Антикалық философия тарихы

Кіріспе

1. Антикалық философия тарихы
2. Сократқа дейінгі антикалық философия
3. Классикалық дәуірдегі антикалық философия.

Қорытынды

Пайдалаылған әдебиеттер
«Антик философиясы» деген мың жылдан аса тарихы бар грек-рим философиясын білдіреді. «Антик» сөзінің латын тілінен аударғанда «көне» деген мағынаны білдіретінін ескерсек, бұл жалпы философиялық ой дамуының бастапқы кезеңін аңғартар еді. Алайда, қалыптасқан дәстүр бойынша антик дәуірі тек батыстық көне заманын білдіріп, осы грек-рим әлеміне қатысты айтылады. Ал, хронологиялық щеңберіне келетін болсақ, антик философиясын өзнің бастауын б.з.д. VІІ – VІ ғасырдан алып, ал оның аяқталуы б.з. 529 жылы император Юстинианның барлық христиандық емес философиялық мектептерді ресми түрде жаптырған датасымен байланыстырылады. А.С.Богомоловтың айтуынша оның ішіндегі үш ірі кезеңді айқындауға болады: антик фиософиясының қалыптасуы немесе Сократпен аяқталатын ерте классика; классикалық грек филсофиясы; эллиндік грек философиясы.
Ежелгі Грекия дүниетанымының жаңа формасы – философияны қалыптастырған негізгі үш мәдени орталықтың бірі болып табылады. Оның қалыптасуы да Ерте Үнді және Ежелгі Қытай жерлерінде байқалған заңдылықтарға сай жүзеге асты. Бірақ эллиндік ақыл-ойдың дүниеге келтірген жемісінің шығыстық фиософиямен салыстырғанда өзіндік түбірлі ерекшеліктері бар. Философияның қалыптасуына алғы шарт болған грек өмірі формалары қатарына, тағы да басқа халықтардағы сияқты мифология, дін, ғылыми білімнің бастапқы түрлері, философияның қалыптасуына әкеліп соқты.
1. «Философия», Алматы, Рауан, 1995 жыл
2. Ғабдильдин Ж.М. Избраные сочинение в 5 томах. Алматы, 2001
3. Әбішев Қ. Философия. Ақыл кітабы 2001
4. Быховский Б.Э. Фейербах М., 1967
5.«Философия», Д. Кішібеков, Ұ. Сыдықов, Алматы, 2002 жыл
        
        Кіріспе
деген мың жылдан аса тарихы бар грек-рим философиясын білдіреді. сөзінің латын тілінен аударғанда деген мағынаны білдіретінін ескерсек, бұл ... ... ой ... ... кезеңін аңғартар еді. Алайда, қалыптасқан дәстүр бойынша антик дәуірі тек батыстық көне ... ... осы ... ... ... айтылады. Ал, хронологиялық щеңберіне келетін болсақ, антик философиясын өзнің бастауын б.з.д. VІІ - VІ ... ... ал оның ... б.з. 529 жылы ... ... ... ... емес философиялық мектептерді ресми түрде жаптырған датасымен байланыстырылады. А.С.Богомоловтың ... оның ... үш ірі ... ... ... ... фиософиясының қалыптасуы немесе Сократпен аяқталатын ерте классика; классикалық грек ... ... грек ...
Ежелгі Грекия дүниетанымының жаңа формасы - философияны қалыптастырған негізгі үш мәдени орталықтың бірі ... ... Оның ... да Ерте Үнді және ... ... ... байқалған заңдылықтарға сай жүзеге асты. Бірақ эллиндік ... ... ... ... шығыстық фиософиямен салыстырғанда өзіндік түбірлі ерекшеліктері бар. Философияның қалыптасуына алғы шарт ... грек ... ... ... тағы да ... халықтардағы сияқты мифология, дін, ғылыми білімнің бастапқы түрлері, философияның қалыптасуына әкеліп соқты.
Антикалық ... ... ... ... ... құрылыстың орнына құл иеленушілік құрылыс келген дәуірде ... ... ... ... философтары стихиялы материалистік бағытты ұстануымен ерекшеленеді. Олар бүкіл дүниені тұтастай алып қарап, ... ... түп ... алғашқы бастамасын табуға тырысты. Антикалық философтарды деп атаған. Себебі, олар философиялық ... ... ... ... ... ... ... философиялық пікірді философияда деп атайды.
Дүние қалай пайда болды, ... ... ең ... не ... болды деген сұраққа ерте грек ойшылдары жауап бере отырып, өз ... алға ... ... - ... ... жүзілік философияның дамуындағы керемет құбылыс. Ол Көне Грекияда біздің дәуірімізден бұрынғы VII ... ... ... ... дәуіріміздің VI ғасырына дейін өмір сүрді.
Көне Грекияда мың жылдан артық уақытта әртүрлі ... ... ... пісіп, жетіліп кейінгі философиялық ойлаудың дамуына негіз, бастау болды.
Антикалық философияның өзіндік келбеті, ерекшелігі бар, оның ең бастапқысы табиғат туралы ілімдермен ... ... ... грек ... деп ... ... болмаса керек.
Көне грек философиясының тағы да бір маңызды ерекшелігі - оның ... ... Грек ... ... ... ... мәнін білуге тырысты. Алғашқы бастаулар, түпнегіздер сияқты қарапайым ізденістерден бастап, жалпы болмыс мәселесіне көтеріледі.
Антикалық философияға әлемді ... ... ... тән.
Антикалық философ - ол дана, оның таным процесіндегі жалғыз қаруы өзінің ... ал ... - ... Осыдан келіп оның пайымдау және жалпылау сияқты сипаттары туындайды.
Антикалық философияның дамуында бірнеше кезеңді бөлуге болады. Бұл мәселеде ... ... бар. Біз ... дәуірлер екі маңызды факторға сүйенеді: біріншіден, көне грек қоғамның өзіндік ... ... ... ... ... отыруы.
* натурфилософиялық кезең.
* гуманистік кезең.
* классикалық кезең.
* эллиндік кезең.
* римдік кезең.
Антикалық философияның натурфилософиялық ... ... ... ... ... VII ғасыр мен IV ғасырлар аралығын қамтиды.
Натурфилософияға милет мектебінің өкілдерінің, Гераклиттің, элеаттардың, атомистердің, пифагоршылдардың ілімдерін жатқызуға ... ... ... ... мәнін түсіну үшін мынадай іргелі ұғымдарды игеру керек:
* түпнегіз - барлық заттардың негізі
* апейрон - ... ... ... ... ... ... - ... заң, Гераклит философиясындағы қажеттілік, сөз, сонымен қатар, ... заң ... ... ... - ... ... ... тығырыққа тірелгендік деген мағынада қолданылады
* атом - ... ... өте ... ... ... ... антикалық философия
1. Милет философиясы.
2. Атомистердің философиялық білімі.
3. Софистер философиясы.
Көне грек философиясы немесе архаизм (көне, ескi, атам ... ... VI-V ғ. ... кез. Бұл кезеңдегi негiзгi мектептер: Милет мектебi (Фалес, Анаксимандр, Анаксимен); Пифагор және пифагоршылар; Элеаттар (Парменид, ... ... ... ... Бұл ... тыс ... философтар - Гераклит, Эмпедокл және Анаксагор. Классикалық кезеңнiң негiзгi мектебi - софистер (Горгий, Гиппий, Протогор, т.б.). ... ... ... ... ... сынаған Сократ, Платон, оның мектеп академиясы, Аристотель және лицей мектебi.
Эллиндiк кез (б.з.д. IV-б.з.V ғ.). Бұл кезеңнiң негiзгi мектебi: Эпикур мен ... ( ... Кар), ... ... Луций Анней Сенека, Марк Аврелий); скептиктер (Пиррон, Секст Эмпирик); кинктер (Антисфен, ... ... ... ... Прокл, Янвлих).
Антикалық философияның (даму кезеңiне тәуелсiз) негiзгi сипаты - ғарыштық логоцентризм. Логос - ... ... ... ... ... ... тәртiпке салынған және антикалық адамды да тәртiпке салынған әрі үйлесiмдi ... деп ... Адам ... зұлымдық пен шалалық нақты бiлiмнiң жеткiлiксiздiгi ретiнде түсiндiрiледi және оны ... ... ... ... ... грек ... ... тақырыбы - ғарыш, физика. Алғашқы грек философтарын - ... ал ... - ... деп ... Осы ... әлемнiң бастамасы жөніндегі мәселе қалыптасты. Элеаттардың философиясы бiрте-бiрте натурфилософиялық мотивтерден айырыла бастады. Ендi болмыс, оның ... ... ... ... болып қалды. Ертедегi антикалық философияның орталық мәселесi онтология болып, алғашқы ғылыми (мифологиялық емес) дүниеге көзқарастың жиынтығы жасалды.
Милет мектебі - ... ең көне ... ... ... ... қаласы сауданың, теңізде жүзудің, мәдениеттің ірі орталығы ... ал бұл ... ... ... және ... ... ... милеттіктердің ой-өрісі мен ғылыми ынта-талабының жан-жақты өрістеуіне жағдай жасады. олар математика, география, астраномия салаларында ғылыми жаңалықтар ашты.
Фалес әлемнің ... су деп ... Бәрі ... пайда болады, бәрі суға айналады. Фалестің шәкірті Анаксимен әлемнің негізі ауа, ал Гераклит от деп есептеді. Анаксимандр барлық ... мен ... ... ... апейроннан пайда болған деді.
Фалес (б.д.д. 624-547ж.ж.) - Милет қаласынан шыққан грек философы және саяси қайраткері. Аңыз бойынша ерте грек ... жеті ... ... ... және Вавилонда математика және астрономия ғылымдарымен танысады. Б.д.д. 585-584 ж.ж. күннің тұтылуын алдын - ала дәл болжаған деген мәлімет бар. ... ... ... ... ... пирамиданың биіктігін анықтайды.
Фалес бір жылды 365 күнге, 365 күнді 12 айға бөліп, күнтізбенің (календарь) жасаудың алғашқы бастамасын көрсетуші ретінде және ... ... ... ... ... ретінде танымал.
Ол заттардың алуандылығынан бірегей бастапқы негіз іздеп, оны материалды, нақты зат деп ... ... ... ... түп ... алғашқы бастамысы - су деген пікірді ұстанады. Ол буға айналады, бу ауаны құрайды, қарама-қарсы бағытта оларда өзгерiс ... жер тiптi тас та ... ... ... әр алуан әлемнiң сапалық жағдайының мәнi мен байланысының айырмашылығы - ... ... ... шығады. Бәрі судан пайда болады, бәрі қайтадан суға ... ... ... құдайды жоққа шығарады, бiрақ әлемдi түсiндiруде құдайға жүгiнедi. Оны сол кездегi ең батыл, таңқалдыратын тiрлiк иесi дедi. ... ... ... ең ... - Құдай, өйткенi ол тумаған. Бәрiнен де әдемi - әлем, өйткенi оны құдай ... ... де ... уақыт, өйткенi ол бәрiн шешедi, - дейдi. Дүниедегi қиын не? - . Ең ... не? - . ... қай ... құтыласыз? - .
Анаксимандр (шамамен б.д.д. 610-546 ж.ж.) - ежелгі гректің материалист - философы, стихиялы ... ... бас ... ... атты ... ... шығарманың авторы, бірақ бұл шығарма бізге жеткен жоқ. Анаксимандр дүниенің ... ... ... - () ... ... ... негізі - апейрон (шексіз нәрсе) деп есептеген. Апейронның ыстық пен суықтың ... ... ... ... ... ... ... ыстық-от ретінде көрініс тапса, суық аспан мен жерге айналады. Анаксимандр материаның сақталу және айналу заңын ... рет ... ... ... ... ... ... цилиндр формасындағы Жер Ғаламның ортансында тұр. Жер төңірегінде аспанның үш сақинасы: күн, ай және аспан ... - ... ... ... ... ... рет ... идеясын ұсынды: адам - балықтан пайда болған.
Анаксимандр алуан түрлi табиғаттың негiзiнде әлдебiр ... және ... ... ... деп ... оны апейрон деп атады. Мiне, осы түсiнiк дүниенiң материалдық ... оның ... ... ... ... ... б.д.д 588-525 ж.ж.) - ... грек материалист - философы, стихиялы- диалектик, Анаксимандрдың шәкірті.Оның ілімінше, барлық нәрсенің бастамасы материадан - ... ... ... ... ауаға айналады. Ауа шексіз, мәңгі, қозғалыстағы зат. Қоюланғаннан кейін - ... ... жер мен ... ... - отқа айналады. Мұнда санның сапаға ауысу идеясы ... ... Ауа ... ... ол әрі жан, әрі ғаламның сансыз заттардың өмір сүретін ортасы. ... ... - от, ... оның ... ... өйткені олар өте қашықта орналасқан, күн қатты жанып ... алып ... ... деп ... мен ... идеаларын әрі қарай дамытқан Гераклит (шамамен б.д.д 544-483 ж.ж.)- ... грек ... ... Кіші ... ... ... ... бізге тек үзінділері ғана жеткен шығармасы сол заманның өзінде атақты еңбектердің бірі болған. Гераклиттің ... ... ... - от, ол әрдайым өзгеруде әрі қозғалыста. Барлық әлем, жекелеген заттар, тіпті адам жаны да ... ... Зат ... бәрі қажеттілікке орай оттан пайда болады, оны Гераклит деп атайды. Әлемдік процесс ұдайы ... ... ... соң ... бәрі ... отқа ... Табиғат тіршілігі-толассыз қозғалыс процесі, барлық нәрселер, олардың қасиет-күйлері өздерінің қарама-қарсы жағына ойысады: суық-ыстыққа, ыстық-суыққа айналады. Бәрі өзгере отырып ... ... орай ... ... ... қалыптасады: . Гераклит дүниені танып-білуге болатындығына кәміл сенеді, сондықтан адам баласының ақыл-ой қабілетіне бөгет жоқ деп ... ... ... ... мойындаған: . Адам әр жағдайда әртүрлi жақсы да, жаман да амал жасайды. Табиғаттағы осындай қарама-қарсы және мәңгi болып ... ... ол ... ... ... деп ... Демек, - әлемдiк ақыл-ой. Қоршаған ортаны сезiм арқылы тану дұрыс деп ... ... ... ол ... ... оған жетудің қиындығын түсініп, табиғат жасырынуды ұнатады деде. данышпан болу үшін көзі ашық, көкірегі ояу ... ... ... ұғу үшін ... ұлы ... ... ... ерекше ойлау қабілеті болуы керек.
Пифагор (б.з.д.584-500 ж.) ежелгi грек философы, әрі математигi. Бiрiншi бастама, ... ... - сан деп ... ... ... шындықты таңбалап санға теңедi. , - дейдi. Категорияларды бөлiп көрсету арқылы әлем бiрлiгiнiң диалектикасын (тақ пен жұп, ... пен ... тура мен ... оң мен сол, әйел мен ... т.б.) ... ... барлық өте ұқсастықтың бөлiгi, ол иррационалдық сандар туралы ғылымның негiзiн қалап, математиканың дамуына елеулi үлес қосты. Оңтүстiк Италияда Пифагор одақ ... сан ... ... ... ... ... ... Ол жанның өлмей көшетiнiне сендi, бұл кейiн неоплатонизмде қайтып жаңғыртылды.
Элеаттар - Элей философия мектебi ... VI - V ғғ. - ... ... қазiргi Италия территориясында өмiр сүрдi. Өкiлдерi: Парменид, Зенон Элейский, Мелисс Самосский. ... ... ... ... мынада: космологияны онтологияға (болмыс теориясына) өзгерту, өзiндiк ... ... ... табу (, , ), ... ... енгiзу мен пайдалану арқылы философияда дәлелдеудiң қажеттiлiгi мен оның тәсiлдерiн қолдануды (абсурдқа әкелу принципi) мойындау.
Парменид - бiрiншi болып ... ... Оның ... дүниеде тек бiр ғана болмыс бар. . Биболмысты тану ... ол ... пiкiр айту ... емес. Сондықтан, әлем болмыспен тығыз және үздiксiз толтырылған. Сезiмдiк қабылдау нағыз бiлiмдi ... Тек ... ... салу ... ақиқатқа жетуге болады. Элеаттар тану мәселелерiнде, сезiмдiк таным ( - пiкiр) және идеалдың жоғарғы рухани таным деп ... ... ... Бұл ... ... - көпшiлiк құбылысты бiрлiк бастамадан шығарады. Барлық материалдық тiршiлiктiң көрнiсi - идея екенін айтып, олар идеализмнiң алғашқы хабаршысы ... ... ... ... ... дәлелдесе, оның ізбасары Зенонның дәлелдеу әдiсi - ... ... ... Парменидтің "Қайшылық заңына" ол "Үшiншiнi жоққа шығару" заңын қосты. Зенонның "Ахилес", "Дихотомия", "Жебе", "Стадион" т.б. ... ... ... мен ... үшiн ... қамал болды. Зенонның апориялары өзiндiк заңдылықтың күш-қуатын бекiтетiн тәжiрибе деректерiне күмән келтiретiн, логос позициясын ... ... ... ... деп ... ... ... терiске шығаратын диалогты пайдалануға байланысты).
Зенонның "Ахилл және Тасбақа" апориясындағы (апория - ... ... ... шарт. Ахилл мен Тасбақа бiр-бiрiнен А мен А2 аралығындағы қашықтағы жол бойында тұр. Олар бiр кезде бiр ... ... ... ... ... ... ... жүгiредi, ал тасбақа болса, бауырлап жылжиды.
Тезис: Ахилл ешқашанда Тасбақаны қуып жете ... ... қуып жету үшiн ... ... ... ... ... тұрған А2 аралықты жүгiрiп өтуi керек. Осы уақытта тасбақа да ... А3 ... ... ... ендi ... тасбақаны қуып жету үшiн тағы да А аралығын жүгiрiп өту керек, т.т. Себебi кеңiстiктегi жол шексiздiкке дейiн ... онда ... мен ... ... аз да ... ... ... отырады, оны Ахилл жүгiрiп өтуi керек.
Қорытынды: Ахилл ешқашан да Тасбақаны қуып жете алмайды. Кеңiстiкте шексiз ... ... ... интервалдардың (аралықтар) өмiр сүруi мүмкiн болса, онда қозғалыстың болмайтындығы туралы тұжырым жасауға болады.
Зенонның пайымдауы бойынша кеңiстiк өзiнiң құрлымы ... ... ... ... оның бiр ... (дискреттiк) дейiн бөлiнетiн және одан ары ұсаққа бөленбейтiн интервалдары бар. Егер кеңiстiк белгiлi бiр шекке дейiн бөлiнетiн ... онда жебе ... ... ... бара ... жебе t1 ... ... кеңiстiкте белгiлi интервалда орын алады: 3-тен 8-ге дейiн. Қозғалыс - бұл кеңiстiктегi орын ... ... жебе ... олай ... ... сәтiнде уақыт t2, ол басқа кеңiстiктiң интервалында орналасады: 4-тен 9-ға ... ... ... ... ... жебе онда ... орналасады немесе орналаспайды, жарым-жартылай орналасуы мүмкiн емес. Демек, жебе аралықтың бiр бөлiгiн, 8-9 өтуi мүмкiн емес, бұл аралық бөлiнбейдi. Онда ... t ... жебе ... 3-8 аралықта, ал уақыт t΄ кезiнде қозғалыссыз 4-9 аралығында болады.
Қорытынды: Ешқандай қозғалыс жоқ, тек кеңiстiктiң әртүрлi ... ... ... бар. ... ... 490-430 жж.) Агригент қаласы Сицилия аралында өмір сүрді. Материалистік бағытты ұстады. Дүниенің бастауы - төрт ... ... ... жер, су, ауа, от және оларды қосатын әрі ажыратын екі қарама-қарсы күштерден тұрады деді.
Негізгі ... , ... ( ... ... ж. ж.) - ... ... философы. Өзінің гомеометрия туралы ілімімен белгілі болған. Гомеметрия () мен Нус ... ... ... ... ... ... мен ... сапасының алуан түрлігін құрап, бір жөнге (тәртіпке) келу ... ... Оның ... ... ... барлық әлем дүниесінде белгілі дәрежеге ие болуын көрсетеді.
Аталған философтардың бәрі дүниенің негізі материалдық субстанция деп есептеді. Субстанция дегеніміз түпнегіз, ол ... ... ... ... қажет етпейді.
Гераклит бәрі өзгереді, бәрі өткінші деп пайымдады. Өзгерістердің қозғаушы күші мен негізі - ... - ... ... ... ... ... ... Зенон, Ксенофан.
Субстанцияны түсіндіру мәселесінде олар нақты бір зат пен құбылыстан гөрі өзімен өзі болмыс деген ұғымды қарастырады.
Парменид философиясының ... ... - ... бар, ... емес жоқ, ... еместі тануға, тіпті ол туралы айтуға да болмайды. Ол мәңгілік, пайда болмайды, жойылмайды, ол ... және ... ... ... ... - Құдай. Құдай әлемнің субстанциясы.
Зенон шекті және шексіздік, жалғыздық пен көптік, қозғалысты ойлаудың мәселерін қойып, зерттеді.
Зенон бос кеңістік, көптік, ... ... ... үшін бар екендігін мойындады, ал оларды ұғымдар ... ... ... ... ... түп төркіні осыда болса керек.
Аристотель Зенонды диалектиканың ... ... деп ... өйткені, ол ақиқатты, қарсыласының ойындағы ішкі қайшылықтарды айқындап, оны шешудің жолын қарастырған.
Зенонның апориялары ... ... ... Осы уақытқа дейін оның , , , деген апориялары жеткен.
Ежелгi Грециядғы материалистiк ... ... ... ... философиясынан толығырақ көрiндi.
Демокрит (б.д.д. 460-370 ж.ж.)-ежелгі грек материалист-философы, Левкипптің шәкірті, гректердің тұңғыш энциклопедист ойшылы. Демокрит-атомдық көзқарастың ... ... ... Ол ... ... ретінде екі негізді-атом мен бос кеңістікті алға қояды.
Атом - дегеніміз бүтін, бөлінбейтін кішкене бөлшек. Оның бірігуінен және ... ... ... ... мен ... ... Олар сапа ... емес, саны, түрi, формасы, ретi, тәртiбi немесе орналасуы және ... ... ... ... ... ... ... денелер белгiлi бiр сапаға, қасиетке ие болады, жылы не суық, ауыр не жеңiл, қатты не жұмсақ болып келедi. Атомдар мәңгi ... ... да, ... ... ... ... Бәрi де ... өзгеру үстiнде болады, бәрi де заңды түрде және қажетiне қарай өтедi.
Адам да атомдардың бірлігі, ... оның жаны бар. Жан ... де зат, ол ... ... яғни ... және тез ... ... атомдардан құралады.
Демокрит осы принципімен таным процесінде түсіндіреді. Таным дегеніміз ... ... ағып ... ... ... Олар - ... ... бейнесі.
Атомдар бос кеңістікте бір жерден екінші жерге ауысып, үздіксіз қозғалып отырады. Осы қозғалыс процесінде олар ... ... ... ... құрайды: отты, суды, жерді тудырады. Атомдар-болмыс, ал бос кеңістік-болмыс емес.
Демокрит танымның материалистік теориясын дамыта келіп, ... ... ... ... сезім мүшелеріне жасайтын әсерінің нәтижесі деп есептеді. Дүниені танып-білудің екі түрін көрсетеді:
* ... ... ... ... ... ... ... мүшелеріміз-көру, есту, иіс сезу, дәм білу, тән ... мен ... ... ... ... алмайды, дүниеде шексіз ұсақ нәрселер бар, адам оларды ақыл-ойы арқылы ғана тани алады.
Демокриттің атомдық теориясы көптеген ғасырлар бойы ... жол ... ілім ... Оның ... ... обьективті өмір сүретіндігі туралы жалпы философиялық көзқарасы ғылым мен филосогфияның тарихында орасан зор маңызға ие. Демокриттің көзқарастарын Эпикур мен ... Кар әрі ... ... Софистер философиясымен антикалық философияның гуманистік дәуірі басталады.
Софистер (гр. sophists-өнерпаз, дана)- кәсіби ұстаздары ретінде саналған ежелгі грек философтарын ... ... ... ... риторикаға, философияға үйретудегі атқарған еңбектері зор. Діннен бас тарту, табиғат құбылыстарын ұтымды түсіндіру, этикалық және ... ... ... ... ... ... Софистер екі топқа бөлінді: -табиғатты материалистік тұрғыда түсіндірді. Бұл топтың өкілдері-Протагор, ... ... ... ... Екінші тобы- (ақсүйектер тобы)-Гипподам, Критий-философиялық идеализмге ден қойғандар. Софистер дау - дау ... ... ... ... болған деген әдісті қолданды. Софистика - дауласу немесе дәлелдеу кезінде қисынсыз пікірлерді, софизмдерді, яғни сырттай ғана ... ... ... айлаларды саналы түрде қолдану. Сондықтанда Аристотель оларды ұстаздары деп ... ... ... ... грек ... ... гүлденген кезі болды. Себебі, Платон мен Аристотель өздеріне дейінгі философияны біртұтас ғылымға айналдырып, жүйелендіре түсті.
Маңызды мәселесі - адам ... оның ... ... ... Адам ... - ... ... Олардың ілімі - субъективті идеалистік ілім, олар адамды барлық заттардың өлшемі деп қарастырады.
Софистер - ... ... ... ... ... ... ... барлық ұғымы мен этикалық қалыптары, баға берулері салыстырмалы деп есептеді.
Классикалық дәуірдегі ... ... ... ... ... философиясы.
3. Аристотель философиясы.
Классикалық кезең (б.з.д. V ғ.). Классикалық кезең тақырыбы - ... мәнi, оны ... ... ... ... синтезi, әмбебабтық философияны құру. Атап айтқанда осы кезде таза идеялық, теориялық философия қалыптасты және оның ... түрі ... ... ... ... ... ... қағидасының негiзiнде құрылған классикалық кезеңнiң негiзгi проблемалары: онтология, антропология, ... - ... ... ең ... ... ... ... б.д.д. 469-339 ж.ж.) - ежелгі грек философы, оның ілімі материалистік натурализмнен ... ... ... ... ... ... кешіп. одан Платон, Евклид, Антисфен, Аристипп секілді ұлы ... ... ... ... ... тек ... мен ... айтуы бойынша ғана білеміз. Сократ әлем құрылымдарын, заттардың физикалық табиғатын ... білу ... ... біз ... ғана танып білуіміз мүмкін дейді. Танымның мұндай түсінігін Сократ ... ... ... Білімнің ең жоғары міндеті теорияда емес, тәжірибеде, яғни өмір сүре білетіндігінде. ... ... ... ... ... ... ... үлгісін жасады. Ұғымды анықтаудан бұрын әңгімеге жол ... ... ... ... бірнеше сұрақтардың көмегімен әңгімелеушінің сөздеріндегі қайшылықтар анықталмақ. Бұл орайда Сократ майевтика (сөйлесу өнері) әдісін ұсынады. Сократтың ... ... ... әрекеттер білместіктен жасалады, ешкімде өз еркімен зұлым болмайды.Адам өзіне үңілген сайын, өзінің білімсіздігін аңғармақ. Сократқа жүгінсек ... мәні ... ... ... ... - ... өз ... арқылы тәртiптi өмiр сүруге баулу. Көбiнесе пiкiр таласы және өз айтыстарымен шұғылданған. ... ... ... ... ... және ... теңестiрдi. Тек ақылды адам ғана өнегелi, себебi ол ... ... мен ... не ... ... ... ... үш iзгiлiктi бағалайды: сабырлылық - сабырлы адам ... ... ... ... батылдық - батыл адам қиындықты қалай жеңудi бiледi; әдiлеттiлiк - әдiл адам адамдық пен құдайлық ... ... ... бiледi. Сократтың ойынша даналық тек қана "мейiрбан адамдарға" ғана тән.
Көне дәуірдің өзінде - ақ ол даналықтың, дана ... ... ... ... ... қатар, Сократ - ең жұмбақ тұлға. Өйткені, ол ешнәрсе жазған жоқ, ешқандай жазба мұра қалдырмаған. Афина көшесін ұзаққа кезіп жүріп, ... ... ... Көшеде кім кездессе сонымен әңгіме дүкен құра берген. Сократ философиясының барлық мағынасы мен мәнін оның шәкірті Платонның философиялық ... ... ... ... ... ... ... философияның негізгі мәселесі адам деп шешті. Сондықтан адам адамгершілігінің табиғатын зерттеуге көңіл бөлді. Адамның ішкі жан ... ... ... ... жамандық, жақсылық, әділеттілік, сүйіспеншілік сияқты құндылықтарды анықтауға кірісті. Осыдан келіп өзін-өзі тану мәселесі ... Стоя ... ... ... ... ... заманымызға дейінгі II - I ғасырлар. Кейінгі Стоя - Анней Сенека, ... Марк ... - ... ... ... V ғасыр - біздің заманымыздың 65, 121, 180 жылдары.
Негізгі мәселе - ... ... ... ... міндеті адамгершіліктің кемшіліктерін жою, игіліктерге тәрбиелеу. Стоицизмнің көптеген мәселелері христиан философиясына ұқсас.
Рим стоиктері тұлға ... ... ... ... ... ... ал ... моральдық, әрекеттің тетігі ретінде қарастырылды. Адамның күнәлы болуы түсіндірілді. Адам, тіпті ұлы адамның өзі де кей ... ... ... Өйткені, Құдай ғана күнәсіз. Сенека тағдыр алдындағы адамдардың бірлігі туралы идея ұсынады.
Жалпы платоншылдық ағымы Плотин, Прокл есімдерімен ... ... ... өзінің көзқарасын деген еңбегінде жариялаған. Барлық тіршіліктің ... ... көзі - ... Ол ... да, ... да ... Бәрінен де жоғары болмыс - Құдай эманация арқылы бәрін жаратқан. Құдай, ең ... ... ... ... соң әлемдік жанды, соңында құбылыстардың сезімдік әлемін жаратты. Адам өмірінің мақсаты - өзін тән құрсауынан босатып құдайға қайта оралуы.
Плотин ... ... мен ... одан әрі ... философиясы.
Платон (б.з.д. 427-347) - көне Грекияның көрнекті философы, Сократтың шәкірті, ... ... ... ... бағыттың негізін қалаушы.
Платон ірге философиялық еңбектердің авторы: , , , , , шығармаларының көпшілігі сұхбат түрінде жазылған. Дүниеге идеалистік ... ... ... сол ... материалистік ілімдеріне қарсы белсенді күресті.
Платон объективті идеализмнің жүйесін жасады. Сезім арқылы ... ... ... ... ... ... табиғат пен қоғамға тәуелсіз өмір сүреді. Нақтылы Платон көлеңкелер дүниесі деп ... ... ... дегеніміз идеялардың көшірмелері, көлеңкелері ғана деді. Идеялар дегеніміз заттардың мәңгілік бейнелері, ... ойша ғана ... ... рухы ... ... о дүниеге идеяларда өмір сүреді. Ол материялық ... ... ... Адам ... ... ғана қонақтап, кейін тәннен ажырап, өзінің мәңгілік ... ... ... Платон философиясында - деп аталады.
Сезімдік дүние мен ... ... ... ортасында тұрады. мәңгілік, аспаннан да биік, олар туылмайды, пайда ... ... ... ... ... пен уақытқа тәуелді емес. Платон ілімі философияның кейінгі уақытта өркендеп, дамуына көрнекті роль атқарды.
Платон философиясының негізгі қағидалары ... ... ... ... тұрақты емес, уақыт өткен сайын құрдымға кетеді;
- айналадағы қоршаған орта да өзгермелі, уақытша, дербес субстанция ретінде өмір сүре ... шын ... тек таза ... ғана ... таза ... мәңгі және тұрақты;
- кез келген зат пен құбылыс сол зат туралы ... ... ... сұлбасы ғана;
Материалды әлем идеялар әлемінің бейнесі болғандықтан, таным процесіннің негізгі объектісі таза идеялар бола алады. Таза идеяларды сезімдер ... ... ... ... тек ақылдың көмегімен тануға болады.
Платон - бір тұтас, жүйелі философиялық ілім жасаған алғашқы грек философы. Оның құрамында әлем, ... оның жаны және ... мен ... ... ... бар.
Платонның пікірінше, әлем үшқабаттан тұрады. Ең жоғарғы және негізгі қабат - идеялар әлемі, екіншісі - ... ... ... ... ал үшіншісі түнек, яғни идеяның күйреуі.
Дүниенің бастауы - идея немесе эйдостар, олар заттардың ... ... ... Платонның кезінде сөзі күнделікті тілде дегенді білдірді. Платон идеялары шын мәнісінде адамның басынан бөлініп шыққан және ... ... ... өмір ... ... ... Әрбір заттың өзіндік нұсқасы (эталоны) бар, ол соған сәйкестелініп жасалады. Мысалы, үстел идеясы нақты үстелді тудырады. Бірақ затпенен оның бейнесі ... ... ... бар. ... зат ... ол идея ... - мәңгі бұзылмайды. Осындай нұсқа (эталон) ... ... ... ... ... және ... болып саналады.
Сұлулық идеясы барлық заттарға сұлулықты береді, басқаша айтқанда ол ңұсқа (эталон) немесе гректер көп қолданатын парадигма.
Идея қай жерде ... ... ... үш ... жауаптың болуы мүмкін:
- идея физикалық заттарда бар;
- идея адам ақылының туындысы, яғни ол адам санасында орналасқан;
- идея ... да, адам ... да ... үшінші бір дүниеде орналасқан деп, ол оны ... ... ... ... арғы ... деп атайды.
Ойшыл құрметтеген негізгі идеялар қатарына, этикалық сипаттағы Ақиқат, Игілік, Әдемілік және Әділеттілік идеялары жатады.
Платон өз ... екі ... одан көп ... қатысатын сұхбат түрінде баяндаған. Олардың біреуі әруақытта Сократ болған, Сократ авторлық ... ... ... ерекше көтеріңкі, поэтикалық түрде өрбіген. Қажет уақытында автор философиялық сипаттағы мифтік шығармашылықты да кеңінен пайдаланған. Мәселен, Платон үңгір ... ... ... ... адам ... кейпін бейнелейді. Өзіңіз көз алдыңызда елестетіңізші: бір үңгірде оның қабырғасын ғана көре алатындай етіп байланған тұтқын ... ... кіре ... ... шырақ ұстаған адамдар әрі бері қозғалып жүр, жанған оттар көрінеді. Тұтқын үңгірдің қабырғасынан не көре алады? Бұлыңғыр, ары бері ... ... ... ғана ... ... ... не ... жатқанын ол біле алмайды. Адам әлемде болып жатқан оқиғаларды білетін сияқты, ол шын мәнінде ол шындықтың ... ғана біле ... яғни ... ... ... ғана сезе ... ... ұлылығы: ол өз ілімін өткендегі философияның барлық материалына сүйеніп жасады. Платон осы дүниеде деп, ... ... ... идея ... өзгермейді. Платон өз әрекетін Сократтың: - ... ... ... отырды. Жеке адам игілігі ме, жоқ әлде ұлт, тап немесе идея ретіндегі игілік жоғарғы ма? ... ... ... ... игілік туралы түсінігінен шығып, Платон игілік идеясы ең ... ... ... ... Осы ... Платон шын мәнісінде Сократ ілімін жалғастырушысы болды.
Платонға ... ... ... ... ... ... тану мүмкіндігін негіздеу үшін; екіншіден, Сократтың барлық адамдар бір ойға келеді деген сенімін түсіндіру үшін - идеялар шын ... ... үшін ... яғни бір ... ... адамдар оларды содан алады; үшіншіден, оның ілімі сезімнен жоғарғы ... ... ... ... ... ... және шындықта мүмкіндігінше идеялдың толық бейнесін жасау ұмтылысымен сипатталады.
Платонның ойынша нағыз шын бiлiм - ... тыс ... ... ... ... бiлiм. Оны табудың жолы - адамның мәңгiлiк жанының өлетiн денеге кiрмей тұрғандағы идеялар ... . ... ... ... ... отырып, ол сезiм арқылы танып-бiлудiң, бақылаудың, тәжірибенiң рөлiн кемсiтуге тырысты, олар бiзге ақиқатты бере алмайды деп мәлiмдедi. ... ... ... ... Платонда бұрмаланған түрде болып шықты. Бiрақ бағыныштылық ... ... өтiп ... ... ол диалектиканы, ғылыми теорияны дамытуға өте үлкен үлес ... ... деп - ... ал ... - биболмыс деп, диалектик ретiнде ... ... ... ... болмайтынын көрсетеді. Сондықтан, болмыс биболмыспен толтырылады. Осылайша "идея әлемi" және "заттар әлемi" қарама-қарсы қойылады.
Платон "Тимей" диалогында ... ... ... ... әлем ... ... қабылданатын ғарыш әлемi мынандай кестеде берiледi: үлгi (идеялар әлемі), көшiрме (физикалық әлем) және ... ... ... ... ... ... сәйкес көшірменің авторы. Демиург әлемдік жанды жасайды, ғарышқа тiршiлiктiң ерекше-нысанын бередi. ... ... ... ... ... жан мен әлемдiк дененi қамтитын тiрi, жарасымды дүние ретiнде көрiнедi.
Сонымен қатар платон өз шығармашылығында мемлекет мәселесіне ерекше көңіл ... Ол ... ... саласында мiнсiз мемлекет iлiмiмен белгiлi. Бұл мемлекетте азаматтарды үшке бөледi: билеушi философтар, жауынгер әскерлер және ... ... ... биiктiгi - оны данышпандар билегенде көрiнедi, әскерлер оны қорғайды, ал ... ... ... ... ... ... ... негiзiнде - әдiлдiк жатыр. Әдiлдiк дегенiмiз - ... ... ... түрде өз мiндетiн тыңғылықты орындауы
Мемлекеттің бірнеше түрлерін анықтайды:
Монархия - бір адамның әділетті ... - бір ... ... ... - ... ... ... - азшылықтың әділетсіз билігі.
Демократия - көпшіліктің әділетті билігі.
Тимократия - ... ... ... ... ... ... өзіндік бағдарламасын ұсынады. Бұл бағдарлама бойынша:
- мемлекеттің барлық халқы үш сословиеге - философтар, әскерлер,
жұмысшылар - ... ... ауыр қара ... ... ... игіліктерді жасайды, аз көлемде меншік иесі бола алады;
- әскерлер ұдайы өзін - өзі шынықтырады, ... ... ... пен ... ... етіп ... ... әлемді таниды, мемлекетті басқаруды үйретеді, философиялық теориялар жасайды.
- Философтар мен әскерлер жеке меншік иесі бола алмайды.Мемлекет тұрғындары бос уақыттарын ... ... ... ... ... ... ... философиясының тарихи маңызы мынада:
- бірінші рет философ іргелі философиялық туындыларды дүниеге келтіреді;
- идеализм бағытына негіз ... ... рет тек ... қана ... ... мен мемлекет мәселелері жан - жақты талқыланды;
- ұғымдық ойлаудың ... ... ... ... - Академия пайда болды.
Платон Академиясы - ... ... ... 387 жылы ... діни - ... мектеп болды. Оның ең атақты шәкірттері:
- Аристотель
- Ксенокрит
- ... ... 529 жылы ... ... ... ... ... (б.з.д. 384-322) - классикалық дәуірдегі көрнекті философ. Платонның шәкірті, Александр Македонскийдің ұстазы. Ол ... ... ... ... және басқада көптеген ілімдердің негізін қалаған энциклопедист-ғалым. Әлем ... ... ... атағына ие. Франциядағы Стагирда туған, Афиныдағы Платон мектебінде тәрбиеленді. Платонның денесіз форма жөніндегі ( пікірін) теориясын сынаса да арасында екі ұдай ... ... ... ... ... жоққа шығара алған жоқ. Аристотельдің айтуы бойынша рух тәннен бөлінбейді, тән ... ... ... 335 ж. ... өз ... (Ликей деп аталды) ашты. Аристотель философияны үш салада бөліп қарастырды: 1) Теориялық ... - ... ... ... мен түп негізі турасындағы ілім; 2) Практикалық бөлім - адамдардың іс-әрекеті жөнінде ; 3) Поэтикалық бөлім - ... ... ... Ал ... ... ... - ... ақыл-ой өресі жететін дүние.
Аристотель табиғатты , ... ... ... қарастырды. Алайда материядағы қозғалыс бастамасының баяулығын байқап, түбінде қозғалыстың түп төркіні мен мақсатқа келіп тірелетін форманың ... баса ... ... Қозғалыс атаулының түп төркіні - - Құдай деген тұжырым жасады.
Адамның ақыл-парасатының қабілетін ... ең ... ... күш деп ... ... ... үлгісі - Құдай, яғни - нағыз кемелденген философ.
Аристотельдің философиялық іс - әрекетінің ... үш ... ... бөліп көрсетуге болады.
- б.з.д. 367-347 (30 жыл), 17 жасынан бастап Платон Академиясында жұмыс ... ... 347-335 - ... астанасы Пеледе тұрды, патша Филиптің өтініші бойынша ... ... ... ... 335-322 - ... ... - Ликейді құрды, өмірінің соңына дейін ... ... ... ... , , , , , , , , ... ... үш ... ... теориялық, яғни алғашқы философия - болмысты, оның ... ... ... ... ... зерттейді;
- практикалық - адамның іс - әрекетін, мемлекеттің құрылымын қарастырады;
- поэтикалық.
Сонымен қатар, Аристотель логиканы да ... ... ... барысында философ Платонның идеялар туралы білімін сынға алды. Платонның кемшілігі - идеяларды шындықтан бөліп қарауға тырысуы. Аристотельдің пікірінше, ... ... ... таза ... ... мүмкін емес. Нақты жеке құбылыстар мен заттар бар. Мысалы, үйдің идеясы емес, белгілі сипаттары бар нақты үй бар.
Болмыс таза идея ... ... ол ... ... ... - осы сұраққа жауап беру барысында ... ... ... ... ... ... ... туындайды.
Аристотель он ұғымды бөліп қарастырады. Олар мән, сан, сапа, қатынас, уақыт, ... ... ... қиналу. Яғни, болмыс дегеніміз - сандық, сапалық, уақыттық, ... ... ... ... қиналу сипаты бар мән.
Аристотель философиясынды материя ұғымы маңызды роль атқарады.
Оның пікірінше, материя ... - ... ... ... (мысалы, мыс шар - бұл шардың формасымен шектелген мыс). Осы мәселе төңірегінде Аристотель ... ой ... ... ... ... ... мен ... тұрады;
- материя мен форманың өзгерісі заттың мәнін өзгертеді;
- шындық материядан формаға және ... ... өту ... ... ... ... ал ... белсенді бастау.
Сананың негізі - рух немесе жан. Философ жанның үш деңгейін анықтайды.
- өсімдік жаны
- жануар жаны
- ақылды жан
Сананың негізгі иесі ... жан ... ... да ... жан тамақтану, өсіп, жетілу функцияларына жауап береді. Жануар жан да ... ... ... оған адамның түйсігі мен тілектері де бағынышты. Ақылды жан ... ... ... ой ... және ... ... де атқарады. Осы соңғы қасиетті адамды ерекше бөлектейді.
Аристотельдің пікірінше, адам жоғары ұйымдастырылған жануардың бірі болып табылады, бірақ ... оның ... ... мен ... болуында.
Адамдар топтасын өмір сүруге бейім. Осы қасиеті қоғамның туындауына негіз болған. Қоғам ... ... ... өздеріне қажетті материалдық игілікті өндіріп, оны өзара бөлісіп, бір - ... ... ... қатынаста болатын адамдардың жиынтығы.
Қоғамдағы қатынастарды мемлекет реттеп отырады.
Аристотель философиясының ... ... ... ... ... ... сынау барысында оның ілімінің осал жақтарын дәл тауып көрсетті;
- Әлем мен адамның қалыптасуын ... ... ... Он ... ... ... ... арқылы болмыстың анықтамасын берді;
- Материяның мәнін түсіндірді;
Логиканың дамуына елеулі үлес ... ... ... ... ашып, силлогизмдер жүйесін жасады.
Антикалық философияның үшінші кезеңі римдік - эллиндік кезең ( б.д.д. 3ғ - б.д. 6ғ.). ... мен ... ... ... орасан зор еңбектері мен жаңалықтарынан кейін философия айтарлықтай беделге ие ... ... өсе ... Бұл ... ... ... ... ерекшелігінің Жерорта теңізінің барлық территориясына таралуына септігін тигізген еді. Мұнымен қоса, Александр Македонскийдің бірнеше елді мекендерді жаулап, сол жерлерде жаңа ... ... ... деп ... сол кездегi ең кең аймаққа тараған (Жерорта Теңiзi, Таяу Шығыс, ... ... ... салыстырғанда өте жоғары саналатын грек мәдениетінiң элементтерi, Рим жаулаған тайпалар мен ... ... және ... ... түрде ене бастауы. Римнiң өзi де эллиндiкке айнала бастады. Оның себебi, грек пен латын мифологиясы мен дiнiнiң ұқсастығы зор едi. Жаңа ... ... ... ... ... ... мен ... дәстүрi, дiнi, наным, табыну салты, көптеген тiлдер ... ... ... ... ... грек тәртiбi өзiнiң ерекшiлiгiн жоғалтып, көлеңкеде қалды.
Бұл кезеңнiң негiзгi тақырыбы - ырық, бостандық, мораль және ... ... және ... мәнi, ғарыштың құрылымы, адам мен әлемнiң мистикалық әрекеттестiк өзара қатынасы болды.
Бір жағынан грек ойшылдарының философиясы ... ... ... жая өркендеп өсуі- сол замандағы адамдардың өз өмірлерін жақсартуға деген құлшыныстарына да байланысты болды, өйткені, олар білу ... ... ... ... орай философия жүйеленіп, догматикалық сипатқа ие бола бастады. Қалаған мектебінен, ұстазынан білім алатын жағдайға ... ... ... ... мектептер қалыптаса бастады. Олар:
Эпикуризм (Эпикур, Лукреций Кар);
Стоицизм ... ... ... Марк Аврелий);
Скептицизм (Пиррон, Секст Эмпирик);
Кинизм (Диоген Синопский, Антисфен, Кратет);
Неоплатонизм (Плотин, Профирий, Ямвлик, Прокл);
Стоицизм () ... ... ... ... ... Китиондық Зенон. Алғашқы кезде Зенон өзiнiң мектебi үшiн портик (үй алдына тiреумен көтерiп қойған, қабырғасыз төбелi қалқа - гр. ... ... ... ... ... ... ... Рим қоғамының әртүрлi тобының өкiлдерi болды. Рим стоицизмiнiң ең көрнектi ойшылары: Луций Анней Сенека және Марк Аврелий. ... ... ... - сыртқы дүниенің түрлі әсерлерінен құтылу болды. Бұл ... қол ... үшін ... табиғатпен бірлікте болуға шақырып, байлықты, әсемдікті жақтады. Жағымсыз әлде қуанышты сәттер болсын, салқын қандылық таныту керек, ... жан ... - ... сондықтанда одан құтылуға асығудың қажеті жоқ. Стоиктердiң идеалы: адамның өмiрi және iшкi ... ... ... байланысты болмауы керек, яғни тағдырға сенiп, адамгершiлiк пен ... ... ... ... ... көзi - ... ... Олар бiздiң жадымызда жиналады. Түйсiк пен қабылдау да, оларды ... ... ... ... ... ... одан түсiнiк құрастырылады. Сондықтан түсiнiк жалпы өзiнше ақылдан тыс өмiр сүрмейдi, тек жеке заттарда өмiр сүредi. Стоицизм эллиндiк кезеңдегi ... ... өте зор рөл ... Оның ... ... ... ендi, стоицизм христиан философиясына, соңынан орта ғасырлық мұсылман философиясының қалыптасуына әсер еттi.
Эпикуризмнiң негiзiн салушы ─ Эпикур (б.з.д 341-270 жж.) аса ... ... ... ең iрi өкiлi ─ Тит Лукреций Кар (б.з.д. 99-55 жж.), римдiк философ, әрi ақын, "Заттардың ... ... ... ... Онда ол ... идеясын насихаттап, эпикуризмдi эллиндiк дәуiрдiң атомизмi ретiнде сипаттады.
Эпикур б.з.д. 306 ж. Афинде "Эпикур бақшасы" деген ... ... ... ашты. Ол Эпикур үйінің артында орналасқан бақшамен байланысты. Осы бақшада шәкірттер білім алып, сол жерде өмір ... ( гр. - ... жан ... оған дана ... ғана қол ... ... ... жету үшін бақшадан тысқары шығармаған. Эпикур өмірден өткеннен кейін, мектепті шәкірті Гермарх басқарады.
дейді ... Өмір ... ең ... мақсаты - жан тыныштығына жету. Эпикуршылдар - жан ... ... ... ... ... - ... арылудың жолын іздестірушілер.
Танымның мақсаты- адамды надандық пен жоққа сенушіліктен, құдай мен ажалдан қорқудан арылту, ал ... ... болу ... ... Эпикурдың ойынша, Құдай адам өміріне араласпайды, сондықтан, ол туралы ойлап, бас қатырудың ... жоқ, ... ... ... ... сену - азаптанудың көзі. Эпикур құдайға сенбегендіктен, Жаратушы күш адамдардың ... ... ... онда не үшін жаратты деген ойға келеді. Әлем, адамзат баласын не үшін жаратты ... ... ... ... ... Дүние - атомнан құралған деп санаған Демокритпен ... - ... ... көзқарасын жалғастырып, толықтырулар енгізеді. Эпикурдың ойынша бос кеңістікте бірдей шапшаңдықпен қозғалатын атомдардың соқтығысуы мүмкіндігін түсіндіру үшін ол ... тура ... ... ... ... ... ... Таным теориясы бойынша Эпикур - сенсуалист. Ол сенсуалистiк көзқарасқа, сондай-ақ дәйiктi атеизмге сүйене отырып, өзiнiң этикасын ... Оның аты ... ... ... ... Оның ... ... мақсаты ─ адам бақыты. Адамның мiнез-құлқы жөнiндегi қағидалар, оның өмiрден ләззат алуға деген табиғи шабытының ... ... тиiс. Бұл ... ... мен ... ... етедi, өлiм қорқынышы мен құдайдың күшiн жеңудің шарты. ... ... адам ... ... ... ... жетедi. Философияның мәнi ─ табиғатты, қоғамды адам дүниедегі заңдылықты ақыл ... ... ... сай өмiр сүру дегенiмiз ─ әдептiлiк пен әдiлдiк. Басты мәселе, қайғыдан құтылу. Дене ләззатына ... ... ауру мен ... алып ... ... ... ─ рухтың алаңсыздығы, дененiң саулығы, сондықтан рахатқа бату ... болу ... ... ... тану - ... көзi, оның басты мәселесi - адам өзiн, өзiнiң жанын белгiлi бiр принциптермен қайта құруы. ... ... ... ... материалистік тұрғыда былай деп түсіндірді: дененің бойымен өте майда бөлшектердің үздіксіз ағысы жүріп, олар сезім мүшелеріне енеді және ... ... ... тағы бiр ... ... - скептицизм. Скептицизм (гр. Skeptikos -сынаушы) - объективті шындықты танып-білудің мүмкіндігіне шүбә келтіретін философиялық концепция. ... ... ... ... "скепсис" деген сөзiнен шыққан. Ол "ойлау, талдау, тербелу" ретiнде аударылады. Скептицизмде - әмбебаптық ...... ... ... яғни ... да ... ... анық еместiгi туралы идеяны жүргiзедi. Скептицизмнің соңы - агностицизмге әкелді. ... ... ... (б.д.д.360-270 ж.ж.ш.) - ежелгі грек философы, антикалық скептицизмнің негізін ... Оның ... ... ... ... ... деп ... Ол бақытқа жетудің жолын іздестіреді. Бақыт - сабырлылық, жан тыныштығы және ... ... Біз ... туралы ештеңе біле алмаймыз, сондықтан олар туралы қандай да болмасын пікірлерден бойымызды аулақ ... жөн: ... ... бару - ... ... қол ... Соған орай скептиктер мынадай жағдайларға байланысты пайда болды деп айтуға болады: адамның ... ... деп ... ... ... ... ... болып шығуы мүмкін (Догма - ақиқат, шын деп есептелетін идея немесе идеялар ... ... ... скептицизмнiң идеалы ─ теориялық пiкiрден бас тарту, ал практикада мүмкiндiгiнше ақыл-ой мен әдеп-ғұрыпқа сүйенiп iс-әрекет жасау.
Скептицизм орта ғасырлық кезде ... тек ... ... ... ... ... пирронизм" ретiнде қайта туды. Схоластикалық және догматикалық әдiстердi сынауда ерекше мәнге ие болды, ... ... Юм ... ... ... Кант ... мен ... әсер еттi.
Кинизм философиясы атауын Афин төбешегiнде орналасқан "Киносарг" ("қырағы төбет" немесе "ақ төбет" деген гимнасийден алады, онда алғашқы киниктер ... - ит) ... ... ... - "ит ... "ит ... ... тiлiнде), бұл мектептiң iзбасарларын - супiсi - циниктер деп атады. Мектептiң негiзiн салған Антисфен ... 444-368 жж.) ол ... ... ... ... ... ... алды. Олар даңқты және байлықты ең соңғы моральдық iс-әрекет ретiнде қабылдамайды және "рахаттың өзiн рахаттанып жек көрген", бiлiмдiлiк пен тәрбиенi де ... Ол ... ... ... қоя отырып, "әлем азаматы" идеясын ұсынды.
Синоптан шыққан кинизмнің ең әйгiлi өкiлi Диоген: ... ... ... өмiр сүрудi өзiне мақтаныш тұтып, iс-әрекетiнде қолданды. Афинге келген Александр Македонский Диогенмен кездесуге тiлек ... Ол ... еш ... ... бөлмей, демалып жатқан Диогенге: "Не сұраймын десең өз ... ... Ол ... ... күндi көлеңкелемей, әрi тұр"- деп жауап береді. ... ,- ... Ол тал ... ... ... қолына шам ұстап "адам iздеп жүрмiн" деген тезисiмен, ешқандай өркениеттi мойындамай, бөшке iшiнде өмiр сүруiмен белгiлi.
Кинизмнiң басты мәселесi - ... ... ... ... ... қоғамға жат құбылыс - жалғыздық, жоқшылық, қаңғыру секiлдi ерекше өмiр бейнесiн философия арқылы ... және өз ... ... ... ... ... ... материалдық игiлiктерден бас тартуына ықпал жасады. Христиандық идеал - ... де ... өмiр сүру ... ... - Платон идеяларының негiзiнде дүниеге келген философиялық ... ... ... ... ... римнiң идеалист-философы. Ол Платонның сезiмдiк, денелiк әлемдi қабылдауды сезiмнен тыс ... ... ... сүйендi. Бiрақ Плотин болмыстың жоғарғы сатысы, оның негiзi идея емес, бiртұтас игiлiк дедi. Оны ол Күнмен теңестiредi. Одан күн ... ... ... яғни ... ... ... өту) ... одан Болмыс Ақыл (нус) идеяларының мазмұны пайда болды. Осылайша Ақыл бiр ... - ... ... ... ... мазмұны бар, екiншi жағынан - бiртұтас.
Ақыл уақыттан тыс өмiр ... Ол өзiн өзi ... ой ... - ... ... Бұл процесс жалпы идеялардан басталады (болмыс, қозғалыс және тыныштық, сәйкестiк және ... ... ... пайда болады. Ақыл барлық заттардың алғашқы бейнесi. Ақылдың эманациясы (өтуi) өз ... ... ... ... ... алып келедi. Ол барлық Рухтанған iзгiлiктiң бейнесi, қозғалыстағы ғарышты жасайды. Материя болмыстың ең төменгi сатысы - ол ... және ... ... ол ... ... түрi мен ... "қабылдайды". Адамның мiндетi - болмыс иерархиясындағы өзiнiң орнын ұғыну, ... ... ... жасап көру. Жан-Ақыл-Бiртұтастық алыстағы шама, кейiннен олар сезiм-ой-экстазға (желiгу, шабыттануға) сәйкес болады.
Плотин философиясында ... ... ... әдiстемелiк идеалары жемiстi болды. Неоплатонизм идеялары христиандық философияға әсерінің нәтижесiнде ұзақ өмiр сүрiп келдi. Бұл философия осылайша антикалық философияның аяғы және ... орта ... ... ... ... ... негізгі сипаты ғарыштық логоцентризм." Логос" - ежелгі философияның орталық ұғымы. Гректер ғарыштық тәртіпке салынған үйлесімді, ... ... ... ... да тәртіпке салынған және үйлесімді деп көрсетеді. Адам ... ... пен ... ... ... ... мәселесі ретінде түсіндіріледі және оны философия көмегімен толтыруға болатынын көрсетеді.
Ежелгі грекия дүние танымының ... - ... ... ... 3 мәдени орталықтың бірі болып табылады. Оның қалыптысуы Ерте Үнді және Қытай жерлерінде байқалған. Бірақ Антикалық ақыл-ойдың ... ... ... ... философиямен салыстырғанда өзіндік түбірлі ерекшеліктері болды. Философияның қалыптасуы алғышарт болған - гректердің өмір сүру ... және ... ... сияқты мифология, дін, ғылыми білімнің бастапқы негіздері, әдеттік сана және тіршілік даналығы т.б.
Әртүрлі дәуірдің философтары антикалық философиядан шабыт ұрықтану көзін ... Атап ... ... ... дүниеге алып келді, адам онда рухани белсенділік типінің ерекшелігін анықтады.
Пайдалаылған әдебиеттер
1. , ... ... 1995 ... ... Ж.М. Избраные сочинение в 5 томах. Алматы, ... ... Қ. ... Ақыл ... ... ... Б.Э. ... М., 1967
5. , Д. Кішібеков, Ұ. Сыдықов, Алматы, 2002 жыл

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Антикалық мәдениеттегі философия7 бет
Антикалық философия12 бет
Антикалық философия жайында13 бет
Антикалық философия туралы13 бет
Антикалық философия. Милет мектебі9 бет
Антикалық философияның даму кезеңдері9 бет
Платонның жан мен таным туралы ілімі6 бет
Талантты шыңдау жолдары14 бет
Философия (лекциялар)150 бет
Қайта Өркендеу Дәуірінің негізгі сипаттары11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь