КСРО - дағы экономикалық саяси дағдарыс (ХХ ғасырдың 90 жылдары)

1990 жылы КСРО-ның орасан зор кеңістігінде экономикалық дағдарыс бодды. КПСС басшылары басқаруға қабілет-сіздігін көрсетті. Орталықтың іс-қимылы белең алып келе жатқан әрі алдарында кедейлік пен ең қажет тауарлардың,
Қазақ ССР-нің "Қазақ ССР Президенті қызметін тағайыңцаужәне Қазақ ССР Констшуциясына (Негізгі Заңына) өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" Заңына сөйкес Қазақстанда президенттік институтының іргесі қаланды.
Қазақстан Конституциясы Қазақ Советтік Социалистік Республикасының Басшысы алты жыл мерзімге сайланып Қазақ ССР-інің Президенті болып табылады деп жария етті. Мемлекет басшысы республика аумағында азаматгардың қүқықтары мен бостандықтарын, Қазақ ССР-інің Конститу-циясы мен заңдарын сақтаудың кепілі болып табылды, республиканың егемендігін, қауіпсіздігін, аумақтық түтасты-ғын қорғау жөнінде қажетті шаралар қабылдады, Қазақстан атынан ел ішінде және халықаралык қатынастарда, сондай-ақ КСРО Федерация Кеңесінде өкілдік етті.
Конституцияға сәйкес Қазақ ССР Президенті Резиденция-сының орналасатьш жері мемлекет астанасы — Алматы қаласы болып айқындалды.
Президент сайлауы Қазақ ССР-інің "Қазақ КСР Президентін сайлау туралы" Заңының негізінде жүзеге асырылды.
Мемлекет басшысы жоғары қызметке сайланысымен реформаланып отырған КСР Одағының шеңберінде Қазақстанның саяси және экономикалық дербестігін нығайтуға бағытталған белсенді қадамдарды қолға алды және сонымен бірге халықтар арасында қалыптасқан әлеуметтік-экономикалық және тарихи байланыстардың ыдырауына жол бермеу үшін ерік-жігер мен табандылық танытты.
Егемендік жарияланғаннан кейін Мемлекет басшысы бірінші кезекке елдің мемлекетгік басқару оргаңдарын нығайту жөніндегі шараларды қолға алды.
1990 жылғы 20 қарашада Қазақстан Президенті "Қазақ ССР-індегі мемлекеттік билік пен басқару құрылымын жетілдіру және Конституцияға (Негізгі Заңға) өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" Заңға қол қойды, оған сәйкес Қазақ ССР-інің Президенті жоғары атқару және өкім жасау билігінің басшысы болып табылады деп белгіленді; ел вице-президенті қызметі тағайындалды. Министрлер Кеңесі таратылып, Қазақстанның Министрлер Кабинеті құрылды.
        
        1 Қазақстан - тәуелсіз  егеменді мемелекет
Жоспар
1. КСРО - дағы ... ... ... (ХХ ... 90 ... ... ... мемемлекеттік тәуелсіздігі туралы ... ҚР – ның Ішкі ... ... ... мақсаттары.
1990 жылы КСРО-ның орасан зор кеңістігінде экономикалық ... КПСС ... ... ... ... ... іс-
қимылы белең алып келе жатқан әрі алдарында ... пен ең ... ... ... ССР ... қызметін тағайыңцаужәне Қазақ ССР
Констшуциясына (Негізгі ... ... мен ... ... ... ... Қазақстанда президенттік институтының іргесі қаланды.
Қазақстан Конституциясы Қазақ Советтік Социалистік Республикасының Басшысы
алты жыл мерзімге сайланып Қазақ ... ... ... ... ... ... ... басшысы республика аумағында азаматгардың қүқықтары
мен бостандықтарын, Қазақ ССР-інің Конститу-циясы мен заңдарын сақтаудың
кепілі ... ... ... егемендігін, қауіпсіздігін, аумақтық
түтасты-ғын қорғау жөнінде қажетті шаралар қабылдады, Қазақстан атынан ... және ... ... сондай-ақ КСРО Федерация Кеңесінде
өкілдік етті.
Конституцияға сәйкес Қазақ ССР ... ... жері ... ... — Алматы қаласы болып айқындалды.
Президент сайлауы Қазақ ... ... КСР ... ... ... ... жүзеге асырылды.
Мемлекет басшысы жоғары қызметке сайланысымен реформаланып отырған
КСР ... ... ... ... және ... ... ... белсенді қадамдарды қолға алды және сонымен бірге
халықтар арасында қалыптасқан ... және ... ... жол ... үшін ерік-жігер мен табандылық танытты.
Егемендік жарияланғаннан кейін Мемлекет басшысы бірінші кезекке ... ... ... ... ... шараларды қолға алды.
1990 жылғы 20 қарашада Қазақстан Президенті "Қазақ ... ... пен ... ... ... және ... ... өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" Заңға қол ... ... ... ССР-інің Президенті жоғары атқару және өкім жасау
билігінің басшысы болып табылады деп ... ел ... ... ... ... ... ... Министрлер Кабинеті
құрылды. Жаңа заңмен ... және ... ... ... ... мен елдің Министрлер Кеңесі аппараттарын
Қазақ ССР ... мен ... ... ... ... орын ... Ел ... жанынан консультативтік кеңесші орган —
Республика Кеңесі құрылды.
Жаңа Одақтық шартты ... ... оған қол ... ... ... бас ... 1991 ... 21 қазан оқиғаларынан кейін
күйреген КСР Одағының ыдырауын растайтын ... ... ... ... ... шеруі" жене жаңа одақтық шарттың мазмүны
жөнінде республикалар арасында бірыңғай көзқарастың ... ... ... 25 ... ... ... бастамашылығымен елдің жоғары ... ... ... ... ... егемендігі туралы декларацияны
қабылдады, онда былай делінген:
1. Қазақ Советтік Социалистік Республикасы — ... ... ол ... ... ... ... ... түрде бірігеді және
олармен өзара қарым-қатынастарын шарттық негізде құрады.
Қазақ ССР-і Одақтан еркін шығу правосын өзінде сақтап қалды.
2. Қазақ ССР-і ... ... ... ... және нығайту жөнінде
шаралар қолданады сонымен 25 қазан Республика күні болып жарияланды.
Ресейде қалыптасқан ... ... ... ... да ... ықпал етті. Нақ осы кезде КСРО-да қалыптасқан шекараларды қайта
қарау мәселесі ... ... алға ... ... ... ... ... қадамдары мен принципі көзқарасының арқасында
өз елінде, Ресейде ұлттық негізде туындаған шиеленістің бетін қайтарудың
ұлтаралық және ... ... ... сәті ... жылы 24 қарашада Қазақ Советтік ... ... ... ... ... ... ... арасында болашақ екі
республиканың қарым-қатынасы туралы шарт жасалды.
Шартта: Қазақ Советік Социалистік Республикасы мен Россия ... ... ... ... әрі олар Шарт ... ... деп аталатын болды,
- Қазақ Советтік Социалистік Республикасының мемлекеттік егенмендігі туралы
Декларация мен ... ... ... Социалистік Республикасының
мемлекеттік егемендігі туралы Декларацияны негізге ала ... ... мен ... ... ... ... сан ... қалыптасқан дәстүрлерін, тығыз экономикалық және ... ... ... ... Қазақ ССР-і мен РСФСР-де демократиялық праволық мемлекеттер орнату
мақсатын көздей ... ... ... ... ... ... ... ішкі
істерге араласпау, территориялық тұтастықты құрметтеу, күш ... ... ... ... қолданудан бас тарту, даулы проблемаларды
халықаралық правоның жалпы жұрт ... ... ... келісу
құраддарымен реттеу негізіңде дамытуды көздей отырып;
— өздерінің арасындағы достық, тату ... және ... ... қатынастарын одан әрі дамыту мен нығайту екі мемлекет
халықтарының ... ... ... сай ... және ... ... ісіне қызмет етеді деп санай отырып;
— егеменді мемлекеттер одағы негізінде ССРО-ның ... ... ... ... ала ... ... ... Ұйымы Жарғысының, Хельсинки Қорытынды актісінің және
Европадағы қауіпсіздік пен ... ... ... ... да
құжаттарының мақсаттары мен принциптеріне өзінің адалдығын қуаттай келіп:
— адам праволары туралы жалпы жұрт ... ... ... міңдеттене отырып, мына төмендегілер жөнінде уағдаласты:
1-бап
Шарт жасушы мәртебелі ... ... ... ... ... ... жақтың мемлекеттік егемендігіне нұқсан келтіруі мүмкін
әрекеттерден тартынуға міндеттенеді.
2-бап
Шарт ... ... ... өз ... олардың ұлтына немесе басқа
да айырмашылықтарына қарамастан, тең праволар мен бостандықтар кепілдігін
береді.
Шарт жасаушы мәртебелі жақтар ... және ... ... ... ... ... тұратын ССРО азаматтарына екі
жақ азаматтық туралы заңдар қабылдағаннан ... олар өз ... ... ... ... правосына кепілдік береді.
көрсетті және осы орайда ... ... ... Компартиясын СОКП
құрылымынан шығара отырып, дәл саяси ... ... ал ... ... ... мүлде бас тартты.
Сонымен қорыта келгенде 1990 жылғы 24 сәуірде — Нұрсұлтан ... ... ... ... байланысты мемлекет тарихында
өшпес маңызға ие акт жүзеге асты.
Қазақстан қоғамының ... ... ... ... ... және ... ... еңсеру үшін топтастыру мақсатында,
елдің күллі халқының ... алу, ... ... ... әрі ... үшін Мемлекет басшысы Қазақстан ... ... етіп ... ... адал әрі ... саяси шешім қабылдады.
1991 жылғы 16 қазанда Мемлекет басшысы Қазақ ССР-і Президентін ... ... қол ... Нақ осы кезде Қазақстан Магниткасының металлургтері
Н.Ә. Назарбаевты ... ... ... ... ... етіп ұсынды.
1. Қазақстан Республикасының конституциясы және елдегі құқықтық
реформалар.
Жоспар
1. Қазақстан Республикасының ... ... ҚР – ғы ... ... жылғы 1 желтоқсанда шиеленісті сайлау алдындағы күрес нәтижелері
қорытындыланғаннан кейін Н.Ә.Назарбаев ... ... ... 98 ... ... ... ... бүкіл халық
сайлаған тұңғыш Президент болды.
Мемлекет басшысының алғашқы аса ... ... бірі ... ... ... ... ... Республикасының
атауын өзгерту туралы", Қазақстан Республикасын әлемге ... ... ... ... 10 ... қол ... болып табылды.
1991 жылғы 16 желтоқсанда "Қазақстан Республикасының мемлекеттік
тәуелсіздігі ... ... ... ... ... қол ... және жаңа тәуелсіз мемлекеттің шынайы егемендігін
жариялаудың Қазақстан халықтары үшін өмірнің маңызы болды. Ол ... ... ... ... ... ... еркін
білдіре отырып, Адам құқыларының жалпыға ... ... ... ... жұрт ... өзге де нормаларында баянды етілген
жеке адамның құқүлары мен ... ... ... ... ... ... ... құқын растай отырып, азаматтық қоғам және
құқылық ... ... бел ... ... ала ... ... ... саясат жүргізе отырып, ядролық қаруды таратпау
принципі мен қарусыздану процесіне ... ... ... ... ... ... салтанатты түрде жариялайды.
1-бап. Қазақстан Республикасы — тәуелсіз, демократиялық және құқылық
мемлекет. Ол өз ... ... ... ... ... ... ... сыртқы саясатын дербес белгілеп жүргізеді.
2-бап. Қазақстан ... ... ... ... ... қүқық принциптері бойынша құрады.
3-бап. Өзінің мемлекеттік тәуелсіздігін басқа мемлекеттер тануы ... ... ... ... ... бүкіл территориясында Қазақстан
Республикасының ... мен ... ... ол ... халықаралық
құқық нормалары қолданылады.
5-бап. Қазақстан Республикасының территориясы қазіргі шекараларында
біртұтас, бөлінбейтін және қол ... ... ... ... табылады.
2. Өтпелі кезеңдегі Қазақстанның Конституциясы және елдегі
құқықтық ... Елде ... ... жүзеге асыру мен жаңа зандар
базасын жасаудың басты нүктесі 1993 жылғы 28 қаңтарда өтпелі кезең
кезіндегі Қазақстан Конституциясын қабылдау болды.
Уақыт және ... ... екі ... ... ... билік
органдарын кеңестік принциптер бойынша құрудың күні өткендігін өрі бойында
бұған жатқан егіс қаупі барын айқын керсетті.
Осы кезеңде ... ... ... ... ... саяси қадамдар
"Ресей синдромын" болдырмауға ... ... ... ... және
атқарушы органдарын реформалау, орталық мемлекеттік жене жергілікті
органдар өкілеттіктерін бөлу, ... ... ... ... ... көнерген көбесін сөгу — осының куөсі. 1993 жылғы 10 желтоқсанда
"Қазақстан ... ... мен ... әкімдерге уақытша
қосымша өкілеттіктер беру ... ... ... ... Алайда бұл да, дүниенің тез өзгеріп жатқан жағдайларына
жеткіліксіз болып шықты.
Қазақстан ... ...... ... ... қалап отырған түңғыш Ата Заңы.
Бұл жағдайдың ұлттар арасына ірікті салушыларға ... ... ... ... ... ... ... орыс тілін де ресми тіл
ретінде баянды еткенді қалаған, талап еткен. Ал осы көзқарас жеңе ... тілі ... күш ала ... ... белшесінен батып, біржолата
күйреу жолына түсер еді. Сөз жоқ, ... тіл ... ... ... қаз ... ... алмайды. Тілімізді жоғары деңгейге көтеру
үшін, шын ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бағдарлама жасап оны жүзеге асыруға ұлт жанды ... ... ... қосу ... ... органдарының ресми тілі — қазақ ... ... іс ... бірден қазақ тіліне көшіру асыра сілтеушілік ... ... ... ... ... ... орын алып орыс ... азаматгардың наразьшығын туғызуға себеп болып отырғаны да рас.
"Басқа пәле ... ... тіл ... ... ... ... арасыңда қайшылықтар тууының негізгі бір ... Осы ... ... ... ... орыс тілінің үстем болып
келгенін ескере отырып, Конституция орыс тілін ұлтаралық қарым-қатынас тілі
деп белгіледі. Ата Заң ... ... да, ... ... ... жүрген пікірлерге қарағанда, кейбір қазақ ... бұл ... ... ... ... осы ... қазак тілінің
мемлекеттігін жоққа шығарады мыс. Әрине, мұндай қауіп бар. ... ... оны ... тіл ... ... ... ... болды. Жоғарғы Кеңестін, сессиясында Конституцияның жобасы
бойынша 110 депутат ... ... 108-і тек тіл ... ... тығырыққа тірелгендей болды. Ақырында депутаттар бір мәселеге келді.
Ол келісім өтпелі ... ... ... ... Онда ... ... тілді еркін және тегін оқып-үйрену үшін жағдай жасалып,
осы кезенде Қазақстан ... іс ... және орыс ... ... Есте ... бір жәйт — ана тілінің мемлекеттік тіл
болып танылуы қазақтың ербір азаматына үлкен ... ... ... ... ... кең қолдану үшін өзіміз жетік білуіміз керек.
Төртіншіден, Қазақ мемлекетінің жері тұтас, ол ... және ... ... болмайды деп жазылған конституциялық құрылыс негіздерінде
Қазақстан үшін бұл ете ... ... ... ... кең ... көз ... ... М.Горбачевтің ұялмай-қызармай, Қазақ
Республикасының бес облысы Ресейдің жері деп, екі ... ... ... болғаны белгілі. Осындай ұшқары пікірді демеушілер біздің елімізде
де бар. Олар ауық-ауық өз дауыстарын ... ... ... ... ... баянды етіп, осындай әрекеттерге қарсы
бұзылмас қорған қойған ... ... ... ... ... тағы бір ... бар. 129-бапқа сәйкес, ... ... ... ... ... ... депутаттары жалпы
санының кемінде төрттен үші жақтап дауыс ... ғана ... ... ... ... ... мәселесі кеңес заманындағыдай бір
басшының айта салуымен шешілмейді. Оны өзгерту үшін ... ... кем ... 75 ... дауыс беруі қажет. Бұл — жердің
тағдырын шешу мәселесін ... ... ... өз ... берудеген сөз.
Бесіншіден, Конституция тәуелсіздік жағдайда ұлтымыздың сана-сезімін
қалыптасуының ерекшеліктерін ... ... ... ... қажет
саяси-құқықтық алғышарттар жасап отыр. Қазақ елін отарлап, халқымызды ... өз ... ... салған патша үкіметі қазақ-орыс әскеріне сүйеніп,
оларға ең құнарлы жерлерді тартып алып беріп еді. ... - ... ... ... ... ... ... жадында
көп уақытқа дейін сақталар. Міне, солардың "тарихи қызметтерін" аңсаушылар,
олардың әдеттерін жаңғыртуға тырысушылар ... де жоқ ... ... ... отырып, ондай пыйғылдағы ұйымдарға және өрекеттерге тыйым
салды Конституцияның 55-бабы ... ... ... іс ... асыратын, конституциялық құрылысты күш қолданып кұлатуға
шақыратын, республиканың ... ... қол ... ... құрылуына және олардың қызметіне тыйым салады. Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... ... ... жасырын қоғамдар мен бірлестіктер
құруға болмайды.
Алтыншыдан, Конституцияның тағы бір ... ... ... ... ... ... ежелден қалыптасқан көзқарасын
ескеруі болып табылады. Қазақтарда бұрыннан жерге ... ... ... ... ... дөуірде жердің, табиғатгың қасиетін
бағаламау кең өріс ... ... ... кошу ... бірі ... ... ... Бірақ өзін мекендеген халықпен бірге зардап
шеккен, астан-кестеңі ... ... ... өтпелі кезеңде жекеменшікке
беру проблеманы шеше алмайды. Қисапсыз шығынды қажет ететін жерді қалпына
келтіру, игеру ... тек ... ... ... ... ... жер, оның ... су, жабайы өсімдіктер мен жануарлар
дүниесі, басқа да табиғи байлық тек мемлекеттің меншігінде болады. Рас, осы
байлықтар ... да ... ... ... ғой, ... ... пайдамыз
кәні? деген сұрақ тууы да мүмкін. Үміттің ақталатынына бірақ кепілдік бар,
ол мемлекетіміз ... ... онда ... ... ... өздерінің халық алдыңцағы, тарих алдындағы жауапкершілігін
сезінуі. Әрине, ... ... ... пайда болмайды, оны ... ... ... ... етіп қою ... Мемлекет қызметі туралы
заң дайындап, қызметке шыққан тегіне, туған жеріне ... ... ... қабілетіне, жауапкершілікті сезінуіне қарап кадр іріктеуді әдетке
айналдырған жөн.
Жетінші ұлттық мемлекет қасиетінің тағы бір ... ... ... ... ... ... жерінен кеткен қандастарымызға
қамқорлық жасаудың ... ... ... ... кездерді
айтпағанда, жиырмасыншы ғысырдың өзінде қазақтар бірнеше рет ... ... ... ... осы ... дейін ботадай
боздап шет елдерде емір сүріп жатыр. Аты Заңның ... ... ... ... ... азаматтарымыздың, сондай-ақ басқа
мемлекеттерде тұратын казақтардың егер өздері ... ... ... келмесе, басқа мемлекеттің азаматтығымен қатар Қазақстанның
азаматы болу құқығы танылды. Қазір мыңдаған ... ... ... ... ... Оларға қажетті жағдайлар жасау, қамқорлыққа бөлеу
біздің елемізді танытады, ... ... мен ... ... ... ... табылады.
Осы айтжағандардан туындайтын қорытынды 1993 жылғы Конституция
Қазақстан Республикасының ұлттық мемлекет ... ... ... ... ... ... де, ... да қамқорлық жасайтынын дүниежүзіне паш
етті. Сонымен бірге, ұлтына қарамай барлық азаматтардың құқықтық ... ету ... ... ... 6-бабында "Тарихи тағдыр
ортақтастығы қазақ ұлтымен бірікгірген республиканың барлық ұлттарының
азаматтары Қазақстанның біртұтас халқын ... ... Бұл құр ... ... ... ... аяғын құшып жүрмеуі үшін ... ... ... ... ... белгілі шарттар болуы керек. Ол Ата
Заңда толығымен ескерілген. ... ... ... ... да ... ... сақтауға кепілдік беріледі, олардың еркін дамуына
қамқорлық жасалады. Конституцияда ... ... ... қоғам мен
құқықты мемлекет құруға бекем бел байлап, азаматтық татулық пен ұлтаралық
келісімді, өзіміз үшін және өз ... үшін ... ... ... ... мақсат — барлық ұлт өкілдерінің мүддесін қорғайтын ... ... ... ... ... ... ... үстемдік құруына қол жеткізу. Осы тұрғыдан алғаңда Жоғарғы Кеңестің
жаңа ... ... ... ... ... ... едік. Бірақ сол жылдары қабылданған сапасыз заң жалпы заң атаулының
беделін түсіреді, адамдардың құқықтық санасына нұқсан ... бір ... ... ... ... ... өзінің "Ғасырлар
тоғысында" атты кітабында: "Бөлу, ... ... ... ... ... ... ... билікке итере салу ... ... ... ... ... ... орындалмайтын әлеуметтік
бағдарламалар туралы популистік ... ... ал ... жоқ-жітікті
бюджет жағдайында орындалмауының жауапкершілігін атқарушы ... ... ... ... ... ... ... депутаттардың, қоғамның
қатал сынына ұшырады. Ал, парламенттер бүндай жағдайда ... ... ... ... ... ... сиыспайтын қайшылықтарға
үшырай бастады. Ақырында, жаңарту ... күні ... ... ... қалды. Оқиғалардың даму барысы ... ... ... ... ... ... өрбітті" деді.
Сонымен 1994 жылғы 7 наурызда ... ... ... ... ... даму ... ... барабар оңтайласуға дайын болмай
шықты. Дауыстарды санау түрғысында ... ... ... ... 1995 ... 10 наурыздағы шешімін заңсыз деп таныды.
Қазақстан Республикасы халық ... ... ... ... ... тоқтату туралы заң қабылданды.
1995 жылғы 25 наурызда қоғамның бірлігін сақтау мен елдегі саяси ... ... ... ... жол ... ... елдің
барлық ұлттары мен халықтарының мүдделерін зерделеу мен ... алу, ... ... және тең құқықты даму үшін 1994 жылы Мемлекет басшысының
бастамасымен құрылған ... ... ...... Халықтарының
ассамблеясы Қазақстан Республикасы Президентінің өкілеттігін 2000 ... ... ... ... жөнінде республикалық ... ... ... ... ... аталған ұсыныспен Мемлекет басшысына
өтініш білдірді.
Қалыптасқан ахуалды негізге ала ... ... ... ... ... ... шаралар қолдануын талап еткен ел тұрғындарының
күллі әлеуметтік топтарының ... ... ... ... ... ... орай референдум өткізуге шешім қабылдады.
1995 жылғы 29 сәуірде өткізілген референдум ... ... ... өкілдігінің мерзімін ұзартуды жақтап сайлаушылардың
95,46 пайызы дауыс берді және Н.Ә.Назарбаевтың реформашыл жолын бүкіл ... ... ... ... ... ... ... қызметі әдеттегіден әлдеқайда қауырт та ауқымды
еді. ... ... ... ... ... жауапкершілік жүгін батыл
түрде өзі ... ... жаңа әрі ... ... база жасау
жолымен экономиканы жандандыруға бағытталған 511 ... ... оның ... заң күші бар еді. Дәл осы ... реформаны жалғастыру үшін өмірлік
қажеттіліктен туындаған "Жер туралы", "Мұнай туралы", "Ұлттық банктуралы",
"Акциздер туралы", "Банкроттық ... және ... ... ... ... ... Республикасындағы сайлау туралы", "Қазақстан
Республикасының Президенті туралы", "Қазақстан Республикасының Парламенті
және оның депутаттарының ... ... ... ... ... ... референдум туралы", "Қазақстан
Республикасындағы шет ел ... ... ... ... ... ... Республикасының соттары және судьяларының
мәртебесі туралы", "Қазақстан Республикасының ... ... ... ұлттық қауіпсіздік органдары туралы"
Қазақстандағы экономикалық, әлеуметтік, саяси дамудың құқықтық ... жылы жаңа ... ... ... және ... үшін Қазақстан Республикасы
Президентінің басшылығымен және ... ... ... ... ... ... ... республикалық референдумның маңызы аса
зор болды. Жаңа Конституцияны қабылдауды білдірген 1995 ... 30 ... оң ... ... 89 ... ... дауыс
берген) таңдаған жолдың дұрыстығын тағы да дәлелдеп берді.
Президенттің Қазақстан Республикасының егемендігін жариялауымен бірге
аумақтық ... ... мен ... ... ... ... етудің
неғұрлым өткір мәселелері де шешімін тапты. Жаңа Конституцияның қабыддануы
Президенттік басқару нысанының ауқымында Мемлекет ... ... ... ... ... Қазақстан жағдайында мемлекеттік ... ... ... ... қамтамасыз етуге, коғамды ойдағыдай
және ... ... ... ... ... ... ... жіктеліс жүріп жатқан кезде көп ұлтты өрі көп дінді қоғамда
азаматтық ... ... ... және ... ... ... сынды тұлғаның болуы өмірлік мәнді мәселеге айналады. Ол
сонымен қатар өкіметтің өзін ... ... ... ... ... де ... құралы болды.
4. Қазақстан Республиксының инвестициялық саясат
Жоспар
1. Қазақсстан ... ... Шет ... ... мен ... ... ішкі ... дамуы.
Қазақстан қазыналы ел
Минералдық қазба байлықтар қорынан дүниежузіндеі і 170-тен ... ... ... ... орпы ... — 1 орын
хромит — 2 орын
фосфор — 2 орын
марганец — 3 орын
уран — 3 орын
қорғасын — 4 орын
молибден — 4 ... — 5 ... — 6 ... — 7 орын
темір рудасы — 8 орын (371 жылға жетеді)
көмір — 9 ... — 10 ... — 12 орын (81 ... ... — 7 орын)
Қазақстан жерінің көлемі жағынан өлемде 9-орым, халқының саны жағынан — ... ... ... ... ... қазына байлықтар қоры жағынан аддыңғы
орынды алатын.
Екіншіден, Қазақстанда "Тікелей ... ... ... заң ... Ол ... кадағы инвестициялық ахуалды одан әрі
жақсарта ... ... Бүл ... ... ... ... ... инвесторлардың бәсекеге түсу еркіндігін, бір жағынан ... ... ... ... жасау құқықтарын, екінші жағынан -
кәсіпкерлік қызмет ... ... ... ... ... деген
қарым қатынас жасау құқықтарын қамтамасыз етеді.
Үшіншіден, Қазақстанның инвестициялар үшін ... ... ... ... астам сирек металдар бар. Олар жер ... аз, ... ... ... ки ы 11, ... ... қиыңдықпен түседі.
Шартты айтқанда, өтіп бара жатқан XX ғасырда түсті металдар ... ... ... XXI ... сирек металдар ғасыры деп атауымызға болады. ... ... ... бір ... ... кез ... жерде кездесе бермейді, олар таза күйіңде
жалпы ұшыраспайды, ... ... ... ... жоғары технология
жәрдемімен алынады. Қазақстанда олар Алтай таулары мен Сарыарқа даласында
шоғырланған. Қазақстан жер бетінде сирек ... ... ... Африка
мен Оңтүстік Америка секілді аса бай ... ... кен ... сирек металл жоқ десе де болады. Уран мен вольфрамды ... ... ... ... бірінші орынды алады) былай қойғанда ... ... мен ... ниобий мен цирконий, рений мен гелий,
молибден мен ванадий алынады.
Бұл ... уран мен ... ... деп ... ... бұл ... ... мол екені келешегіміздің көкжиегін де
аңғартады. Президент Н. Ә. Назарбаев 2000 жылы қыркүйекте Америкаға ... ... ... кезде американдық фирмалармен бірнеше маңызды
келісімдерге қол қойылды. Соның ... ... мсн уран ... қол
қойылған шарт ерекше аталды. Урап да, берилий де ғасырдың аса ... ... ... ... Бұл ... ғана ... ... жасалуында
үлкен мән-мағына жатыр.
Әлемдегі бар уран қорының ... бірі ... ... ... ... 926 мың (яғни миллиондай тонна), ал әлемдік қоры 4 ... ... ... дүние жүзінде бір жылда 50-60 мың тонна уран ... ... ... ... ... жететінін осыған қарап-ақ есептей беріңіз.
Одан қуатты мұнайға қарағанда он мың есе көп алуға болады. Әзірге бар
уранның он ... да ... ... ... ... рудадан 0,045-0,06 грамм таза уран алуға ... Бұл ... 1976 жылы ... ... геологгары Н.Петров пен Л.Павлов
ашқан. Ал қазір Созақ жерінде үш рудник ... ... ... жер ... ... ерітіп, сорғытып алады.
Қазақстанның таулы-тасты аймақтарының бөрі уранға толып тұрған
секілді. Уран өндіру қарт ... ... ... ... ... бүкіл Кеңес одағының тұңғыш руднигі елуінші жылдардың ... ... ... Оған ... Шу — Сарысу, Іңкәр, Буденновск, Мыңқұдық
кеніштері осы Қаратау мен Бетпақдала өңіріңде, уран ... тең ... ... ... ... ... ... беті коріксіз болса да асты қазына екен. ... әрі ... ... ... ... табылып, Ақтауда, Ақмолада аса ірі
комбинаттар жүмыс істеді.
Сондықтан да біздің еліміз уран қоры ... ... ... алып ... ... заманында атом қаруы шүғыл қажет болғанда іздегенде
уранның мол қоры осы қазақ даласынан табылған. Содан сол ... ... ... ... жарылып сол мол уран жатқан алқапқа алапат өкелді.
Енді уран қатер әкелер бомба емес, бейбітшілікке қуат ... ... ... отын ... ... қызмет етеді.
Мұнай сарқылып, кейін көмір таусылған кезде (ол да осы XXI ғасырдың
ішінде болатын ... адам жылу мен ... атом ... ... ... ... арта түседі.
Төртіншіден Мемлекет басшысының сыртқы саяси қызметі мен Қазақстанның
әлем мемлекеттерімен сыртқы экономикалық байланыстарын дамыту ... ... ... ... ... ... шарттарға іс жүзінде Шығыс және
Батыс Еуропаның барлық ... ... ... ... Корей түбегімен, Түркиямен, Иранмен және ... ... ... ынтымақтастық ұйымы шеңберінде көрсетілген елдермен
ынтьшақтастық табысы ... ... ... мен ... арасындағы
белсенді өрі ұзақ мерзімді ынтымақтастық дамуда, Балтық және Қара теңіз
жағалауы елдерімен байланыс жолға ... ... ... ... ... "Мицуи", "Харрикейн", "АЕС" және ... ... ... жемісті ынтымақтастық дамуда. Ірі келісімдерге ... ... ... мен ... ... ... пен ... сондай-ақ Екібастүз көмір разрездерін пайдалану ... іс ... іске ... ... құбыр жүргізу консорциумының
жобасы іске асуда. Трансазиялық келік дәлізі жасалып, байлығы мен жер ... ... ... ... елдерімен ынтымақтастық кеңейе түсуде.
Қазақстанда іргелі әлемдік компаниялардың пайда ...... елге ... инвестицияларды тарту жөніндегі табанды қызметінің
нәтижесі. Қазақстан жетекшісінің ... ... ... Кранс-Монтана мен Зальцбургтағы ... ... ... ... да ... ... ... қоғамдық, Халықаралық валюта қоры, Халықаралық
және Еуропалық қайта құру және даму банктері, Азиялық банк және ... ... ... институттармен ынтымақтастық нығайып келеді.
Президент Н.Ә. Назарбаевтың әлем елдеріне сапарлары барысында ... ... ... база негізінде өзара тиімді
ынтымақтастық жобаларына назарлары ауған ... ... ... ... ... ... ... саммиті және кәсіпкерлік ... ... ... ... жанындағы Шетелдік инвесторлар
кеңесі табысты жүмыс істеп келді. Бірақ ... ... ... билікке ықпал етуге мүмкіндігі мол.
Мұнай саясат. ... ол — ... Ал ... барлығының қол
артатыны тағы мәлім. Десе де ... ... ... да, ... ... да ... мұнай айналасында болатын ... ... ... сол, ... алып ... өздері қатаң ұстанған
басым бағыттан ауытқуына да мәжбүрлейді. Мәселен, ... ... ... да, ... ... да ... адам құқығы деген айқындамасы
тұрғысынан "өз тағдырын өзі шешіп алған" Түркіменстанға көзжүмбайлықпен
қарауға ... ... ... ... ең бастысы
энергоресурстарға қол жеткізу керек". Саясаттың сан ... ... тағы бір ... ... ... ... ықыластың нүктесіне айналғаны қашан.
Әуелі Ресей теңіздегі өз үлесіне қоса ... ... ... ... ... отыр. Мұхиттың арғы бетіндегі алпауыт АҚШ та ... ... қол ... "АҚШ ... ... ... бағалайды. Сол себепті, Баку-Тбилиси-Жейхун бағытына барын салып
ұмтылуда. Алайда ара ағайындықта Түркия жүрген бұл ... ... ... ... бастады. Әзербайжан жағы аталған құбырды жарым жартылай толтырамын деп
мәлімдегеннен кейін-ақ жобаның ... асуы ... ... Осы ... Қазақстан АҚШ жағына қарай ойысып, мұнай тасымалдау жөніндегі
келісімге қол қойды.
Астана да ... ... ... ... Сөйтіп әлі
күнге дейін кеңестік кеңістіктігі ықпалынан айырьша қоймаған ... ... ... ... ... ... бет бұрды.
Қазақстап мұнайын тасымалдауға ықылас танытып отырған елдіц іргелесінің
бірі — ... ... ... Қытай бағыты болашақта жылына ... ... ... ... әрі оны ... қуаттылығын 40 миллион
тоннаға жеткізуді көздейді. Азия аумағындағы беделін ол да ... ... ... ... ықпал етуді Ираи да костайды. Таяу
Шығысқа тасымалданатын мұнай құбырының өз жерінен ... ол да ... ... ... ... басым көпшілігін исламға мінәжат
ететіндер құрайтындықтан, Иран осы ... ... ... ... ... ... ... саяси қарсыласы болып табылатын ... ... ... ... ... ... ... иран бағыты
экономикалық жағынан ... ... ... ... күрделі. Каспий
аумағындағы басқа елдердің бүл бағытқа тәуекел ете ... ... ... ... ... ... көп ... бағытқа құрылып отыр
дегенімем дс басты әуеннің кімнің сұранысына қатысты орындалатыны тағы ... Сол ... ... Түркіменстан, Әзербайжан бұл төңіректе
жалғыз ... гөрі көп ... ... қуаттайды. Жалғыз бағытқа
жолығып, арандан қалмасақ деген аландаушылық басым бұл жерде.
Каспийдегі ... ... ... байлық геосаясатпсп қосыла
өрілетініне ешкім шек ... ... ... ... да басты нәтиже
Астананың өуелі Ресеймен, одан соң Қытай, АҚШ және ... да ... ... ... ... ... ... Рессй мен Қытайдың,
АҚШ-тың, қажетті жерінде Иранның ережесіне құрылған ... ... ... ... ... төңірегінде мыңсан қатпардан тұратын сан құбылмалы
саясатгың аражігін ашып, "диагаозына сәйкес" амал істегендс ғана ... ... ... қабақ көзқарасына ілікпейді. Ал бұл дегеніміз
қазіргідей кезеңде ... енді ... келе ... ... үшін үлкен сынақ. Өйткені
геосаяси мүдделердің бастауы әр ... ішкі ... ... алып ... ... ... шалқыған Каспий көзін ... ... ... Ал ... ... ... бастау болатыны да ... ... ... ... ... ықпалдастық қимылдың Каспий
жағалауынан орын теуіп қалуы да ғажап емес деп айтып отырғанымыз да сол.
Каспий жағалауындағы тағы бір ел ... да ... ез жолы ... ... ... ... ұлы ... мұнай өндірісіне "жегіп
жіберді". Ол — мемлекеттік мұнай ... ... ... ... министр болды. 2003-жылы 16 қазанда Әзір-байжан президентінің
сайлауы өтті деп ... ... ... ... ... Әзербайжан"
партиясының атынан ұсынған президенттіктен үміткер, елдің премьерминистрі
Йльхам Әлиев жеңіске жетгі. Оған сайлауға ... КО ... ... ... ... ... да Ильхам мүиай арқылы билікке бір табан
жақындап келеді. ... ... ... тағы бір ... ... мен биліктің
ажырамас үғым екендігін дәлелдеді.
3. ... ішкі ... ... және шағын ... ... ... жылы ... басшысының Жарлығымен Инвестициялар жөніндегі
мемлекеттік комитеті құрылды, ал 1997 ... ... ... Президенті
"Тікелей инвестицияларды мемлекеттік қолдау туралы" Заңға қол қойды.
Инвестициялық қызметтің өрістеуі ... ... ... ... Мемлекет басшысы лрнайы нормативтік-құкықтық актілерді
шығару жолымен және орта кәсіпкерлікті ынталандыруға, әйелдерді Ол ... ... ... ... ... ... ... басшысының "Шағын
кәсіпкерлікті дамытуға мемлекеттік қолдауды және оны жандандыру ... ... ... ... ... ... ... асыру жөніндегі қосымша шаралар туралы" ... ... ... толықтырулар енгізу туралы, ... ... ... ... мен ... ... ... бағдарламалары туралы" жарлықтары серпін берді.
Егемен Қазақстанның өзіндік экономикалық және әлеуметтік саясатын
жүргізуге ықпал еткен ... және ... ... ... ... ... ұлттық валюта — теңгенің енгізуі болды, ол бұрынғы
кеңестікте пайда болған ... ең ... және ... ... ... ... қажетті нышаны болып табылатын теңге еддің
қаржы ақша ... ... ... ... ақша ... ... ... шешуге ықпал етті.
Ішкі капитал мен жинақталымдардың жеткіліксіздігінен Қазақстанның шет
елдік капиталға тәуелді бола түскені анық. ... ... ... қаржы дағдарысы экономиканы сауықтыру ісін инвестициялардың көптеп
құйылуына тәуелді етіп ... ... ... ... ... ... кешіріп
отырғаны рас. Ішкі жалпы өнімнің ... 1997-98 ... 90-шы ... 64 ... ... кетті. Сонымен қатар, сол тоқсаныншы
жылмен салыстырғанда ... ... де ... оның ... ... құрады. Ал, Ресейдегі мәліметтерге сүйенсек, инвестицияның көлемі
тоқсаныншы жыл деңгейімен салыстырғанда 30 процентті құрап ... ... ... құлдырауы 70 процент болса, бізде 90 проценттей.
Ал, енді ... ... ... ... ... оның ... есеп 1993 жылдан бастап жүргізілді. Бұл — шетелдік инвестиция.
Сонымен қатар, мынаны да айта ... ... ... ... мен ... және тікелей шетел инвестициялары бар, екеуін шатастырмау ... ... ... бәрі ... ... Әсіресе, 1993-1994 жылдардағы
несиелер мен ... ... ... ... жөн. Олар ... жабу ... басқа да зәруліктерді қамтамасыз ету үшін жұмсалды.
Ал, тікелей шет ел инвестициялары кәсіпорындар құруға, ... ашу үшін ... ... ... Ірі ... ... бергенде де олар инвестиция ... құюы ... ... ... ... 1993-1996 жылдар аралығында елімізге
құйылған инвестиция 3,5 миллиард долларды қүрапты. Ал, 1997 жылы тартылған
тікелей шетелдік инвестиция 1 млрд. 800 ... 1998 жылы одан ... ... 200 ... доллар тартылды. Бұлардың қатарына сыртқы зайымдарды,
несиелерді қосып отырған ... ... ... ... ... ... ... барлық инвестициялар көлемінің 26 процентін
қүрады. Ал, 1998 жылы шамамен 20 процентін құрады. Бұдан ... ... ... ... ... емес, өзіміздің инвестиция болып отыр.
Әлемдік өлшем бойынша мемлекетгің экономикасын шетелдік инвестиция ... ... ... болса, ондай жағдай қалыпты ... ... ... ... инвестициялаудың екі көзі болатын. Ол ... ... және ... ... ... ... мен үй, ... салғысы келетін түрғындардың аз ғана ... ... ... 40 ... де, 60 ... мен ... ... болды. Олар оны табыстан, басқа да
пайда салып отыратын. Яғни, мемлекет 40 ... ... ... ... 60 ... қаржы қосады. Мемлекет кәсіпорынды дамытуға бөлген қаржысын
ешқаңдай қайтарымсыз бергенін де ескеру қажет. Қазір олай ... ... ... ... орай ... ... ... 7-ақ процентті құрайды.
Бүл республикалық және ... ... ... есептегенде. Жергілісгі
бюджет экономиканы дамытуға ешқандай да үлес ... десе де ... ... ... ... ... қай кәсіпорынды дамытуға жетсін. Және
бұрынғыдай қайтарымсыз емес, несиелік ... ... ... ... отырған қаржының 60 проценті сол мекемелер мен
кәсіпорындардың өздерінің қаржылары. Ал, енді осы 60 проценттің ішіндегі ... 1998 жылы ... ... мен ... ... ... ... кәсіпорындарды қаржыландырып отырғандардың 72 ... ... ... мен 26 ... ... ... инвестиция
болып табылады.
Соңғы жеті-сегіз жыл ішінде ... ұн ... ... өнім ... киім-кешек кәсіпорындарына, ауыл шаруашылығына бөлінетін
инвестиция күрт ... ауыл ... ... ... 35 ... еді, қазіргі белінетіні 1 процентке де жетпейді. Бұл ... ... ... құюы ... деген сөз. Бізде бай фермерлер
жок екенін бәріміз де ... ... түк жоқ адам ... ... ... ... ... да осындай. Үкімет бірқатар өндіріске
жеңілдіктер ... Оның ... ... және ... ... де ... осы ... инвестиция қүйғысы келетіндер болса, оларға салық жағынан
жеңілдіктер берілуі тиіс. Бірақ, ол ... іс ... ... ... да ... ... ... табыс процесі ұзақ салаға капитал
салғаннан гөрі ... тез — ... ... ... ... салаларға
салғанды жақсы көреді. Ал, тамақ, жеңіл өнеркәсібі, ауьш шаруашылығы
табысты бірден бере ... ... да, ... ... ... ... көтеру үшін оларға салықты екі-үш жылға дейін немесе
шаруаларын ыңғайлап, бір ізге ... ... ... ... ... ... инвестор болғысы келетіндер де табылады. Әйтпесе, қарызы көп
кәсіпорынға ... ... ... да, ол ... ... ... бірдей.
Алғашқы жыддары көптеген несиелер мен займдар біздерге қаржы ... ... ... ... ... ... ... миллион доллар несие
береміз ... оны ... ... ... ... ескі
технологиялармен берді. Кей кәсіпорындар ... ... ... жасап,
несиелер, зайымдар алып жатты.
Олардың көпшілігі мемлекеттік кепілдіксіз жасалынды. ... ... ... ... несиелер мен зайымдар ағынына тосқауыл қойылуда.
Алынған несие мен займ тек мақсатты ... бір істі ... ... ... ... бар. Кеш те ... ... талап осы. Жоспарсыз алынған
несиелердің қайтарылуы егер ол ... ... ... ... ... ... қиын болатынын өмірдің езі көрсетіп
отыр. Несие алғанда да оның жүмсалатын орны рынокқа кажет пе, жоқ па? ... де ... ... ... күні ол ... алып ... ... орнына кейін тартатын болады. Дағдарысқа алып келеді. Оңтүстік-
Шығыс Азиядағы 2000 жылы мемлекеттердің дағдарысы да ... кеп ... ... жоқ ... ... ... ... туындағанын ұмытпау
қажет. Жоспарсыз, мақсатсыз, өлшеусіз жұмсалған несие айналып ... ... біз ... ... ... ойлайтын болсақ, бүл 2030 даму
стратегиясында атап ... ... ... күн ... ... ... Қазіргідей жағдайда бүл стратегиялық мақсат әрі негізгі
басымдық. Сондықтан да ол ... ... мен ... ... мен кәсіпкерлеріміз үшін негізгі міндетке айналғаны жөн.
Бір нәрсені айта кеткіміз ... ... ... өткеріп отырған
дағдарыстың Ресеймен салыстырғаңда бізде онша күрделі еместігі. Оның ... бар, ... ... неше ... зайымдарды көптеп шығарады да, оны
шетел-діктерге де сата бастайды. Ішкі қүнды қағаздар рыногына өзгелерді ... ... ... де, түпкі нәтижеде қүнды қағаздар рыногында оның
бәрі банкротқа ұшырайды1. Бізде құнды ... ... ... ... ... ... ... дағдарыстан сақтады деуге болады.
Қазақстанда ақша жоқ деп айта ... Ол тек ... ... ... ... ... Бизнесмендер мен
коммерсанттар қаржьшарын банкке салғанан гөрі көрпенің арасына жинағанды
ұнатады. Өйткені езінде тұрған ақша әр ... да ... ... түрғандай
көрінеді. Ал, оны айналымға жіберіп, ... ... ... ... сіңбей келеді. Оның себептері аз да емес, Үкіметке сенім
жетіспей жатады. Нарық-тық экономикаға ... ... рет ... ... кетті. Сондықтан, ең алдымен халық пен Үкімет арасында сенім орнығуы
керек. ... ... ... ... ... ... ... Ішкі инвестицияны тартуға қадамды Үкіметтің озі жасауы тиіс. Барлық
өркениетгі елдерде осындай.
Қазақстанда қазіргі уақытта бүрынғы ... ... және ... валюта-қаржы дағдарысының зардаптары толығымен еңсерілді. Елдегі
макроэкономикалық ... ... ... ... салалары
сауықтырылды және отандық тауар өндірушілерді дамыту мен қолдау бағыты іске
асырылуда.
Мемлекетте жаңа қүрылыстың қалыптасуының ... ... ... орта ... санының өсуі болды. Осылайша, халқының саны
салыстырмалы түрде көп емес (жер шары ... ... 0,2 ... бір ғана ... ... ... және орта
бизнестің 200 мыңдай жаңа кәсіпорындары пайда болды, 250 мыңнан ... ... ... ... айналысады, ал аграрлық секторда 1,3 миллиондай
фермерлер мен ... ... ... ал ел ... мен ауыл
шаруышылығына тартылған шетелдік инвестициялар 8 ... АҚШ ... ... ... ... ... және кәсіпкерлікті
дамытумен қатар мемлекеттік қызметті реформалаудың мәселелері шешілді,
мемлекеттік басқару ... саны ... және ... ... салу және ... ... банк саласының жүйелері түбегейлі қайта
құрылды. Зейнетақымен қамта-масыз ету реформасы жүргізілді, жүмыспен қамту
және медициналық сақтандыру ... ... жыл ... ... ... басымдықтары іске ... ... ... ... иелігінен алу және
жекешелендіру жүзеге асырылады; тұтыну нарығы толықты; әлеуметтік нарықтық
экономика ... ... ... нысанындағы базасы құрылды.
Біздің экономикамыздағы жеке сектордың релі ... ... арта ... ... ... ... ... жүйесінің жиынтық капиталы 300
миллиард теңгеге жуықтап отыр. Банк ... ... 600 ... асып ... ... ... ... бір жылдың ішінде үштің ... ... ... асып ... ал ... ... кредиттер
соңғы үш жылда 4,5 есе көбейді.
Әлбетте, мүның бәрі де ... ... ... ... ... және демеп отырады.
Үстіміздегі онжыддықта әлеуметтік-экономикалық салада жалпы ішкі
өнімді екі есе ... ... ... ... ... пен
жұмыссыздық проблемасын шешуде көп жұмыс атқарылды.
Мұның өзі ... тез ... және ... ішкі ... ... ... ... байланысты.
Экономикалық өсімнің жоғары қарқынын тұрақты ұстап тұру үшін ... 4-5 ... ... ... ... ... қатысты жалпы
жинақталу келемін
28 пайыз деңгейіне дейін ... ... ... ... ... ІЖӨ жөнінде 2-ден 4 пайызға дейінгі өсіміне жету шарт.
Биылғы жылы мемлекеттік бюджеттің асыра орындалатыны, ... ... ... ... — бір ... ... жақындайтыны қазірдің
өзінде білініп отыр.
Аграрлық саясат еліміздің ауыл ... мен ... ... мен дамыту жөніндегі негізгі міндеттерді шешу Үкіметтің алдағы
кезеңдегі әлеуметтік-экономикалық саясаттың басты мазмұнын ... ... ... іске ... үшін ... ... мемлекеттік басқару
жүйесіңде құрылымдық қайта құру жүргізілді.
2002—2003 жылдың ішінде Жер, Су, және ... ... ... міндетті сақтандыру туралы" Заңның ... ... ... "Ветеринария туралы", "Өсімдіктердіқорғаутуралы",
"Тұқым шаруашылығы туралы" Зандар ... ... ... ... өзгерістер мен толықтырулар енгізілді.
Бекітілген бағдарламалық құжаттарға сәйкес мемлекет 2004-2005 жылдары
ауыл экономикасын 150 миллиард ... аса ... ... жоспарлап
отыр. Соның ішінде 2004 және 2005 жылдары бүл сома жыл сайын 10 миллиард
теңге ұлғайтылады.
Алдағы екі ... ... ... ... ... 30 миллиард
теңге, яғни жыл сайын 15 миллиард теңгеден бөлінеді. Сонымен ... ... ... ... щ дағы ... беру мен ... ... ісіне, ауылды
сумен 1 жабдықтау объектілеріне ... ... ... 1 жыл
сайын 15 миллиард теңгеден белінетін болады .
6. ... ... ... мен ... ... ... партияларға сипаттама
2. ҚР – ның саяси ... ... ... ... ... емес ... ... туралы" Заң қабылданған 2002 жыл 15 шілдеге ... 19 ... ... Қазақстанның халық конгресі, Қазақстанның
социалистік партиясы, Қазақстанның ... ... ... партиясы, Еңбек саяси партиясы, Қазақстанның ... ... ... ... Республикалық халықтық партия, "Алаш" ұлттық
партиясы, Қазақстан әйелдерінің демократиялық партиясы, "Ауыл" партиясы,
Қазақстан патриоттарының ... ... елі" ... бірлестік партиясы,
"Ақ жол" партиясы, "Орыс партиясы" тіркелген еді. Әйтеуір, біреулері жұртқа
таныс, келесісі аратұра естіліп, ... ... енді ғана ... қоғамдағы саяси партиялардың болмысы осындай халде болатын.
Солардың ішінен бүгінгі күнге дейін жеті ... ... "Ақ ... ... Азаматтық партиясы, Республикалық "Отан" ... ... ... ... ... Коммунистік
партиясы, Қазақстанның патриоттарының партиясы және "Ауыл" социал-
демократиялық партиясы 50 ... ... ... өтті. 2003 жылы 25
қазанда "Асар" партиясы құрылып, 2003 ... ... ... занды
тіркеуден өтті. Осы межеге қатысты Республикалық саяси еңбек партиясы мен
Халықтық ... ... ... қосылды. Аталған партиялардың
басымдық танытатын электораты саналуан. ... ... ... ... ... адамдар мүше болып табылады. Басқалай айтқанда,
билікке жақын партия деп ... да сол. ... тек ... биліктің
қолдауына көбірек сенім артып келген отандықтар үшін ендігі жерде тікелей
электоратпен жұмыс ... тура ... ... ... ... ... дауысы үлкен бәсекеге айналады. Отандықтар бұған қазірдің
өзінде кірісіп ... ... ... ... ұйытқы болуымен
өткізілетін шаралар барған сайын көбейіп келеді. Оның үстіне олардың ... ... ... ... ... құралдары да жеткілікті.
Биліктің ұстанымымен үндес республикалық деңгейдегі ... ... ... ... игі ... жұртшылыққа жеткізуге
тырысып бағады.
"Отан" партиясы қатарында 170 мың мүшесі бар. Әлеуметтік әртүрлі
топты жалпыұлттық ... ... үшін ... ... ... ... келісім кезінде орнықты болады дейді, бірақ ... топ ... ... ... ... ... жол ... керек.
Билікпен көзқарастарында "Отан" екеуінің арасында аса айырмашылық жоқ
Азаматтық партияны негізінен ірі өндіріс ошақтарының жұмысшьшары қолдайды.
Партияның ... ... ... ... ... ... бір ұтатыны — партияны қоддайтындардың ыдыраңқы ... ... Оның ... ... ... әлеуеті басқа
бәсекелестерінен артық болмаса, кем ... Оның ... ... үлкен қолдауына да ие болып отырған осы партия. Парламентте
де ... ... ... ... ... ... соларға тиімді
зандарды қабылдауға ұмтылады.
Азаматтық партияның күнделікті атқарған істерін үзбей насихаттап ... ... ... ... ... бар. ... партияның
тікелей органы деп айтуға болады. Оның үстіне ... ... ... ... ... ... ... күшейте
түсетіні анық.
Қазақстанның Коммунистік партиясына көнекөз коммунистер қолдау көрсетеді.
Оның сыртында бүгінгі қоғамдағы өзгерістерге көңілі толмайтындардың ... ... ... ... ... де ықтимал. Оның электоратының дені
зейнет жасыңдағылар деп ... ... ... сайлаулар бәсекесіңде қайта
тіркелуге қүжаттарын тапсырмаған Социалистік партияның, Халық конгресі және
Республикалық халықтық партиясының белгілі бір бөлігі ... ... де ... Партияның коп жағдайда сайлаушылардың дауысын ... ... мен ... сай аламыз деп талап қоятыны
сондықтан. Алдағы Парламент сайлауы ... ... ... ... ... шығу жасын төмендету болмақ. Алпысты алқымдаған азаматтар
мен елу бесті еңсерген ... ... ... ... бұл ... ... ... органы "Правда Казахстана" газеті апта сайын
шығады. Оз пікірлестеріне ... ... ... ... ... ... Оған қоса ... облыстық ұйымдардың өз басылымы бар. Қалай ... ... ...... ... әлі де ... қағида
ретінде ұстанатын тәрізді. Оның үстіне компартияға іш тартатын кейбір жеке
меншік басылымдар да жеткілікті. Бүл да өз ... ... ... ... ... ... ... Республикалық партиясы өз бағдарламасында: Біз қазақ
үлтының мүң-мүқтажына мықтап ден қойып, көмек беруді ... ... ... ауыртпалықтың неден туындап жатқанын неге көрмейміз? Бір ғана
туберкулез дерті бізді қайда апарады? Қаптаған ... ... ... ... ... отыр. Бағыт-бағдары да кейбір мәселеде
түсініксіз.
Аграрлық партия мен "Ауыл" партиясының электораты ортақ. Оның үстіне ... жыл ... ... аталған партиялардың белсенділігін күшейте ... ... ... партияның тәжірибесі мен мүмкіндігі жоғары. Өйткені,
ол партиялық ... ... ... бақ ... ... екі орынға ие
болды. Оның үстіне партияның ұстанымы бүгінгі билік жүргізіп ... ... ... Түп ... ... ... ... партияға
қарай бүйрегі бұратыны өткен Парламент сайлауында да белгілі болған. ... ... ... де сайлауда кобірек дауыс алуға үлкен мүмкіндік
береді. Электоратының денін, әрине, ауыл ... ... ... ... Жер ... ... ... мәселесінің шешімін
табуы аталған партияның үлесінде. Сондықтан ұжымдық ... осы ... ... партияның ұстанымына мойынсұнады. Яғни, дауыс
беру сәтінде меншік иелерімен қоса ... ... ... де ... ... ... ... сөз.
Аграрлық партияның органы — "Аграрный Казахстан" газеті және "Мерей"
атгы журналы бар. Ауыл шаруашьшығын ... және ... ... ... осы екі ... беттерінде жарық кореді. Өз сайлаушыла-
рымен байланысты аталған бұқаралық ... ... ... ... Бұл ... ... ... кеністігінде де өзіндік орны бар
екендігін көрсетеді.
"Ауыл" партиясының бастауында интеллигенция өкілдері тұр. Тіпті,
олардың қатарынан елге ... ... ... жиі ... ... ... тіркеуден өткенімен, сайлау додасында өз ... деп айгу ... Оның ... ... ... Жер кодексін
талқылау барысында өздерінің айқын ұстанымын көрсете алған жоқ. ... ... ... ... ... ... ... кодекске қатысты
сайлау кезінде өз мүдделерін біддіргенімен, оның кеш ... Оның ... ... партиясының қаржылық мүмкін-діктері де
шамалы. Сайлаушылар бүгінде ... ... гөрі ... ... көбірек бейімдік танытады. Сөз жоқ, ол үшін ... ... ... ... ... да олқы түсы осы. ... жағьшан
тұрақты қолдау көрсететін баспасөзі де жоқ. Тек республикалық деңгейдегі
мемлекеттік басылымдар арқылы өз үнін ... ... ... ... ... ... ... болсак, партия
жетекшісін айтуынша "Асар" орталық ("центризм") позициясын ... ... ... белгілісі партиялардың оң жақ қанатында: "Отан",
"Азаматтық", ... ... ... сол ... "Ақ ... ... "Қазақстанның патриоттық", "Ауыл социал-
демократиялық",Ал Асар ... ... ... ... ... ... құруды көздейді. Елді ... ... ... жаңа ... ... ... ... жоне
президентіміздің инновация саясатын қолдайды. Жер ... ... "Жер ... заң" 2003 ... 20 маусымынан күшіне енді. Жер
жеке меншікке сатылатын болды.
Еліміздің территориясы 272 ... ... ... осы ... ... ғана егін салуға тиімді және өмір сүруге қолайлы ... ... біле ... ... ... ... халқымыздың 44 проценті немесе 6,7
миллион адам емір сүріп жатыр. Олардың ішінде 2 миллионнан астам адам өмір
сүруге ... шөл мен ... ... ... ... ... ... мал есіру өте тиімсіз. Сондықтан шаруалардың ... ... құны ... бағадан асып кетіп, өндірушілер белшелерінен қарызға
батып жатады. Таңның ... ... ... адал ... етіп ... не ... ... қиыншылықтарға душар болғанын енді түсінетін
кез келді. Өйткені олардың ... ... ... жері ... өнім ... ... Демек, нарық жағдайында шығыны жоғары, ұтымсыз
еңбек пен бәсекеге шыдау мүмкін ... ... шөл мен ... ... ... ... ... душар болуда.
Жеріміздің 10 проценті ғана құнарлы бола тұрып біз сол ... да ... ... ... ... ... ... ең құнарлы
жердің 50 проценттен астамы Қостанай, Солтүстік Қазақстан, ... ... ... сол ... ... ... ... жуығы ғана игерілген.
Бұған аталмыш облыстарда ауыл халқының күрт азаюы бірден-бір себеп болуда.
Мысалы ... ... ауыл ... саны 22,6 процент, Солтүстік
Қазақстанда 23 процент, Ақмола облысында 20 процент кеміп кетті. ... ... ... ... ... жерлер жыртусыз қалуда. Неге біз
қолымыздағы бар байлығымызды дүрыс пайдалану үшін ... ... ... ... жерлерді игеруге келмейміз?
Бұл жерде кешу үшін Үкіметтен қаражат ... ... ... ... Осы
істі жүзеге асырудың бірнеше жолы бар. Айталық ... ... екі ... ... отырып, бірі иесіз қалған үйлері мен ... ... ... ал екіншісі еңбек күшімен ... ... ... ... мәселелер шешілер еді. Сонда ғана біз жер
ресурстарын тиімді пайдалануға жағдай жасар едік.
Халықты дұрыс орналастырудың үшінші жағы бар. Ол ... ... ... ... ... пен ... ... қоғамға қолайсыз
құбылыстарға тосқауыл қоюға байланысты. Кедейшіліктен арылудың ... ... ... ... ... ету емес пе. Бүл міндет ... ... ... осы ... іске ... мүмкін болмай жатады.
Қолайсыз жерде орналасқан елді ... жаңа ... ... ... ... ... емес. Демек ондай жерлердің тұрғындарын тек көшіру
арқылы жоқшылықтан құтқаруға болады. Сондықтан Аграрлық, Ауыл партиясы ең
басында ... ... ... ... ... ... бұл мақсаттың
қоғам үшін, мемлекет үшін маңызы жоғары ... ... ... ... ... ... ... қарсы болмайды деп ойлаймын. Көшпелі
ел ... ... үшін өз ... ... ... кереметтей жаңалық
еместігін де айтқым келеді. Еліміздің сан ғасырлар бойы іргесі сөгілмеген,
төрт босағасы тең ... күні ... ... ... ... көп қой. ... ... қайта қоныстандыру көп болып қолға алатын ... ... жол" ... мемлекеттік тіркеуден бірінші болып өтті. Аталған
партия өзіңцік қолтаңбасымен саяси кеңістіктегі өз орнын ... ... Оның ... ... кешегі билік дәлізінде із
тастағандар немесе сонда қызмет ... ... ... ... Олар елде
жүргізіліп жатқан реформаға жалпы қолдау көрсеткенімен, соңғы кездері
экономикалықсаяси реформаларға ... ... ... алға ... ... ... мүмкіндігі жоғары, оның үстіне қаржылық жағдайы да
жақсы. ... ... ... көбірек сенім артуы
ықтимал. Оның үстіне саяси ұйым жетекшілерінің ... да ... ... ... ... ... қырықтың қырқасындағы
азаматтар.Ақжолдықтардың қаржылық әлеуетіне орай өз ... да бар. ... ... мен ... басылымдары партияның ұйымдастырып жатқан әрбір
шарасын өз деңгейіңде насихатгай отырып, ... ... ... бүл ... ... туындаған мәселе шығар. Оның сыртында
елге беделді ... ... ... апталығы да
ақжолдықтарға үнемі қолдау көрсетіп отырады. ... ... бірі ... патриотгарының партиясы. Аталған партияның саяси ұйым ретінде
халық арасында танымалдық деңгейі ... Тек оны ... ... ... ... ... ... Онда да Қасымовты партия жетекшісі санатында
емес, оқтын-оқтын Мәжітісте мәселе квтеретін депутат ... ... ... ... ... тұрғысында танымал болса, танымал шығар, бірақ
патриоттар партиясының жұмысынан жұртшылық хабардар деп айту ... ... ... ... ... ... ... орынға бәсеке
барысында белгілі бір жетістікке жетеді деп айтудың өзі қиын. ... ... өз ... да ... Тек ... ... ... генерал Қасымовтың кандидатурасын қолдағандардың кейбірі осы
партияны жақын тартуы мүмкін. Әйтпесе, ... ... ... бір ... ... ... артық болар еді. Партиядең гейінде мәселе қозғайтын
басылымдарының болмауы да ... ... ... да ... ... осындай жайды бастан көшіп отыр. Жер иеленушілердің ... ... ... ... ... ... ... бар. Ал "Ақ жол" партиясы мейлінше қаржыгерлерге бір табан жақындау.
Ал "Отан" ... ... ... ... ... ... партиялық мүдделер қақтығысы ... өз ... заң ... деген де ынта жігері өсе ... ... ... қызықтың көкесі сайлау түсында қыза түспекші. "Болды да партия
..." деп Абай ... ... ... ... сайлаушылардың ез таным талғам
биігінен бір партияға дауыс беруіне тура келеді. Жеті ... ... ... ... ... куә боламыз.Саяси бәсеке — Парламентке
сайлау барысында партиялық тізімнің алатын орны жоғары. Партиялардың бағыт-
бағдарының қандай ... ... ... емес ... ... жеке ... ... қарай дауыс беретіндігі де жасырын
емес. Басқалай айтқанда, ендігі ... ... ... елге ... өздеріне қарай тарту үшін бәсеке басталады. Бұл өз кезегінде
аталған тұлғаға ... ... сол ... дауыс беруіне
әкеледі. Яғни, ... ... ... ... ... тұлғалардың
ұстанымымен пайымдайды.
7. Қазақстан Республикасындағы ұлт азатық ...... ҚР- ғы ұл ... ... жеріне қоныс аударған диаспоры өкілдерінің саны ... ... ... ... ... 56 пайызын қазақ этносы құрайды, 28 ... ... ... ... ұлт ... ... 16 ... ғана
тиеді.
Алдымен "этнос" үғымының түп-торкініне көз жүгір-телік. "Этнос" (немесе
халық) дегеніміз — езінің дамуыньщ бастапқы ... ... ... ... ... ... шаруашылық-тұрмыстық ерекшеліктері
болуы, өзіне тән бірқатар ... бар ... ... қалыптасқан
әлеуметтік топ". Енді осы талаптар ... ... ... белгісі тек қазақ ұлтының шеңберіне ғана сәйкес келеді. ... ... ... ... ... бір тұтас ұлан-ғайыр далада халық ретінде
қалыптасты, ... ... оны Ата ... ... "Біз, ... тағдыр біріктірген Қазақстан халқы, байырғы ... ... құра ... деп ... ... да ... ... қадым заманнан бері ... ... ... ... ең
жайлағандығына қатысты басты темірқазығының бірі де осы. Бұл ... ... ... негізделген шоқтығы биік қазақ мәдениетінің ... ... әсте ... де ... ... ... Үшіншіден, сан
ғасырлар бойғы дала ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері болғандығын тарихтан хабардар
кез келген адамның мойындайтыны да ... ... ... ... қатысты бір дәйектің үшын осылайша қайыруға тура ... ... ... " 129 ... ... ... ... қатарына жатқызуға болмайды". Өйткені, біз Қазақстандағы басқа
үлттардың қауымдастығын қаншама үлт ... ... ... ... ... ... ... мен ғылыми тұжырым оған
мүмкіндік ... ... ... ... "Біз Қазақстан халқы" деп
басталады. Ал еліміздегі диаспоралардың ана тілін, мәдениетін еркендетуге
үлкен ... ... ... ... ... Қазақстан
халықтарының Ассамблеясы деп аталады. Бұл атау ... ... ... ... ... ... емес диаспоралар бар. Қазақстанда қазақ
ұлты және ... ұлт ... ... Ал ... ... ... ... дегеніміз зандылыққа сәйкес келеді. Оның
үстіне бұл Ата ... ... ... ... ... ... ... ұлты және басқа ұлт өкілдері тұрады, орынсыз
басқа ұлт өкілдерін қолпаштап ... ... ... ұлт ... ... ... ғылымға сәйкес келмейді және ... ... ... кейін Қазақстан Республикасының орталық
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... Халық Комиссарлар Кеңесі (ХҚК), Қазақ ССР Министрлер Кеңесі мен
Жоғарғы Кеңесі Президиумы құжаттарының құпиясын ашу ... ... ... 1936 жыддан 1955 жылға дейінгі елеулі уақыт
аралығын қамтиды. Бұл ... ... ... ... ... басталуын,
екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында халықтардың елден ... ... деп ... ... ... сиғызады.
Сипатталған кезеңнің басында-ақ тоталитарлық жүйенің адамдар үстінен жаппай
қылмыстық эксперименттер жасауда ... ... ... ... ... бай мен ... жою, халықтық қарсылықты
басып тастау ("қарақшылық қозғалыс" деп ... ... ... ... ... ... ... зұлмат, зияткер және басқа да
зиялы ... ... ... ... ... аса ауыр ... бірі халықтарды өз
елі мен жерінен қуу — олардың этно-әлеуметтік және аумақтық бірлігін ... ... ... ... 3 ... ... адам елден қуылды,
оның ішінде 1 миллионы Қазақстанға қоныс аударылды.
Қазақтардың елден қуылған адамдарды ... ... ... ... ... ... ез ... былай деген
болатын: "Қазақтар мәжбүрлікпен қоныс аударушыларды қандай кеңпейіддікпен
қарсы ... ... ... ... мен ұлы жұттан
қансыраған, аштықта өмір ... олар ... ... ... ... ... ... бір үзім нандарын бөлісіп, оларға жылу, ... ... ... ... олар ... ... жасады. Сол қиын
кезде олар өмір сүруте, аяғынан тұрып кетуге көмек-тескендердің бәрі күні
бүгінге шейін ... ... үшін ... ... ... ... бәрімен мен тек айтылған сөздерді естумен ғана таныс
емеспін. Әлі ... ... мен алты ... жеті ... ... Бір
күні өкем үйге бейтаныс адамдарды — ер адамды, әйелі мен үш баласын алып
келді. ... ... ... ... жуылмаған және өздерінің тамақ
ішпегендері көрініп тұр. ... ... ... байқалады, балалары
жылаған. Кейіннен білгенімдей, бұлар балқарлар екен — сол ... ... ... неге екенін, ертеректе Кабарда-Балқардан жөнелтілген
бірнеше жанұяны ... ... және ... бір ауылға, біздің Шамалған
ауылына қоныс аудартуды шешіпті. Оларды ат үсті — ... ... ... сүт ... ... Азды-көпті қанағат етерлік өмір
жағдайын жасауды "құзырлы ұйымдардың" ... ... ... ... ... ... қоныс аударушыларға өз баспаналарын
ұсынды.
Біздің де жанұямыз ... ... өмір ... егер ... ... онда ол күні үйде ... ... таныстарға біз бұдан басқа ештеңе ұсына алмадық. Бірақ,
осы қарапайым дастарқан, ыстық пеш, жылу жене ... ... өмір ... ... ... ... сол ... басшысы Хазретпен тез достасып кетті, оның жұмысқа
орналасуына көмектесті, бір-екі айдан соң балқарлармен олардың ана ... ... ... ... ... сияқты, біздің жанұяда да қоныс аударушылармен
кең пейілді қарым-қатынас орнады. Біраз жылдан соң менің бір алыс ... ... ... ал ... ... кеткендердің көпшілігімен мен
күні бүгінге дейін хат ... ... ... ... ... халықтарды қазақтардың қалай қарсы
алғаны туралы ... ... ... он ... жуық ... ... ... ұшырады, олардың
ішінде поляктар, гректер, бол арлар, қырым ... ... ... ... ... ... қалмақтар,
немістер, кәрістер және т.б. болды.
Қазақстандағы диаспораның қалыптасуы туралы әңгімені бастамас бұрын
"диаспора" туралы ұғымға түсінік ... жөн. Бұл ұғым ... ... 722 жылы және 586 жылы ... ежелгі еврей мемлекеттері —
Израиль және Иудия патшалықтарын Ассирия мен Вавилон жаулап алғаннан кейін
еврейлер дүние ... ... ... орай туған. Еврейлер барған жеріндегі
жергілікті халықтардың тілін қабылдап қана ... ... ... ... ... ... қалған. Сондықтан бүл құбылыс ... ... ... аталған "шашыраңқы" немесе "елінен жерінен ажыраған" деген
мағына береді.
Қазақ ... ... ... таразыға салып, ғылыми
түжырымдар жасасақ "Диаспора ... ... ... бір ... өзі қалыптасқан елден тыс жерде отанымен ... ... ... Осы ... ... ... болсақ,
кейбіреулер Қазақстанда ұлт деңгейіне көтергісі келетіндердің бәрі диаспора
болып шығады. Ғылымға сүйенсек, орыстардың ... ... ... та,
қарамасақ та ол диаспора ұғымының еншісінде. Олардың өздерінің тарихи отаны
бар. Украиңцар да, немістер де, кәрістер де, ... да, ... ... ... мен ... төл ... ... олардың
маңдайына жазған тарих- тағдырдың өз сыбағасы бар. Сол себепті олар ... ... шыға ... ... қай ... ... ... диаспора өкіддерін ұлттар деңгейіне көтеруге ешкандай негіз жоқ
деп ... ... бұл ... диаспора өкіддерін ешқандай құқықтық жағынан
кемсітушілік емес. ... ... ... ... орталықтар
құрылып, диаспоралардың жан-жақты дамуына мемлекет тарапынан ... та еді ғой. ... ... немесе этнократиялық
өрекеттің жүргізіліп отырмағаны да мәлім. ... ... ... түгілі,
қазақ этносы толыққаңды тарихтың өң бойында өзіне ... ... ... болған жоқ. Сол себепті де ... ... ... бір ... ... отыр деудің өзі артық болар еді.
Қазақстандағы ұйғыр және дүнген диаспорасы
Мыңдаған ... бері ... мен ... ... түркі
өркениетіне бірлесе үлес қосып келе жатқан халықпыз. ... ... ... ... тарих керуені бір халықтарды судай сапырылыстырды,
мемлекетгері бірде өрбіп, бірде күштілердің көшіне ілесіп, оз дербестігінен
айырылып қалды. Сондай ескі ... ізі ... ... ұлт — ... ... ... Ұйғырстан. Тағдыр тәлкегінен XIX ғасырдың соңында
Қытай империясынан қуғын көрген ... ... ... ... ... қоныс
аударды.
1881 жылы Ресей Қытаймен Құлжа қаласында ... ... ... провинциясы Синьцзян іс жүзінде орыс ... ... ... ... ... уақытша қытай үстемдігінен босатылып,
тәуелсіз Түркістан мемлекетін құруына мүмкіндік туды.
Халықтың өзі үшін бүл бақыт бола қоймады: қытайлармен
қанды ... ... ... халқы, көш басылары мен үміткерлері
арасындағы қаңды күрес сияқты сипат ... тек ... ... ... ... ұлттық санасезім болған
жоқ, тұрғындар өздерін өз қалаларының аттарымен атады, ... ... т.б., ... ... ... ... сөйлей алатын XVIII ғасырда
Қашқариядан Іле ... ... ... ... олар ... дінің
қабылдаған дүнгендер немесе "тараншы" деп аталды.
Көтеріліс жеңілген соң қашқарлықтардың бір тобы ... ... ... мен ... ... ... және дүнген босқындары 1883 жылы ... ... ... (45373 ... және 1147 ... ... (4682 ... қоныс
аударды.
Жетісуға ұйғырлар мен дүнгендердің қоныстануы екі кезеңге бөлінеді. Бірінші
кезеңге 1877 жылдың аяғы мен 1878 ... басы ... ... ... ... үш тобы ... Бірінші топ 3314 адам Нарын шекара
пункті арқылы өтті. Олар 1877 жылдың 27 ... ... ... ... ... ... 1881 ... ақпанынан 1884 жылдың басына
дейін Жетісуға келген 9572 ұйғыр отбасы (45373 адам), 1147 дүнген отбасы
(19209 ... ... Ал 1897 жылы ... ... ... ... ... 14130 адам, ұйғырлар 55999 адам болды.
Қазақстанға дүнгендер мен ұйғырлардың қоныс аударуы екі ... ... ... ... ... ... 4477 ұйғыр отбасы (19209
адам) Жаркент ауданына, Шарын мен Өсек ауданының бойына қоныстанды, ... ... — 5275 ... (26164 ... ... уезіне, Шелекжәне Талғар
өзендерінің арасына қоныстанды. 1897 жылы қоныс аударушылар санағы ... ... 55999 ... ... оқырманның еске салатынымыз ұйғырлар Батыстағы Қазақстан
шекарасына ... ... ... ... жоқ.
Ұйғырлар мен дүнгеңдер дәнді дақылдар өсірілетін шұрайлы жерлерге
қоныстандырылады; бұл жерлер ... ... ... ... қоныс
аударушылары негізінен Жапон бодандары болды.
КСРО Халық комитеті кеңесінің 1938 ... 20 ... ... Қазақстан аумағына көріс қоныс аударушыларды орналастыру үшін ең
құнарлы жерлері бар ... 25 мың ... ... ... ... ... 33 мың ... №3 Қарғұл совхозы, 84399 гектар Қызыл ... ... 128588 ... ... ет-сүт совхозы, 10438 гектар "Қызыл
партизан" шошқа ... және ... ... ... ... ал ... ... - қазақтар бұл жерлерден қуылды, олардың
жартысы кулактар ретінде сотталып кетті.
Қазақстанның ХКК мен КП(б) ОК 1938 ... 3 ... ... қоныс
аударушыларды мекендендіру және шаруашылыққа орналастыру жөнінде"
қаулысымен Қазақстанға 20530 ... ... оның ... 14600 ... ... мал ... және ... дақылдар өсіру, 2400 отбасы — балық
шаруашылығына, 3530 - өндірістік орындарға, ... МТС, ... ... ... ... ... ... едәуір бөлігі (60
пайызға дейінгі) Қызылорда және Алматы облыстарына орналастырылды.
Қазақстандағы неміс ... ... ... ... ... ... ... жатқан
957518 немістердің 1989 жылдан бері, 613 мыңы ... ... ... ... 1992— 93 жылдары 114000 1994 жылы 104 мың адам қоныс аударды
Қазақстандағы 1999 жылғы халық санағы бойынша ... 353441 ... ... ... ... ... елден қуылуы туралы қысқаша тарихы
1915 жылы Николай II ... іске ... ... ... жою ... басталды, немістердің жерді
пайдалануы мен Ресейдің экономикалық жағдайына әсер етуін шектеу туралы
зандар асығыс ... ... ... ішкі ... ... мәселесіне"
арналған мақалалар жинағы асығыс түрде шығарылып жатіы (Немецкое зло",
Москва 1915; ... с ... ... Петроград 1916) Немістерді
Сібірге қоныстандыру жөніндегі идея 1937-1938 ... ... жылы 28 ... КСРО ... ... ... №21-60 ... тұрып жатқан немістерді қоныстандыру туралы" Жарлығы жарық
керді. Жарлық мәтіні оқырмандарға ... ... ... ... ... өскери биліктен алынған бұлтартпас мәліметтер бойынша,
Поволжье ауданында ... ... ... халқының арасында мың жене он
мыңдаған диверсанттар мен тыңшылар бар. Олар Германиядан алынған мәліметтер
бойынша ... ... ... ... ... диверсантгар мен тыңшылардың немістер арасында көп болуын
кеңес ... ... ... ... Поволжье ауданъшдағы неміс халқы
өз ортасында ... ... мен ... ... ... ... жасырып отыр.
Егер Германиядан неміс диверсанттары мен тыңшылары ниет еткен диверсиялық
актілер Поволжье ... ... ... оған ... жатқан аудандарда
бола қалған жағдайда, қан төгіс болуы мүмкін, сондықтан да, ... ... ... ... ... ... Поволжьедегі неміс халқына қарсы
жазалау шараларын қолдануға мәжбүр болады.
Осындай ... ... қашу және ... ... ... үшін КСРО ... Кеңесінің Президиумы Поволжье аудандарывда тұратын
барлық неміс халқын басқа аудандарға ... ... ... ... ... беріліп, жаңа ауданға орналасуда мемлекеттік көмек көрсетілсін деп
шешім шығарды.
Жаңа жерге орналастыру үшін жер жыртуы мол ... ... ... ... Алтай өлкесі, Қазақстан жөне басқа да республиканың жерлері
бөлініп берілді.
Осыған байланысты Мемлекеттік Қорғаныс Комитетіне тез ... ... ... ... жүргізу жөне қоныс аударушы — Поволжье немістеріне
жер және жаңа ... ... ... ... беру ... ... ... елдендіру бөлімінің мұрағатының мәліметтері
бойынша 1941 жылы — 1942 жылдың алғашқы жартысында елдің ... ... 1 084929 ... ... Қоныс аударушылардың едәуір бөлігі —
444005 адам Қазақ ССР-да қалып ... Ал ... Омбы ... ... мен ... ССР-на барлығы 786279 Ресей ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дәрістер - Тарих88 бет
XX ғасырдың 60 - 80 жылдардағы халықаралық қатынас. Біріккен ұлттар ұйымының рөлі17 бет
КСРО-ның ыдырау тарихы81 бет
Ресей мемлекетінің тарихы 10 бет
Ресей Федерациясының тарихы14 бет
В.С. Библердің мәдениет диалогы мектебі идеясын жоо-да оқытудың тәжірибесіне енгізу13 бет
Түрік қағанаты (551–603 жж.)4 бет
Тәттіні көп пайдалану неге алып келеді?4 бет
ҚР-дағы жекешелендіру мәні, кезеңдері және оны жүргізу әдістері3 бет
1867-1868 жылдары патша үкіметі жүргізген реформалардың Қазақстандағы ұлттық білім беру жүйесі82 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь