожа Ахмет ... ... ... баб ата ... басына салынған. Кесене дәлізхана,
мешіт. құжыра-хана. азан шақыратын мұнара сиякты жеке бөлмелерден құралған.
Кешеннің ен көне ... ... ... тиіс.
жазбаларда жиі кездесіп отырады. Орыс ғалымдарынан алғаш назар аударған —
Г.И. Спасский. Кеңес дәуірінде Б. ... ... оның ... ... ... ... деректер жарыққа шыққан. 1946 ж. Оңт.
Қазакстан археол. экспед. (жетек. Ә.Марғұлан), 1948 ж. ... ... ... 1953 — 54, 1957 — 58 ж. ... ... ... ... Шахристанның оңт.-шығыс шетіндегі цитадельдің орны
болып есептелетін жартылай сопақ төбенің биікт. 10 м. төм. ... ... м. ... аум. 12x17 м. ... жүргізілген қазба жұмыстары
кезінде 5 — 8 ғасырларға жататын құрылыстын төменгі қабатынан сегіз ... орны ... ... ... бар. ... күмбезделіп жабылған.
Бөлменің аум. 5,8 м қабырғаларының биікт. 5.38 м. Бөлме ішкі ... және ... қуыс ... ... ... ... төбесі
арқа пішінінде жабылған. Цитадельдегі ең алғашқы бұл құрылыс отқа табыну
ғибадатханасы болып. Кейіннен ... ... ... ... ... ... бар. Бұл құрылыс қабырғаларының көпшілігі ... ... ... ... ... қабырғаларының пішінін қайталайды. Қабырғалары
саз (шым) кірпіштерден қалан,ан жоғ. қабаттағы үй 8 белмеден тұрады. ... да орта ... ... ... ... ... ойық
сөрелері бар сегіз қырлы үлкен бөлме орналасқан. Оны қоршай әрқайсысының
ауданы шамамен 10 — 16 м2 ... ... ... ... ... ... ... қыштан жасалған құмыра, майшам. Тостаған,
ұршықбастар мен оларлың әр түрлі бөлшектері 9—12 ғ-лар-ға жатады. ... — 14 ... ... ... ... жобасы тік бұрышты келген ... төрт ... ... ... ... 7 — 8 м. ... солт-тен оңт-ке қарай 182 м, батыстан шығысқа қарай 145 м. Үш ... 1,5 м ... ... ... ұзына бойынан 15 мұнараның
орны анық байқалады. ... орта ... ... тастардан қалап
жасаған су қоймасы табылды. Оның қыш құбырлардан құрастырып жасалған ұз. 30
м ... бар. ... ... мен ... ... ... қазба жұмыстары нәтижесінде қала тіршілігі төрт ... ... 1) 6 — 7 ... ... ... ... 2) 8 — ... қорғаныс қабырғалары, мұнаралары, сыртқы дуалы мен ... ... ... 3) 10 — 12 ... қала құрылысының кеңейген, рабад
салынған, корғаныс қабырғалары нығайып, тұрғындар саны көбейіп, шаруашылық,
қолөнер түрлерінің дамыған кезені; 4) 13 — 14 ... ... ... ... Ғыл. ... Б. 10 ... ... деректерде кездесетін
Баладж к-ның орны деген пікір ле бар. ... ... ... осы мандағы
қыстақта Баб Ата медресесі жұмыс істеген. Медресе ғимараты күні ... ... Баб Ата ... де ... ... К.М.. ... ... культура Южного Казахстана и
Семиречья (6 — ... 13 в. А.-А.. 1986: ... К.М.. ... З.Ж.. ... ... ... в Южном Казахстане. Шым.. 1995., К.
Байпаков
Бабата күмбезі
БАБАТА КҮМБЕЗІ. Баб ата ...... ... ескерткіші. Созақ
ауданында орналасқан. Күмбез Әзірет ... (Әли ибн Әбу ... ... ... ... ... Баб Атанын құлаған мазарының орнына күйдірілген
шаршы кірпіштен, ортағасырлық дәстүрлі композиц. үлгіде 19
БАБА ТҮКТІ ШАШТЫ ӘЗІЗ — қазақ ауыз ... жиі ... ... ... аңыздардың бірінде шын есімі Баба Туклас деп ... ... ... ... Баба Туклас Меккеде патша болған, мұсылмандар арасында әулие
саналған. Меккеге қажылық сапармен барушылар, ең алдымен. Мұхаммедтің, онан
кейін Әлем ... ... ... сон осы Б. Т. Ш. Ә. ... барып тәу
еткен. Келесі бір аңыздарда Б. Т. Ш. Ә. - Қожа ... ... ... ... діні Орт. ... тарай бастаған кезде өмір сүрген кісі,
Қорқыттың замандасы делінеді. Баб Ата күмбезі сол кісінің ... ... ... Ә.Марғұлан осы аңыздың тарихи негізі бар деп санайды.
Үшінші аңыз бойынша, Баба Тукластын ... Еділ — ... ... ... ... атты ... Едіге батыр туған. Ал "Едіге батыр" жырында Б. ... Ә. — сол ... ... ... ретінде суреттеледі. Халық арасындағы
аңызда ол су жағасында намаз оқып отырып, үш пері ... ... ... сон. әлгі үш ... ... ... ұстайды. Қыз суға сүңгиді.
әулие де сүңгиді. Ақырында Б. Т. Ш. Ә. ... ... Қыз үш ... ... аяқ ... ... ... қарама. киімімді шешкенде қолтығыма
қарама, шашымды жуғанда, тебеме қарама дейді. Алайда, Б. Т. Ш. Ә. әлгі ... ... Оны ... пері: "Ішімде алты айлық балаң бар! Соны мен Көк
дария жағасындағы Күмкент деген жерге ... ... ... ... ал!", ... де, ... ұшып кетеді. Б. Т. Ш. Ә. ... ... ... тауып алады. Айдалада туғандықтан есімін ... ... ... ... ... ол ... руынан деп айтылады. Едігенің
осы рудан шыққандығы негіз етіледі. Б. Т. Ш. Ә. ... ... адам ... ... жоқ. ... ... ол мифтік бейне ретінде
қабылданған. Қазақ фольклорында ол әулие кейпінде ... ... бас ... ... кезде демеуші, аян беруші аруақ тұлғасында
бейнеленеді. Мыс, "Алпамыс батырда" Байберінің түсіне Б. Т. Ш. Ә. ... бір ұл, бір қыз ... ... аян ... кейін Алпамыстың
демеушісі болады. Басына қиындық түскенде Б. Т. Ш. Ә-ге сыйынып, жалбарыну
дәстүрі ... ... күні ... ... ... ... А.С.. Казахский героический эпос. М—Л.. 1945; Жирмунский В.М..
Тюркский героичесюій эпос. Л.. 1972;Диваев Ә.. ... А.. 1992; ... ... ... обрялы у казахов, А., 1992: Казак фольклорының
тарихилығы. А.. 1993.
Баба Түкті Шашты Әзіз мазары
БАБА ТҮКТІ ШАШТЫ ӘЗІЗ ...... ... ... ... ... а. маңындағы ашық жерде, су қоймасының қасында орналасқан. Шойтасы
іргетас ... ... ... қаланған. Қасбеттік композицияға
құрылған бір үйлі мазар. Төртқырлық жұмыр мойындыққа орнатылған ... ... ... тегіс, әшекейі жоқ таяыз әрі сүйір қуыс
жасалған ортасында кіре берісі бар, қос ... ... ... ... Ішкі құрылымында шаршы үйдің өзегі бойынша сүйір арқалар
салынған, күмбез осы арқаларға ... ... ... ... ... ... ... қаланған құлпытас орнатылған.
Бәйдібек
жатыр. Жер койнауынан ... кені ... ... құрылыс
материалдары барланған. Климаты континентті. Қантар айындағы жылдық орташа
темп-ра -4 — 6°С, ... ... 25 - 28°С. ... ... ... ... 250 -300 мм, ... өнірде 400-500 мм. Ауд. Аумағынан Шаян,
Арыстанды, Бөген, Боралдай, Бестоғай, Сасық-өзен ... және ... ... Бөген. Бала Бөген, Қошқарата, ... т.б. ағып ... Б. а. ... Шаян ... ... бөгеті салынған. Аудан жерінде
Арыстанды өз-нің бойында әйгілі Арыстанды — Қарабас желі соғады. Ауданның
батысындағы ... ашық сұр, сұр ... боз ... баялыш. бидайық,
күйреуік, шығысындағы таудың сұр-коңыр топырағында Қаратау жусаны, нарғия,
т.б. шөптесіндер мен бұта ... ... ... ... алма, өрік; өзен
бойларында тал, терек, жиде, ... ... ... ... ... арқар,
елік, қасқыр, жазығында қоян. қарсақ, саршұнақ; құстардан кекілік, бөдене,
көкек, т.б. ... Елді ... ... өз. ... ... ... орташа тығызд. 1 км: жерге 7,3 ... ... ... ...... (98,1%), ... (0,8%). т.б. 18 ... тұрады. Ірі елді мекендері: Шаян а. (8.6 мың ... ... ... (3,0), ... (2.7). ... (Таңатар) (2.0), Кеңестөбе
(1,8), т.б. ауылда-ры. А. ш. бағытында 1139 агроқұрылым, өндірісте 117 ӨК.
128 ЖШС, 975 ... ... ... Б. ... 2003 ж. егіс ... ... ... жетіп 20,7 мың сиыр. 248 мың бас кой мен ... 9,5 мың ... мың түйе ... Б. а-нда жалпы білім беретін 54 ... (30 ... ... 2 ... өнер. спорт, кәсіптік-тех. мектепте
Бәйдібек батырдың үшінші әйелі, Албан. Суан, Дулаттың анасы. Шын аты ... ... де ... ... ... аналық мейірін шашқан,
барынша кішіпейіл, алдағы күннің жайын ойлап, айтар сөзі ақиқатқа ... ... ... ... ... сол ... ... атын атамай, жаратылысынан бойы шағын болғандығына қарай "Домалақ
ана", "Домалақ ене" деп атап ... ... ... ерте-ақ танылған. Ел аузында ол кісі жөнінде
аңыз-әңгіме көп. Солардың бірі мынадай: ... ... ... ... ... ... түйесі. отар-отар қойы өрген. ... пен ... ... ... бай адам ... ... Алатау асып келген қалың
жау Қаратау жонын жайлап отырған Бәйдібектің ауылын шауып, сан мың ... ... ... ... ... ел ... ... болмаса керек.
Содан жау шапты деген хабарды естіп. ... ... ... үлкен әйелі Сары бәйбішеден туған алты ұлын ... ... ... ... ... ... ... жылқының иесі құла айғыр
қолда қалды. Амандық болса, алты ... ... ... ... ... бермей өзі
ауылға келеді. Жауды қума, азаматтар аман болсын, осы тілегімді беріңіз" —
деп өз отауының ... ... ... ... ... ... шу
асау айғырды көрсетіпті. Бірақ жауға кектенген батыр әйелінің тілін алмай,
жасағын бастап жүріп кетіпті. ... ... ... ... ... ... ұрыс ... Алайда жасанып келген жау аттанға ілесіп атқа қонған
аз жасаққа теңдік бермепті. Осы соғыста қаза ... алты ұлын ... ... кері ... ... алты күн ... ... тұрған құла
айғыр жер күңіренте дүлей күшпен кісінеді дейді. Сол күні кеш ... ... шаң ... ... Бәйдібектің қалың жылқысы көрінеді.
Ереуілдеп барып, кері қайтара алмаған жылқыны Домалақ ана ... ... ... ... алса ... ... әңгімелер көп-ак.
Домалак ана қос Бөгеннің сағасындағы бір жазыққа ... ... ... ... сол ... қазір бозарып сәулетті күмбез
көрінеді. Ол — Домалақ ана ... ... 1957 ж. ... ... ... ананың қасиетін қастерлеген ұрпағының ана бейітіне ағылған
ізі, барған жолы ескіріп көрген емес.
ДОМАЛАҚ АНА КЕСЕНЕСІ — ... ... ... ... ... өзнің аңғарында қазақ халқының абыз аналарының ... ... ... ана атанған Нұрила Мизамбекқызы зиратының басына
тұрғызылған. Кесене там ағаш 1456 ж. төрт ... ... ... етіп
қаланған. Д. а. к. бірнеше рет бұзылып, ... ... 20 ... ... ... ... ... алты нишалы болып келіп, ал күмбез
негізгі ғимараттын үстінде бол-
ЕЖЕЛГІ САЙРАМ ЕСКЕРТ-КІШТЕРІ — архитектуралық ескерткіштер. ... ... ... 12 км ... ... ... жағасында. Қазіргі Сайрам а-ның
орнында Оңт. Қазақстанның ортағасырлық ірі қалаларының бірі — ... осы ... ... ... ... дәл қай уақытта салынғаны
белгісіз. 8 ғ-дан бастап Исфиджаб Ұлы Жібек жолындағы сауда қаласы ... 12 ... ... Сайрам атауы тарихи деректерде жиі кездеседі. ... ... ... ... шаһы ... талқандады. 13 ғ-дың аяғында
қала қайта өркендеп, сауда-саттық, дипломатиялық ... ... 15 — 16 ... ... ... ... басында Ташкентті билеуші Тұрсын мен Е. х. арасында билік ... ... ... ... ... Е. х. Шығ. ... билеушісі
Абд әр-Рахымның ордасына кетеді. Кейбір зерттеулерде Е. х. Шығ. ... ... ... тілегі бойынша барған деп көрсетіледі. Абд әр-Рахым
ханның қызы Пад-шаһ аруға үйленеді. Абд әр-Ра-хым Е. х-ның ... ... ... ... ... ... қызын алады. Бұл кезде Шығ. ... ішкі ... ... ... өзара талас-тартыстар күшейген
елі. Е. х. Абл ... ... ... ... Шығ. Түркістандағы көптеген
қалаларлы қайтадан хан ... ... ... Шығ. Түркістан
хандығының Абд әр-Рахым хан ... ... ... Осы ... таласқан өз ағаларының құтын көріп, қашып жүрген Әбілғазы ... Е х-іы ... оның ... үш айда ... Шығ. ... ... ... Е. х. 1628 ж. Тұрсынды өлтіріп. ... ... ... ... өз қолына алып, бір орталыққа бағынған ірі мемлекет құрды.
Е. х. ойрат қалмақтарымен күресте ерлік пен ... ... ... бойлы ер Есім" атанады. Е. х-ның қалмақтар мен Тұрсынға қарсы
күресінде Қарасай, ... ... ... ... Маян-бай,
Жиембет, т.б. батырлар ерлігімен көзге түсті. Жиембеттің "Уа. Еңсегей бойлы
Ер Есім" деп басталатын жыры осы ... ... ... ... күресте
Е. х. Бат. Қазақстан жеріндегі ноғайлармен арадағы ... Е. х. ... ... ... күш салды. Е. х-ға арнап
қырғыз жеріндегі Кеңсай шатқалында ескерткіш салынса, Е. х. ... ... биге ... ... Е. х. ... ... Қазақ хандығының
әскери қуаты күшейіп, 300 — 400 ... ... атты ... ... ... Ал ... көрішлес үлкен мемлекеттер Иран 50 — 60 мын. ... 70 - 80 мың. ... ... ғана атты ... ... Е. х. ... ... Қазақ
хандығының ықпалын күшейту мақсатында Шығ. Түркістанмен саяси ... Ел ... ... мен ... туралы ережелер
жинағы — "Есім ханның ескі жолы" қазақ елінде 19 — 20 ... ... ... ... ... ... деректерінде Е. х-ның тұсында қазақ халқы
арасындағы жеті атаға дейін некеге тұрмау ... ... ... Е. х. ... ... ата ... ... шешуші мән берді.
Қазақ хандығының бірлігін нығайтып, шекарасын кенейтуте үлкен үлес қосты.
Е. х. Түркістанда ... ... ... ... ... ... по ... казахских ханств. А.-А., 1969; С у л т а н о ... ... ... ... в XV — XVII вв. ... этической и соци-
альной истории. М.. 1982: Уәлиханов Ш.. Шығ. жин.. 2-т.. А.. 1985; ... ... ... и ... XVII - XVIII вв.. А.-А.. 1991: ... ... тарихы (Палеоэтнологиялык зерттеу). А., 1996.
Л. Мырзахметов, С. Жолдасбайу.ш
ЕСІМ ХАН КЕСЕНЕСІ - Түркістан қ-нда 7 ... ... ... Қожа Ахмет Иасаи кесенесінің батыс мұнарасының оңт-не қарай 12 м
жерде орналасқан. Кесене Қазақ ханы Есім ... ... ... ... ... ... қалпында ғана сақталған. Ол 18 ғ-дың
аяғы мен 19 ғ-дың басында қираса ... ... ... кірпіштен
төртбұрышты (9x9) етіліп өрілген. Негізгі қасбеті портал
ЖАНЫС БАБА КЕСЕНЕСІ -сәулет өнері ... ... ... ... ... ... шыққан шешен, талантты қолбасшы және ел
басқарған көсем Жаныс бабанын ... ... 2004 ж. ... ... ... ... "Жаныс бабаның ақжал арыстандары болған"
деген ел аузындағы аңызға сәйкес, кесененің кіре берісіне қоладан ... қос ... ... ... ... табанынан ұшар басына
дейінгі биіктігі — 27 м. шаңырақтағы күмбезінің шеңбері — 9 м. ... ... баба тәу ... ... ... ... ... Қас бетінде "'Жаныс баба" деген жазу және ... ... ішкі жағы ... ... ... қанатты) болып салынған. Бұл ... ... ... болғанын меңзейді және әр ... сол ... ... ... - ... ... ... қаласынан Қожа Ахмет Иасауи
кесенесінен оңт-ке таман 160 м жерде, қылуетпен ... ... Ол ... ... ... ... және ... жақ қасбеттерімен ... бар ... Шикі ... ... ... ішкі ... ... сыланған. Шатыры жайпақ, топырақпен жабылған. Бөлме ... ... ... ... және ... ... 8 қырлы діңгекке
тірелетін сәндік арқалық көрік береді. Діңгек пен төбесі қоңыр-қошқыл
түспен ... ... ... бар орамды әшекей жапсырмалар ... ... ... ... ... қалған. Мешіт
бөлмесіндегі бұйымдар жоғалып кеткен. Бастырмадағы 4 ... ... ... ... бар анар шоғы бейнеленген көгілдір ... ... ... ... 4 м-ге жуық, есік-терезелері үлкен, едені ағаш.
Жиектемелері мен қабырғаларындағы бедерлер мешіттің қаладағы елеулі құрылыс
болғанын анықтайды. 1980 ж. ... үйі ... ... ... АТА ...... 14 — 15 ... тұрғызылған архит. ескерт-
кіш. Түркістан қ-нан оңт. шығысқа қарай 30 км жерде. 1968 ж. ... ... ғыл. ... ... Ж. а. е-нін сырт пішіні
шаршыланып (2.19x12.8 м) ... ... ... ... қалған кіші
күмбездін биікт. 9.8 м). Ж. а. е. шағын мазар мен ... ... ... үйі (9,2x9,2 м) ... Құрылыс ісіне күйдірілген қызыл ... ... ... Ж. а. ... ... бедерлеп түсірген қару-
жарақ суреттері бар құлпытас табылды.
ЖҮСІПБЕК ... ... қожа (1857, ... ауд. ... ... ... Шыңжан өлкесі. Іле Қазақ-автономиялы ауд Шиеліозек а.) — ... ... ауыз ... ... ... ... жыршы. Ауыл
молдасынан оқып, кейін медреседе білімін жетілдірген. Араб, парсы, шағатай,
түрік тілдерін толық меңгерген. Оқуын аяқтаған соң ... ... ... ел ... Сыр сүлейлері мен Қаратау шайырларымен. ... ... ... ... Олардың шығармаларын жазып алып,
ел ішінде насихаттаған. Шығыс ... ... ақын ... ... ... туындыларын оқыған. Фирдоуси. Хафиз. Жәми, Физули,
Науаи жырларымен жете танысқан. Ол XIX ... ... ... ... Уфа, Ташкент баспаханаларында қазақ ауыз ... ... ... ... бастыру ісін қолға алады.
"ҚызЖібек" (1900. 1903. 1905. 1908, 1909, 1910, 1911). ... - ... 1901. 1913, 1916), ... кыз бен ... ... айтысы" (1898. 1900,
1901, 1902, 1907). "Алпамыс" (1899), ... (1903), ... ... асыл ... мен "Сал-сал", "Зарқұм". «Жүсіп-Зылиха»,
"Мұңлық-Зарлық", "Шәкір-Шәкірат". т.б. ... ... ... ... ... ... рет ... шықты. "Мын бір түн". "'Кербаланың
шөлі", "Тотының ... ... ... қыз", ... Жомарт", т.б.
аңыздардын мазмұнын өз бетінше жырлады. Ж. ... ... ... да ... ... ... өнері ескерткіші. Мешітті 19 ғ-дың соңы мен 20 ... ... Мәді ... ... ... қаласыңда 30 жылдан аса діни сабақ
алып, ишан ... ... атты ... ... ... Мұнда
алғашқы кезден-ақ заманына лайық діни, қоғамдық, мәдени іс ... Апта ... жұрт ... ... Мерекелерде күрес, бәйге
сияқты ұлттық ойындар ... ... ... ... ... ... ... жергілікті рудың атымен "Аққойлы
медресесі" делінді. Кезінде халық ақыны Нұралы ... ... ... ... ... алғандықтан. "Аққойлы мешіті" біраз уақыт "Ақын мешіті"
атанды. Ишанбазар тарихи-сәулет ескерткішінің уз. — 34, ені - 20. ... ... м. ... ... тік ... ... шаршы кірпіштер
қолданылған. Ол төрт күмбезден тұратын ғимарат Иран. Орта Азия сәулет өнері
үлгісімен ... ... ... ... ... ... ... оқылатын болған. 20 ғ-дың 40-жылдары орт. күмбез басындағы ... ... алып ... сон ... ... ... ... Қасбеттегі
күмбезлер тобы да жапырылған, бұйір тұстағы ... ... ... дәл ... бес ... ... ... бітімі-тең шаршы.
Күмбездердің астыңғы жағынан сегіз қырлы арықшалар ... ... тік ... жінішке сызықтармен ... ... ... ... ... ... ... туындысын зерттеушілер қатарында ғалым Г.М. Камалова, жазушы
З.Кыстаубайұлы бар. ... ... ... ... ... ғимарат кейіннен тауық қораға, шошқа қораға, тынайтқыш қоймасына
айналды. ... ... өнер ... ... ... ... бірі болып ауыл мұғалімі К.Еттайұлы қолға алды. Әуесқой
өлкетанушы өз ... ... ... күш біріктіріп,
ғимаратты сым ... ... ... ... ... ... орынға айналдырды. Ишанбазар мешітінің ғимаратын қайта қалпына
келтіру қажеттігі жөніндегі мақалалар 1968 жылдан ... әр ... ... көре ... ... ... партия комитетінің бірінші
хатшысы Ж.Қожабаев. халық депутаттары аудандық кенесі атқару к-тің төрағасы
С.Әлібеков, ... ... ... ... Т.Балабеков, аудандық
мәдениет бөлімінің меңгерушісі С.Әубәкіров, т.б. азаматтардың қолдауымен
1986 ж. ... ... ... ... ... жобасы жасалып,
жергілікті ... 1 ... 272 млн сом ... ... ... ... телім бастығы Б.Ташқараев бастаған топ жөндеу
жұмысына 1989 ж. кірісті. ... ... ... ... ... 2001 ж. өз ... ... қ.-нан ұсталар мен ... ... ... іс ... К.Р ... 2004 ... 12 ақпандағы
№171 қаулысымен респ. бюджеттен И. м ғимаратын ... ... 16 ... ... ... ... ... Ә.Халіуаев бастаған топ жүргізді.
ИШАНОВ Хусайын Сахуба-лиұлы (1901 ж. т., Батыс Қазақстан обл.) — ... 1942 — 44 ж. ... ... Оңт. ... ... ... ... 2 кластық орман ... ... ... ... ... бітірген. 1925 — 30 ж. Бат. Қазақстан обл-ның
уездік милиция басқармасының бастығы, тергеуші, халық соты. 1932 — 37 ... ... обл. аул. ... ... бастығы, 1934 — 39 ж. Солт.
Қазақстан обл. милиция басқармасы ... ... ... ... ... ... 1939 — 41 ж. Алматы қ-ның Ішкі істер а-дық комиссариаты
обл. милиция басқармасының саяси бөлімі бастығының ... ... ... басқармасының бастығы. 1941 -42 ж. Қазақ КСР ішкі ... ... ... Оңт. Қазақстан обл. басқармасы бастығының
орынбасары ... ... ... - 19 ғ-да ... ... ... Кентау аудндағы Ишкент
қ-ның аумағында орналасқан. Арқалықты ара ... бар ... ... ... ... бір ... айваны
ЫСҚАҚ АТА МАЗАРЫ
медалімен, ҚР Қазығұрт ауд. ... ... ... ... ... ... ... Тұрбат а-ндағы зираттың солт.
бөлігінде биік мойындыққа орнатылып, шатырмен жабылған порталды-күмбезді
құрылыс. ... бір ... ... ... ... ... ... архит. шешімі Ысмайыл ата ... ... ... ... ... бойынша, бұл мазарда жергілікті діни қауымның
пірі Ысқақ ата ... АТА ... ... - ... сәулет өнері ескерткіші
(11 — 19 ғ-лар). Қазығұрт ауд. Тұрбат а-нда ... ... ... ауданы
қоршай шеңберлене бытырай орналасқан ... ... ... ... ... ... ... зираттар басқан, мешіттің алдында
гүлзар, жеміс ағаштары мен жүзім ... бақ бар. ... ... ... қоршаулы болған. Бүгінде бұл қоршаудан архит. ... ... ... ғана ... ... аула ... ... безендірілген, тор тәрізді қасбеттері порталдар түрінде аула
жаққа қаратылған. Жергілікті ... ... ... ... ... ... жабындылар ескерткішке ерекше сән беріп тұр.
Ғимараттың ... ... үш ... ... ... ... салу
бірқатар құрылысқа тән ерекшелік болған. Кешеннің кейбір құрылыстарын
өрлеуде ... ... ... ... ... геометриялық және
эпиграфиялық оюлар түрікдегі полихромды нақыш бөліктері сақталған. ... күйі өте ... ... ... ... құлап түскен;
мазарлардың кейбіреуі мүлде қирап қалған, ... ... ... ... кезде бұл құрылыстарды сақтап қалуға бағытталған шаралар
жүзеге асырылуда: шілдехана қалпына келтірілген.

Пән: Туризм
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан территориясындағы тарихи-мәдени ескерткіштер63 бет
Туризмдегі қызмет көрсету мәдениеті ( тур. фирма мысалында)62 бет
Оңтүстік өңіріндегі тарихи ескерткіштер6 бет
Тарихи-мәдени ескерткіштерді сыныптан тыс тәрбие жұмыстарында пайдалану арқылы оқушыларға ұлттық тәрбие беру жолдары5 бет
Туристік аудандардың қалыптасуының алғы шарттары. аумаққа рекреациялық баға берудің әдістемесі4 бет
Қазақстандағы ежелгі сәулет өнерінің дамуы26 бет
"Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері"3 бет
"Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері."6 бет
XX ғасырдағы Қазақстандағы археологиялық ескерткіштердің зерттелуі мен қазба жұмыстары55 бет
Алматы қаласы мемлекеттік сәулет-құрылысы80 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь