Қазақстанның әлеуметтік жағдайы және кедейшілік деңгейін талдау

Кіріспе 4

1 Халықты әлеуметтік қорғаудың теориялық негіздері 7
1.1 Әлеуметтік қорғау және әлеуметтік орта салаларының функциялары 7
1.2 Қазақстан Республикасында әлеуметтік қорғауды мемлекеттік реттеу 15
1.3 Әлеуметтік қорғаудың шет елдік тәжірибесі және негізгі бағыттары 22

2 Қазақстанның әлеуметтік жағдайы және кедейшілік деңгейін талдау 29
2.1 Халықтың өмір сүру деңгейі және өзгерту тенденциялары 29
2.2 Елдегі кедейшілік және күнкөрістің деңгейін талдау шаралары 38
2.3 Қазақстан Республикасының жұмыссыздық деңгейі 52

3 Қазақстандағы әлеуметтік қорғау және ел ахуалын жоғарылату жолдары 63
3.1 Кедейшілікті төмендету мәселелері мен жетілдіру жолдарын бағалау 63
3.2 Қазақстан Республикасының болашаққа бағытталған әлеуметтік
саясаты 70

Қорытынды 79

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 83
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазіргі кездегі нағыз пәрменді әлеуметтік саясат – ол халықты әлеуметтік қорғау, жұмыспен тұрлаулы қамту және елдегі кедейшілікпен күресу саясаты болып келеді. Осыған орай әлеуметтік көмек көрсету саясаты әлеуметтік топтардың мұқтаждықтарымен айқындалуға тиіс емес, қайта еңбекке қабілетті азаматтарды жұмысшылар санына қосуға даярлау міндеті ауқымында шоғырландырылуға тиіс.
Тақырыптық зерттелу дәрежесі. Әлемдегі көптеген экономист ғалымдардың еңбектерінде еңбек нарығын реттеу тақырыбы, оның маңыздылығы, қоғамның дамуындағы рөлі, экономикадағы алатын орны зерттелген. К.Маркс- өз еңбегінде еңбек нарығы туралы теориялық-әдістемелік негізін зерттесе, Д.Ж.Кейнс пен М.Фридман еңбек нарығы мен жұмыспен қамтуды реттеуде мемлекеттің жүргізу саясатының қажеттілігінің маңыздылығын қарастырған. Сонымен бірге тәжірибеде теориялық жағынан қамтылған және Батыс елдердің үлкен тәжірибесіне негіз болған ғылыми зерттеулер жарияланып жүр. Дамыған елдердің тәжірибесін үйрену еліміздің еңбек нарығын реттеу мен халықты жұмыспен қамтудың үлгісін жасауға негіз болады.
Мемлекеттің еңбек нарығын реттеу, халықты әлеуметтік қорғау, жұмыспен қамту және халықтың әлеуметтік саясатын жетілдіру мәселелерін қазақстандық ғалым-экономистер: Я.Ә.Әубәкіров, Т.А.Әшімбаев, С.Қ.Тәжікенова., Ү.С.Байжомартов, С.Х.Берешев, Б.А.Жүнісов, Қ.М.Жұмақанова, М.Б.Кенжеғозин, Ж.Ш.Кенжалина, Ш.К.Көпешов, Ж.К.Қорғасбаев, А.К.Қошанов, А.Қатарбаева, Н.К.Мамыров, Ө.Қ.Шеденов және т.б. өз еңбектерінде жан-жақты қарастырып, экономика ғылымына айтарлықтай үлес қосқан.
Мемлекеттің әлеуметтік саясатының негізгі мақсаты - халықтың әл-ауқатын арттыруға қол жеткізу болып табылады. Адам факторы, адам дамуы - Қазақстан үшін стратегиялық мін¬дет. Адам әрқашан да қоғамдық өмірді жаңарту, алдыңғы қатарлы экономикалық жетістіктер¬ге жетуде негізгі рөл атқарады. Қоғамның барлық жіктері мен әлеуметтік топтарының өмір сүру деңгейін ұдайы жақсарта түсу мемлекет саясатының негізгі басымдығы болуы қажет.
Қазақстан Республикасының ұзақ уақыт аралығында жүзеге асып келе жатқан ауқымды экономикалық реформалардың жалғасуы әлеуметтік-экономикалық дамуды басқарудың жаңа әдістерін қолдануымен байланысты. Бұған жалпы әлемдік даму үрдісі, жаһанданудың жоғарылауы, халықаралық бәсекелестіктің күшеюі, жаңаша экономикадағы адами капиталдың маңыздылығының жоғарылауы, сонымен қатар мемлекеттің демографиялық жағдайы себепші болды.
Соңғы бес жыл аралығындағы халықтың нақты табыстарының өсуі әлеуметтік игіліктер мен қызмет көрсетулерге сұраныстың жоғарылауына себепші болды. Сәйкесінше бұл жағдай ақылы қызмет көрсету, соның ішінде ақылы медицина мен білім берудің жоғарылауына әкеп соқты. Бірақ бұл әлеуметтік сфера салаларының барлық даму мәселелерін шеше қойған жоқ. Қазіргі таңда халыққа көрсетілетін сапалы әлеуметтік қызмет тапшылығы әлі де болса сезіледі.
Мемлекеттің белсенді қатысуынсыз, әлеуметтік салаларын мемлекеттік реттеудің жаңа әдістерінсіз бұл мәселелерді шешу мүмкін емес. Халықты әлеуметтік қолдауды мемлекет тарапынан дамыту жүйесінің әдіснамасын, нысандары мен тәсілдерін ғылыми-баламалы тұжырымдама арқылы әзірлеу Қазақстанның негізгі проблемаларының бірі болып табылады, өйткені оны шешу мемлекеттің келешектегі әлеуметтік қана емес экономикалық өсуіне де жағдай жасайды.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы – Алматы: Жеті жарғы, 2005. -136 б.
2. Социальная политика: Энциклопедический словарь//Под общ. ред.Н.А. Волгина. - Москва. - Академический Проект; Трикста, 2005. – 532-б, 67-б.
3. Зайниева Л.Ю. Мемлекеттік жастар саясаты: Қазақстан әлемдік тәжірибе тұрғысында. - Алматы. - Дайк-Пресс. - 2009. – 284-б.
4. Социальная политика.//Под общ. ред. Н.А. Волгина. – Москва, «Экзамен», 2004 г. – 736-б.
5. А.И. Стребков Социальная политика государства: понятный фрагмент Homo philosophans. Сборник к 60-летию профессора К.А. Сергеева. Серия «Мыслители», выпуск 12. СПб.: Санкт-Петербургское филосовское общество, 2002. – 264-б.
6. М.Б. Төреғожина «Экономиканы мемлекеттік реттеу»//Экономика, Алматы, 2008 – 138-б.
7. Әбсаттаров Р. Әлеуметтік мемлекет: мәні мен анықтамасы //Ақиқат.- 2004. №5. – 40,41-б.
8. Стратегия преодоления кризиса. Интервью Президента РК Н.Назарбаева журналистам ведущих телеканалов страны //Опубликовано: 17.10.2008 Источник: Казинформ.
9. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан – 2030»: Барлық қазақстандықтардың өсіп өркендеуі, қауіпсіздігі және әл ауқатының артуы. Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. - Алматы: Білім, 1998.- 240 б.
10. Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмек туралы Заңы»– 2001 жыл, 17 шілде.
11. Қазақстан Республикасындағы «Мүгедектердің әлеуметтік қорғалуы туралы заңы».– 1999 жыл, 15 сәуір.
12. Исахова П.Б. Халықты әлеуметтік қорғау жүйесінің әлеуметтік–экономикалық тиімділігі және оны реформалау бағыттары//Аль-Пари.-2006.- №1. 179 – 182-б.
13. Н.Ә.Назарбаев «Әлеуметтік-экономикалық жаңғырту – Қазақстан дамуының басты бағыты»Президенттің Қазақстан халқына Жолдауы.- Астана, 2012 жыл 28 қаңтар
14. www.stat.kz – Қазақстан Республикасының Статистика агенттігінің ресми сайты.
15. Қазақстан Республиксының «Зейнетақымен қамтамасыз ету туралы» Заңы., Алматы: Юрист, 2007, 36-б.
16. Алимбаев А.А., Алпысбаев С.Н., Ниязбекова Р.К. и др. Формирование модели социально ориентированной экономики в Казахстане (региональный аспект).– Караганда: ПК Алем. – 2001 г.
17. Қаржы Министрлігінің статистика бюллетені, 2011 ж.
18. Поташник Марк. Управление качеством образования. Вопросы и ответы // Народное образование. - 2001. - № 9. – 38-б.
19. Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2005 – 2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы
20. Антропов В. Модели социальной защиты в странах ЕС//Мировая экономика и международные отношения. – 2005 год. – №11.– 70-б.
21. Егоров С. Человеческий фактор и экономический рост в условиях постиндустриализации // Вопросы экономики. – 2004. - № 5. – 93-б.
22. Смирнов Е., Щесняк Е. Источники финансирования воспроизводства основных фондов высших учебных заведений: опыт развитых стран // Российский экономический журнал. – 2008. - №2. – 84-б.
23. Қазақстан Республикасы Президентінің «Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу – жаңа мүмкіндіктер» атты Н.Ә. Назарбаевтың 2010 жылғы халыққа жолдауы. // Егемен Қазақстан 2010 жыл, 4 ақпан
24. Алматы ауданы әкімдігі аппаратының Білім беру бөлімінен алынған ақпарат, 2010 ж.
25. Алматы ауданы әкімдігі аппаратының Мәдениет және тілдерді дамыту бөлімінен алынған ақпарат, 2010 ж.
26. Алматы ауданы әкімдігі аппаратының Әлеуметтік сала бөлімінен алынған ақпарат, 2010 ж.
27. Алматы ауданы әкімдігі аппаратының туберкулезге қарсы диспансерінен алыңған мәліметтер, 2010 ж.
28. Алматы ауданы әкімдігі аппаратының 2011 жыл қорытындысы бойынша есебі
29. Қазақстан Республикасында 2011-2020 жылдарға арналған білім беруді дамытудың мемлекеттік бағдарламасы
30. Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау саласын дамытудың 2011 –2015 жылдарға арналған «Салауатты Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы
31. ҚР «Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау» министрлігінің 2010-2014 жылдарға арналған стратегиялық жоспары. // Егемен Қазақстан. 27 ақпан 2010.
32. Қазақстан Республикасының 2020 жылға дейінгі стратегиялық даму жоспары
33. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру – мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» атты Қазақстан халқына жолдауы
28. Исаева М., Кенжегузин М. Концептуальные основы региональной политики РК//Азия-Экономики и жизнь.-№21.
29. Дадашев А. Занятость населения и безработицы в Росии: проблемы регулирования.-Вопросы экономики,1996.-№1
30. Жалимбетова Р., Исингалина А. Современное состояние национальных рынков труда в новых независимых государственных//Транзитная экономика.-№2.-58-61 б.
31. Казахстан в цифрах. 2011 г. Агенство РК по статистике.
32. Мамыров Н.К, Ихданов Ж. Государственное регулирование экономики в условиях Казахстана: теория, опыт, проблемы.-Алматы: Экономика, 1998.
33. Сураганова С.К.Рынок труда и занятость. – Астана: Елорда, 2001.
34. Мельдеханова М.К Ситуация на рынке труда Сев.Казахстана и критерий ее оценки. Сб. – Алматы: Ғылым, 1997.
35. Естественное движение населения РК на 2009 г. Агенство РК по статистике.
36. Итоги миграции населения РК за 2010 г.Агенство РК по статистике.
37. Мельдаханова М.К. Занятость населения и экономический рост: методология, стратегия и механизм регулирования. – Алматы, 1999.
Уровень жизни населения в Казахстане. Статсборник. – Астана, 2011
        
        Дипломдық  жұмыс
Тақырыбы
Мазмұны
Қысқартылған сөздер
Кіріспе
4
1 Халықты әлеуметтік қорғаудың теориялық негіздері ... ... ... және әлеуметтік орта салаларының функциялары
7
1.2 Қазақстан Республикасында әлеуметтік қорғауды мемлекеттік реттеу
15
1.3 Әлеуметтік қорғаудың шет ... ... және ... бағыттары
22
2 Қазақстанның әлеуметтік жағдайы және кедейшілік деңгейін талдау
29
2.1 Халықтың өмір сүру ... және ... ...
29
2.2 Елдегі кедейшілік және күнкөрістің деңгейін ... ... ... ... ... жұмыссыздық деңгейі
52
3 Қазақстандағы әлеуметтік қорғау және ел ахуалын жоғарылату ... ... ... ... ... мен ... жолдарын бағалау
63
3.2 Қазақстан Республикасының болашаққа бағытталған әлеуметтік
саясаты
70
Қорытынды
79
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
83
Қысқартылған сөздер
ХЕҰ
Халықаралық еңбек ұйымы
ЖҚҚ
Жалпы қосымша құн
ТМД
Тәуелсіз мемлекеттер достастығы
ІЖӨ
Ішкі ... ... ... ... оқу ... ... ... одағы
АҚШ
Америка құрама штаттары
ІҰӨ
Ішкі ұлттық өнім
ЕР
Еңбек рыногы
ҚР ҒА
Қазақстан Республикасының Ғылым академиясы
Кіріспе
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазіргі кездегі нағыз пәрменді әлеуметтік ... - ол ... ... ... жұмыспен тұрлаулы қамту және елдегі кедейшілікпен күресу саясаты болып келеді. Осыған орай ... ... ... ... ... ... мұқтаждықтарымен айқындалуға тиіс емес, қайта еңбекке қабілетті азаматтарды жұмысшылар санына қосуға даярлау ... ... ... ... ... зерттелу дәрежесі. Әлемдегі көптеген экономист ғалымдардың еңбектерінде еңбек нарығын реттеу тақырыбы, оның ... ... ... рөлі, экономикадағы алатын орны зерттелген. К.Маркс- өз еңбегінде еңбек нарығы ... ... ... ... ... пен ... еңбек нарығы мен жұмыспен қамтуды реттеуде мемлекеттің ... ... ... ... ... Сонымен бірге тәжірибеде теориялық жағынан қамтылған және Батыс елдердің үлкен тәжірибесіне негіз болған ғылыми ... ... жүр. ... елдердің тәжірибесін үйрену еліміздің еңбек нарығын реттеу мен халықты жұмыспен қамтудың үлгісін жасауға негіз ... ... ... ... ... әлеуметтік қорғау, жұмыспен қамту және халықтың әлеуметтік саясатын жетілдіру мәселелерін ... ... ... ... ... Ү.С.Байжомартов, С.Х.Берешев, Б.А.Жүнісов, Қ.М.Жұмақанова, М.Б.Кенжеғозин, Ж.Ш.Кенжалина, Ш.К.Көпешов, Ж.К.Қорғасбаев, А.К.Қошанов, А.Қатарбаева, ... ... және т.б. өз ... ... ... экономика ғылымына айтарлықтай үлес қосқан.
Мемлекеттің әлеуметтік саясатының ... ... - ... ... ... қол жеткізу болып табылады. Адам факторы, адам дамуы - Қазақстан үшін стратегиялық мін - дет. Адам ... да ... ... жаңарту, алдыңғы қатарлы экономикалық жетістіктер - ге жетуде негізгі рөл атқарады. Қоғамның ... ... мен ... ... өмір сүру ... ... жақсарта түсу мемлекет саясатының негізгі басымдығы болуы қажет.
Қазақстан Республикасының ұзақ уақыт аралығында жүзеге асып келе ... ... ... ... ... ... дамуды басқарудың жаңа әдістерін қолдануымен байланысты. Бұған жалпы әлемдік даму үрдісі, жаһанданудың жоғарылауы, халықаралық бәсекелестіктің күшеюі, жаңаша экономикадағы адами капиталдың ... ... ... ... ... демографиялық жағдайы себепші болды.
Соңғы бес жыл аралығындағы халықтың нақты табыстарының өсуі әлеуметтік игіліктер мен қызмет көрсетулерге ... ... ... ... ... бұл ... ақылы қызмет көрсету, соның ішінде ақылы медицина мен білім берудің жоғарылауына әкеп соқты. Бірақ бұл әлеуметтік сфера салаларының барлық даму ... шеше ... жоқ. ... ... халыққа көрсетілетін сапалы әлеуметтік қызмет тапшылығы әлі де болса сезіледі.
Мемлекеттің ... ... ... ... ... ... жаңа әдістерінсіз бұл мәселелерді шешу мүмкін емес. Халықты әлеуметтік қолдауды мемлекет тарапынан дамыту жүйесінің әдіснамасын, нысандары мен тәсілдерін ғылыми-баламалы ... ... ... ... негізгі проблемаларының бірі болып табылады, өйткені оны шешу мемлекеттің келешектегі әлеуметтік қана емес ... ... де ... ... ... ... реттеуді теориялық және әдіснамалық негізде талдау, олардың жүзеге асырылу ... ... ... ... ... ... анықтайды.
Зерттеу жұмысының объектісі-елдің әлеуметтік салаларын мемлекеттік реттеу бағыттарын жүзеге асыру мақсатында әр аймақтың қосатын үлесі мен алатын орны маңызды. ... ... ... ... ... ... білім беру, денсаулық сақтау және де әлеуметтік қамсыздандыру жүйелерінің қазіргі ... мен ... ... ... ... ... ... салаларын мемлекеттік реттеудің әдіс - тәсілдерін жетілдіру бағыттарын топтастыру.
Зерттеу жұмысының мақсаты мен міндеттері. Диссертациялық жұмыстың негізгі мақсаты-Қазақстан Республикасының ... ... ... аса ... ... жатқан аясы экономиканың әлеуметтік саласын дамыту және ... мен оны ... ... ... ... ... ... мүмкіндігінше шешу болып табылады. Жұмыста осы мақсатқа жету үшін мына міндеттерді шешу алға қойылды:
* мемлекеттік ... ... пен ... ... ... ... ... теориялық негіздерін анықтау және олардың қоғам өміріндегі өзара байланысы ерекшеліктерін сараптау;
* Қазақстанның әлеуметтік мемлекет ретінде ... ... мен ... ... ... ... талдау жасау;
* дамыған мемлекеттердің әлеуметтік саясатының жүзеге асырылу тәжірибесі мен үлгілерін талдау арқылы оның Қазақстан үшін маңызы мен тиімді ... ... ... Республикасының әлеуметтік саладағы ахуалды жақсарту және мемлекеттік әлеуметтік саясаттың тиімділігін одан әрі арттыру үшін ұсыныстар жасау.
Қорғауға ұсынылған ... ... ... ... ... ... салаларын мемлекеттік реттеу мәселелерін зерттеу нәтижесінде ұсынылған негізгі тұжырымдар:
1. ... ... ... ... қабілетті 50 елінің қатарына ену міндетін жүзеге асыру үшін халықтың өмір сүру сапасы мен әлеуметтік стандарттарын тұрақты арттыра отырып, ... ... ... ... халықтың әлеуметтік жағдайының көрсеткіші мен тіршілік ету деңгейінің жоғары болуын қамтамасыз етудің маңызы зор.
2. ... ... ... қарқынды дамуын қамтамасыз етуді, әлеуметтік мүдделер мен ... ... ... өмір ... орнатуды тұрақты ұстаным ретінде қарастырғаны жөн.
3. Әлеуметтік жағынан қамтамасыз етілмеген, әлеуметтік мүддесі мен қажеттілігі ... ... ... ... билікке деген сенімі жоғалып, олар өз ретінде әлеуметтік наразылықтың бел алуына ... сол ... ... ... мен ашық ... жеткізетін қауіп-қатерлерді болдырмаудың жолдарын айқындау керек.
4. Әлеуметтік теңсіздікке жол бермеу, саяси тұрақсыздық пен әлеуметтік жарылыс ... ... үшін ... ... ... белсенділіктерін, жауапкершіліктерін арттыратын шаралар қолға алынуы керектігін тұжырымдау маңызды.
Зерттеу жұмысының ғылыми-тәжірибелік маңызы. Зерттеу ... ... мен ... ... ... ... мен ... күресу жолында халықты жұмыпен қамту мәселелерін шешуде теориялық жүзінде қолдануға және экономика ғылымының дамуына өз ... ... ... ... сынақтан өткізу. Диссертациялық зерттеудің негізгі нәтижелері мен қорытындылары келесідей халықаралық және республикалық ғылыми-тәжірибелік конференцияларда: атты ... ... ... ... ... Диссертация жұмысының тақырыбы халықаралық және республикалық конференцияларда 1 мақала баспаға ... ... ... 0,4 ... ... ... мен ... Диссертацияның құрылымы мен көлемі. Диссертациялық жұмыс қысқартылған сөздерден, кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан, ... ... ... тұрады.
Диссертациялық жұмыста сандық материалдар, диаграммалар көрсетілген.
1 Халықты әлеуметтік қорғаудың теориялық негіздері
1.1 Әлеуметтік қорғау және әлеуметтік орта салаларының ... ... халі мен өмір сүру ... көтерілуі халықты әлеуметтік қорғауды басқарудың тиімді жүйесінің қалыптасуына байланысты. Мемлекетке әлеуметтік қатынастар жүйесінде әлеуметтік саясат моделін жасау мен оны іске ... ... рөл ... оның ... ... ... тиімді жұмыспен қамтылуымен қамтамасыз ету, халықтың елеулі өмір сүру ... қол ... ... ... ... ... беру, тұрғын үймен қамтамасыз ету, еліміздегі демографиялық жағдайды жақсарту аясында азаматтарға конституциялық құқықтары мен әлеуметтік кепілдіктерді қамтамасыз ету.
Дамыған әлеуметтік ... ... ... мемлекеттің дамығанын білдіреді. Осы елдерде әлеуметтік қорғау ... ... ... ... ... ... беруге, сондай-ақ әлеуметтік көмек көрсетуге бағытталған институттар мен ... ... ... ... шаралардың арқасында ел азаматтары үшін қолайсыз болған әр түрлі ... ... ... ... әлеуметтік тұрақтылықты қолдау қамтамасыз етіледі.
Адам жер бетінде тіршілік етіп, саналы деңгейге жеткеннен бері саясаттың тиімді сырын, қоғамға тигізер ... мен ... өте ерте ... ... өмір ... ортаға тән нақтылы саясат жүргізіп, сонымен қатар өз қауіпсіздіктерін ойлауға мәжбүр болғаны белгілі. Себебі, қандай қоғамда болмасын саясат ... рөл ... және оның ... ... ... сол ... мүшелерінің тағдырымен тығыз байланысты.
Әлеуметтік қорғаудың рөлі мен негізгі функцияларына сүйене отырып, оның бағыттарын атап өтуге болады:
* Әлеуметтік сақтандыру;
* ... ... Ең аз ... ... ... ... ... - халықты әлеуметтік қорғаудың әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... бағыты. Әлеуметтік тәуекел - еңбекке уақытша жарамсыздықтың тууы, өндірістегі қайғылы оқиға, ... және ... ... айырылу, қарттығына байланысты еңбекке жарамдылықтан айырылу және т.б әр адамның өмірінде болады. Олар барлығы жаппай ... ... ... және қоғамның барлық мүшелері оны бастан кешіреді. Осыған байланысты кез-келген дамыған мемлекеттің әлеуметтік ... ... ... әлеуметтік қорғау жүйесін құру бағыты қарастырылады.
Әлеуметтік қорғаудың нысаны ретінде әлеуметтік сақтандырудың тағы бір негізгі экономикалық ерекшелігі бар. ... өсіп өнуі үшін ... ... ... ... ... ... Қазақстанда әлеуметтік сақтандыруға арналған ақшалай қаражатты Мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қоры, Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры, Міндетті медициналық сақтандыру қоры деп ... ... ... тыс ... тиімді басқаруға тиіс. Бюджеттен тыс әлеуметтік қорлар ҚР Үкәметі жанындағы қаржы мекемелері болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... салықты төлеу арқылы қалыптасатын қаражаттың Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорына есепке алатын ... ... ... ... ... және ... ... мәндетті сақтандыруға төленетін сақтандыру жарналарынан төленеді.
Әлеуметтік көмек - азаматтардың жағдайының ... және ... жеке ... ... деңгейіне, отбасының жағдайына, жасына, денсаулық жағдайы мен басқа да себептерге байланысты материалдық жәрдемге мұқтаждарға ... ... ... ... әр түрлі ақшалай және заттық нысанда, қызметтер мен тауарлар түрінде жүзеге асырылуы мүмкін жеңілдіктер мен төлемдер түрінде көрсетіледі.
Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... материалдық көмек көрсету мақсатында халықтың ең кедей топтарына беріледі.
Саясаттанушы және әлеуметтанушы ... ... ... өзіне тән, оның көп бағытытылығы мен әр қырлылығын айқындап, мәнін аша түсетін аяқталған теориясы жоқ деп ... ... ... ... мәні де, ... да, ... да тек қана адам ... уақыт талабына сай анықтамасы, мазмұны, бағыты әрдайым жаңа идеялармен, тұжырымдармен толықтырылып, үнемі дами түсетін болады [1, 24-25].
энциклопедиялық сөздігінде Ф.И.Шарковтың ... ... ... Л.Ю. Зайниеваның еңбегінде энциклопедиялық сөздігіне сүйене отырып, былайша ... 2, ... және ... ... да ... ... халықтың өмір сүру сапасы мен салтын, жағдайын жетілдіру, азаматтарды әлеуметтік қолдау, көмек және қорғау сияқты әлеуметтік саланың үдемелі дамуына бағытталған оның ... ... ... ... деп ... ... Әлеуметтік саясаттың маңыздылығы жұмыс күшін ұдайы өндіру процесіне, еңбек өнімділігін ... ... ... ... және ... ... көтеруге, өндіргіш күштердің ғылыми техникалық деңгейіне, қоғамның мәдени және рухани өміріне байланысты анықталады. Әлеуметтік саясат адамдардың ... ... ... ... өндірістегі экономикалық шығындарды қысқартады. Қоғамдық тамақтану, мектепке дейінгі білім беру сияқты әлеуметтік ... ... ... ... үй ... ... ... қоғамдық өндірістегі жұмысбастылықты көтеруге мүмкіндік туғызады. Әлеуметтік саясаттың негізгі мақсаты - қоғам мүшелерінің материалдық, мәдени және рухани ... ... ... ... ... ... ... жатады:
* Әлеуметтік кепілдік- мемлекеттің азаматар алдындағы, азаматтардың мемлекет алдындағы міндеттері мен жауапкершілктерін заңды түрде қамтамасыз ету.
* Әлеуметтік ... - бұл ... ... көрсетудің әр түрлі формалары мен көлемдерін қалыптастыру. Бұл қаржы норматиытерін белгілеу үшін қажет. Мемлекеттік әлеуметтік стандарттар бірыңғай ... және ... ... ... ... ... тұтыну бюджеті тұрмысы төмен отбасыларына көмек беру үшін, сондай-ақ зейнетақы мен ... ... ... ... үшін ...
* Өмір сүру минимумы - бұл минималды табыс. Ол әлеуметтік саясаттың маңызды құралы. Оның көмегімен халықтың өмір сүру ... ... ... ... және ... ... белгілегенде қолданады. Өмір сүру минимумы экономиканың белгілі деңгейінде адамның денсаулығын сақтау мен қызметке қабілетін қамтамассыз ету үшін қажет. Оның ... ... ... ... өндірістік тауарлар мен қызметтердің жиынтық құны және салықтар мен міндетті төлемдер кіреді. Минималды өмір сүру ... ... үшін ... ... ...
* ... ... көлемі - квалификациясы төмен қарапайым еңбекке негзделген ... ең ... ... Оны ... ... ... ... белгілеу үшін қолданады.
* Зейнетақының минималды деңгейі - нормативті актілер ... ... ... ең ... шегі. Ол минималды жалақы мен өмір сүру минимумына ... ... ... ... қоғамдық қатынасты үйлесімді дамыту, халықтың әр түлі топтарының ... мен ... ... ... ... ... саяси жүйені тұрақтандыру;
Қоғамдық қатынасты үйлесімді дамыту
Халықтың материалдық тұрмыс ... ... ... ... ... ... мен мемлекеттік кепілдік беретін әлеуметтік-экономикалық құқықты қамтамасыз ету
Әлеуметтік саясаттың негізгі мақсаттары
Қоғамдағы ... ... ... ... ... ... деңгейін төмендету
Әлеуметтік салаларды дамыту
Еліміздің экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз ету
Ескерту-отандық әдебиеттерге шолу ... ... ... 1 Әлеуметтік саясаттың негізгі мақсаттары
* халықтың материалдық тұрмыс жағдайын көтеруге жағдайлар жасау, қоғамдық ... ... үшін ... ... ... мүдделерді теңестіру;
* халықты әлеуметтік қорғау мен мемлекеттік кепілдік беретін ... ... ... ... ету. Оның ... ... табысы аз, тұрмыс жағдайлары төмен бөлігіне қолдау көрсету;
* қоғамдағы ... ... ... ... ету;
* қоғамдағы қылмыс деңгейін төмендету;
* әлеуметтік салаларды ... ... ... сақтау, ғылым, мәдениет, тұрмыстық үй т.б. ) дамыту;
* еліміздің экологиялық ... ... ету ... ... негізгі бағыттары:
1. Халықтың өмір сүру деңгейін көтеру, яғни халықты материалдық және ... ... ... ету. ... ... өмір ... 4 ... атап көрсетеді:
* молшылық - жан-жақты қамтамасыз етілген өмір, яғни өмір сүрудің жоғары деңгейі;.
* қалыпты өмір - ... ... және ... ... ... ... ... кедейшілік - еңбекке қабілетін сақтау мүмкіндігі;
* жоқшылық - бұл биологиялық критерий ... өмір ... ... өмір сүру деңгейінің көрсеткіштер жүйесі құрылған. Оған мыналар кіреді: өмірге келу; өмірден кету; өмір ... ... - ... ... азық-түлікті тұтыну; тұрғын үй жағдайы; жұмысбастылық; білім деңгейі немесе сауаттылық; мәдениеттілік деңгейі; демалыс; көлікпен қамтамасыз етілуі; адам ... ... ... ... ... маңызды бағыты әлеуметтік қорғаудың тиімді жүйесін қалыптастыру. Халықтың кедейшілікке ұшыраған тобына, аурулар, мүгедектер, қарттар, көп балалы отбасыларға мемлекет ... ... ... ... ету ... ... Бұл ... мемлекеттен өмірге қажетті минималды игілктер мен қамтамассыз етілуі ... Ол үшін ... ... ... ... ... ... мемлекеттік мектептер, тегін медициналық көмек көрсетілу түрлі жеңілдіктер алуға міндетті.
Мемлекеттік әлеуметтік саясатта міндетті түрде еңбек пен халықты жұмыспен ... ... ... ... ... ... тек ... мамандық таңдау еркіндігіне кепілдік беруі тиіс. Ол үшін орта және жоғарғы білім беру жүйелері бар ... ... ... ... жұмыс аптасының ұзақтығы демалыс уақыты заңды түрде келісім арқылы белгіленеді. Сондай-ақ жұмыссыздықпен күресу шаралары қолданылады. Мұндай бағдарламалармен ... ... ... ... қызметтеріне сонымен қатар төмендегілер жатады:
* көші-қон үрдістерін реттеу;
* зейнетақы жүйесін жетілдіру;
* мемлекеттің денсаулық сақтау мен әлеуметтік медициналық сақтандыру саласындағы ... Бұл ... ... ... ... медициналық көмек берілуін қамтамассыз етуді көздейді 3,20-25.
Әлеуметтік саясатты жүзеге асыру үшін мынадай мемлекеттік реттеу әдістері ... ... 2 ... ... жүзеге асырудағы мемлекеттік реттеу әдістері
* құқықтық реттеу - бұл ... ... ... ... ... мен ... ... міндеттердің орындалуы;
* қаржы-несиелік реттеу - қаржы ағындарын реттеу құралдары, яғни ... ... ... үшін ... ... ... баптың қаралуы. Сондай-ақ бюджеттен тыс әлеуметтік қорлар құру (зейнетақы, әлеуметтік сақтандыру, міндетті медициналық сақтандыру т.б.)
* жекешелендіру - әлеуметтік саладағы ... жеке ... беру ... ... ... ... ... көпшілік жағдайда мемлекет өтейді.
Қазақстан Республикасының Конституциясында белгіленгендей, Қазақстан Республикасы-әлеуметтік мемлекет құруды мұрат етіп отыр. Яғни, мемлекет өзінің бар мүмкіндігін, ... өз ... ... ... ... азаматтардың өмір сүру деңгейін көтеру үшін бағыттауға міндетті. Бұл істе мемлекет көмекке ... да ... өз ... күн көре алмайтын халықтың топтарына басымдық береді. Ал қоғамның қалған бөлігі экономикалық еркіндік қағидалары, олардың құқықтық қорғалуы негізінде ... ... етуі ... Қоғамдық дамудың негізгі көрсеткіштері-адамның даму жағдайлары, яғни еңбекке қолжетімділік және оған лайықты еңбекақы, ертеңгі күнге ... ... ... мен дамытудың кең мүмкіндіктері, медициналық қызметке қолжетімділік және салауатты өмір салты, еңбекке қабілетсіздерді ... ... ... ... ... ... сөздігінде ресейлік ғалым Н.Н. Гриценко ұғымына төмендегідей анықтама береді: . Оның ... ... ... ... мен ... ... ... көрсету өзара тығыз байланысын олардың бір-бірінсіз өмір сүріп, әрекет ете алмайтындығынан көруге ... ... ... ... ... ... әлеуметтік саясат көздеген мақсаттарына жетіп, жүзеге асып отырады. Ал әлеуметтік саясат әлеуметтік қызмет көрсетудің бағыт-бағдарын, іске асыру тетіктерін ... ... ... бір ... арналған арнаулы әлеуметтік қызметтер күші бар заңнамаға, сол күнгі қоғамның талаптарына сәйкес индивидтің жеке әлеуметтік ... ... іске ... ... Әлеуметтік қажеттіліктердің мөлшері, сонымен бірге әлеуметтік талаптанулардың деңгейі қоғамдық өндірістің сипатымен және ауқымымен, әлеуметтік-мәдени орта ... ... және ... ... ... ұлттық және тарихи дәстүрлермен шектеледі.
Қоғам бір текті емес, ол күрделі әлеуметтік жүйе болып табылады. Оның осал ... ... ... ... ... ие. ... ... әлеуметтік қызметтердің көрсетілу сапасы мемлекет тарапынан тікелей бақылауды қажет етеді.
Әлеуметтік мемлекет ұғымының Қазақстан ғылымында айналымға енгеніне көп болған жоқ. Десек те, ол ... ... ... тек ... ғана емес, сонымен қатар, саясатта да, үгіт-насихатта да, жарияланымдарда да көп колданылады.
Әлеуметтік мемлекеттің қалыптасуы өте ... және ... толы ұзақ ... ... ... ... ... пен жеке тұлғаның арасындағы қатынастың өзгеруі мемлекеттің әлеуметтік мемлекетке өтуін жылдамдатты. Әлеуметтік мемлекеттің басты идеясы - гуманизм ... ... ... өмірін саяси және құқықтық жағынан жетілдіру, кешенді қызметін жүзеге асыру, ... ... ... ... ... ... мемлекеттің мәні мен мақсаты - қоғамдағы бейбітшілік пен татулық үшін жағдай жасау, ... ... ... ... еңбекшілерге әділетті де лайықты еңбекақы төлеу құқығына және қауіп-қатерден қорғауға кепілдеме беру. Осындай ... ... ... ... - ... және ... ... бөлісі болып табылады5,225-228.
Қоғамдық өркениетті дамудың мақсаты әлеуметтік мемлекетті құру болып табылады. Бұл ... ... мәні ... адамнының тіршілігі үшін қолайлы жағдайларды жасауда. Қазақстан Республикасының мемлекеттік саясатының негізгі басымдықтарының бірі адами капиталды ... және ... ... ... ... ... болып табылады. Осы мақсатта жүзеге асырылып жатқан Үкіметтің бағдарламалары ең ... ... ... және ... ... ... ... осал тобын едәуір түрде әлеуметтік қорғауға бағытталады. Дүниежүзілік қаржы дағдарысы жағдайында мемлекет өзінің азаматтарын ... ... бас ... жоқ. ... бүкіл қазақстандықтардың әл-ауқатын ұдайы көтермелеу үшін барлық іс-шараларды атқарып ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қызметтердің назарсыз қалмайтынын басып айтады. Бұл әлеуметтік қамтамасыз ету ... ... көзі ... ... ... ... аса ... басымдық, әрі қоғамды қолдаудың негізгі құралы екенін көрсетеді. Сондықтан, бүкіл қазақстандықтардың толыққанды, сапалы арнаулы ... ... қол ... ... ету маңызды мәселеге айналып отыр.
Өмір сүру деңгейі мен сапасындағы шектен тыс аймақтық айырмашылықтар көбінесе аймақтардың ... ... ... және ... ерекшеліктерімен анықталады, сондай-ақ олар мемлекеттің саясатын жүргізу үшін негіз болып табылады. Осы ... ... ... ... ... негізгі міндеттерінің қатарына артта калған аймақтардағы өмір сүру деңгейі мен экономикалық даму параметрлерін ең ... ... ... (осы параметрлер бойынша) біртіндеп жақындату жатады. Бұл жағдайда негізгі міндет мемлекет тарапынан аймақтардың өзіндік дамуын ынталандыру: халықтың әлеуметтік бейімділігін ... ... ... ... ... көрсету); артта қалған аймақтарға капитал мен инвестициялардың келуін ынталандыру және т.б. болып табылады.
Аймақ ... кез ... ... ... жою, бір ... ... экономикалық белсенділік деңгейімен байланысты. Әлеуметтік даму (салыстырмалы түрде дербестікке ие бола отырып, айтарлықтай дәрежеде ресурстық мүмкіндіктермен ... олар өз ... ... даму ... байланысты. Екінші жағынан, нарықтық шаруашылықтың әлеуметтік жағдайға зиянын тигізе отырып, тек ғана экономикалық басымдыққа біржақты бейімделуі нарықтық экономиканың және ... ... ... ... туғызады. Сондықтан мемлекеттік реттеудің әлеуметтік және экономикалық құраушыларының тепе-теңдігі ... ... және ... ... тепе-теңдікте дамыта отырып, аймақ дамуындағы әр түрлі бағыттағы олқылықтардың орнын толықтыруға және халықтың ... ... ... ... ... Бұл түптеп келгенде мемлекеттің аймақтық саясатының табысты жүргізілуін анықтайтын негізгі шарттардың бірі ... ... ... ... әлеуметтік қорғауды мемлекеттік реттеу
Барлық қазақстандықтардың әл-ауқатын, қауіпсіздігін ... ... ... ... Н. ... атап ... республика дамуының басым бағыттарының бірі тұрғындардың материалдық және әлеуметтік әл-ауқаты болып табылады.
Осы стратегияда айқындалғандағыдай, біздің ... ... ... экономиканың әлеуметтік бетбұрыс алуы, оны Елбасы Стратегиялық басым бағыттардың бірі деп белгілеуі - аталмыш саланың әлі ... ... бойы ... ... ... ... болатындығының айқын көрсеткіші. Ал, оның жүзеге асу барысы мемлекеттің әлеуметтік саясатының негізі болып қалуынан көрінеді де, басты мақсаты - ... ... ... қол ... ... ... Осы ... алғанда, экономикалық жетістіктерге жетуде, ғылым мен инновацияның дамуында жетекші рөл атқаратын адам факторы - әлем ... ... ... ... көзі ... қалыптасып келе жатқандығы, аталмыш объектінің XXI ғасырдың өзекті зерттеу мәселесі екендігі сөзсіз.
Әр аймақтық ... сай әр ... ... ... ... ... үлгілері болады. Мәселен, Ұлыбритания, Жапония, Канада, Жерорта теңізі және т.б. ... ... ... ... ... Қазақстанның да өз үлгісі бар. Қазақстанда әлеуметтік саясатты жүргізіп, әлеуметтік қорғауды ұйымдастырумен 1996 жылы Президент жарлығымен құрылған ... және ... ... ... ... ... Тәуелсіз Қазақстанның халықты әлеуметтік қорғаудың өзіндік құрылымы 1999 жылдардан ... 2001 жылы 27 ... ... Бұл ... құжат мемлекетте әлеуметтік сақтандыру жүйесінің енгізілуімен ерекшеленеді. Сонымен бірге құжат бойынша халықты әлеуметтік ... үш ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджет есебінен төлемдер: зейнетақы төлемдері, мүгедектік бойынша ... ... ... ... ... ... қорғау мекемелері бойынша әлеуметтік көмек көрсету, мекен-жайлық әлеуметтік ...
- ... ... ... ... жүйесі бойынша төлемдер: еңбек етуге қабілетсіз болған жағдайда, асыраушысынан айрылу жағдайында, жұмысынан ... ...
- ... жұмыс беруші жауапкершілігімен сақтандыру.
Осының аясында, жыл сайын үкімет пен министрлікте ... ... ... ... жоспары бекітіледі. ... тағы да бір ... ... ... ... тарапынан жасалынатын қолдаулар жүйесі көрсетілген Қазақстан Республикасының Заңы қабылданды. Мемлекеттік атаулы көмек ... ... ... ... ... ... ... көмек жәрдемақы төлемдерінің 4 түрін қамтиды:
- тұрғын үймен ... ету;
- ... ... дейінгі жандарға қаржылай көмек көрсету;
- 4 ... және 7 ... ... балалары бар жұмыс істемейтін аналарға көмек;
- ... ... ... ... ... [10]. ... ның мәліметінше дүние жүзінде халықтың он пайызы, яғни алты жүз миллионнан астам адам мүгедек болса, Қазақстандағы бұл ... төрт жүз мың ... яғни ... үш ... ... ... ҚР ... 2002 жылдың 11 шілдесіндегі ҚР Заңы және тағы басқа заңнамалық құжаттар мүгедек жандарға қолдаулар көрсетеді. ... ... ... ... әлеуметтік қорғалуы оларға әлеуметтік, медициналық және әлеуметтік, кәсіби жарамдылығын арттыру, білім беру сияқты бағыттағы қоғамдық өмірге оралтуға байланысты өткізілетін ... ... ... ... және ... ... ... мен мүгедек - балаларға 0,5 пайыздық кәсіби және жоғары білім алуларына берілетін квота ... ... оқу ... ... ... пен ... ... бойынша оқып жатқан мүгедектерге стипендиялық қамтамасыз етуде жеңілдіктер беріледі [11]. Әлеуметтік саясат - ... ... ... те ... Осы тұста мүмкіндігі шектеулі жандарды қолдап, қорғауда кейбір өзекті мәселелер бар. Мәселен, Заңға сәйкес мүгедектер сауықтыру бағдарламаларына орай ... - ... ... ... ... ... жабдықтармен, сурдо - тифложабдықтармен және басқа да техникалық құралдармен, сонымен қатар мемлекеттік бюджеттен бөлінетін мемлекеттік тапсырыс ... ... ... ... қамтамасыз етілуі тиіс. Бұл шаралар толыққанды жасалынуына бақылауды күшейту керек. Сонымен бірге мүгедектіктің алдын алу, ... ... ... жұмыспен қамтамасыз ету, олардың құқықтарын қорғау және ақпараттық ортаға тиісінше қол жеткізу мәселелерін өз ... ... ... тым ... ... ... табылады. Мәселен заң бойынша мүгедек жандарды жұмысқа алуы тиіс болса да, кейбір ұйым, мекеме басшылары физиологиялық ... ... ... ... иесі ... мүмкіндігі шектеулі жандарды жұмысқа қабылдамай жатады.
Зейнеткерлік жасына жеткен ел ... ... өмір мен ... зейнетақымен қамтамасыз ету - әлеуметтік саясаттың үлкен міндеттерінің бірі. 1998 жылдан бастап зейнетақымен қамтамасыздандыру екі жүйеден тұрады: ортақ жүйеден ... ... ... ... орталықтан зейнетақымен қамтамасыздандыру); жинақтаушы зейнетақы жүйесі (жинақтаушы зейнетақы қорларынан зейнетақымен қамтамасыздандыру). Жинақтаушы зейнетақы жүйесінің ... - ... ... ... ... ... беруші азаматтардың жеке жауапкершілігімен, жасалынған салымдардың және зейнетақы төлемдерінің арасында тікелей байланысты орнату. ... жасы ... ... ... - 63 жас, ал ... -58 жас ... Республикасында зейнетақымен қамтамасыз етудің көп деңгейлі жүйесі қолданылады. 2005 жылы бірінші деңгейді құрайтын базалық зейнетақы төлемінің еңгізілуі егде адамдардың кірістерін ... ... шара ... 2008 ... ... оның ... ең ... күнкөріс деңгейінің 40 % деңгейінде белгіленген және осы ставканы 2011 жылға ... ... ... ... ... ... ... (міндетті) деңгейін 1998 жылы 1 қаңтарға дейін еңбек өтілі бар ... ... ... ... ... ... және жинақтаушы зейнетақы қорларынан міндетті зейнетақылық жарналар есебінен төленетін зейнетақылар ... ... ... - ерікті және ерікті кәсіптік зейнетақы жарналары есебінен төленетін зейнетақылар.
Әлеуметтік сала - бұл үздіксіз молайтуды, дамытуды, барлық ... ... ... іс-әрекеті мен қатынасын қамтамасыз ететін қоғамдық өмір тіршілігінің ерекше кеңістігі. Әлеуметтік сала көрсеткіштері ... өмір сүру ... ғана ... ... ... өмір ... да ... Олар келесілер:
- білім беру (мектепке дейінгі, жалпы білім беру мекемелерінің, бастауыш, орта және жоғары кәсіби ... ... ... білім беру мекемлелерінің қызметін сипаттайтын көрсеткіштер жүйесі);
- мәдениет пен өнер (мәдениет пен өнер мекемелерінің жұмысын ... ... ... ... ... газет өнімдері басылуын көрсететін көрсеткіштер жүйесі);
- денсаулық сақтау (денсаулық ... ... ... ... ... ... ... алудың көрсеткіштер жүйесі);
- туризм, демалу, дене шынықтыру және спорт (санаториялық-курорттық мекемелердің, демалыс және туризм мекемелерінің, спорттық мекемелер желісінің ... ... және ... ... ... жүйесі);
- коммуналды шаруашылық (халықты сумен, жылумен, газбен, қонақ үй
және басқа да ... ... ... ... мен ... ... қызметін сипаттайтын көрсеткіштер жүйесі);
-ақылы қызметтер (халыққа әр түрлі қызметтерді ұсынуды сипаттайтын көрсеткіштер ... ... ... ... ... ... ... қызметтер, банк қызметтері және т.б.) 15.
Осы жоғарда аталып кеткен әлеуметтік салалардың ішінде әлеуметтік саясатта ерекше орын алатын денсаулық сақтау мен ... беру ... ... жөн.
1 ... - Мемлекеттік бюджет шығысының құрамы
млн. теңге
Көрсеткіштер атауы
Жылдар
2011 ж-ды 2009 ж-ға %-бен шаққанда
2009
2010
2011
Мемлекеттік шығыстар
2678280
3394064
3746840
140
Жалпы сипаттағы ... ... ... және ... ... ... ... және әлеуметтік қамтамасыз ету
502381
622017
758308
150,9
Тұрғын үй шаруашылығы
199937
233926
304049
152
Мәдениет, спорт, туризм, ақпараттық кеңістік
122210
163969
173618
142
Ауыл,су, ... ... ... және ... [16] ... көзі ... ... мәліметтерін талдайтын болсақ, 2011 жылы жалпы алғанда мемлекеттік бюджеттің ... 6746840 млн. ... ... Оның ... ... беру ... - 660917 млн. ... денсаулық сақтау саласына - 450893 млн. ... және де ... ... пен әлеуметтік қамтамасыз етуге 758308 млн. теңге қаражат бөлінді. Мемлекеттік бюджеттен білім беру саласына ... сома 2011 жылы 2009 ... ... 45,1 % - ға ... ... ... саласына бөлінген қаражат болса, 50,6 % - ға артқан.
Мемлекеттік бюджет шығыстарының әр сала ... ... ... ... 2011 жылы ... беру - 17,6 %, ... сақтау - 12 %, әлеуметтік көмек және ... ... ету 20,3 % - ды ... ... 3 ... ... шығыстарының әр сала бойынша үлесі
(2011 жыл)
Қазақстандағы нарықтық қатынастың қазіргі жағдайларында әрбір адамның денсаулығы халық денсаулығының құрамдас бөлігі ... оның ... ... ... ғана емес, сонымен қатар оның мүмкіндіктерінің әлеуетін анықтайтын факторға айналып отыр. Халық денсаулығы жағдайының деңгейі өз кезегінде, елдің әлеуметтік-экономикалық, ... және ... даму ... ... ... ... ... қолжетімділігін, уақтылығын, сапасы мен сабақтастығын қамтамасыз етуге жұмылдыратын әлеуметтік бағдарлы жүйені ұсынатын денсаулық сақтау саласы, халық әл-ауқатының бірқалыпты және ... ... ... алғанда Республикадағы негізгі және басымдық берілетін саланың бірі болып табылады.
Соңғы онжылдықтың ішінде Қазақстанда жүргізіліп отырған денсаулық сақтау саласындағы ... ... және ... трансформациялардың салдары болды, сонымен бірге денсаулық сақтаудағы реформаларға көзқарас бірнеше рет түбегейлі өзгерді. Қазіргі уақытта денсаулық сақтау саласы ... ... ... ... ... ... ... медициналық қызмет көрсету деңгейіне көтеріліп келеді. Оған дәлел, Қазақстанда соңғы үш жылдың ішінде туу ... 13 %-ға ... ... өлім ... ... ... халықтың табиғи өсу коэффицентінің 1,6 есе артуы. Бұл сектордың реформалары денсаулық сақтау объектілерін жекешелендіру мен жекеменшік мекемелердің ашылуымен сипатталады.
Білім беру ұзақ ... ... ... басымдықтарының бірі болып танылды. Қазақстандағы білім беру реформаларының жалпы мақсаты білім беру ... жаңа ... ... ... ... табылады. Қазақстан Президенті республиканы әлемдегі бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына кіргізу туралы міндет қойған болатын. Білім беру жүйесін жетілдіру осы ... қол ... ... рөл ... ... Республикасында ел басшылығының адами капиталды дамытудың қажеттілігі мен маңыздылығын түсініп, білім беру ... ... ... және жүргізуге жан-жақты қолдау көрсетуінің нәтижесінде білім беруді қарқынды дамыту мен жаңғырту мүмкін болып отыр. 2005 жылдан ... ... ... ... ... ... ... жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы, Қазақстан Республикасында техникалық және кәсіптік білім беруді дамытудың 2008-2012 ... ... ... бағдарламасы, 2007-2011 жылдарға арналған бағдарламасы, Балаларды мектепке дейінгі тәрбиемен және ... ... ету ... ... ... арналған бағдарламасы қабылданды. Білім беру жүйесі, оның құрылымына сәйкес қалыптасады, оның болашағы анықталады. Ол жүйенің құрылымы: ... ... ... ... дейінгі, жалпы орта білім беру, мектептен тыс тәрбие беру мен оқыту, кәсіптік-техникалық, орта арнаулы, жоғары оқу орнынан кейінгі білім ... ... ... ... және ... қайта даярлау, қосымша білім беру (2-кесте).
2 кесте - Білім берудің кезеңдері мен ... ... ... ... ... білім беру
0
Ұйымдастырылған білімнің бастапқы кезеңі төмен жастағы балаларды мектеп ... ... ... ... ... ... беру мекемелеріне 3 жастан бастап қабылдайды. Мектепке дейінгі білім беру бағдарламасы мектеп ... ... ... жүзеге асуы керек.
2.
Бастауыш білім беру
1
Жазу, оқу, есептеуді ... ... ... қоғамдық ғылымдарға, өнер мен музыкаға баулу. Мұндай мекемелерге 5-тен 7 жас аралығындағы балаларды қабылдайды.
3.
Орта білім берудің бірінші кезеңі
2
Бұл кезеңнің педагогикалық ... ... ... ... қалыптасуының негізін қалау болып табылады.
4.
Орта білім берудің екінші кезеңі
3
Бұл кезең тереңдетілген пәндік мамандандыруды қарастырады және жоғары оқу орындарына түсуге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... 2 жыл аралығында білім беруді қарастыратын мектептер мен курстар. ... ... ... ... ... ... ... білім берудің бірінші кезеңі -

Негізінен теориялық сипаттағы жоғары білім беру ... ... ... ... мен ... бұл ... деп аталады.
7.
Жоғары білім берудің бірінші кезеңі -

Еңбек нарығына шығуға байланысты кәсіби ... ... ... ... колледждердегі білім беру жатады.
8.
Жоғары білім берудің екінші кезеңі
6
Англо-американдық жүйеде бұл ... ... ... Бұл ... ... одан әрі кеңейтуге үлес қосатын диссертация қорғалады.
Ескерту-[17] мәлімет көзі ... ... ... ... көріп отырғанымыздай, білім беру кезеңдерінің әрқайсысының өз міндеттері, сипаты бар. Білім беру-ұлттық ... ... мен ... ... ... Білімсіз мәдениет жоқ, ол соның негізінде қалыптасады. Мәдени мекемелер, қазыналар, ошақтар, кадрлар- адамдардың ... ... ... - адам ... және оның ... ... ... көзі. Сол арқылы олар әлеуметтік жергілікке дайындайды.
Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың ... ... ... ... ... іске асыру нәтижесінде 2010 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша білім берудің барлық деңгейі тиісті ұйымдар желісімен институционалды қамтамасыз ... ... ... ... ... ... берудің стандартты жіктеуішіне сәйкес келтірілді. Оқытудың 12 жылдық моделін енгізу үшін жағдайлар ... ... және ... білім беру қайта құрылымдалды. Мамандарды үш деңгейлі даярлау енгізілді: бакалавр - ... - Ph.D ... ... ... ... Қазақстан Республикасы жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім мамандықтарының жіктеуіші бекітілді ... ... ... мен тәртіптер өмірге жиі-жиі енгізіліп жатқанда әлеуметтік ... ... ... қоғамнан тұрақты арнасын таба алмай отырған кезеңде мемлекеттің әлеуметтік ... ... ... мәні зор. Әр ... ... ... мен ... қайшылығын шешу тәжірибесі мен соған маманданған институттардың болмауы әлеуметтік шиеленісті саяси деңгейге ... ... де ... Мұндай жағдайда мемлекет пен елдің негізгі әлеуметтік топтары арасындағы өзара түсінікті де нәтижелі қарым-қатынастан мемлекеттік басқару құрылымдары өз ... үшін ... ... ... ... және аймақтық деңгейде әлеуметтік саланы басқаруды жетілдіре түсуге негіз қалары сөзсіз.
Жалпы мемлекет ... ... ... алға ... мақсаттарына жетуі және проблемаларды шешуі үшін төмендегідей шарттарды сақтау қажет деп пайымдауға болады:
- әлеуметтік саясатты ... ... ... өмірдің тұтастық сипатын, яғни бір саладағы өзгеріс барлық басқа салаларды да қамтитынын ескеру;
- әлеуметтік саясат ... ... ... және ... ... болуға тиіс және ол халықтың жаңа жағдайға үйренуіне мүмкіндік беруі ... ... ... арқа ... ... мен ... қоғамда кең таралған болуы шарт;
* осыған сәйкес әлеуметтік саланы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... мен ... жаңа жағдайға орай жедел өзгеріп, қалыптасып отыруы ... ... ... ... жете ... ... оны ... дәрежеде қаржыландырмау экономиканың өсуі мен оны реформалауды тереңдету мүмкіндіктерін тежейді. Егер елімізде реформаның экономикалық өсуге деген біржақты басым бағдары сақталатын ... ол ... ... ... ... ... өзі үкіметтің әлеуметтік саясатының түпкі мақсаты - ел ... ... ... ... мемлекет құруды ұзаққа созуы мүмкін. Сондықтан Қазақстанның ХХІ ғасырдағы дамуы әлеуметтік мемлекеттің қағидаларымен ... ... ... пен ... ... қабілеттілігін арттыруға бағытталуы тиіс.
Қазақстан Республикасының жаңа әлеуметтік саясатының стратегиялық мақсаты ... ... пен адам ... ... ... арқылы тұрақты әлеуметтік дамуға өту негізінде анықталады. ... ... ... ретінде қалыптасуы мен нарықтық экономиканың дамуы әлеуметтік және ... ... ... жаңа формаларының пайда болуына әсерін тигізді. Бүгінгі таңда бізде негізінен әлеуметтік ... ... ... ... 1995 ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметі мен республикалық бірлестіктер, кәсіподақтар және жұмыс берушілер арасында Бас Келісімге қол қою ... ... ... ... 2000 жылы ... ... ... әлеуметтік салада болып жатқан объективті ... ... ... көрінеді. Нақтырақ тоқталар болсақ, онда құқықтық негіздер, міндеттер мен қорытындылар реті, жалпыға ... ... ... бар ... жету ... келісімдерді өзгерту және бұзу секілді бағыттар анықталады.
1.3 Әлеуметтік қорғаудың шет елдік тәжірибесі және негізгі бағыттары
Қазақстан ... ... ... ... ... ... арта түсіру үшін дамыған елдердің осы саладағы мемлекеттік реттеу тәжірибесін қолдану аса маңызды. Шет елдік ... ... ... ... - бұл ... ... мен ... ескеріп, еліміздің әлеуметтік саласының дамуында қолдану. Бұл орайда шет елдік әлеуметтік жұмыстың мәнін түсіне білудің, оның іс-әрекет етуінің ... ... ... ... ... саласын ойдағыдай дамыту мақсатымен шет елдік тәжірибені толық және ұтымды пайдаланудың әдістері мен амалдарын көре білудің ... зор. ... ... ... әлеуметтік саланы жетілдірудің негізгі құралы - бұл шет ... ... ... ... Міне, сондықтан да әлеуметтік салада тәжірибені қолдану үшін болашақ әлеуметтік қызметкерлер шет елдік әлеуметтік жұмыспен ... ... ... ... әлеуметтік қамсыздандыруға және әлеуметтік қызметтерді көрсетуге арналған қызметті қамтыған мемлекеттің бағдарламасы арқылы жүзеге асады. Классикалық ... ... ... ... ... мен ... ... әлжуаз топтарына қолдау, көмек көрсетуге деген әлеуметтік жауапкершілігі арқылы көрініс тауып жүр. Әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... даярлау, еңбекпен қамтамасыз ету және т.б. мемлекет қамтамасыз ететін қызмет түрлері жатады. Әлемдік тәжірбиеде бұдан да ... ... ... ... ... үлгілері көп. Әлеуметтік саясат жүргізу үлгілерін әртүрлі классификациялайды. Олардың көпшілігі әлеуметтік саясатты жүзеге асыруда мемлекеттің, азаматтық қоғам институттарының және ... ... ... ... мен ... ... ... принциптерге негізделген. Геосаяси аспектіде қарастыратын болсақ, скандинавиялық, континенталды және американ-британдық әлеуметтік саясат үлгілерін көрсетуге ... ... ... ... ... Әлеуметтік саясат жүргізудің бұл типінде әлеуметтік қажеттіліктерге деген қаражаттың көп бөлігін мемлекет өз мойнына алып, оны әлеуметтік ... бөлу мен ... көзі ... ... ... ... Мемлекет өзінің азаматтарының әл-ауқатын, жағдайын жасап, негізгі әлеуметтік қызметтерді де көрсетуге жауапты болады. Скандинавиялық үлгі Швеция, ... ... ... ... ... ... кең көрініс табады. Осы елдердің ішінде Швецияның әлеуметтік саясат жүргізу үлгісі әлемдік тәжірбиеде ерекше орны бар. 60 ... ... ... ... ... ... қатынастар орнаған ел ретінде статус алғаннан кейін пайда ... Дәл осы ... , пен ... ... мәртебелі жүйесі>> ұғымдары шыққан болатын. Елдің әлеуметтік ... ... ... ... ... пен ... ... саясаты болатын. Елдің бұл мақсаты табысты теңестіріп қайта бөлу мен арнайы мемлекеттік немесе мемлекеттік емес институттар ... ... ... және ... ... арқылы іске асады. Швециялық үлгінің универсалдылығы жалпыға арналғаны және бәріне бірдей қолжетімділігінен көрінеді. Әлеуметтік қамсыздандыру ... ... және ... ... ... ... т.б. ... жәрдемақы түрлері бар. Жұмыссыздық бойынша жәрдемақы жұмыстан айрылып қалған жағдайда азаматтардың қалыпты күн кешуіне арналған. Ал ... ... ... ... 18 ... ... ай ... жәрдемақы алып отырады. Әлеуметтік қызметтердің ішіндегі білім беру саласы халықтың бар бөлігінің сауаттылығын қамтамасыз етуде. Орта және жоғары ... ... ... ... және ... қайта даярлау оқыту орталықтары мен білім беру бағдарламалары жұмыс істейді. Квалификациялы мамандарды дайындау мен ... ... ... деңгейін төмендетіп, мемлекеттің халықтың толыққанды жұмысбастылығына бағытталған әлеуметтік саясатын көрсетеді. Швеция заңнамасында оқу демалысына қаржы төленеді делінген, ... ... ... ... көп ... ... ... Швецияның әлеуметтік саясаты әлеуметтік ынтымақтастық пен әлеуметтік әділеттілікке негізделген.
Халықты әлеуметтік ... ... ... ... саясат жүргізудің континеталды үлгісінде мемлекет тек қана әлеуметтік төлемдер төлеумен ғана айналысады, ал ... ... ... ... ... ... және жұмысшылар мен жұмыс берушілердің әлеуметтің шараларға бөлетін қаражаты бірдей мөлшерде, және негізгі қаражат көзі мемлекеттік және жеке ... ... ... ... ... Бұл ... ұстанатындар-Германия, Франция, Австрия, Бельгия. Осы елдердің ішінде Германияның әлеуметтік саясатыны ... ... ең ... ... 1946 жылы мен принциптерін біріктіретін және экономикалық саясатты анықтайтын ұғымын ... ... ... ... ... ... ... әрбір мүшесінің өзін-өзі жетілдіруіне жағдай жасайтын әлеуметтік саясат болып табылады. Бұл үшін индивидтердің шаруашылық ... ... ... жағдайлар керек. Бірінші кезекте табысты бюджет арқылы қайта бөлу немес швециялық үлгідегідей тегін әлеуметтік қызметтер емес, ал ... ... ... ... қабілетті халыққа экономикалық жағдай жасау тұр. Сонымен ... ... ... ... төрт түрі бар: зейнетақылық, медициналық, жұмыссыздыққа және ... ... ... ... ... ... ... мен жұмысқа тұрушы есебінен қаржыландырып, қызмет түріне байланысты дифференциацияланып төленеді. Әлеуметтік сақтандыру принципі белгілі бір ... ... ... ... онда ... ... ... алуына құқық береді. Әлеуметтік қамсыздандыру жүйесі мемлекет ... ... ... ... (бала туылғанда берілетін, күнкөрісі төмен және көп балалы отбасыларға), босқындарға көмек, білім алуға жәрдемақы, жастарға көмек, емделуге ... ... ... ... ... ... мүгедектер мен қоғамның басқа да кедей, әлжуаз топтарына әлеуметтік көмек көрсетіледі. Германияның мемлекеттік әлеуметтік саясатының аясында денсаулық сақтау жүйесінде міндетті ... ... ... ... ... ... 90 пайызы міндетті сақтандырумен, 8 пайызы жекеменшік , ал 2 пайыз халықтың бөлігіне мемлекет өзі ... 1990 ... ... ... ... ... даму бағытының шыңына жетті, уақыт және нарық ... ... ... ... әлеуметтік қорғау жүйесі модеренизацияны талап етеді.
Халықты әлеуметтік қорғаудың американ-британдық үлгісі. Американ-британдық үлгі ... ... ... ... түрде қатысуымен сипатталады. Әлеуметтік бағдарламаларды жүзеге асыру тетігі мемлекеттік бюджет емес, жеке ... мен ... ... ... Мемлекет өз мойнына тек барлық азаматтардың минималды кірістерін сақтауды және халықтың аса көмекке мұқтаж табын ... ... Бұл ... ... ұстанатын мемлекеттер: АҚШ, Англия, Ирландия. Әлеуметтік бағдарламалар қатаң индивидуализацияланған: барлық топтардың тең мүмкіндіктері орнына халықтың жекеленге категорияларына ... ... ... ... ... Оның ... зейнеткерлер, мүгедектер, ауру жандар, аз қамтамасыз етілген отбасылар, толық емес отбасыларға мемлекеттік жекелей қолдаулар бар. Қазіргі таңда 16 ... ... және ... емес аз ... етілген отбасыларға жәрдемақы төленіп келеді. Міндетті білім мен денсаулық сақтау жүйесі тегін болып саналады. Бірақ та, ... ... ... мен дұрыс жетілмеген ақылы медициналық қызмет көрсету проблемасы туындағаннан кейін бұл саланы реформалау қажеттілігі болып тұр. АҚШ-та ... ... ... ... ... ... 1935 жылы Ф.Рузвельт қабылдаған Әлеуметтік сақтандыру туралы Заңның қабылдануымен қаланды. ... ... ... ... ... ... арналған. Материалды қолдау алудың негізгі талабы - отбасыда жан басына ... ... көзі елде ... ... ... ең төменгі мөлшерінен төмен деңгейде болуы керек. Аз қамтамасыз етілген ... ... ... төленеді. АҚШ-тың әлеуметтік саясатының ерекшелігі көмекке мұқтаж адамдарға қаржылайдан ... тағы да ... ... ... ... ол - ... азық-түліктер сатып алуға арналған талондар, т.б.19.
XX ғасырдың екінші жартысында бірінші болып АҚШ, одан кейін жоғары ... ... ... жаңа ... ... бастады: өндірістің үлесі төмендеп, қызмет көрсетудің үлесі жоғарылайды; американдық саны жоғарылап, білімді де білікті ... ... ... күрт ... Индустриалды қоғамда еңбек күшінің негізін біліктілігі төмен жұмысшылар құрады. ... ... ... басым экономикаға көшкеннен кейін білікті жұмыс күші мен басқарушыларға деген сұраныс арта бастады.
Елуінші-жетпісінші ... ... ... ... ... талап ететін лауазымдар саны жұмысшылар санынан екі есе артып түсті. Ал жұмыс істейтіндердің арасында ... ... дің ... күрт ... Постиндустриалды кезеңде менеджерлер мен мамандарға деген сұраныс артқан сайын білім беру деңгейіне жоғары талаптар қойылуда.
Жоғары технологиялық өзгерістер ... жаңа ... ... игеруге мәжбүр етеді. Сондықтан жаңа білмдерді құру мен оларды қолдану экономиканың маңызды саласы болып табылады. Білім алудың қарқыны жеделдетіледі, үздіксіз ... алу мен ... ... ... қажеттілігі тұжырымдалады.
Бірақ XX ғасырдың 70-ші жылдарының соңында бұл жағдай ... ... ... ... ... ... ... ЖІӨ-дегі білім беру саласына кеткен шығын үлесінің бір ... ... ... өсуі ... ... ... мүлдем тоқтайды. ЖІӨ-дегі бұл салаға кеткен шығын үлесі өсімінің бәсеңдеуі немесе тұрақтануы индустриядан кейінгі ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттер салық табыстарын жұмылдыру бойынша өз мүмкіндіктерінің жоғарғы шегіне жетті, ал он жыл ... ... ... ... әлеуметтік бағдарламалардың ЖІӨ-дегі үлесін ұлғайтуды талап етеді. Зейнетақы және денсаулық сақтау жүйелерін қаржыландыруға келетін болсақ, онда олар үшін халықтың ... ... ... ... ... өсуіне апарып соғады. Және бұл процесті тек өте күрделі де баршаға танымал емес ... ... ... ... ... Ал ... беру саласында шығындардың өсу механизмі мұншалықты қатал емес. Керісінше, бұл жерде қарама-қарсы үрдіс байқалады: халықтың жалпы ... ... ... топтар үлесі азаяды. Жалпы алғанда, дамыған мемлекеттердің басым ... ... ... ... саясаттың басымдылықтары зейнетақы мен денсаулық сақтау жүйелеріне бағыттталған. Себебі, зейнеткерлер мен ... саны ... ... ... көп ... ғасырдың елуінші-жетпісінші жылдары білім беру жүйесінде, әсіресе, мектеп деңгейіндегі білім беруде пайда ... ... осы ... ... ... ұлғайту арқылы өтеу мүмкін емес болып шықты. Бұл құрылымдық мәселелердің пайда ... алып ... ... ... ... ... бар және ол ... беру саласына кеткен шығындарды өз мойнына алады деген түсінік қате болып табылады, сонымен қатар, әлеуметтік ... ... тек ... келтіреді.
Постиндустриалды мемлекеттердің көпшілігінде жеке меншік көздерден қаржыландырылатын оқу орындары бар. Ата-аналар өз балаларына осындай оқу орындарын таңдау ... ... ... ... міндеттерінен босатады. Бұл жағдайда олар мемлекеттің қаражатын өз қаражаттарымен толықтыра алмайды. Олар мемлекет ... ... ... ... бас ... тек салық төлейді. Ал осы салықтардан түскен қаражаттар басқа жанұялардың ... ... ... жұмсалады. тек тұрмыс жағдайы өте жақсы ата-аналар балаларының білім ... өз ... ... алады. Қаржылық ресурстардың тапшылығынан мемлекеттік мектептердің жағдайлары нашарлайды. Ал жеке меншік мектептер болса, әлеуметтік теңсіздіктің жаңа құралына ... ... ... ... ... білім беру жүйесіне құйылатын инвестициялардың өсуі әрдайым білім берудің тиімділігін жоғарылатпайтындығын ... ... ... ... ... ешбір мемлекет білім беру саласына соншалықты үлкен ... ... ... ... серіктестік пен даму ұйымының мәліметтері бойынша, бұл салаға өте үлкен қаражат бөлінетініне қарамастан, американдық ... ... ... ... ... ... ... төмен.
3 кесте - Кейбір Батыс елдеріндегі мемлекеттік ЖОО-дарын мемлекеттік және мемлекеттік емес қаржыландыруының ара қатынасы (2007 жылғы көрсеткіштер жиынтығы)
Мемлекеттердің ... ... ... ... емес ... ... %
АҚШ
35-50
50-65
Ұлыбритания
60-80
20-40
Швеция
70
30
Дания
70
30
ГФР
90
10
Италия
90
10
Ескерту-21 мәлімет көзі негізінде құрастырылған
Жоғары білім алу сапасын жақсартуға септігін тигізетін ЖОО-ның ... ... ... ... оң ... ... ... Батыс сарапшыларының айтуы бойынша, көптеген дамыған елдердегі білім беру саласын мемлекеттік қаржыландыру деңгейі мүмкін болатын шамасы шегіне жеткен (ЖІӨ-нің 6%-ы), ... ... оның ... өсуін күту еш нәтиже бермес. Бұл көрсеткіш әсіресе Оңтүстік және Солтүстік Еуропа елдерінде (Португалия, Испания, Швеция және Финляндияда), сонымен ... ... өте ... ... ... ... ... пайыздық қатынасы Еуропа елдерімен салыстырғанда төменірек, ал абсолютті ақша қатынасында бұл көрсеткіш кез-келген Еуропа мемлекеттерінің көрсеткіштерінен ... ... ... ... жылы АҚШ әрбір бастауыш мектеп оқушысына $10,2 мың қаражат жұмсады. Басқа дамыған мемлекеттерде ол $6 мың сомасын құрады. Жалпы ... ... 7%-ын ... ... ... беруге жұмсаған АҚШ білім беру саласын қаржыландыру бойынша жомарт мемлекеттердің ішінде 2-ші орынды иеленеді. 2002 жылы АҚШ-тың ... ... ... ... 147,9 млрд. долларды құрады. Мичиган университеті зерттеушілерінің айтуы бойынша, бұл шығындар американдық оқушылардың үлгерімін жоғарылатпады.
Жерорта ... ... ... ... ... өзіндік үлгісі бар. Ол мемлекеттерге Испания, Португалия, Греция, Италия, Ирландия елдері жатады. Бұл ... ... ... ... ... ... мемлекет немесе Үкіметтік емес ұйымдардың ұсынған әлеуметтік сақтандырумен түсіндіріледі. Жерорта теңізі елдері үлгісінде әлеуметтік салаға көп ... ... ол ... басым бөлігін қамти алмайды.
Қарастырылған еуропалық тәжірибе республикалық та, аймақтық та деңгейлерді қамтитын аймақтарды әлеуметтік-экономикалық дамыту жүйесі ... ... ... ... ... Жалпы мемлекеттік деңгей аймақтардың проблемаларын шешуге мүмкіндік беретін жалпы қағидаларды белгілесе, аймақтық деңгей өзінің әлеуеті мен ... ... ... ... Аймақтардың экономикалық даму аясындағы жинақталған тәжірибелері аумақтарды дамытуға қатысты мақсаттары ... ... әр ... өз ... сай ... ... алады.
Осындай жүйелерді құрудың еуропалық тәжірибесі айқындағандай, олардың табысты болуы үшін белгілі шарттар мен факторлар қажет екен. Соларға ... ... ... жөн санаймыз. Ең алдымен, нашар және күшті дамыған аймақтар арсында қажет. Нашар ... ... ... қаражаттарды бағыттауға мүмкіндік беретін кез-келген қайта бөлу механизмдерін енгізудің шарты ... және ... ... ... ... ... ...
Демек, әр мемлекеттің әлеуметтік саясат жүргізу ерекшелігі елдің экономикалық потенциалымен санасады. Жалпы алғанда әр ... ... ... ... ... мен ... әлжуаз бөлігін қорғап отыруда өзіндік артықшылығы мен кемшіліктері бар. Бірақ әлем мемлекеттері қоғам түрленіп, дамыған сайын әлеуметтік саясат ... ... ... отырады, бір-бірімен тәжірбие алмасу үрдісі тоқтамайды.
Әлеуметтік көмек көрсету жүйесін реформалау - ... ... ... мен ... көп ... де, ... бірге осы реформалар қоғамның аз қорғалған топтарын ... де ... ... ... ... бір санаттан екінші санатқа жылдам ауысуы мүмкін және экономикалық жағдай нашарлаған жағдайда ең кедей топтардың едәуір көбеюі де ... ... ... ... ... ... ... осы жүйенің бірқатар кемшіліктері мен қарама-қайшылықтарын айғақтайды. Қолданыстағы әлеуметтік қорғау жүйесінің тиімді жұмыс істеуіне кедергі ететін негізгі ... ... ... - әлеуметтік саланы реттейтін заңнама әлеуметтік тәуекелдер мен оны төлеу негіздеріне емес ... ... ... ... қалыптастырылған;
* заңнаманың жеткіліксіз әділдігі мен ынталандыру шараларының тиімсіздігі-әлеуметтік жәрдемақы алу ... ... ... нақты секторының салық аударымдарын жүзеге асыратын қызметкерлерінің осы аударымды аудармайтындармен салыстырғанда артықшылығының ... ... ... ... жеткіліксіз ашықтығы жатады, осы мақсатта әлеуметтік төлем алу процесін қадағалау үшін жеке ... ... ... ... ... ... көмектің тиімділігін арттыруға ықпал ететін болады.
Еліміздегі әлеуметтік қамсыздандыру жүйесі БҰҰ, ХЕҰ, Дүниежүзілік банк және т.б. ... ... ... халықаралық тәжірибесі мен басқа да кепілдемелері есепке ... ... ... ... ... ... жинақтаушы зейнетақы жүйесіне көшу, еңбекақы төлеу жүйесін реформалау, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... қамту жүйесін, гендерлік теңдікті реформалау, еңбек қатынастарының жаңа ... көшу мен ... ... ... атаулы әлеуметтік көмекті еңгізу мемлекеттің қатысу дәрежесі жоғары әлеуметтік қамсыздандырудың араласқан үлгісін құруға әкеп ... ... ... ... әлеуметтік қорғаудың қазақстандық үлгісі тұрақтылық танытты және халықаралық сарапшылар оны жоғары бағалап отыр.
2 Қазақстанның әлеуметтік жағдайы және кедейшілік деңгейін талдау
2.1 ... өмір сүру ... және ... ... ... ... ... аумақтық дамуы бұрынғы КСРО-ның біртұтас халық шаруашылығы ... ... ... және ... директивті жоспарлау негізінде жүзеге асырылды. Кеңес Үкіметі ыдырағаннан кейінгі аз ғана уақыт ішіндегі ... ... мен ... ... нарықтық моделіне өту жөнінднгі кең көлемді шараларды жүзеге асыру тәжірибесі - ... ... ... ... - ... ... ... түпкілікті түсінуге мәжбүр етті. Қазіргі кезеңде мемлекет міндеттері экономика мен еңбек ресурстарын экономикалық тұрғыдан перспективалы аудандарға және ... үшін ... ... ... ... ... ынталандыруға, нарық субьектілерінің экономикалық белсенділігін өсіру үшін ... ... және ... шарушылық жүйесіне үйлесімді іріктірілген біртұтас ішкі экономикалық кеңістікті қалыптастыруға келіп тіреледі.
Осындай ... ... ... мен ірі ... ... ... тұжырымдаумен, еңбек бөлінісінің ұлттық қана емес, өңірлік және әлемдік жүйесінен де орын ... де ... ... ... азаматтардың әлеуметтік-экономикалық жағдайының аса маңызды көрсеткіші ғана емес, сонымен бірге ол адамдардың өмір сүру деңгейін қамтамасыз етудің негізін ... ... ... ... тұрақтылықты қолдайтын маңызы бар. Табыстар заттық нысан бойынша ақшалай және табиғи табысқа бөлінеді. Халықтың ақшалай табысы - ... ... ... еңбек ақысының түріндегі барлық ақшалай қаражаттың түсімі, зейнетақылар, шәкіртақылар, әр ... ... мен ... да ... ... ... ақша салымы, дивиденд, рента бойынша пайыз түріндегі табыс, акция, бағалы қағаз, қосалқы шаруашылықтың өнімін, әр түрлі ... мен ... да ... ... ... ақша ... ... тарапқа көрсетілген қызметтің төлемі, сондай-ақ сақтандыру өтемі, несиелер, шетел валютасын сатудан түскен табыс. Халықтың табиғи ... - ауыл ... ... егін шаруашылығының, мал шаруашылығының, құс өсіру шаруашылығының, әр түрлі бұйымдардың, қызметтерді және үй маңындағы, ... ... жеке ... және басқа да шаруашылықтан түскен түсімдер.
Мемлекетте болып жатқан ... ... ... ... ... ... және көлемі жағынан шексіз. Бұл өзгерістердің салдары реформалаудың мақсатының, жолының және міндеттерінің өзгешеліктерін тек пікірде білдіріп қана қоймай, ... ... оның ... ... түпкілікті ойластыруды қажет етеді. Нарықтық экономикаға көшу кезеңінен бері болып жатқан ... жаңа ... ... ... құру, қоғамдағы ғаламдық өзгерістерді іске асыру ерекше ғылыми тұжырымдама болып табылады.
Мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық дамуы стратегиялар мен ... ... ... ... ... екені анық. Әлеуметтік-экономикалық саясатта аймақтық аспектінің қатысы ... ... ... әлеуметтік-экономикалық даму аймақтық экономикалық саясатпен бірге қарастырылып, шешімі бірге табылуы қажет.Елімізлің жалпы әлеуметтік - ... даму ... ... ... ... 16453444 адам тұратын болса, оның ішінде ауыл халқы - 7464723, қала халқы - 8988721. Халықтың ... ... ... ... қоныстану себебі: қазіргі таңда ауылдық жерлерде жұмыс көзінің тапшылығы және ауылдық жерлердің ... ... ... ... саны ... ... көп ... Оңтүстік Қазақстан облысы (2568264 адам), Алматы (1859679 адам), керісінше Солтүстік Қазақстан облысы (588571), Атырау ... ) ... аз ... ... ... әркелкі қоныстануы әр аймақтың экономикалық даму деңгейлерімен және географиялық, климаттық жағдайларына тікелей байланысты. Республиканың халық ең тығыз орналасқан ... ... ... (16,9) ... ... ... ... ауданда халық орташа, ал Батыс Қазақстан аймағында, сондай-ақ Орталық және Шығыс Қазақстанда да халықтың ... ... ... ие. ... 4 ... ж.ж. Қазақстан Республикасы экономикалық аудандарының халық саны (мың, адам)
Жоғарыдағы ... ... ... ... ... ең көп аймақ Оңтүстік Қазақстан болып отыр, бұл экономикалық ауданда республика халқының едәуір бөлігі (41,8% 5625,8 мың ... өмір ... Бұл ... 2008 жылы - 5116,4 мың адам ... етсе, 2009 жылғы көрсеткіш бойынша 8,2%-ға өсіп, ... саны - 5537,4 мың ... ... Ал, 2010 жылы 2009 ... ... адам саны 1,6%-ға көбейіп, 5625,8 мың тұрғынға жеткен. Халық көп ... ... ... ... - ... ... болып отыр. Бұл аймақты, 2008 жылы - 2882,8 мың адам ... ... 2009 жылы ... саны сәл де ... ... ... 2880,6 мың ... құраған. Бірақ, 2010 жылы Солтүстік Қазақстан экономикалық ауданында оң серпіліс көрініс алып, халық саны 3,7%-ға немесе 106,6 мың адамға ... 2987,2 мың ... ... ... ... Қазақстан экономикалық ауданында да халық саны жылдан жылға ... ... ... ... 2008 жылы - 2053,3 мың адам ... ... ... ... 2170,1 ... ал 2010 жылы 2009 жылмен салыстырғанда 2,1%-дық басымдылықпен 2216,7 мың ... ... ... экономикалық ауданын халық аз қоныстанған аймаққа жатқызуға болады. Бұл экономикалық ауданда соңғы жылдары халық ... азаю ... ... алуда. Егер, 2008 жылы аймақта - 1532,9 мың адам тұрса, 2009 жылы бұл көрсеткіш ... ... ... ... - 1424,5 мың адамды құраған. 2010 жылы да халық санында төмендеу үрдісі байқалып, 2009 жылмен ... ... ... халық аз қоныстанған экономикалық аудан болып саналатын Орталық Қазақстан аймағында 2009 жылы 2008 ... ... ... саны ... ... 2010 жылы 2009 ... салыстырғанда бұл көрсеткіш оң серпінді иеленіп, халық саны 0,2%-ға өскендігі байқалады [16].
Елімізде ... ... ... ... ... Жұмыссыздық деңгейі жоғары аймақтарға Маңғыстау облысы (5,9%) және Астана қаласы (5,9%) және жұмыссыздық деңгейі төмен аймақтар Атырау (5,1%), Ақтөбе (5,0%). Бұл ... ... ... ... ... ... ... орындарының ашылуымен түсіндіріледі, Маңғыстау және Астана аймақтарында жаңа жұмыс көздерінің ашылмауы, мемлекеттік және ... ... ... ... ... ... асырылмауы жұмыссыздық деңгейінің жоғарлауына әкеліп отыр. [21]
Орташа айлық ... ... 2011 жылы ... ... 75000 ... құрап отыр. Бұл көрсеткіш бойынша Атырау (155741 теңге), Маңғыстау (126682 теңге) аймақтары алда келеді, ал Солтүстік Қазақстан (52025 ... ... (53709 ... ... ... ... мен ... экономикалық жағдайы мұнаймен тығыз байланысты болғандықтан орташа жылақы деңгейлеріде жоғары деңгейде, қалған екі ... ... ауыл ... яғни ... жағдайларға тікелей байланысты сондықтан да олардың орташа жалақы деңгейлері төмен.
Елімізде барлығы 1662877 зейнеткерлер бар. Олардың басым көпшілігі ... ... (199375) және ... ... (167589) аймақтарында тұрса, ең аз бөлігі Атырау (41831), Маңғыстау (29347) аймақтарында қоныстанған. Зейнеткерлерге тағайындалған зейнетақының ... ... 21 381 ... ...
Қазақстан Республикасы статистика агенттігі 2013 жылы халық саны 17 миллионға жетеді десе, әлем ... 2100 жылы жер ... ... ... 100 жасайтын болады деп болжайды. Ресейде өмір сүру көр-сеткіші Орта Азия елдерімен салыс-тырғанда төмен болып ... ... орта ... өмір сүру ... 61.3 жас, ерлерде - 56.1, әйелдерде - 66.4 жас. Ал Қазақстанда орташа көрсеткіш- 68,4 жас. Жапонияда орта есеппен ... өмір сүру ... 82 ... ... ... Солтүстік Европада өмір сүру ұзақтығы 80 жасқа жетуге жақындады, ал халықтың көп бөлігі СПИД індетіне ... ... ... өмір сүру орташа көрсеткіші 36 жастан аспайды. Дүниежүзілік Денсаулық сақтау Ұйымы дерегі бойынша ең көп адам ... 1999 жылы ... . 1999 жылы ... адам ... 56 ... ... оның ... 5 жасқа жетпеген балалар 10,5 миллион болыпты.
Тұрғындарды әлеуметтік қорғалмаған топтары үшін комуналдық қормалған топтары үшін комуналдық тұрғын үйді пайдалануға беруді одан әрі ... және ... ... ... ... ... қол ... тұрғын үй салу көзделеді.
Жер учаскелерін беру және инженерлік-комуникациялық желілерді жүргізу рәсімдерін жетілдіруге ... жеке ... үй ... секторын қолдау және дамытуды ынталандыру жөніндегі жұмыс жалғасады.
Жеке капиталды тарту тетіктерін қоса алғанда, жалға берілетін тұрғын үй секторын ... ... ... және ... беру ... ... ... жөніндегі шаралар кешені әзірленетін болады.
Төлем қабілетінің сұранысын ынталандыру мақсатында ипотекалық кредит беру және ... үй ... ... жүйесі жетілдірілетін болады. Тұрғын үй құрлысының жинақтары туралы заңнамаға өзгерістер мен толықтырулар енгізу жоспарланып отыр, бұл осы жүйе ... ... үйді ... алу ... ... ... ... Республикасында тұрғын үй комуналдық саланы дамытудың 2006-2008 жылдарға арналған бағдарламасы қабылданатын болады, ол осы саладағы ... ... ... ... ... ... ... объектілерін басқару тетіктері мен нысандары жетілдіріледі, жалпы пайдалынатын ... ... үшін ... ... ... жинақтау схемасы айқындалады, кондоминимум объектілерін басқару мен ұстау функциясы бөлінеді, пайданылатын тұрғын үй ... ... ... ... ... ...
ВВС дерегіне сүйенсек, Дүниежүзілік Денсаулық сақтау Ұйымы мамандары өмір сүру көрсеткішінің ... ... ... жаңа ... ... шығарған. Бұрын осы демографиялық көрсеткіш халықтың өмір сүрген жалпы саны және өлім ... ... ... Ал ... ғалымдар адамның сау бол-ған және ауырған уақыттарды салыстыра отырып, өмір сүру ... ... ... денсаулығының шынайы көрінісіне негізделе айқындайды. Жер шарының жақсы ... ... ... 9%-ын ауырып өткізсе, жағдайы нашар аймақтарда бұл көрсеткіш 14%-ға дейін жетеді. Өмір сүру көрсеткішінің төменгі ... мына ... - 25.9 жас, ... - 29.1 жас, ... - 29.4 жас жыл, ... - 30.3 жас , Ботсвана - 32.3 жас, Уганда - 32.7 жас, Руанда - 32.8 жас, ... - 32.9 жас , Мали - 33.1 жас, ... - 33.5 ... ... ... өмір сүру ұзақтығы 80 жасқа жетуге жақындады, ал ... көп ... СПИД ... ... ... ... өмір сүру орташа көрсеткіші 36 жастан аспайды. Дүниежүзілік Денсаулық сақтау Ұйымы ... ... ең көп адам ... 1999 жылы ... 1999 жылы ... адам ... 56 ... жеткен, оның ішінде 5 жасқа жетпеген балалар 10,5 миллион болды.
Өмір сүру ... ... ... мына ... Макао-84.33 жас, Андорра-82.67 жас, Жапония-82.07жас,Сингапур-81.89 жас, Сан-Марино-81.88 жас, Гонг Конг-77жас, Австралия-81.53 жас,Канада-81.16 жас,Фрнция-80.87,Швеция-80.74 жас, Швейцария-80.74жас, Гернси-80.65жас, Израель-80.61жас, Исландия-80.55 жас, Ангилья-80.53 жас. ... осы ... ... АҚШ 46-орында, көршілес Ресей болса 167-орында тұр. Ресейде орта ... өмір сүру ... 61.3 жас, ... - 56.1, ... - 66.4 жас. Ал ... ... ... 68,4 жас, Қазақстан 152-орында. Ресей өмір сүру көрсеткіші бойынша Орта азия ... ... ... ... Республикасы статистика агенттігі 2013 жылы халық саны 17 миллионға жетеді деп болжайды. Ал әлем ... 2100 жылы жер ... ... ... 100 ... ... ... Себебі, қазір бүкіл дүниежүзі ғалымдары геронтология ғылымына ерекше көңіл бөліп, қар-таюдың алдын-алуға барынша күш салуда. Мысалы, соңғы кезде тәжірибе жүргізілетін ... ... екі есе ұзақ өмір ... екен. Сонымен қатар БҰҰ 2011жылдың қазан айында жер бетіндегі халық саны 7 миллиардқа жетеді деп болжаған еді. Өмір сүру ... ... ... ... Орта азия аймағында Қырғыз Республикасы, Тәжікстан және Өзбекстаннан кейін 4-орында тұр. Орта Азияда экономикалық жағынан ... ... неге тек ... деген сұрақ туындайды. БҰҰ ана мен бала денсаулығына ерекше көңіл бөледі. Қазақстанда ана мен бала өлімі Орта азия аймағы ... ең ... ... ... ... ... саны өте көп. Қазақстанда өмір сүру ұзақтығы көрстекіші ерлерде 63,5 жас болса, әйелдерде 73,2 жас. Ер мен әйел ... өмір сүру ... ... 10 жыл. ... ... бұл ... 4-5 ... шектеледі. Сонымен қатар, Қазақстан халықаралық ұйымдарға аймақ бойынша нақты шынайы дерек беретін Қазақстан ғана ... ... ... статистика агенттігінің мәліметіне сүйенсек, еліміздегі туылу деңгейі өсіп келеді, ал өлім ... бір ... Ең көп өлім ... ... 1999 жылы ... Сол өмір сүру ... ... көрсеткіші 65 жас еді, қазір 68,4 жас. Қазақстанда әр аймақта өзіне тән ерекшелік бар. Мысалы, еліміздің ... ... адам ... ... ... қарағанда төмен. Жалпы алғанда Қазақстан халқының саны өсіп келеді, тек республика деңгейінде ғана ... ... ... саны өсу ... ... Орта азия ... ... біршама жақсараған. Осындай пікірмен БҰҰ да келіседі. БҰҰ-ның мәліметіне сүйенсек, Орта Азия ... ... ... ... ... ... Мысалы, Орта Азия елдерінде әйел теңдігі және ана мен бала денсаулығы ... ... ... әйелдер саны да өскен. Парламенттегі әйел депутаттардың орны 2000 жылы 7% ... 2011 жылы 16%-ға ... Ана мен бала ... ... ... Әйел денсаулығына ерекше көңіл бөлініп, ана мен бала денсаулғы жақсарған. ... де, Орта азия ... әлі ... ... проблемалар баршылық. Негізінен жоқшылықпен күрес айқын же-тістіктерге жеткен жоқ, АҚТҚ (ВИЧ) жаңа жағдайларының тіркелуі және ауыз су ... ... ауыз су ... ... ... ... болжам айтылып келеді. Бүгінгі күнде аймақта ішкі сулардың 56% ... Егер суды ... 60%-ға ... ... сулар халықтың сұранысын қанағаттандыра алмауы мүмкін деген болжам бар. Сондықтан демограф ғалымдар да бірінші кезекте халықтың ... ... ... өмір сүру ... ... ... ... таңда билікке деген се - німділіктің деңгейі нақты нәти - ... ... ... ... не ... ашық айтатын, қоғамдағы әлеуметтік дерттерге нақты диагноз қоятын уақыт ... Мен жаңа ... ... ... ... халықтық үш бастаманы жарияламақшымын. Мемлекеттің өзінің әлеуметтік міндеттерінен қаш - қақтауы үздіксіз жалғаса беруі ... ... Өмір сүру ... көтеру мен әлеуметтік қорғау жүйесін жетілдіру - кез ... ... ... міндеті. Қазақстан үшін бұл - ұлттық ... әділ ... ... ... ең ... ... ... әлеуметтік стандарт болып есептелетіні белгілі. Үкімет осыған бағыттала отырып, бюджет пен бүкіл әлеуметтік саясатты қалыптастырады. Бүгінгі таңда ол 15 338 ... ... ... ... цифр ... да сыймайды әрі адамның тіршілік етуіне ешқандай сәйкес келмейді. Шартты және еш негізі жоқ бұл ... ... ... мен ... өмір сүру ... ақтамай отыр. Ол өзінің көлемі жағынан рационалды тұтыну көрсеткішінен, кем дегенде, үш есе ... ... ... ... ... бастама - бұл күнкөрістің ең төменгі көрсеткішін көптеген өркениетті елдерде қолданылатын стандарттар бо - ... ... ... тәсіл арқылы) анықтау әдісін енгізу.
Бұл әдіс халықтың, кем дегенде, жартысы тұтынатын тауарлар мен ... ең ... ... ... ... ... негізделген. Күнкөрістің ең төменгі көрсеткішін медиандық тәсіл арқылы анықтауға ... ... ол орта ... ... үшін адам ... ... 200 000 теңгені құрайды. Мысал ретінде қарастырсақ, дамыған елдерде халықтың орташа ... 40-50% ... ... жоғарғы шегі болып есептеледі.
Осылайша күнкөрістің ең төменгі көрсеткішін ұсынылған тәсілмен есептесек, біз қазіргі таңдағы билікке ... ... ... ... ең ... нормасының проблемасын емес, әлеуметтік теңсіздікті реттеу проблемасын шешеміз. Мен мұны ең ... ... деп ... ... ... ... мейрамханадағы бір кешкі асының құны ауылдағы бір отбасының айлық бюджетіне тең.
Еліміздегі өмір сүру деңгейінің ... ... ... секілді елдерге қоятын шарттарымен есептелмей, керісінше, Дүниежүзілік банк пен ... ... ... жоғары талаптарына жетуге талпыныс жасау қажет. Қарапайым ... ... ... ... ... жауап беруіміз керек.
Қазақстандық күнкөрістің ең тө - менгі көрсеткішін ұсынылып отырған медиандық тәсілмен есептеу жүйесі төмендегі әлеуметтік көрсеткіштерге ... ... ... ... ... ... ең ... көрсеткіші 200000 теңгені құрайды.
Базалық зейнетақы төлемдері күн - көрістің ең төменгі көрсеткішінің 60%-ын құрауы ... Яғни ... 120000 тең - геге ... ... 300000 ... құрайтын орташа жалақының 40%-ынан төмен болмауы қажет.
Өркениетті стандарттар еліміздегі орташа өмір сүру деңгейіне негізделген.
Мұндай тәсіл бойынша жан басына шаққандағы ... ... ... ... одан ... ... ... кедейлер ретінде есептеледі. Еліміздегі түрлі есептеу жүйелерінде үнемі 90-жылдардың басындағы аз ... ... ... ... алынады. Алайда қазіргі Қазақстанды ол заманмен салыстыруға болмайды. журналының мәліметінше, әлемдегі ең бай ... ... - на 7 ... ... Яғни олар - дың ... байлығы 1 мил - лиард АҚШ долларынан асып түседі (салыстырмалы түрде қарастырсақ, дүниежүзіндегі ең бай ел ... ... ... 4 ... ... ... 10 ... Қазақстанның шикізат секторынан түскен жалпы табысы шамамен 200 миллиард долларды құрады. ... ... ... бөлінетін қаржының көлемі көбейген жоқ (2002-2009 жылдары - 11-12%).
Нәтижесінде үстірт жасалған ресми статистика ... бір ғана ... ... алды.
Мен - екі жақты стандарттар негі - зін - де құрылған қарсы - мын. Мен - ... ... ... - ты деңгейде өмір сүруін қалаймын.
Менің екінші бастамам - қазақ - ... ЖОО ... ... рет ... ... ... кепілдік беруді енгізу.
Қазақстанда жұмыс орындарын жа - - - сақтау барысына ... мем - ле - ... ... ... ... мем - ... жоспарлау саясаты мен өнді - рістік күштерді орналастыру мүлдем жоқ.
Кәсіби мемлекетті қалыптастыру - ... ... ... ... ба - ... Бұл проблема жүзеге асырылу барысы оның бастамашыларын да, оған қатысушыларды да қанағаттандырмайтын бағ - дар - ... ... ... ... ... Бір ... ... 100 мың доллар көлемінде қаржы шығындалған аталған бағдарламаның 15 жыл бойы жұмыс істеуі кезінде ... ... ... жоқ, ... ол ... ... шетелге асу жолы болды.
Басы артық оқу орындары, ма - ман - дығы бойынша ... ... ... бар ... кәсіби біліктілігі - нен айырылу, жұмыссыздар саны мен білік - ті ... ... ... сәй - кес ... ... бәрі - бүгінгі күннің проблемалары. ... ие ... - ащы да ... ... ... ... кепілдік беру - жас маманнан ... ... ... ... ... 3 жыл ... ... сұрау секілді кедергіден шығарар жол болып есептеледі.
Қазақстан - халқы жас мемлекет, сондықтан әрбір азамат өзін-өзі жүзеге асыру ... ие ... ... енді ... ... негізгі проблемасына тоқталайық. Бүгінгі таңда Қазақстанның тұрғын үй коммуналдық шаруашылығы ... ... тұр. ... ... ... тұрғын үй саясаты құрылыс, коммуналдық және энергетикалық монополияларды байытуға бағытталған. Тұрғын үй коммуналдық қызметтердің тарифтері мен бағалары өте жоғары және ... өсу ... ал ... ... ба - ... ... келмейді. Халықтың ком - муналдық төлемдерді төлеуге мүмкін - ... ... ... бастамам ретінде тұрғын үй коммуналдық шаруашылық саласының тарифтері мен бағаларын азайтуды ұсынамын. Азаматтардың коммуналдық төлемдерге төлейтін максималды ... - ... ... ... ... табысының 10%-ынан аспауы тиіс деп мемлекеттік деңгейде заңмен бекітілуі қажет.
Мемлекетке коммуналдық төлем - дер - ден түскен қаржы ... мен ком - ... ... ... және ... ... ... жұмсалуы тиіс.
Сонымен бірге тарифтер мен баға - лар - ды азайту ... ... ... ... болатын тұрғын үй коммуналдық шаруашылық қызметтерінен қосымша құн салығын алып ... ... ... ... ... қамта - масыз етуде және коммуналдық шаруа - шылықтың инженерлік жүйесінің жағ - дайын жаңғыртуда мемлекеттің жауап - кершілігін қалпына ... ... ... ... жүргізілмеген күрделі жөндеулер үшін қордалан - ған мемлекеттік қарыздың сомасын айқын - дап, анықтауды қажет деп ... ... ... мен ... ... ... үй ... ұстап тұру ауырт - палығын халықтың мойнына жүктеуге жол бермеу ... Біз ... ... ... төлеуге мәжбүр етеміз.
Аталған үш бағыттың еліміздің саяси келбетін, оның даму жолын толықтай өзгертетініне және ... ... ... ... ... ... сенімдімін.
Біз, халықтық коммунистер, кедей - лердің мүдделері үшін ғана күреспейміз. Біз жалпы кедейлікпен күресеміз!
Біз ... ... кері - ... ... пен молшылықтың сыбайлас жемқорлық, тонау және адам ресурстарын қанау жолымен ... ... ... ... үшін күресеміз.
4 кесте - Халықтың атаулы және нақты ақшалай табыстары (бағалау)
Атаулы ақшалай табыстар айына жан ... ... ... ... I ... ... ... I тоқсан
2011 жылғы IV тоқсан
2011 жылғы
I тоқсан
2011 жылғы
IV тоқсан
2012 жылғы
I тоқсан
атаулы
нақты
атаулы
нақты
Қазақстан Республикасы
40 ... ... ...
35 ... ... 069
117,4
111,8
89,4
88,4
Ақтөбе
40 135
51 181
51 132
127,4
121,7
99,9
99,0
Алматы
30 207
41 336
36 926
122,2
117,0
89,3
88,7
Атырау
99 732
112 934
112 432
112,7
107,5
99,6
98,8
Батыс Қазақстан
45 204
51 469
51 ... ... ... ... 318
54 587
51 949
114,6
109,0
95,2
94,1
Қостанай
30 464
45 578
41 388
135,9
130,3
90,8
89,9
Қызылорда
39 158
45 507
43 139
110,2
105,1
94,8
93,6
Маңғыстау
67 156
84 341
81 155
120,8
116,1
96,2
95,6
Оңтүстік Қазақстан
24 981
31 698
29 593
118,5
112,9
93,4
92,3
Павлодар
41 296
52 613
50 ... ... ... ... ... ... 832
44 916
43 018
116,8
111,1
95,8
94,5
Астана қаласы
72 875
87 571
80 003
109,8
103,1
91,4
89,9
Алматы қаласы
71 ... ... ... ... жеке ... жоғары болатынына сенімдіміз.
Қазақстан азаматтарының әлеу - мет - тік жағдайы мен әл-ауқаты ... ... ... ету ... мен оның ... жауапкершілігінің басты бағамына айналуы тиіс деп есептейміз. Қазіргі мемлекеттік ... ... ... - Адам болуы қажет.
2012 жылғы І тоқсандағы халықтың жан басына шаққандағы орташа атаулы ... ... 47 835 ... ... және осы ... тауарлар мен қызметтер бағасының 5,1%-ға өсуіне байланысты 2011 жылғы І тоқсанға ... ... ... ... ... ... атаулы ақшалай табыстарын өткен жылғы тиісті тоқсанмен салыстырғанда 11,8%-ға өсті.
2012 жылғы І тоқсанда орташа жан ... ... ... ... ... ... ... орында - Атырау облысы, Алматы қаласы және Маңғыстау ... осы ... ... ... ... 2,4-1,7 ... асқандығы байқалады. Табысы ең төмен өңірлер болып Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл және Алматы облыстары табылды, ... ... ... деңгейдің қатынасы 61,9%, 71,7% және 77,2%-ды құрады. 2012 жылғы І тоқсанда өңірлер бойынша атаулы ... ... ең ... және ең төменгі шамасы арасындағы қатынасы 3,8 есені құрады.
2.2 ... ... және ... ... ... ... әл-ауқат деңгейі мемлекеттің демократиялық және экономикалық дамуының негізгі көрсеткіштерінің бірі болып табыла отырып, елдегі және одан тыс ... ... ... ... үшін үлкен қызығушылықты білдіреді.
Халықтың тұрмыс деңгейі интегралдық көрсеткіш бола отырып, бағалауда көрсеткіштердің шектелген жинағымен ... ... ... ... ... және саны ... ... географиялық орналасу, халықтың саны, экономиканың деңгейі, саяси тұрақтылық, табиғи ресурстарға қолжетімділік, демократиялық құқықтардың даму деңгейі мен ... ... ... ... ... институттардың бар болуы және олардың белсенділігі және т.б. сияқты факторлармен негізделген.
Мыңжылдық декларациясында мемлекеттермен ұсынылған 2015 жылға дейін миллиондаған адамдардың өмір сүру ... ... ... ... ... және өлшенетін көрсеткіштері 2000 жылғы қыркүйек айында Нью-Йоркте әлемдік басшылармен және Қазақстан ... ... Н.Ә. ... қоса ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Статистика агенттігімен (бұдан әрі - ... ... ... арнайы бөлімде тиісті көрсеткіштерді жариялау арқылы Қазақстанның ... даму ... ... әрі - МДМ) ... мониторингілеу жүргізілуде.
Нарықтық байланыстар жүйесіне қауіп-қатердің көп түрі тән. Әлеуметтік қорғау жүйесі табыстардың белгілі кепілдік берілген деңгейін қолдауға және әлеуметтік қамтылумен ... ... ... етілмеген адамдардың денсаулық сақтау, білім алу және тағы ... ... ... ... ... ... Ал ... саны мен құрамы, адамның тууы мен өлімі, үй шаруашылықтарының көлемдері мен құрамы, сондай-ақ тұрғындардың әсіресе ішкі және сыртқы көші-қон мен ... ... ... ... ... ... алғышарттары болып табылады.
Жеткіліксіз түрде қамтамасыз етілмегендер деп аталатын топқа, денсаулығы төмен, мүгедек болған, балалы болған, қартайған, жұмыссыз немесе асыраушысыз қалған, ... ... ... одан ... ... ... ... Әлеуметтік қорғау объектісіне жататындар шамамен біркелкі емес және экономиканың тұрақсыз жағдайында оның деңгейі өсіп отыруы мүмкін.
Нарықтық ... ... осы ... қаржыландыру үшін үш жақты - мемлекет, жұмыс берушілер, қаражат алушылар негізінде болады. Ал ... ... ... - бір ... ... ... Әлеуметтік төлемдердің мемлекеттік және жекеменшік тармақтарының ұшталуының әр түрлі нұсқалары ... ... ... мақсаты - іскерлік белсенділігінің барлық формасы, әсіресе еңбекті және кәсіпкерлікті қолдап дем ... Бұл ... ... ... тікелей байланысты. Осылай мемлекеттік реттеу жүйесі табыстарды қолдап іскерлік ... ... ... ... ... жүйе ... ... элементтер жиынтығын нарыққа өтудің өтпелі кезең қиыншылықтарын жеңілдетуге, ... ... ... ... ... іскерлік белсенділігін ынталандыруға бағытталған. Ең алдымен әлеуметтік қорғау ... ең ... ... ... ... көп ... ... жетімдер, ауруларды, сонымен қатар қоғамдық өндіріске қатысушыларды да, жалданып жұмыс істейтіндерді де қорғайды. Мұны еңбекті ... ... ... ... ... ... ... қорғау және т.б) және оған ақы төлеуден (жалақының төменгі ... ... ... ... алу мен ... ... ... көреміз.
Бұл зейнетақыны индексациялау, жәрдемақыны, әр түрілі талондарды таратып беру, түскі астар беру, тағы басқадай көмек түрлері жолымен жүзеге ... ... ... ... қолдау үшін мейірбандық қорлар мен ұйымдардың мемлекеттік және комерциялық кәсіпорындардың, жеке азаматтардың көмегі маңызды рөл атқарады.
Екіншіден, мемлекеттік ... ... ... ... ... ұсақ және орта ... дамуына мемлекет қажетті шараларды жасауға мүдделі және міндетті.
Үшіншіден, мемлекет, кәсіпкерлік құрылымдар, мамандықты жоғарылату, ... ... ... ... ... ... немесе экономикалық себептеріне байланысты белгілі мөлшерде материалдық ... ... ... ... ... ... ... қалыптарына, салт-дәстүрге, мәдениетке және т.б қайшы келмейтін заңдар жүйесін жасап, олар өз ... әр ... ... ... ... ... қамтамасыз етуі қажет.
Нарықтық байланыстар жүйесіне қауіп-қатерлердің көп түрлері тән ... ... ... ... ... ... мемлекеттік кепілдік - тұрғындарды әлеуметтік қорғау жүйесінің басты мазмұнын кұрайды. Әлеуметтік қорғау ... ... ... ... берілген) деңгейін қолдауға және әлеуметтік қамтылумен жеткілікті түрде қамтамасыз етілмеген денсаулық ... ... алу және т.б. ... ... ... етуге бағытталады. Жеткілікті түрде қамтамасыз етілмегендер деп ... ... ... ... ... одан ... ... адамдар жатады. Әлеуметтік қорғау объектісіне жататындар шамамен біркелкі емес және ... ... ... жағдайында оның деңгейі одан әрі өсіп келеді.
Әлеуметтік қорғау жүйесі номиналдық емес, нақты табыстарды қолдауды ... ... ... ... ... ... өтейтін және натуралдық төлемдер мен жеңілдіктер шаралары қарастырылады. Соңғыларға азық-түлік талондары, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік дәрігерлік және әлеуметтік және т.б жатады.
Ғалым-экономистер күн көру деңгейін екі тәсілмен анықтауға талпынды. Бірінші ... ... ... ... ... Отбасы табысының балансы мен шығындарынан (отбасы бюджеті) тұрады. Мұнда адамның негізгі физиологиялық және әлеуметтік мәдени тұтынысын бірқалыпты ... ... тиек ... Бұл бір ... ... бір жұмыскерге есептегенде ақшалай бағалау әрекеті.
Дамыған елдер тәжірибесінің негізінде айтар болсақ, егер өмір құны жыл бойы 5% ... онда ол ... ... ... Жыл бойы өмір ... ... онда ол жақсы көрсеткіш; ал 5% төмендесе, онда ол аса ... ... Егер өмір ... ... аса ... (немесе өмір деңгейі төмендесе), ондай құбылысты нарықтық экономикасы ... ... ... деп ... ... ... ... мына шараларды қолданады: жалақы мен жәрдемақыны көбейтеді немесе салықтарды төмендетеді. Біздің еліміздің үкіметі барлық жұмыскерге минимальды ... ... ... Себебі оның көтеруімен қатар зейнетақы, стипендия, жәрдемақыны және басқа да әлеуметтік төлемдерді ескеруге тура келеді. Ол үшін қосымша қаржы қажет, ... ол ... ... ... мүмкіндігі шектеулі және тауар мен қызмет жасауды нақты ұлғайтпайынша, еңбекақыны ... беру ... ... алып ... ... ... еңбек және әлеуметтік қорғау министрлігі мамандарының ойынша, қалыптасып отырған жағдайдан шығудың бірден бір жолы ... ... ... көшу ... ... ... тұрғындарды қорғаудан нақты адамды қорғауға көшу. Олардың табыстары минимальды жалақыны орташа жан басына шаққандағыдан ... ... шара ... олар орташа табысы қалыпты деңгейден жоғары отбасының үш жастан ... ... ... ақы алып ... ... ... ... жылына табысы 15 мың доллар құрайтындардан, ал ерлер жалақысының 70%-ын қараса, онда әйелдер ауырғаны ... аяғы ауыр ... ... ... ... бойынша жәрдем акы алмайды. Жоғарыдағы мамандардың ойынша, азық-түлік тауарларынан қосылған кұнға салықты алу. Себебі тағам мен тауар тұтыну коржынының "таңбаланғандығын" ... ... ... ... ... ... жыл сайын демографиялық ахуал, халықтың табыстары және олардың бөліну әркелкілігі, халық үшін тауарлар мен қызметтер туралы ақпарат, ... үй ... ... қамсыздандыру және халыққа әлеуметтік көмек, денсаулық жағдайы және ... ... ... ... беру және мәдениет, қоршаған орта жағдайы және қылмыстылық деңгейі туралы статистикалық материалдар көрсетілген жинағы ... ... ... ... Республикасы аймақтары бөлінісінде көрсетілген.
Тұрмыс деңгейінің негізгі көрсеткіштері елдер-аралық салыстырылымда қолданылады, ұлттық стратегиялық және бағдарламалық құжаттарды (2020 жылға дейінгі ҚР стратегиялық даму ... ... ... ... жыл ... ... 2011-2020 жылдарға арналған Қазақстан Республикасы тұрғын-үй коммуналдық шаруашылығын жаңғырту бағдарламасы және т.б.) жүзеге асыру индикаторлары болып табылады, сонымен қатар елдің ... ... ... ... ... қолданылады (бәсекеге қабілеттілік, жергілікті атқарушы органдар қызметінің тиімділігі және т.б.)
Бұл жұмыстың мақсаты - халықтың табыстары және ... ... ... бөлігінде кедейлер қатарында болып қалудың ең жоғары қаупіне ұшырауы мүмкін ең әлсіз үй шаруашылықтары топтарына екпін жасай отырып ... ... ... ... ... ... ... барысында халықтың тұрмыс деңгейін сипаттайтын көрсеткіштердің аса ... ... ... ... ... ... ... (макроэкономикалық, демографиялық, инфрақұрылымдық және т.б.) себебі, жұмыс фокусы ең төменгі табысы бар үй ... яғни ... мен ... ... теңсіздікке бағытталған болатын.
Қандай да бір ел халқының әл-ауқат деңгейін бағалаудың интегралдық әдістері көп жағдайда халықаралық ... ... ... ... қатар зерттеу орталықтары, ғылыми ұйымдар және аталған сұрақты зерттеуге мамандандырылған басқа да статистикалық ақпараттың пайдаланушылары қолданады.
Осы жұмыс аясында Агенттікпен елдегі ... ... ... ... 2002 ... 2011 жылға дейінгі кезеңдегі статистикалық деректерге салыстырмалы талдау жүргізілді, қазақстандықтар арасында кедейлік жағдайына жеке факторлардың әсер етуіне ... ... ... ... 2011 ... ... ... СҚП бойынша халықтың жан басына шаққандағы ЖІӨ үлесі 16 203,3 АҚШ ... ... үш ... өсті, 2011 жылы жедел деректер бойынша орташа жан басына шаққандағы соңғы тұтынуға шығыстар 744,4 мың ... ... бұл 2002 ... (118,5 мың ... ... 6,3 ... жоғары. Ұлттық экономика көрсеткіштерінің өсу көрінісінде атаулы ақшалай табыстардың өсімі байқалуда. Осылайша, атаулы ақшалай табыстардың деңгейі (бұдан әрі - ААТ) 10 жыл ... ... жан ... ... ... 5,3 ... өсті және ... деректер бойынша 40 473 теңгені құрады. ... ... ... оң ... әлемдегі қаржылық жағдайдағы тұрақсыз айқындамасына қарамастан республикадағы кедейлік деңгейіне оң ... ... сүру ... ... ... қажет игіліктердің (материалдық және рухани) саны мен сапасының бағалануына негізделеді. Өмір сүру деңгейі тұрғындардың өмір ... үшін ... ... қамтамасыз етілген және адамдардың белгілі игіліктерге қажеттілігінің қанағаттандырылғанының деңгейі деп түсіндіріледі.
Өмір сүру үшін ... ... ... әр ... болады. Өмір сүру деңгейіне адамдардың табыстарымен қатар, өміршіл әрекеттердің шарттары әсер етеді. ... ... ... өмір ... мен ... ... ... сапасы бағаланады.
БҰҰ-ның ұсынысына сәйкес өмір сүру деңгейінің ... ... ... өмір сүру шартының сипаттамалары жатады.
Көрсеткіштер 11 топқа бөлінеді;
* Туу, өлу және тұрғындардың демографиялық басқа ... ... ... ... ... Азық-түлік тауарларының тұтынылуы;
* Тұрғын үй жағдайлары;
* Білім және мәдениет;
* Еңбек және ... ... ... ... ... және шығыстары;
* Өмір құны және тұтынушылық бағалар;
* Көлік ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштер негізгілер деп есептеледі. Осылармен қатар, өмір сүру деңгейін бағалап есептеу үшін бірнеше ... ... ... ... ... пікірлері бойынша, өмір сүру деңгейін тікелей сипаттамайды. Ақпараттық ... ... ... және жан ... ... ... ішкі өнім ... формада) т.б. жатады. [28]
Ал кедейшілік дегеніміз - ... ... оның ... ... және ... ... ... бар. Кез-келген мемлекеттің әлеуметтік дамуы іске асырылатын экономикалық даму үлгісіне тәуелсіз, белгілі бір себептерге ... ... ... ... физикалық, психологиялық және т.б.) қоғамнан "тысқары" қалған тұрғын арасындағы топтардың тұрмыс деңгейі бойынша сарапталады. Оған қоғамда қабылданған тіршілік ... ... ... киінуге, бос уақыт өткізуге және т.б.) тіпті ең төменгі деңгейде ұстауға шамалары келмейтіндер де жатады. Бұл ... ... деп ... ... ... және ... ... дәстүрлі қалыптасқан абсолютті және салыстырмалы тәсілдер ең алдымен адамның ... ... оның ... деңгейін қарайды. Адам егер организмнің физиологиялық мұқтаждықтарынан ... ... өз ... мен ең ... ... ... ... ете алмаса, онда мұндай тұрмыс жағдайларын "абсолютті кедейшілік" деп атайды.
Ал "салыстырмалы кедейшілік" кезінде қоғамда ең көп тараған стандарттарға сай өмір ... ... ... жоқ ... ... елде ... ... күнкөріс минимумы деңгейінен төмен табыста тұрғындардың үлесімен анықталады. Күнкөріс минимумы - тіршілікті демеу үшін қажетті болып саналатын және ең аз ... ... ... тауарлармен көрсетілетін қызметтердің құнын өлшейтін табыстардың (шығыстардың) объективті белгіленген деңгейі.
Ең аз тұтыну себетінің құнына азық-түлік себетінің құны мен ... ... ... мен ... ... ... ең аз шығындар кіреді. Азық-түлік себетінің құрамы адам ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін белгіленген тағам мөлшеріне сүйене отырып ... ... ... ... себеті күніне 2172 Ккал. деңгейдегі каллорияны жан басылық тұтынуды қамтамасыз ететін тағамдарды атауын қамтиды, ол ДДҰ ... ... ... ... талаптарына сәйкес келеді және ең аз тұтыну себеті (күнкөріс минимумының) құнының 70% ... ... ... ... мен ... ... үлесі ең аз тұтыну себеті (күнкөріс минимумы) кұнының 30% мөлшеріне белгіленген. Кедейшіліктің негізгі себептері жұмыссыздық пен төмен ... ... ... ... пен экономикалық теңсіздікке сан және сапа жөнінен баға ... ... ... және ... ... әзірлеу үшін үлкен маңызы бар. Табыс (кіріс) бойынша кедейшілікті өлшеу үшін ... ең көп ... ... - ... ... ... ... кедей тұрмыстылар үлесі, кедейшіліктің тереңдігі мен өткірлігі.
Кедейшіліктің деңгейі немесе кедей тұрмысты ... ... - ... мен ... ... ... минимумына теңгерілетін елде белгіленген табалдырық белгісінен (кедейшілік шегінен) төмен деңгейде күнелтетін адамдар үлесі. Кедейшілік тереңдігі кедей ... ... ... екендігін көрсетеді және кедей тұрмысты тұрғындардың табыстары мен кедейшілік шегіне (Қазақстандағы күнкөріс минимумы) сәйкес ең аз қажеттіліктегі табыстар деңгейі арасындағы ... ... ... ... кедей тұрмысты тұрғын табыстарынның тапшылығын сипаттайды. Кедей тұрмысты тұрғын табыстарының тапшылығы мен кедейшілік шегіне сәйкесетін табыстардың ... ... ... индекісін көрсетеді.
Кедейшілік өткірлігі қоғамдағы ең кедей адамның қаншалықты "кедей" екендігін көрсетеді. Яғни ... ... ... арасындағы теңсіздікті сипаттайды. Кедейшілік өткірлігінің индексі де салыстырмалы көрсеткіш болып табылады. Және ол кедейшілік тереңдігінің негізінде есептеледі. ... ... мен ... индекстері белгілерінің ұлғаюы кедей тұрмысты адамдардың жағдайларының нашарлауы ... ... Осы ... ... ... ... табыстарының тапшылығынаң арылу үшін қажет қаржылай қаражаттардың көлемдерін белгілеуге мүмкіндік туғызады.
Кедейшіліктің тереңдік және өткірлік индекстері, сондай-ақ кедей ... ... ... ... ... көмек жүйесін ұйымдастыру кезінде де пайдаланулары мүмкін.
5 кесте - Халықтың атаулы табыстары
Көрсеткіш атауы
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
СҚП бойынша халықтың жан ... ... ЖІӨ, АҚШ ... атаулы ақшалай табыстары, орта есеппен халықтың жан басына шаққанда, бір айда, теңге (бағалау)
7 ... ... ... 817
15 787
19 152
25 226
32 984
34 282
40 473[1)]
Орташа айлық атаулы жалақы, ... ... ... ... ... 060
40 790
52 479
60 805
67 333
77 611
Тағайындалған айлық зейнетақының орташа мөлшері (жылдың ... ...
4 ... ... ... 628
9 061
9 898
10 654
13 418
17 090
21 238
Тағайындалған мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақының ... ... ... ... ...
3 ... ... 394
4 602
6 627
7 528
8 366
11 319
12 888
14 037
Тағайындалған мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақының орташа мөлшері (жылдың соңына), теңге
-
-
714
778
835
827
922
1 162
1 130
1 194
Ең ... ... ... ... ... ... ... жан басына шаққанда), теңге
5 655
6 003
6 457
6 785
7 618
8 410
9 653
12 364
12 660
13 487
Ең төменгі күнкөріс деңгейі ... ... ... жан басына шаққанда), пайызбен:
жан басына шаққандағы ақшалай табыстары
135,6
149,2
163,1
188,9
207,2
227,7
261,3
266,8
270,8
300,1
орташа айлық атаулы жалақысы
306,0
338,5
358,2
417,5
447,1
485,0
543,7
491,8
531,9
575,5
тағайындалған айлық зейнетақысының орташа мөлшері[2)]
87,5
96,9
127,0
127,2
118,9
117,7
110,4
108,5
135,0
157,5
Ескерту: ҚР ... ... ... ... ... ... ... ең төменгі күнкөріс деңгейінен (бұдан әрі - ЕТКД) төмен халық үлесі жалпы ... ... 7,2 ... ... және 2011 жыл ... ... ... және ауылдық өңірде оң серпінін сақтай отырып, 6,5%-ды құрады.
1.МДМ-ның 1 ... ... 2005 жылы ... алайда ел үшін кедейлік едәуір күрделі мәселе болып қалуда, ... ... ... ... ... 2009 жылы ел ... МДМ : ауылдық өңірде тұратын ең төменгі күнкөріс деңгейінен төмен табысы бар адамдардың санын екі есеге қысқарту жаңа міндеті ... ... ... ... қол ... ... қарамастан республика халқының едәуір бөлігі төмен табыстарға ие ... ... ... ... қатарында қалып қою қаупі бар. Бұл ретте, ауылдық кедейліктің неғұрлым айқын көрінісімен барлық өңірлерде өңірлік кедейліктің саралануы байқалуда. Осы ... ... ... ... едәуір жоғары деңгейде сақталып, қалалықтан үш есеге дейін артық.
Халықаралық ұсынымдарға ... ... ... ... ... ... есептеу кезіңде эквивалент шкаласы, үй шаруашылықтарының әр түрлі мөлшерлеріндегі орташа табыстардың қажет деңгейлерін түзететін ... ... ... атап өту ... Қазақстанда бұл көрсеткіш 0,8-ді құрайды. Эквиваленттілік шкаласы үй шаруашылықтары шығыстарының үнемделуін олардың мүшелерінің бірігіп тұрунуының ... ... ... Егер ... ... бағалауда эквиваленттілік шкаласын қолданбаса оның мәні жоғарылайды.
Мысалы, 2011 ... ... ... ... ... ... табыстардың бөлінуін қарастырып ең төменгі күнкөріс деңгейі 13 487 ... ... ... 20% үй шаруашылықтары 11 252 теңгеден кем емес табыстарға ие болды деген қорытынды шығаруға болады. Ал эквивалент шкаласын ... ... ... деңгейі 6,5% құрады, яғни үш есеге төмен.
Табыстарды квинтильді бөлу халықтың жан ... ... ... ... ... аз өсімін соңғысынан басқа бастапқы 4 квинтильдегі халықтың жан басына шаққандағы көрсетті. Ендеше, 3 және 4 ... жан ... ... орташа табыс ең төменгі күнкөріс деңгейінен 1,5-1,9 есеге арта отырып, бұл іс ... ... ... 80%-ның екі еселенген ең төменгі күнкөріс деңгейінен аспайтын табыстарға ие екендігін көрсетеді және ... ... ... ... болып қалу қаупі бар.
Кедейліктің сипаты ұлттық ... ... ең ... ... квинтилі үлесі болып табылады. 2002-2011 жылдарда Қазақстанда ең бай халықлықтң ... ... 5,97 ... бірлікке төмендеген уақытта халықтың ең кедей қабаттары квинтильдері үлесінің жүйелік өсімі жалпы 3,1 ... ... ... ... соңғы және бірінші квинтильдердегі халық табыстарының арасындағы арақатынас 6,94-тен 4,02 есеге ... ... ... ... және халықтың экономикалық теңсіздік шамасы бойынша қоғамның бөліну үдерістері халықтың ең көп және ең аз қамтамасыз етілген топтарының ... ... ... ... коэффициенттерімен анықталады. Олардың бірі халықтың ең бай 10%-ның және ең кедей 10%-ның ақшалай ... ... ... ... ... ... ... 2002 жылдан 2011 жылға дейінгі кезеңде ол 1,5 есеге қысқарып, 5,7 құрады.
6 кесте - Халықтың 20 ... ... ... бойынша табыстардың үлесі*
пайызбен
Квинтильдік топтар бойынша халықтың табыстар үлесі
бірінші (ең төменгі ... ... ... ... топ
бесінші (ең жоғары табыстармен) топ
2002
6,33
10,98
15,86
22,92
43,91
2003
7,71
11,92
16,30
22,67
41,40
2004
7,94
12,22
16,74
23,08
40,02
2005
8,41
12,44
16,75
22,85
39,55
2006
8,45
12,45
16,81
22,81
39,48
2007
8,44
12,50
16,37
22,01
40,68
2008
8,54
12,55
16,45
21,92
40,54
2009
9,23
13,01
16,76
22,11
38,89
2010
9,72
13,56
17,24
22,46
37,02
2011
9,43
13,24
16,95
22,44
37,94
Ескерту: ҚР статистикалық мәліметтері негізінде ... ... ... ... нақты сипаттамасын алу үшін кедейліктің тереңдік және өткірлік көрсеткіштері қолданылады. Кедейліктің тереңдігі елдің барлық ... ... ... ... ... ... тұрған кедейлер табыстарының орташа шамасын көрсетеді. 2002 жылдан 2011 жылдар кезеңі бойынша кедейлік ... 13,5 ... ... ... ... тереңдігінің қосымша сипаттамасын кедейлер арасындағы теңсіздікті, яғни кедейлер табыстарының олардың орташа мәнінен ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Кедейліктің өткірлігі қоғамдағы ең кедей адамның ... ... ... яғни ... ... ... ... сипаттайды. 2002 жылдан кедейлік өткірлігі 21,7 есеге қысқарып, 0,3% құрады.
Табыстар бойынша халықтың теңсіздік көрсеткіштерінің басқасы табыстарды бөлудің ... ... ... ... ... табылады. Бұл көрсеткіштің мәні табысты топтардың децильдік (10%-дық) аралықпен 0,339-дан 1,2 есеге қысқарды, ол ... ... ... теңсіздікті сипаттайды, яғни бірқалыпты теңсіздік. 0,4-0,5 шегіндегі Джини индексінің мәні қоғамдағы табыстардың едәуір теңсіздік индикаторымен есептеледі.
7 кесте - ... ... ... ... ... ... ... коэффициенті, есе
8,8
8,1
7,4
6,8
6,8
7,4
7,2
6,2
5,3
5,7
Джини индексі[1)]
(децилдер бойынша)
0,339
0,328
0,315
0,305
0,304
0,312
0,309
0,288
0,267
0,278
Ескерту: ҚР статистикалық мәліметтері негізінде жасалған
Табыстарды шоғырландырудағы коэффициент немесе Джини ... ... ... сандық бағалауға мүмкіндік береді. Халықтың сандық тұрғыдан тең топтары бойынша табыстарды нақты бөлудің оларды біркелкі бөлудің сызығынан ауытқу дәрежесін ... ... ... статистикалық өлшемі 0-ден 1-ге дейін ауытқиды, 0-де халықтың барлық топтарындағы ... ... ... білдіреді, 1-де барлық табыс адамдардың бір тобына тиесілі болған жағдайда табыстрадың шүбәсіз теңсіздігін білдіреді.
Табыстарды мемлекеттік қайта бөлу бюджеттік ... ... ... ... ... Мемлекет әлеуметтік саясаттың маңызды мәселелеріне және арнаулы әлеуметтік бағдарламаларға сәйкес, қызметтер және ақшалай, натуралды трансферттер формасында ... ... ... ... ... ... заң жүзінде белгіленетін жан басына келетін табыстардың немесе жалақының минимумымен байланысты болады. Әлеуметтік ... ... ... ... алуы мүмкін. Барлық әлеуметтік төлемдер мемлекеттік қайырымдылықпен толықтырылған, әлеуметтік сақтандыру және ... ... ету ... ... қалыптасады.
Бұдан бұрын айтылғандай, айтарлықтай ілгерілеуге қарамастан Қазақстандағы кедейлік ... ... ... ... ... ... қатарын сақтай отырып, әсіресе ауылдық өңірде жоғары болып қалады.
2007 жылы ... ең ... ... ... ... жаңа ... ... есептелген кедейліктің аймақтық саралануы қысқару беталысына ие, бірақ әлі де болса мәнді. Мәселен, 2002 жылы 9,2 есені құраған ... ... ... - 70,7% және Астана қаласында - 7,7%. 2011 жылы кедейліктің аймақтық саралануы 4,5 есеге дейін ... ... ... - 11,6% және Алматы қаласында - 2,6%.
Сурет 5 Аумақтық белгіні есепке ала отырып ҚР өңіріндегі кедейлік деңгейі
2010 жылы ... ... ... ... аймақтар құрамына Астана және Алматы қалаларынан басқа 2001 жылдағыдай ... ... және ... ... кірді. 2010 жылы кедейліктің ең жоғары деңгейі Шығыс Қазақстан, Оңтүстік Қазақстан және Маңғыстау облыстарында байқалуда. Сондай-ақ, 2001 жылы бұл топқа ... ... ... облыстар кірген болатын (Алматы, Қызылорда және Жамбыл).
Қалған аймақтар кедейліктің орташа деңгейлі аймақтарына жатады (Солтүстік Қазақстан, Ақтөбе, Шығыс Қазақстан, ... ... ... ... ... санына бірнеше рет ең төменгі кедейлік деңгейлі аймақтар тобына енген Жамбыл, Алматы, Атырау және Қызылорда облыстары ...
8 ... - ... деңгейі
2010 жылы кедейлік деңгейі бойынша топтар
Аймақ атауы
Төмен (2,6 - 4,4%)
Астана және Алматы қалалары, Қарағанды, Павлодар және Ақмола облыстары
Орташа (5,3-6,7%) ... ... ... Ақтөбе, Алматы, Атырау, Шығыс Қазақстан, Қостанай және Қызылорда облыстары ... ... ... ... ... және ... облыстары
Ескерту: автормен құрастырылған
Кедейлік деңгейіндегі аймақтық өзгешеліктері аумақтық тиістілік өзгешеліктері бойынша да ерекшеленеді (қала/ауыл). Ауылдық кедейліктің айтарлықтай қысқару ... ... ... 10 ... оның деңгейі 5,9 есеге қысқарды) 2010 жылы оның көрсеткіші едәуір жоғары болып қалуда 10,1%.
Жалпы ел бойынша ауылдық кедейлік қалалық ... екі ... ... ... болуы жалғасуда. 2010 жылы ең жоғары ауылдық кедейлік Маңғыстау облысында сақталып отыр - 21,2%, ... ... ... - 11,6%. ... ... орташа республикалық деңгейден жоғары ауылдық кедейлік көрсеткіші Оңтүстік Қазақстан, (13,3%), ... ... (12,8%), ... (11,6%), Ақтөбе (11,1%) және Қостанай (10,6%) облыстарында белгіленген.
9 кесте - Кедейшілік индикаторлары ... ең ... ... деңгейінің шамасынан төмен халықтың үлесі[1)], %
барлығы
46,7
44,5
37,5
33,9
31,6
18,2
12,7
12,1
8,2
6,5
қала
36,0
33,0
24,7
23,4
20,2
13,6
6,9
8,1
4,1
3,7
ауыл
59,4
58,4
53,2
47,1
45,6
24,4
18,1
15,9
12,1
10,1
Табысы азық-түлік қоржыны құнынан ... ... ... ... ... табыстары (тұтынуға қолданылған), орташа жан басына шаққанда, теңге
барлығы
5 729
6 518
7 569
8 387
9 751
13 723
16 ... ... ... ... 787
7 799
8 988
9 860
11 504
16 121
19 865
23 365
25 008
30 ... 477
4 989
5 828
6 560
7 599
10 527
13 687
16 271
17 136
20 ... пайдаланылған таыбстың күнкөрістің ең төменгі деңгейі шамасымен арасалмағы, %
барлығы
101,3
108,6
117,2
123,6
128,0
163,2
175,4
162,1
168,6
193,9
қала
120,0 ... ... ... ... ... ... ...
197,5
226,4
ауыл
79,2
83,1 ... ... ... ...
141,8
131,6
135,4
155,6 ... жан ... ... ... ... ... теңге
барлығы
4 918
5 671
6 674
7 500
8 800
12 602
15 516
18 324
19 718
24 ... 255
7 267
8 424
9 349
10 990
15 535
19 172
22 569
24 220
29 ... 336
3 765
4 527
5 206
6 111
8 691
11 465
13 520
14 537
18 ... шаруашылықтарының орта мөлшері, адам
барлығы
3,7
3,6
3,6
3,5
3,5
3,4
3,4
3,3
3,4
3,4
қала
3,2
3,1
3,1
3,1
3,0
3,0
2,9
2,9
3,0
3,0
ауыл
4,6
4,5
4,3
4,3
4,2
4,1
3,9
3,9
4,0
4,0
Ескерту: ҚР статистикалық мәліметтері негізінде құрастырылған
Ауылдық кедейлік деңгейі қалалықтан 4 және одан ... ... ... (9,7), Павлодар (6,6), Қостанай (4,1) облыстарында артық. 2010 жылғы ел бойынша ең ... ... ... ... ... Қазақстан облысында байқалған - 8,5%, ол оған аймақтағы ауылдық өңірдегі кедейлік деңгейінің ... ... ... ... деңгейлі аймақтар тобында 2 орынды қамтамасыз етті ( кестесін қарау).
2006 жылғы деректермен салыстыру мақсатында 2006 ... 1 ... ... ... ... ең ... деңгейі шамасын есептеудің жаңа әдістемесіне сәйкес қайта есептелген ... ... ... ... кедейлік көрінісі келесі факторлармен және проблемалармен негізделген:
- ауылдық отбасылардың көп ... ... да ... ... ... ... ауылдық өңірлерден (әсіресе жастардың) ірі қалаларға көшіп-қонуы (жұмысқа тұру мүмкіндігінің ... және ... ... ... ... ... кәсіптік оқыту жүйесіне қол жеткізу мүмкіндігінің болмауынан туындайды);
- ауылдық жерлердегі жеке меншік секторының әлсіз ... ... ... ... және ... пен қаржыға шығу мүмкіндігінің қиындығынан халық көбінесе қарыз және ... алу үшін ... ... ... ... өз ... ... алмауымен.
Кедейлікті қысқарту және экономикалық әл-ауқатқа қол жеткізудің негізгі факторы өнімді еңбекпен айналысу ... ... ... ... ... ... ... екі топтағы көрсеткіштермен анықталады: жұмыспен қамтылу және жұмыссыздық көрсеткіштері, яғни жұмыс орындарының қол жетімділік сипаттамасы және еңбекақы ... ... ... ... ... ... өсу ... ие: 2001 жылдағы 89,6%-дан 2010 жылы 94,2%-ға дейін. Сәйкесінше, жұмыссыздық деңгейі екі есеге дейін қысқарды, 2001 жылдағы ... 2010 жылы ... ... ... ... ... 2001 жылдағы 19,1%-дан 2010 жылы 5,2%-ға дейін айтарлықтай, яғни 3,5 есеге қысқарды, бұл ретте жұмыссыздықтың ... ... ... 8,9 айға ... 3,5 ... ... он ... орташа айлық атаулы еңбекақы салалық саралауды сақтай отырып, 4,5 есеге өсті және 2010 жылы 77 611 ... ... 2010 жылы ... ең ... ... бұрынғыдай ауыл шаруашылығында сақталып, 36 477 теңгені құрады.
Жұмыспен қамтылған халықтың неғұрлым ... ... өз ... ... ... азаматтар болып табылады, олардың жұмыспен қамтылған халықтың ... ... ... он ... (2001 ... 9 ... бірлікке төмендеуіне қарамастан едәуір жоғары болып қалып ... 2010 жылы - 33,3%. 2010 ... өз ... ... ... ... ең ... үлес салмағы елдің оңтүстік аймақтарында, яғни Оңтүстік Қазақстан (19,0%), ... (13,5%) және ... (10,6%) ... ... 6 - ... ... ... деңгейі
Төмен өнімділік және осы жұмыспен қамтылу формасынан табыстар өз бетімен жұмыспен қамтылған халық үшін кедейліктің тәуекелін жоғарылатып, оны зейнеткерлік ... ... ... және ... ... тыс қалдырады. Ауылдағы өз бетімен жұмыспен қамтылғандар табыстардың ... көзі ... ... ... ие болып және атаулы әлеуметтік көмекті алу құқығынан айрылып, кедейліктің жоғары ... ... 2010 жылы өз ... ... ... бір ... ... мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмек алушылар болып табылған.
Кедей болып қалудың жоғары қаупіне ұшырайтын ең әлсіз ... ... әлі де ... ... ... саны жоғары үй шаруашылықтары болып қалып отыр (құрамында балалар, жұмыссыздар, зейнеткерлер, мүмкіндігі шектеулі жандар, студенттер бар). 2010 жылы ең ... ... ... ... ... бар ... 79,5% 5 және одан да көп адамнан тұратын үй ... ... өмір ... ... бұл 2006 ... ... 14,8 пайыздық бірлікке жоғары. Қазақстан Республикасы Еңбек және ... ... ... деректері бойынша 2010 жылы атаулы әлеуметтік көмек алушылардың 60,9%-ын балалар құрады, 9,3% өз ... ... ... және 9,0% ... ... Қазақстан Республикасындағы жұмыссыздық деңгейі
Экономиканы реформалау бір мезгілде нарықтық қатынастарды қалыптастырып, экономикалық дағдарысты жоюды ... Бұл ... ... ... ... ... көп укладтылығы және жаңа шаруашылық жүргізу нысандарының пайда болуы негізінде нарық экономикасына түбегейлі ауыстырудың күрделі процесі. Экономиканы трансформацмялау - ... ... ... және әркелкі жағдайда өтуде, дегенмен, нарықтық қатынастар мен реттегіштер ықпалының арта түсуі олардың әрқайсысына да тән ... ... ... ... сәйкес, өткен ақпан айында жұмыспен қамтылғандардың саны 2010 жылдың ақпанынан ... 0,5 ... ... 38,4 мың ... көп. Сондай-ақ, аталмыш кезеңде жасырын жұмыссыздық деңгейі бағалау бойынша экономикалық ... ... ... 0,6 ... құрады. ТМД-ның басқа елдеріндегі сияқты, республиканың өтпелі экономикасы үшін де ... ... ... ... ... тұрақсыздығы мен қарама-қайшылығы, экономикалық даму қарқынының баяулауы мен өндірістің құлдырауы, инфляция мен жұмыссыздықтың өсуі, ... ... ... ... ... ... өмір сүру ... жақсарту, оларды әлеуметтік қолдауды күшейту және оларды қоғамға пәрменді кірігуі үшін ... ... ... ... ... ... ... қолдау саясаты емес, шоғырландырылады. Жыл сайын кемінде 23 мың жұмыссыз кәсіби даярлықтан және ... ... ... ... талаптарының үздіксіз өзгеруіне ден қоятыникемді еңбек ресурстарын дамыту ... ... ... ... мен ... ... арттыру, қауіпсіз еңбек жағдайларын жасау үшін жұмыс берушілердің мүдделігі мен жауапкершілігін арттыру, қауіпсіз ... ... ... үшін ... берушілердіңмүдделігі мен жауакершілігін арттыру және қазақстандық кәсіпорындарды OHSAS 18001:1999 халықаралық ... ... ... жәрдемдесу, әлеуметтік диалогтің рөлін күшейту және Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің негізінде әлеуметтік - еңбек қатынастарын шарттық реттеу ... ... ... ету ... ... ... ... сапалы әлеуетін арттыру мақсатында жұмысшы кәсіптері мен мамандықтары бойынша ұлттық кадрларды кәсіби даярлау және олардың біліктілігін көтеру жүйесі ... ... ... сала ... ... ... жүйесі жетілдірілетін болады.
Еңбек ресурстарын дамытудың тиімді жүйесін құру жөнінде қабылданатын шаралармен қатар, ұлттық мүдделерді ... және ... ... ... ... тартумен үйлесімде көші-қон режимін ырықтандыруға, оралмандардың бейімделуі мен кіругуінің арнайы орталықтарын құруға және ... ... ... ... ... ... әзірлеуге бағытталған көші-қон саясаты жетілдірілетін болады.
Жұмыссыздар ішінде көп жағдайда әйелдер мен 30 жасқа дейінгі ерлердің үлес ... ... ... ... ... ... ... нарығы көрсеткіштеріне тоқталайық. Нарыққа өту кезеңінде еңбек нарығындағы жағдай ... ... ... ресурстарының төмендеуімен жәнежұмыссыздықтың көбеюімен байқалды. Дегенмен бұл жағдай қазірбіртіндеп оңтайланып келеді.
Қазақстан Республикасының ... ... ... 2008-2011 жылдар көрсеткішін төмендегі кестеден толығырақ көруге ... ... - ... ҚР ... ... ... (15жас және одан жоғары жастағылар)
2008
2009
2010
2011
Еңбек ресурстары (мың ... ... ... мың адам ... ... ... жас және одан ... жастағы тұрғындар %
63,9
64,0
63,9
64,3
Экономикадағы белсенді халық,%
91,2
91,6
91,9
92,2
жалдамалы жұмыссыздар
4229,6
4469,9
4640,5
4776,6
өз бетінше жұмыспен қамтылғандар
2755,6
2711,9
2620,5
2626,9
Экономикадағы қамтылғандар
39,4
37,8
36,0
35,5
Жұмыссыздар (мың адам)
672,1
658,8
640,7
625,4
Жұмыссыздық деңгейі, %
8,8
8,4
8,1
7,8
Жұмыспен қамту орталығына қатынасқандар
273,5
282,0
262,5
264,4
Жұмыспен қамту орталығы арқылы ... ... ... ... жұмыссыздар ретінде тіркелгендер
142,8
117,7
94,0
75,1
Экономикалық енжар халық (мың адам)
3278,6
3383,4
3476,9
3493,9
Экономикалық енжар ... ... - ҚР ... мәліметтері негізінде жасалған
Ал, қаламыздағы жұмыссыздар деңгейіне статистикалық талдау жасайтын болсақ. Бұл деректер қалалық Статистика Басқармасының мамандарының берген соңғы ... ... ... отыр. Жұмысқа қабілетті жастағы жұмыссыздар:
1. барлығы орташа ... 3761, ... ... 608, оның ... ... 2322, ... жерлерде 319, жастар (16-24 ж) 867, ауылдық жерлерде 117, соңғы көрсеткіші 7994 адам.
2. ... ... ... ... 1. 16-19 жас ... ... ... барлығы 14, ауылдан 4, оның ішінде әйел адамдар саны 7, ауылдық жерден 2, ... ... ... 27. 2. 18 ... дейінгі жұмыссыз жастар саны барлығы 8, ауылдық жерден 4, оның ішінде әйел адамдар 4, ауылдық жерден 2, жалпы соңғы көрсеткіші 18 ... ...
1 ... ... ... жастағы жұмыссыздар
Ескерту - Автормен автормен құрастырылған
Сонымен, Қазақстан Республикасында соңғы жылдары жұмыссыздық деңгейі азайып, жұмыс ... ... ... жатыр, оның басты себебі еліміздегі шағын және орта ... ... ... ... орындарының қайтадан жұмыс істей бастауымен түсіндіріледі.
Мемлекет тарапынан 2004 жылы Халықты жұмыспен қамтудың 2005 - 2007 ... ... ... ... ... Сондай-ақ 2006 - 2008 жылдары кедейшiлiк пен ... ... ... ... ... ... Бұл бағдарламалардың жұмыссыздықты азайту саласындағы негiзгi мақсат - еңбек нарығында белсендi саясатты жүзеге асыру арқылы ... ... және ... ... ... ... ету, ... деңгейiн төмендету, жұмыс күшiнiң сапасын арттыру болып табылады. Бағдарламада халықтың жұмыспен қамтылу деңгейiн өсірудi ынталандыруға, мақсатты топтардың жұмыспен қамтылуына ... ... ... ... саясатын ақпараттық қолдауға, жұмыспен қамту саласындағы нормативтiк құқықтық базаны жетiлдiруге бағытталған шаралар кешенiн жүзеге асыру ... [8, ... ... жету үшiн ... ... шешу көзделедi:
* елдiң тұрақты экономикалық дамуын қамтамасыз ету;шағын бизнесті қоса алғанда кәсіпкерлiкті дамыту үшін ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыру және шағын кредит беру, жұмыссыздарды кәсіптік оқыту, білiктiлiгін ... және ... ... ... ... рыногындағы белсендi шараларды одан әрi дамыту және жетілдіру;
* халықтың кедей және осал топтарының мүдделерiнде атаулы әлеуметтiк көмек көрсету ... ... ... ... азайтуда мемлекеттiк басқарудың тиiмдiлігін арттыру;
* жұмыспен қамтудың белсендi нысандарын дамыту бағытында нормативтік құқықтық базаны жетiлдiру, ішкi еңбек рыногын ... ... ... ... тиiмдi пайдалануды қамтамасыз ету арқылы жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету;
* жұмыс орындарын құру мониторингi бойынша ақпараттық базаны жасау, республикаға шетелдiк ... ... ... ... ... азаматтарды даярлау және қайта даярлау;
* еңбек қатынастарын ... ... ... құру және ... ... ... кәсіптік даярлауды арттыру;
* жұмыссыздық проблемалары бойынша зерттеу жұмыстарын жүргiзу. ... ... яғни ... ... ... бері ... бір жарым жыл ішінде мемлекет тарапынан халықты жұмыспен қамту және ... ... ... ... байланысты қабылданған мемлекеттің саясаты - бағдарламасы. Қаламыздың осы бағдарламасы бойынша ... ... ... ... ... атап ... ... былтыр күз кезінде қалалық жұмыспен қамту орталықтарының ұйымдастыруымен ... ... ... ... ... ... және бос орындарға мамандарды тарту жәрмеңкесі өткізілді.
- бұл қазіргі дағдарыс кезінде жұмыссыздарды жұмыспен қамту және кадрларды қайта ... ... ... ... 2009 ... 6 ... ҚР ... Н. Назарбаевтың атты Жолдауындағы іс-шараларды жүзеге асыру негізіне бағытталып, қабылданған ... [9, 64-65].
... ... - Үкімет тарапынан жұмыссыз азаматтарды қолдау, жаңа мамандық алып, жұмысқа орналастыруға жол ашу. негізінде ... ... ... ... ... ашу және ... ... бюджеттен 2 609 952 млн.теңге қаражат бөлінді. 54 мамандық бойынша 1510 адам ... және ... ... ... ... ... қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімінің берген ақпараттарына ... 4187 ... ... ... 1600 ... ... ... 1021 жастар практикасы бойынша, жалпы 6808 жұмыс орнын ашу көзделіп отыр.
Сонымен қатар, әкімшілік тарапынан ... ... ... ... ... қала ... ... келтіру тазалық жұмыстары, аялдамаларды жөндеу, жолдарды жөндеу, ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарға көптеп тартты. Оны бәріміз күнделікті көріп - біліп жүрміз.
Елдегі қазіргі қаржылық-экономикалық дағдарыс және жұмыссыздық ... өсуі бір ... ... ... ... ... сияқты әлеуметтік құбылыстардың проблемаларын тереңдетті және екінші жағынан, ... ... ... ... ... тұрақты өсуіне алып келетін кедейлікті, жұмыссыздықты, балалар қаңғыбастығын туындатты.
Сонымен, еңбек нарығы әлеуетінің біршама жоғары деңгейіне қарамастан, Қазақстан ... ... ... ... ... ... онымен бірге кедейлік те өз позициясын нығайтып келеді. Және әсіресе: жұмыссыздар мен кедейлер арасында жүмыссыздығының созылмалы сипаты салдарынан біліктілігінен толық ... ... ... ... ... басымдығы алаңдатады.Жастар арасындағы жұмыссыздық айрықша алаңдаушылық туғызады.
Сонымен, осы мәселелерді шешуде мемлекет тарапынан қабылданған ... ... ... ... мен жастардың жұмыспен қамтылуына жол ашуда. Осы бағдарлама әрі қарай болашақта жалғасын тауып, мемлекеттік бюджеттен қаражат ресурстары көптеп бөлініп, алдағы ... жас ... ... ... ... ... әлеуметтік - экономикалық тұрмыс жағдайы көтеріледі, сондай-ақ ... алға ... [10, 58-59]. ... ... нарығы туралы айтқанда оның қалыптасу сатысында тұрғанын атап өткен жөн. 90-шы жылдардың басында Қазақстан Республикасында оның ... үшін ... ... ... ... Оның ... - құқықтық негізі 1991 жылғы 1 шілдеде республиканың " Халықты жұмыпен ... ... " ... ... енуіне байланысты қамтамасыз етілді. Жұмысқа орналасу мәселелері бойынша жұмыспен қамту қызметіне ... ... ... саны 0,3 млн. ... ... ... 62,8 ... жұмыссыз деп танылғандар (11-кесте).
Олар, бір жағынан, таңнамаларда тыйым салынғандардан былайғы шаруашылық тың барлық түрлері кіретін ... ... ... ... ... ... жағынан - адамға өзінің жұмысқа деген қабілеттерін меңгерудің ерекше құқыларын ... ... ... Эквивалентті айырбаспен жеке бас бостандығына негізделген нарық қатынастары жүйесі еңбектің қандай да болмасын нысанына ... ... ... ... кесте - Қазақстан Республикасындағы 2001-2011 жылдардағы еңбек нарығының негізгі индикаторлары
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
Экономикалық ... ... ... мың адам ... ... ... мың адам ... қызметкерлер, мың адам
3863,3
4030,2
4229,6
4469,9
4640,5
4776,6
4973,5
5199,4
5238,8
5409,4
5581,4
Өз бетінше жұмыс істейтін қызметкерлер, мың адам
2835,5
2678,7
2755,6
2711,9
2620,4
2626,9
2657,6
2657,8
2664,6
2704,8
2720,2
Жұмыссыздар, мың адам
780,3
690,7
672,1
658,8
640,7
625,4
597,2
557,8
554,5
496,5
473,0
Жұмыссыздық ... % ... ... деңгейі, %
19,1
17,3
14,5
14,3
13,4
12,1
9,4
7,4
6,7
5,2
4,6
Ұзақ мерзімді жұмыссыздық деңгейі, %
7,6
6,0
5,3
5,1
4,3
4,0
3,3
2,8
2,5
2,2
2,1
Жұмыссыздықтың орташа ұзақтығы*, айлар
...
...
...
14,9
14,6
13,2
11,7
10,0
8,7
8,9
7,8
Экономикалық тұрғыдан енжар (әрекетсіз) ... мың адам ... - ... деп ... ... ... оқу нысанының оқушыларының, мүгедектердің есебінсіз.
Қазақстанда қалыптасқан еңбек нарығы экономиканың ... ... ... ... ... ... және ... оның мемлекеттік емес секторда - акционерлік ... ... ... шағын бизнесте, шаруа (фермерлік) қожалықтарында ұлғаюымен сипатталады.
Орталықтандырылған және ... ... ... ... көшуді жүзеге асырып жатқан елдердің тәжірибесі жұмыссыздық деңгейінің уақытша өсуінің қайткендеде болатынын ... ... ... күрт ... ... ... ... жағдайында Қазақстан Республикасында жалпылама жұмыссыздықты тежейтін факторлар болмаса, жұмыссыздық деңгейі әлдеқайда жоғары болар еді. ... қол және ... ... ... ... ... ... жабдықталуы айтарлықтай жоғары емес коптеген кәсіпорындар, толық емес жұмыс пен ... ... ... ... демалыстарға жіберу есебінен еңбекті интенсивті пайдалануды қысқарту, артық емес күшінің ... ... ... ... ... жеке секторының кенжелеп дамуы [18, 44-45].
2007-2010 жылдар аралығындағы халықтың туу және өлген ... ... ... келе ... ... ... қамту мәселесіне қалай әсер ететіндігін көреміз. Халықтың табиғи өсу коэффиценті 22,53%-ға көтерілсе, өлген адамдар саны 8,94%-ға%-ға кеміген.
Мемлекет жұмыспен ... ... ... ... ... мен жұмысберушілер арасында құқықтық нормалар мен қатынастардың сақталуына бақылауды жүзеге асырады. Осыған байланысты ... ... ... ... ... ... ... тиімділігіне байланысты институционалдық факторлар ерекшеленеді. Институцоналдық факторлар олар үшін, бір жағынан, ... ... ... ... ... ... бағдарламалар жасалатын, екінші жағынан, түрлі жәрдемақылар, стипендиялар, гранттар және т.б. төлеумен байланысты осы бағдарламалар мен түрлі заңнамалық ... ... ... ... ... ... ... еңбек ресурстарымен тығыз байланысты [25, 47-48].
Жастардың заманауи еңбер нарығының қалыптасуына ықпал ететін факторлардың келесі тобына әлеуметтік-психологиялық фактор ... ... ... ... ... ... ... оқыту, бейімделу, мамандықтың беделділігі, еңбек сипатының мазмұны, ... ... ... ауыстыруға дайын болу, оқу мен жұмысты қатар алып жүру ... ... ... өсу ... ... ... бағдарлану үдерісі жалпы білім беретін мектепте өтеді, олардың көпшілігі оны бітіргеннен кейін кәсіптік оқудан, онан соң ... ... ... өтеді.
Мамандықтың беделдігі де, біздің ойымызша, жастар үшін ЖОО-ны таңдауда ... ... ... ... Егер 60-70 ... ... ұлы ... ретіндегі мәртебесін және жаппай қарулануда өз позициясын бейнелейтін мамандықтар (физик-ядрошы, ғарышкер және т.б.) беделді деп есептелсе, ... ... ... ... ... ерекше мәнге ие мамандықтар анағұрлым беделді деп ... ... ... есеп ... мен ... ... қызметкерлері, заңгерлер, ақпараттық қызмет көрсету саласының мамандары және т.б.). ... ... ... және ... ... онда ... қызмет сипатын өзгертеді. Жастардың еңбек нарығын ... ... ... ... ... дәрежеде оны жалпы еңбек нарығын ... ... ... Өз ... ... ... ... қабылдауда жастар шапшаңырақ, өйткені оның көпшілігі аға буынға қарағанда түрлі мәселелермен тауқымет ... ... жоқ. ... ... ... ... факторларының басқа тобын жұмыспен қамту қызметімен байланысты ұйымдастырушылық фактор құрайды.
Жастардың еңбек ... ... ... ... демографиялық факторлар жастардың еңбек ресурстарының сандық және сапалық сипатын көрсетеді. Сандық сипаттарын құрайтындарға мыналарды жатқызу керек:
1) жастардың еңбек ресурстарының ... ... ... ... икемділігі;
Жастардың еңбек ресурстарының демографиялық факторларын сапалық құрастырушыларға келесілерді жатқызу керек:
1) жалпы білім беретін, ... және ... ... ... ... ... еңбекке қабылетті жастардың сапасы;
2) ой және дене еңбегімен айналысатын жастардың ... ... ... ... ... дене күші жағынан қабілеттілігі және денсаулығының жай-күйі;
4) ... ... ... ... ... және ... еңбек нарығын қалыптастырудың келесі демографиялық факторы - көші-қон болып табылады.
Экономикалық факторлар есебінен жастардың ауылдық жерлерден ... ... ... ... ... мен ... барынша жерлерге көшуі туындайды. Жергілікті көші-қон түрі бойынша, көшіп-қону легінде жастардың ауылдан қалаға кетуі басым, ал кері ... легі ... ... Жастар, бұрынғысынша ауылдан қалаға оқуға кетеді, олар ... ... соң, ... орнығып қайта оралмауға тырысады [26, 21-22].
Мемлекет, жұмыспен қамту саласында түрлі шешімдер қабылдау және әр түрлі заңдар әзірлеу ... ... және ... ... ... ... ... түрде еңбек ресурстарын басқаруға тырысуда. Сондықтан заманауи еңбек нарығын, оның ... ... ... ... ... ... де байланысты.
Барлық ТМД мемлекеттерінің ... ... ... ... ... туралы келісімдерге қол қойылған. Сондықтан интеграция үрдісінің факторлары және басқа елдердегі жастардың кәсіби қызметі жастардың еңбек нарығын ... ... ... ... ... ... еңбек нарығын реттеу жүйесін жүргізіліп жатқан жұмыспен қамту саясаты аясында жүзеге асыру керек деп есептейміз. Жастардың еңбек ... ... ... ... ... ... жастарды оның жоғары емес кәсіптік бәсекелестік қабылеті мен ... ... ... ... ... Бұл ... осы қолдау өзінің ықпалы бойынша еңбек нарығы өз бетімен реттеу механизмі ... ... ... ... ... ... нарығына қатысты мемлекет жүргізіп отырған саясат мемлекеттік және аймақтық жастар бағдарламалары аясында әр ... ... ... іске асыру арқылы жүзеге асырылады. Бұл құжаттарды жүзеге асырудың негізгі мақсаты жастардың ... ... ... ... ... ... тетіктер әрекетінде жастардың түрлі проблемаларын шешу болып табылады. Сондықтан аталған кезеңде институционалдық механизмдердің әрекеті ... ... ие деп ... ... ... кезінде түрлі заңнамалық актілер мен жастар бағдарламаларының негізгі ережелерін жүзеге асыру, өз ... ... ... ... болатын жастардың еңбек нарығын реттейтін әлеуметтік және экономикалық механизмдердің тиімді жұмыс істеуіне ықпал етуі тиіс ... ... ... ... ... біздің көзқарасымызша, жастарды жұмыспен тиімді қамтамасыз ету механизмі мен оның жұмыссыздық деңгейін ... ... ... Оның ... ... ... келесідей шараларды орындағанда және сақтағанда қол жеткізілуі мүмкін:
* ... ... ... проблемаларының аймақтық ерекшеліктерін шешудегі жергілікті өзін-өзі басқару органдарының рөлін күшейту;
* мемлекеттік бюджет құралдары мен ... ... тыс ... есебінен жастар жұмыссыздығының жоғары деңгейі бар аймақтарда әлеуметтік және экономикалық бағдарламаларды басымдылықпен қаржыландыруды жүзеге асыру;
* ... ... ... ... шағын және орташа қалаларда, моноэкономикалық құрылымды кенттерде жастардың жаппай жұмыссыз ... ... ... ... ... жас ... жаппай жұмыстан шығарылуының алдын алу, жастар үшін экономикалық мақсатқа сай бар жұмыс орындарын сақтап қалу және ... ашу, жаңа ... ... үшін жас ... ... ... озық тәжірибесін жүзеге асыру;
* жастардың дәрменсіз ұйымдардағы еңбек құқығын қорғауды, жұмысынан айрылған кезде жастарға тиімді қолдауды қамтамасыз ету;
* ... ... және ... арттыруды қамтамасыз ету үшін қажетті инфрақұрылым жасай отырып, ірі ... ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамту қызметінің бірінші кезектегі функцияларын, оның міндеттерінің ... ... ... ... ол ... ... ... мәселелерді қорытындылауы тиіс:
* жастардың жұмыспен қамтылу деңгейін дамытудың болжамы және жағдайының бағасы, ал сондай-ақ еңбек ... сол ... ... бос орындардың сандары туралы ақпараттандырып отыру;
* жастардың жұмыспен қамтылуына ... ... ... ... ... жасау, оған оның жұмыстан шығарылу тәуекеліндегі бөлігін, ал сондай-ақ әлеуметтік ... ... ... және ... ... ... ... жүргендерді енгізу;
* қолайлы жұмыс іздеуге, ал жұмыс берушілерге жастар арасынан қажетті жұмыскерлерді іріктеуге жәрдемдесу;
* ... ... ... ... ... ... жастардың қайта даярлау және біліктілігін жоғарылату;
* жұмыссыздық бойынша жәрдемақы түрінде әр ... ... ... жұмыспен қамту қызметі органдарының жолдамасы бойынша оқытылуы ... ... ... ... ... ... және ... да көмектер көрсету.
Жастарды жұмыспен қамтуға жәрдемдесуге байланысты көрсетілетін қызметтерді жұмыспен қамту қызмет органдары тегін ... ... ... ... ... ... мына бағыттар бойынша жүзеге асырылуы тиіс:
* жұмыстың заңмен тыйым салынбаған кез-келген қызмет ... ... жас ... ... ... ... ... қызметі үдерісін қамтамасыз ету, яғни мәжбүрлі еңбекке жібермеу туралы кепілділіктің қатаң орындалуы, жұмыс уақытының ұзақтығының бекітілуі заңдылықтарын сақтау, ... және ... ... ақылы демалыстың ұсынылуы, жұмыс берушілермен қатынастарында жастардың мүдделерін қорғау үшін кәсіптік одақтар және ... да ... ... ... ... үшін мемлекет бекіткен міндеттемені сақтау мен жалақы мөлшерінің төменгі шегін және ... ... ... ... жүргізу;
* жас жұмыскерлердің сандық қысқаруы, кәсіпорынның жойылуы, қайта құрылуы немесе банкротқа ұшырау ... ... ... ... ... ... айырылған жағдайлардың болуын шектеу.
Қазақстан Республикасының болашаққа бағытталған әлеуметтік саясаты яғни Қазақстан тұрғындарының тұрмысын жақсартуға, Қазақстан Республикасының әлеуметтік жағдайының едәуір ... ... ... ... ... ... бірі ұзақ мерзімді даму стратегиясын қабылдау болып отыр. Осыған байланысты сияқты мәселелер осы стратегияда қарастырылған. Ендігі кезекте осыларды жеке - жеке ... бір ... ... ... ... ... жұмыс беруші мен қызметкер арасындағы жауапкершілікті тиімді бөлуді ... көп ... ... ... ... одан әрі ... ... әлеуметтік көмекті күшейту және тұрлаулы жұмыспен қамтамассыз ету болып табылады.
Шешу жолдары ретінде Үкімет мемлекеттік әлеуметтік стандарттар жүйесін ... ... ... ... мемлекеттік базалық зейнетақы төлемінің мөлшерін одан әрі кезең-кезеңімен арттыруды, атаулы әлеуметтік көмек ... ... ... ... ... ... ... асыратын болады, сондай-ақ халықтың өмір сүру деңгейінің халықаралық стандарттарын енгізу жөніндегі жұмыс жүргізіледі. Инжинерлік - ... ... және ... үй инфрақұрлымының эзге де обектілерін салу одан әрі даму алады.
Білім беру- адам дамуы көрсеткішінің ... бірі ... ... Орнықты экономикалық дамуды қамтамассыз ету үшін халыққа білім беру деңгейін арттыру өте маңызды. "Білім ... " Заң, ... " ... ... іске ... ... ... бала құқықтары туралы ", "Отбасылық үлгісіндегі балалар ауылы және жасөспірімдер үйлері туралы ", "Кем тар балаларды әлеуметтік және медициналық-педагогикалық ... ... ... ... " ... ауыл мектебі мәселелерін шешу үшін "Ауыл мектебі " салалық бағдарламасы қабылданды. Білім берудің мазмұнын жетілдіру мақсатында білім ... ... ... міндетті мемлекеттік стандарттарын, жаңа буын оқулықтарын және оқу - ... ... ... мен енгізу жүргізілуде.
Сонымен бірге, әсіресе ауылдық жерлердегі білім бері қызметтеріне қол жеткізу мен олардың сапасы мәселесі сақталуда, бұл ... беру ... ... - ... ... ... ... кадрлар жетіспеуінің салдары болып табылады. Мемлекеттік тілде оқытудың сапсын жақсарту талап етілуде.
Жастардың еңбек нарығын реттеудің әлеуметтік тетігіне ... ... ... ... де ... ... ... жік ретінде жалпы көшіп-қонушылар санының үлесін елеулі көбейтеді және ... ... ... ... ... ... белгілі бір сапалық сипаттамаларды иеленген. Жастарға ата-аналарынан бөлініп, өз бетімен тәуелсіз тұру тілегі тән. Басқа қалаға немесе тіпті ... елге ... өз ... өмір ... және ... көбейтеді, жас адамның ересектенуін тездетеді [27, 33-36].
3 Қазақстандағы ... ... және ел ... ... ... ... ... мәселелері мен жетілдіру жолдарын бағалау
Халықты жұмыспен қамту саласындағы нарықтық қатынастардың қалыптасуы болып жатқан процестерді сөзсіз реттеу қажеттілігін туындатады. Экономистердің ... ... ... ... ... де ... ... нарығын стихия билеуінде қалдырмаған.
Мемлекеттің араласуынсыз өзін-өзі реттеу ... ... ... ... ... шешуге қабілетсіз. Сонымен бірге, реттеу нормаларының сәл-пәл артық ... ... ... ... ... ... төмендеуі және ақыр соңында жұмыссыздықтың артуы тәрізді елеулі әлеуметтік-экономикалық зардаптар ... ... ... ... және ... болуы тиіс. Сондықтан, осындай күрделі мәселені шешудің ыңғайлы тәсілдері жоқ.
Еңбек нарығын реттеудің шектен тыс қатаң ... ... ... нәтижелер беруі мүмкін. Сондай-ақ, нарық күштерінің бір-бірімен өздігінен іс-әрекет жасауға негізделмегендігінен, ... ... ... ... да ... ... бірден өзін ақтай бермейді. Ол соңғы жылдары шетелдік саясатта ... ... ... нарық экономикасы динамикалық тұрықтық жағдайындағы инфляция мен жұмыссыздықтың өзара іс-қимылы әрбір ... ... ... ... ... көрініс таба бермейді.
Еңбек нарығы мен жұмыспен қамтуды мемлекеттің реттеудің ... мен ... көп ... сол ... сол ... ... байланысты. Бұл мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясаттың құрамдас бөлігі ретіндегі жұмыспен қамту саясатының экономикадағы және еңбек нарығындағы өзгеріп тұратын ахуалды ... ... ... болу ... ... ... ... халықты жұмыспен қамту саясаты мемлекеттік, экономикалық және әлеуметтік саясатпен интеграцияда болуы тиіс деп атап ... ... емес [52, ... ... ... ... осынау күрделі әлеуметтік-экономикалық саланы басқару стратегиясынбелгілеу мүмкін болмайтындықтан, халықты жұмыспен қамтудың жаңа саясатын талдап жасауды ... ... ... көшу ... үлгіге қайтып келу емес, мейлінше жаңа типтегі ... ... ... ... өзі-ақ жұмыспен қамтудағы жаңа саясаттың қажеттілігін туындатады. Бұл процесте соңғы емес, бастапқы пункт қана белгілі. ... ... ... ... ... мемлекеттік сектордың жеке сектор алдындағы тұрақты белалушылығы, ауылшаруашылығындағы меншіктің ұжымдық формалары, жұмыссыздықтың болмауы ... ... де ... ... ... ... ... бұлжымас өзгерістер түбегейлі күйреуге ұшырады, оның өзі бірінші кезекте және ... ... ... жұмыспен қамтылу және әлеуметтік-еңбек қатынастары жағдайында көрініс тапты. Тиесілі нарық институттары, инфрақұрылымдар болмаған жағдайда нарықтың қалыптасуы күрделі жағдайда өтеді. Ол ... және ... ... ... ... ... және аумақтық жұмылысының төмендігімен, бейресми шұғылданушылық пен жасырын жұмыссыздықтың өсуімен қоса қабат жүреді. Бұл үрдістер нарыққа көшуді жүзеге ... ... ... ... сондай-ақ Қазақстанға да тән.
Нарық жекелеген элементтері мен жаңа еңбек қатынастарының пайда болуы - нарық экономикасының ... үшін ... ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеу түбегейлі жаңғырулар үшін бірінші кезекте алғышарттар жасайтын нарық механизмдерін пайдаланумен оңтайлы үйлесуі қажет. Қазақстандық ... ... ... ... ... ... пайдалану - нарық қатынастарына қатысушылардың барлығы да, тепе-теңдігіне ұмтылатын сұраныс пен ұсыныстың жалпыэкономикалық заңның ... ... ... ... бұл ұмтылыстары түптеп келгенде мемлекетің макроэкономикалық тұрақтылық пен тиімді тепе-теңдікке ұмтылысының базасын қалыптастырар болса, онда оның реттеуші рөлі негізінен мыналарға ... ... ... және ... ... ... саясатты жүзеге асыру;
ә) түрлі мемлекеттік және жеке меншік формалары жағдайында нарық қатынастары саласын кеңейтуді ... үшін ... ... ... және ... жағдайлармен қамтамасыз ету
б) өндіріс, экология, әлеуметтік және ... ... ... ... алдын алу жөнінде уақытылы шаралар қабылдау.
Нарық тетіктерін пайдалана отырып, экономиканы реформалауды мемлекеттік реттеудің тиімді іс-қимылын жасайтын институтын құруды ... ... ... ... мен мемлекеттік реформалардың табысты жүзеге асатындығына деген ұмтылыстары, ... мен ... ... ... да ... зор. Оны ... дамыған елдердің, әсіресе, экономикалық дамуда біршама қысқа мерзім ішінде үлкен табыстарға қол жеткізген елдердің де тәжірибелері дәлелдейді. ... ... ... ... ... ... мен ... қатынастарының нарықтық негізде қалыптасу процестерін реттеудігі маңызы айрықша [53, 47-49].
Еңбек нарығы мен халықтың жұмыспен ... ... ... ... оның мынадай құрамдас бөліктерінің қалыптасуын қажет етеді:
* жұмыспен қамту саласында және оны жетілдіруде кепілді заңнамалық-құқықтық тұрақты база құру;
* ҚР халқын ... ... ... ... ... ... ... халқын жұмыспен қамтудың ұлттық саясатының негізгі басымдықтарын айқындау;
* Қазақстандық еңбек нарығының моделі мен оның негізгі параметрлерін таңдау;
* халықты жұмыспен ... ... ... ... ... ... және ... тетігін жасау.
ҚР Еңбек министрлігі мен ҚР ҒА экономика институты әзірлеп, ҚР Үкіметі 1966 жылғы 22 мамырдағы қаулысымен бекіткен ҚР ... ... ... ... ... концепциясы республика халқының негізгі саясаты болып табылады. Республикада нарық жағдайындағы жұмыспен ... ... ... мен ... ... ... ... күтілген макроэкономикалық тұрақтылық толық ақталмағандықтан құрылымдық-инвестициялық саясат пен жұмыс орындарын құру жөніндегі мемлекеттік ... ... ... мерзім ішінде қайта бағдарлау шынайы базаға ие бола алған жоқ.
Дамыған нарық экономикасы бар бірде-бір елде ... ... ... функциясын босатқан емес. Еңбек нарығын қоса алғандағы шаруашылық ... ... мен ... ... ... ... ... келісімдерін жасау, белгілеу және қамтамасыз ету мемлекеттің маңызды функцияларының бірі ... ... ... ... ... саясаты белсенді (активті) және салғырт (пассивті) болып бөлінеді.
Мемлекеттің белсенді саясаты (еңбек нарығындағы белсенді ... ... ... ... ... ... ... құқылық, ұйымдық және экономикалық шаралар жиынтығы. Мұндай саясат мыналардан тұрады:
- жұмыс орындарын сақтау үшін жұмыскерлердің босатылуын болдырмауға (алдын-алу, профилактика) байланысты ... ... ... ... ... ... және біліктіліктерін көтеру;
- жұмыс орындарын белсенді іздеу және ... ... ... арқылы жаңа жұмыс орындарын ашуды (бұрыннан бар кәсіпорындарда, сондай-ақ дербес шұғылдануды дамыту арқылы), жаңа жұмыс орындарын ... ... ... ... саясаты (еңбек нарығындағы пассивті саясат) - жұмыссыздықтың теріс ... ... ... ... ... Ол ... ... тұрады:
- жұмыссыздыққа байланысты мемлекеттік кепілді жәрдемақылар, ал оның ... ... ... ... беру ... жәрдемақы);
- асыраудағыларға қосымша ақы төлеу, сондай-ақ тамақ өнімдерін қоса отырып, ең ... ... ... емес ... беру ... ... асханаларда арзан тамақтануды ұйымдастыру;
- басқа да іс-шаралар.
Әлеуметтік бағдарлы нарық экономикасындағы өнеркәсібі дамыған елдердің басым көпшілігі толық, өнімді және ... ... ... ... ... ықпал жасауға бағытталғын белсенді саясатты жұмыспен қамту саясаты саласындағы өзінің басты мақсаты ретінде мәлімдейді.
Мемлекет жағдай туғызып, түрлі шаруашылық құрылымдарды, кәсіпорындарды, ... мен ... ... бір дәрежеде тарта отырып, мыналарға ұмтылады:
- жұмыс іздеген және оған кірісуге дайындардың бәрін жұмыспен қамтамасыз ету;
- ... ... ... ... ... ... ... таңдау еркіндігін беру.
Әр жұмыскердің қажетті мамандықты игеріп және оның өз қабілеттерін еш қысымсыз ... ... ... мол ... бар.
Еңбек нарығындағы мемлекеттік саясат бүтіндей алғанда және халықтың жұмыспен қамтылуына ықпал жасау саласында ҚР Заңының 4 ... ... Ол ... ... және ... ... еңбекке қол жеткізуіне бағытталып, мыналардан тұрады:
1) ҚР аумағында тұратын азаматтардың бәріне: нәсіліне, ұлтына, жынысына, тіліне, әлеуметтік, қызметтік және ... ... ... ... ... ... ... бірлестіктерге, мүшелігіне қарамастан еңбек пен жұмысқа орналасуды таңдауда бірдей мүмкіндіктер беру;
* шетелдік жұмысты пайдалануды реттеу жолымен ішкі еңбек нарығын ... ... ... ... арттыру
* кадрлар даярлау жөніндегі жүйені еңбек нарығы талаптарына сай бағдарлау
* Азаматтардың еңбек және кәсіпкерлік ынталарын қолдау
* Жұмыссыздарды ... ... ... ... еңбек нарығындағы бәсекеге жарамсыз азаматтарды жұмыспен қамтуға жағдай жасайтын іс ... ... ... ... ... ... жөніндегі өкілетті орган арқылы еңбек делдалдылығы, сондай ақ, ... ... ... ... делдалдығымен айналысатын жеке және заңды тұлғаларды ұйымдастыру
* Жұмыссыздықтың алдын алу және қысқарту
* Жұмыспен қамту проблемаларын қамтамасыз етуді шешудегі ... іс ... ... ... ... ... іс ... үйлесуі
* Халықты жұмыспен қамту саласындағы қызметті экономикалық және әлеуметтік саясаттың басқа бағыттарындағы қызметпен ... ... ... мен ... берушілердің сондай ақ халықтың жұмыспен қамтылуын және олардың орындалуын бақылаудың жүзеге асырылуын қамтамасыз ететін іс шараларды жасау мен ... ... ... ... ... ... органның қызметін үйлестіру және реттеу
* ҚР азаматтарының шетелдегі және азаматтарының Қазақстан Республикасындағы еңбек қызметтеріне байланысты мәселелерді ... қоса ... ... ... ... ... ... халықаралық қызметтестікті ұйымдастыру
* Еңбекшілер мен жұмыс берушілер ... ... ... ... ... жасауға қатысуын қамтамасыз ету [54, 35-38].
Еңбек нарығындағы жағдайды мемлекеттік реттеудің қабылданған құқықтық нормаларына сәйкес, ол ... ... ... саласындағы әлеуметтік қорғауды, жұмыс іздеуде қиыншылықтар сезіліп, айрықша әлеуметтік қолдауға ... ... ... үшін ... жағдайлар туғызатын іс шаралар өткізуді көздейді. Мұндай адамдардың қатарына бірінші кезекте мүгедектер, 20 ... ... ... ... Сол ... ... ... тақағандар, босқындар мен мәжбүрлі қоныс аударушылар, әскери қызметтен босаған азаматтар мен олардың отбасы ... ... және ... толмаған балалар тәрбиелеп отырған көп балалы ата аналар, мүгедектердің балалары, ... ауыл ... бас ... айыру орындарынан босаған адамдар да, әлеуметтік қорғауды ... ... ... ... және ... ... қорғау жөніндегі мемлекеттік органдарға, жалпылама жұмыссыздықтың алдын алу және ұзақ ... ... ... бар және жаңа ... ... ... ең алдымен жұмыс іздеуде қиындық көріп, әлеуметтік ... аса ... ... үшін ... ... берушілерді ынталандыру мәселелері жүктелген.
Осы айтылғандардан байқалғанда, еңбек нарығындағы процестерді қазіргі заңнамаларға сәйкес ... ... ... негізінен халықтың жұмыспен қамтылуына және жұмыссыздықтың алдын алу тоқтатуға бағытталған. Соған қарамастан, мемлекеттік ықпал ету шаралары ең ... ... ... қолданылады.
Жұмыспен қамту тиімділігі проблемалары бірінші кезекте жұмыс берушілердің құзырында қалып, мемлекетке жалпы ережелерді реттеу мен жұмыс ... ... ... заңнамаларынын сақталуына бақылау жасау функцмялары қалады дегенмен келісуге болады. Дегенмен, жұмыс берушілер үшін заңдар мен нормативтік ... ... ... де жоқ ... ... ... ... стандарттардың, еңбек пен оны қорғау жағдайларының, әлеуметтік еңбек қатынастарын келісу мен ... ... ... ... ... шешу цетінің сақталуына бақылау жасау функциялары мемлекетте қалады. Жұмыс берушілер еңбек келісімдерін бұзған, жұмыскерлердің экономикалық және әлеуметтік мүдделеріне ... ... ... ... оларға ықпал етуге құқылы. Мұндай бұрмалаулар, әдетте, ... ... пен ... ... түрлі әлеуметтік демографиялық топтардың еңбек әлеуетін қалыптастыру мен пайдалануға, олардың еңбек саласындағы өзіне тән ерекшеліктерін, мүдделерін және ... ... ... ... ... ... ... нарығын реттудің аса маңызды принципіне айналып отыр. Олар ... ... ... ... ... ... ... байланысты пнықталады. Мұндай өзіне тән ерекшеліктер еңбек нарығын бөліске салу ... ... ... [55, ... еңбек нарығының, оның құрамдас сегменттеріне, бөлінуіне алғышарттар жасайды: әйелдер еңбек нарығы, жастар ... ... ... еңбек нарығы, мамандықтар бойынша еңбек нарығы. Бұл рыноктар өзара тығыз байланысты, дегенмен араларында олардың қалыптасу және реттеу ерекшеліктеріне жаңдайлар ... ... да ... ... ... ... сатысында жұмыссыздық алғашында әйелдер және жастар жұмыссыздығы ретінде орын алды. Ол кездейсоқ туындаған жөн. ... ... ... ... әсіресе 70-80 жылдары өз шыруа шыңына жеткен Қазақстан экономикасы үшін тән болды. ... ... ... ... ... санындағы әйелдер мөлшері 49 - 51 пайызды құрады.
Бұл тенденция 90 шы ... ... ... ... ... елеулі үлес салмақ құраған көптеген елдерде заңдылық сияқты, АҚШ та46 ... ... 50 ... Канадада 44 пайыз көрініс табады. Социологтардың бағалауынша еңбектің феменизациялануы ... ... оның өзі ... ... ... ... күші мен уақытша жұмыскерлерге қажеттіліктің өсуінен, әйелдер жұмыс күшіне мүдделігінің артуы нәтижесінде болып отыр. ... ... ... дамуымен оған жұмысқа орналасқандардың төрттен үші әйелдерді құрайды. ... бұл ... ... ... дәрежесіне сәйкес жүзеге асады.
Нарық экономикасындағы елдер тәжірибесі көрсетіп отырғанындай, ... ... ... ... ... ... жыл сайын 2 пайызға артуда, осылайша жұмысқа тартылғандардың 40 пайыздан астамын жұмыс істейтін әйелдер құрады. Ол ... ... ... және ... ... ... білім деңгейлерінің жоғарылауына байланысты. Қызмет көрсету саласының кеңеюі, толық емес жұмыспен қамтылудың таралуы, туу деңгейінің ... ... ... өсуі де ... ... жасауда.
Қазақстанның ішкі нарығын қорғау, ТМД елдерімен шаруашылық байланыстарды қалпына келтіру, ТМД елдері аумағында біртұтас экономикалық кеңістік құру да ... ... ... Бұл ... мемлекеттік заң шығарушы және атқарушы органдардың рөлі сөзсіз болмақ [56, 37-38].
Қазақстан Республикасы халқының өнімді және еркін ... ... ... ... мақсатында мемлекет экономикалық саясаттың өндіргіш күштерін дамыту мен орналастыруға, еңбек ресурстарының жұмылысын арттыруға ... ... ... және іске ... ... ... ... және дербес еңбек дамуда, бұрыңғы қолда барлар сақталып, жаңа жұмыс орындары ашылуда, жұмыстың ... ... мен ... да ... қолдну ынталандырылуда. Мемлекеттің жұмыспен қамту саласындағы құқықтық реттеуі ... ... ... мен ... ... ... кепілдіктерді сақтау негізінде жүзеге асырылуда.
Қостанай облысының әкімі жұмысшылар мен жұмыс берушілер өкілдерін қатыстыра отырып, жыл сайын мемлекеттік ... ... ... ... ... жұмыспен қамтудың төмендегідей бағдарламасын жасайды:
* Жұмыспен қамту деңгейінің құлдырау қарқынын төмендету жөніндегі ... ... ... ... сұраныс пен ұсынысты теңдестіру жөніндегі шаралар
* Халықтың әлеуметтік қорғауға зәру, әсіресе ауылдық жердегі жекелеген топтардың жұмыспен ... ... ... ... орындарын ашатын шағын және орта жеке кәсіпкерлікті, дамытуды қолдау және ынталандыру
* Еңбек нарығындағы жағдайды ескере отырып, жұмыссыздарды ... ... мен ... ... икемді жүйесін ұйымдастыру
* Қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыруды жетілдіру
* Жұмыспен қамтудың аймақтық проблемаларын шешудегі жергілікті атқару ... ... ... ... ... жұмыспен қамту мәселелері жөніндегі жұмыс берушімен, жұмыспен қамту мен еңбек нарығын реттеу мәселелері жөніндегі ... ... ... ... ... қамту мәселелері бойынша ақпараттық мәліметтер базасын жетілдіру
* Инвестициялық бағдарламалар жасауда еңбек нарығындағы жағдайды ескере отырып, қосымша жұмыс ... ... ... ... ... қамтудың аймақтық бағдарламааларын жасап, олардың орындалуын қамтамасыз етеді.
Қостанай облысындағы экономикалық және әлеуметтік дамудың юолжамдық көрсеткіштері халықты жұмыспен ... ... ... үшін ... ... ... жұмыспен қамту бағдарламасын атап айтқанда, қоғамдық жұмыстарды, жұмыссыздарды кәсіби даярлау мен қайта даярлауды, жұмыспен қамту ... ... ... мәліметтер базасын құру мен өолдауды, жұмыссыздыққа байланысты жәрдемақыларды өаржыландыру ... ... ... ... ... асырылады.
Халықтың жұмыспен қамтылу саласындағы үрдіске жасалған талдау, нарықтың жалпы дамымау ... мен ... жаңа ... ... стихиялы бейімделу процестерін көрсетеді. Еңбек нарығын одан әрі дамыту, оның ... ... мен ... ие болу ... ... ... етеді:
* Халықты жұмыспен қамту саласындағы ғылыми негізделген бағдарламаны
* Еңбек нарығының инфрақұрылымын құруды
* Өнім сатып алу мен ... ... ... ... құруды
* Несиелік инвестицияларға қол жетуін қамтамасыз етуді
* Халыққа түрлі қызметтер көрсетуге мамандарды белсенді ... ... ... реттеудің қазіргі тиімді жолдарын пайдалануды.
Сонымен, мемлекеттік бюджеттен қаржыландырылатын жұмыспен қамту бағдарламасы ... ... ... ... ... ... ... ететін жұмыстар мен қызметтерлі орындауға деген мемлекеттік ұсыныс болып табылады. ... ... ... ... ... орган мемлекеттік тапсырысты әдетте ашық тендерлік негізде жүргізелі. Мемлекеттік тапсырысты орындаушылардың, олардың тараптарының шарттары мен ... ... ... ... ... ... орындауға міндеттенетін шаруашылық жүргізуші субьектілер болуы мүмкін.
Бір жағынан, ҚР Конституциясында мәлімделген еңбек пен ... ... ... ... іскерлікті, шығармашылық қабілетті дамытуға кең мүмкіндіктер ашады[57, 26-28].
3.2 Қазақстан Республикасының болашаққа бағытталған әлеуметтік
саясаты
Мемлекеттің экономикалық тұрақты дамуын қамтамасыз ете отырып, ... ... ... ... ... ... көтеру, олардың өмір сүру сапасы мен өмір сүру деңгейі көрсеткіштерін арттыру, тұрғындарды жұмыспен қамти отырып, кедейшілік проблемасын шешу және ... ... ... ... ... ... ету ... өзекті әлеуметтік-экономикалық, саяси мәселелерді кешенді түрде қарастыру, оларды шешу жолдарын табу қазіргі жаһандану жағдайында ғаламдық сипаттағы ... ... ... ... қоғамды дамытудың мақсатының бірі - адамдардың өміріне ... ... сау, ... және ... ... ... өмір сүру жағдайын қалыптастыру. Тұрғындардың өмір сүру деңгейінің өзгеру тенденциясына талдау жасай отырып, осы міндеттердің ... ... ... ... тапқанын айқын байқауға болады. Халықтың әлеуметтік жағдайының жоғары ... ... ету ... ... ... яғни әлеуметтік саланың жақсаруы кезкелген мемлекеттің мықтылығын білдіреді.
Осы мақсатта Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2010 жылғы 1 ақпандағы №922 Жарлығымен бекітілген Қазақстан ... 2020 ... ... ... даму ... ... 2011 - 2020 ... арналған білім беруді және 2011-2015 жылдарға арналған денсаулық сақтауды ... ... ... атап ... ... ... ету жүйесінде бұрынғы жылдардағыдай қаржылық тұрақты зейнетақы жүйесін қалыптастыруға айрықша көңіл бөлінетін болады.
2011 жылы Мемлекет басшысының ... іске ... үшін ... ... мөлшері 30% - ға ұлғаятын болады.
2015 жылға қарай базалық зейнетақы төлемдерінің мөлшері ең ... ... ... ... 60% - ға ... ... ... ал мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақылардың мөлшері - 2010 жылға ... 1,2 ... ... шараларды іске асырудан күтілетін нәтижелер зейнетақымен қамтамасыз етудің жаңа, ... ... ... көшу мен ... зейнетақының орнын алмастыру пайызының орташа жалақының 40%-ынан ... ... ... ... сақталуы болып табылады.
Одан әрі дамуды арнайы әлеуметтік қызметтерді берудің, оны тұтынушыларға жақындату және олардың жеке қолайсыздықтарын неғұрлым толық есепке алу ... ... ... ... ... ... ... қызметтердің тізбесін және олардың көлемін кеңейтуге әлеуметтік қызметтерді берудің, мемлекеттік - жеке әріптестіктің нарықтық принциптерін енгізу ... қол ... ... Республикасының денсаулық сақтау саласын дамыту 2011 - 2015 ... ... ... ... іске ... шеңберінде науқастануды төмендету және халықтың денсаулығын одан әрі нығайту, дәрігер мен ұйымды еркін таңдау жолымен медициналық көмектің қол ... мен ... ... ... және ... білім беруді мен инновациялық технологиялар әзірлеу мен оларды енгізуге бағдарланған ... ... ... ... ... көңіл бөлінетін болады.
Болжамда жобасын іске асыру шеңберінде Қазақстан өңірлерінде денсаулық сақтау объектілерін, сондай-ақ ауылда дәрігерлік амбулаториялар ... ... ... беру ... шығыстар 2011 - 2013 жылдары электрондық оқыту жүйесін құруды болжамдайтын 12 жылдық мектеп ... орта ... беру ... ... ... бағытталатын болады.
Мектепке дейінгі жастағы балаларды мектепке дейінгі тәрбиемен және оқытумен толығынан қамтуды қамтамасыз етуге 2010 - 2014 ... ... ... ... бағытталады.
Қазақстан Республикасында 2011-2020 жылдарға арналған білім беруді дамытудың мемлекеттік бағдарламасының жобасында ең алдымен оның нақты міндеттері, білім беруді ... ... және ұзақ ... концепциясы көрсетілген. Оның ішінде жоғары білім беру жүйесін де ... ... ... ... ... жоғары білім беру жүйесінің алдына бірқатар мақсаттар мен міндеттер қойылып отыр28.
Бағдарламаның басты мақсаты - азаматтардың материалдық және рухани ... ... ... тұрақты дамуы үшін баршаға арналған сапалы білімнің қолжетімділігін қамтамасыз ету арқылы білімнің бәсекеге қабілеттілігін арттыру, адами капиталды дамыту болып ... ... ... ... 2015 жылдан бастап ШЖМ-нен басқа, барлық білім беру ұйымдарында жан басына шаққандағы қаржыландыру тетігі енгізіліп, ... ... ... ... және бірінші санаты бар біліктілігі жоғары педагог қызметкерлердің ... 2015 жылы - 47 %, ал 2020 жылы - 52 % ... ... Орта ... беру ... ... оқыту жүйесі пайдаланылануда 2015 жылы - 90 % ... ... ... ... ... және ... ... 2015 жылы-70 %, ал 2020 жылы-100 % болады деп жоспарлануда.
Алға қойылған мақсаттарға жету үшін ... ... ... мен ... ... ... білім беруді қаржыландырудың жаңа тетіктерін әзірлеу мен педагог кәсібінің беделін арттыру көзделіп отыр.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. ... атты ... ... ... халықтың денсаулығын сақтау деңгейін жақсарту қажет екендігі жөнінде деп ... ол ... және сол ... ... емес ... ие ... тұрады.
Соңғы онжылдықтың ішінде Қазақстанда жүргізіліп отырған денсаулық сақтау саласындағы саясат экономикалық және саяси трансформациялардың салдары болды, сонымен бірге ... ... ... ... ... рет түбегейлі өзгерді. Қазіргі таңда Қазақстанның денсаулық сақтау жүйесі оның құрылымдарын перспективалық мақсаттардың айқын көрінісіне, ... ... ... ... жаңа ... енгізе отырып, сондай-ақ дамудың қазіргі заманғы ғылыми, әлеуметтік және институционалдық технологияларды қолдану негізінде одан әрі жетілдіруді талап етеді.
Қазақстан ... ... ... арналған ана мен бала өлім-жітімін төмендету жөніндегі, Қазақстан Республикасында қан ... ... ... ... арналған шаралары туралы, Қазақстан Республикасында 2006-2010 жылдарға ... ЖИТС ... ... іс-қимыл, Қазақстан Республикасында 2008-2016 жылдарға арналған кардиологиялық және кардиохирургиялық көмекті дамыту жөніндегі, 2008-2016 жылдарға арналған салауатты өмір салты ... ... ... ... және ... ... денсаулық сақтау саласын дамытудың 2011- 2015 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын әзірлеуге Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 1 ... № 922 ... ... болды. Бағдарламаның мақсаты - Қазақстан азаматтарының денсаулығын жақсарту және ... ... ... ... ... ету үшін бәсекеге қабілетті денсаулық сақтау жүйесін қалыптастыру болып табылады. Осы мақсатқа жету үшін мынадай азаматтардың денсаулығын сақтау және ... ... ... ету ... ... ... және ведомствоаралық өзара іс-қимылды жақсарту жолымен халықтың денсаулығын одан әрі нығайту, медициналық санитариялық ... ... ... бағытталған басымдылығымен Бірыңғай ұлттық денсаулық сақтаудың жүйесін одан әрі ... және ... ... медициналық көмектің қолжетімдігін және сапасын арттыру және бәсекеге ... кадр ... ... мақсатында медициналық және фармацевтикалық білімді жетілдіру, инновациялық технологияларды әзірлеу және енгізуге ... ... ... ... ... отыр 29.
Қазақстан Республикасы бойынша кедейшілікті төмендету Бағдарламасында ел және аймақ көлемінде жұмыспен қамтуды жоғарлату және жұмыссыздықты ... ... ... ... ... шараларды іске асыру көзделіп отыр:
- еңбек күшін екі жақты алмастыру мақсатында ... ... ... ... ... ... ... ашушы жұмыс берушілерді ынталандыру шараларын қабылдау;
- экономика қажеттілігін есепке ала ... ... ... ... ... ... ... күші біліктілігін жоғарылату;
- тұрғындардың өзін - өзі еңбекпен қамту моноторингі жүйесін іске асыруға ... ... ... аймақтық еңбек нарығындағы белсенді саясатты іске асыруға ... ... ... ұзақ ... ... ... ала ... құқықты органдарда еңбекпен қамту мәселесі бойынша аймақтық еңбек ... ... ... үйдегі еңбекті (үй шаруашылығындағы еңбекті) енгізе отырып, ваканттық жұмыс орындарының информациялық банк ... ... және ... ... жиі ...
- ... ... мәселесі бойынша құзырлы органдарға жұмыссыздарға еңбектік құқығы жөнінде қызмет көрсетіп, кеңес беруді ұйымдастыру;
- ... ... ... ... және ... ... мәселелерін шешуде әлеуметтік әріптестіктің рөлін жоғарылату;
- мақсатты топтардың өкілдерін еңбекпен қамтуды іске асыру мақсатында еңбекпен ... ... ... ... базасын жетілдіру;
- мүгедектерді жұмысқа қабылдаған жұмыс берушілерді ... ... ... жаңа ... ... ... еңбек нарығындағы сұранысты есепке алу;
- ұлттық көркем және басқа шеберліктерді, әсіресе жергілікті ауылдарда дамытуға көмек көрсету;
- ... ... ... емес ... ... күштерімен әлеуметті бейімделу, өзін - өзі ұйымдастыру, белсенділік жөнінде халықаралық тренингтер ұйымдастыру.
Осыған орай кедейлік деңгейін ... үшін 2012 жылы ... ... атаулы әлеуметтiк көмекке 277,7 млн. теңге, оның iшiнде
* республикалық бюджеттен 96,2 млн. теңге, жергiлiктi бюджеттен 181,5 млн. ... ... 2012 ... 1 ... 11521 адамға, (3850 отбасы) 74,4 млн. теңге
* ... ... ... 62,6 млн. ... ... 18 жасқа дейiнгi балалары бар отбасыларға -- 313,1 млн теңге,
* республика бюджетiнен 76,1 млн. ... ... ... 237,0 млн. ... ... 2012 жылдың 1 сәуiрiне 18 жасқа дейiнгi балалары бар отбасылардағы
* 22228 балаға (10777 отбасыға) 81,9 млн. ... ... ... 70,1 млн ... ... ... үй ... 83,5 млн. теңге көзделген болатын.
* Тұрғын үй көмегi 3273 отбасына 21,7 млн. теңге ... үйде оқып ... ... ... ... ... 8,7 млн.
* теңге қаржы бөлiндi.
* 2012 жылдың 1 сәуiрiне 289 балаға (288 отбасыға) 2,3 млн. теңге ... ... ... нарығына тән тағы бір мәселе тіркелмеген еңбек миграциясы, соның ішінде ТМД ... ... ... ... ... ... ... төмен, шетел еңбек күшін пайдалануға дайын тұрады. Бұл жергілікті тұрғындарды ... ... кері ... ... ... ... тудырып, көлеңкелі сектордың ұлғаюына және заңсыз жалдауға әкеледі.
Еңбек нарығында реттеуді қажет ететін келесі мәселе еңбек ... ... ... ... салдарынан кейбір облыстарда артық болып отырған мамандар өзге облыстарда жетіспеушілікті көрсетеді. Тұрғындардың көпшілігінің ... - ... ... еңбек күшіне жоғары сұраныс көрсетіп отырған аймақтарға қоныс ... ... ... ... ...
Жалпы кедейшілік проблемасы Қазақстанның 90 - шы ... ... ... ... ... жылдары мемлекет алдында тұрған басты міндет елімізде кедей тұрғындардың ... ... Сол ... ... ... мына бағыттағы жұмыстардың үнемі қадағаланып отыруы жолға қойылды:
-жекелеген облыстардағы, көп функционалды кіші қалалардағы еңбек ... ... ... ауыл ... ... ... артықшылығы;
- урбанизация және перспективалы ішкі миграция немесе оптималды орналастыру мәселелерін реттеу;
- ... ... ... ... тіркелмеген еңбекпен қамтылу мәселелері және көрші елдерден келіп жатырған еңбекші мигранттарды реттеу мәселелері.
Бұл аталған проблемаларды зерттеу және оны ... ... ... ... ... еңбек нарығын реттеудегі қызметінің жоғарлап отырғанын көрсетеді.
Елде қазіргі кезеңде жүргізіліп ... ... ... ... ... - ... деңгейін төмендету және қоғамдағы әлеуметтік - экономикалық теңсіздікті азайту болып табылады. Сонымен қатар Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... Республикасы заңына сәйкес, жұмыстан босап қалып, жұмыссыз деп тіркелген азаматтарға, бұрынғы жұмыс орнындағы негізгі жалақының 50 ... кем емес ... ... ... ... ... жалақы мөлшерінін жоғары және өмір сүру минимумынан төмен болмайтын, жәрдем ақша беруге кепілдік береді.
Олармен бірге мемлекет, жұмыс ... ... ... ... иммиграцияны шектеу, шетел жұмысшыларының репартиясын ... ... ... ұзақтығын қысқарту, жұмыс орнын бөлу және мерзімнен бұрын құрметті демалысқа шығару сияқты жұмыспен қамту саясатын ... ... ... жұмыс орындарын жасау үшін, қаржы бөлу бағдарламасын мейілінше жапа шеккен, ... ... ... жұмыссыз болатындарға үнемі жәрдем көрсетеді.
Экономикалық өсу халықтың әл-ауқатын көтеру үшін негіз ... ... ... ... шешу үшін ... үдрістерді мына бағыттар бойынша мемлекеттік реттеудегі күшейту қажет:
Табыстар саласындағы ең төменгі әлеуметтік кепілдіктерді қамтамасыз ету, олардың бастапқы негізі маңызды ... ... мен ... ... ... ... көрсететін ең төменгі тұтыну бюджеті болуы керек. Рыноктың дамуымен табыстардың жаңа түрлері ғана пайда болып қойған жоқ, ... ... ... ... ... Азаматтардың төлемдерінің жаңа түрлері пайда болуда: жылжымайтын мүлік салығы, ипотекалық жүйе, міндетті сақтандырудың әртүрлі нышандары және тағы басқа. Осының бәрі ... ... ... жаңа ... көшу ... алға ... оның ... байқалған экономикалық өсу жағдайында елдің осындай әлеуметтік ең төменгі деңгейді есептеуге көшуі үшін ресурстық ... ... ... қорғау жүйесінде ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдану барысында халықты әлеуметтік қорғаудың төмендегі негізгі маңызды ... ... ... ... ...
* бұл ... ... ету сапасын арттыру арқылы жұмыс берушінің
әлеуметтік қамтамасыз ету бюджетінің кірісті бөлігін қамтитын жарналарды толық және ... ... ... ету, өз ... оған ... ... төлеу бөлігінде заңды жұмыс берушілердің сақтауы туралы ... ... ... ... бекітуді және қамтамасыз етуді, осы мәселе бойынша жиналған ақпаратты талдау негізінде әкімшілік етудің ... және ... ... ... ... ... органдармен тұрақты ақпараттық өзара әрекеттестіктің арқасында қол ...
* ... ... ... сақтандыру, медициналық
сақтандыру, жұмыс берушінің өндірістегі жазатайым оқиғаға жауапкершілігін сақтандыру сияқты халықты әлеуметтік ... ... ... ... және ... халықпен, сақтандырушылармен, қаржы жүйесімен және билік пен басқару органдарымен өзара әрекеттестіктің бірегейлендірілген рәсімін қолданатын біртұтас жүйеге біріктіру; аталған өзара әрекеттестікті іске ... үшін ашық ... ... ... пайдалану;
* халыққа тәулік бойғы режимде халықты әлеуметтік қорғау органдары
қызметінің құқықтық және ұйымдастырушылық мәселелері бойынша ақпараттық қызмет ... ... ету;
* ... ... ... пен ... ... сақтаумен
әлеуметтік қамсыздандырудың және әлеуметтік қорғаудың барлық бағыттары бойынша олардың құқықтарын жеке есепке алу жөнінде ақпараттарды алуға рұқсат беру.
Қазақстан ... ... ... ... және қорғауға ерекше көңіл бөледі. Мүгедектерді әлеуметтік қорғау саласындағы мемлекеттік ... ... ... ... бірдей Қазақстан Республикасының Конституциясында, заңда, жалпыға ортақ принциптерінде және халықаралық құқық ... ... ... ... ... ... да ... мен бостандықтарын іске асырудағы мүмкіндіктерді қамтамасыз ету болып табылады.
Мүгедектерді әлеуметтік қорғау элементтерінің бірі организмінің, өзіне-өзі ... ... ... бұзылған немесе жоғалтқан функцияларын қалпына келтіруге немесе орнын толтыруға бағытталған медициналық, психологиялық, педагогикалық, әлеуметтік-экономикалық, кәсіби қызметтің әр түрлері, ... ... ... өмір ... мүмкіндік беретін және олардың құқықтары мен ықтимал мүмкіндіктерін іске асыруды қамтамасыз ететін іс-шаралар кешенінен тұратын оңалту болып табылады.
Мүгедек ... ... ... ... ... әр ... ... айтарлықтай көлемінің болуымен сипатталады. Осы уақытқа дейін осы ақпараттың басым бөлігі қағаз тасымалдаушыда жинақталған және ... бұл көп ... ... ... ... тіркеу, куәландыру және оңалту процестеріне көп шығын жұмсау қажет болды.
Алға қойылған міндеттерді шешу үшін (МОДҚ) ... ... ... Бұл жүйе автоматтандырылған режимде:
o мүгедектердің есебін жүйелеуді;
o оңалту іс-шараларының автоматтандырылған есебін;
o ... ... ...
o мүгедектерді қазіргі заманға лайық медициналық, әлеуметтік және ... ...
o ... ... ... көрсететін барлық ұйымдарды ақпараттық қамсыздандыруды;
o мемлекеттік ведомстволардың мүгедектікті есепке алу және халыққа әлеуметтік қолдау көрсету мәселелері бойынша тиімді ... ... ... ...
o мүгедектерге әлеуметтік қолдау көрсетудің барлық кезеңі бойынша ақпаратты жинақтауды;
* қамтамасыз ... ... ... жүйе ... ...
Дамытудың кейінгі кезеңдерінде Қазақстан Республикасының ұлттық ақпараттық инфрақұрылымы шегінде ... ... ... ... ... бойынша халықты есепке алудың бірыңғай мемлекеттік ақпараттық жүйесін ... көшу ... ... ... АЖ ... ... негізінде бұдан әрі Мүгедектерге арналған жұмыс орнының банкін құруға болады.
Ақпараттық жүйені дамыту шегінде жүйеге қатысушылар мен пайдаланушыларға Интернет ... ... ... алу ... беретін Web-портал әзірленіп жатыр30.
Қазақстанның өркендеуінің, гүлденуі мен қауіпсіздігінің ... ... ... ... ... ... 2020 жылға дейінгі стратегиялық даму жоспары бес түйінді бағыттан тұрады:
1) дағдарыстан кейінгі ... ... ... мен ... ... ... ... есебінен экономиканың тұрақты өсуін қамтамасыз ету;
3) болашаққа салынған ... - ... ... ... қол ... қазақстандықтардың өркендеуі мен әлеуметтік әл-ауқаты үшін адами капиталдың бәсекеге қабілеттілігін арттыру;
4) халықты сапалы әлеуметтік және тұрғын үй-коммуналдық қызметтермен қамтамасыз ету;
5) ұлтаралық келісімді, ... ... ... ... қамтамасыз ету.
Осы стратегиялық даму жоспарының төртінші түйінді даму бағытына тоқталатын болсақ,мемлекет азаматтардың мұқтаж санаттары үшін ... ... ... ... ... ... ... қатар тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық қызметінің - электр энергиясы, жылыту, сумен ... ету, су бөлу ... ... қамтамасыз етудің қол жетімділігі мен сапасын арттыруды қамтамасыз етеді.
Әлеуметтік және тұрғын үй-коммуналдық қызметтерді көрсету мемлекеттік басқарудың әр түрлі деңгейлерінде мемлекеттік ... ... ... ... және ... ... ... сәйкес көрсетілуі үшін жауаптылықты жоғарылатуды қажет етеді.
Аймақтың жалпы әлеуметтік-экономикалық дамуына мультипликативтік әсер ететін бәсекелестікті арттырудың бес басымды бағыттары белгіленген:
1. Өмір сүру ... ... ... ... мен адам ... тез ... Бұл ... беру, денсаулық сақтау, жоғары білікті мамандардың жетіспеу мәселелерін шешу, өмір сүру ... ... ... жетуге мүмкіндік береді.
2. Ауылшаруашылық кешенінің дамуы, яғни ет-сүт өнімдері мен бидай өндірісінің деңгейі жоғарылату нәтижесінде облыстың экспорт ... ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымын дамыту.
4. Аграрлық потенциалды іске асырудың негізі болатын инновациялық қызметті дамыту.
5. Мемлекеттік басқару жүйесінің ... ... ... іске ... 2015 жылға қарай Қазақстанның өмір сүру деңгейі жоғары 5 аймақтар қатарына кіруіне және Орталық Азия ... ... ... ... негізгісі ретінде қалыптасуға мүмкіндік береді.
Әртүрлі деңгейлі табысы бар халықтың қажеттіліктерін кешенді қанағаттандыруға бағытталған ... үй ... іске ... ретінде тұрғын үй құрлысын дамыту проблемаларын кешенді шешу, тұрғын үй қорының сақталуы мен тиімді пайдалануының және іске ... ... ... заманғы және тиімді тұрғын үй комуналдық сала құру. Шешу жолдарын ретінде, пысықталған тәжірбиені ескере отырып, Қазақстан Республикасында ... үй ... ... ... ... және ... үй саласында қолданыстағы нормативтік құқықтық актілерге қажетті түзетулер енгізілетін болады.
Жер учаскелерін беру және инженерлік-комуникациялық желілерді ... ... ... бағытталған жеке тұрғын үй құрлысының секторын қолдау және дамытуды ынталандыру жөніндегі жұмыс жалғасады. Жеке капиталды тарту тетіктерін қоса алғанда, жалға ... ... үй ... ... жағдайын жасау және жалға беру үйлерінің құрлысын ұйымдастыру жөніндегі шаралар кешені әзірленетін болады.
Төлем қабілетінің сұранысын ынталандыру мақсатында ипотекалық ... беру және ... үй ... ... ... ... болады. Тұрғын үй құрлысының жинақтары туралы заңнамаға өзгерістер мен толықтырулар енгізу жоспарланып отыр, бұл осы жүйе арқылы тұрғын үйді ... алу ... ... ... ... ... етудің көп сатылы жүйесі барынша жетілдіріледі және осы заманғы стандарттарға және Қазақстандағы өмір сүру деңгейіне ... ... ... төлемдерді көтеру, ортақ зейнетақы және жинақтаушы зейнетақы жүйесінен төленетін зейнетақы төлемдерінің деңгейін сатылы түрде көтеру, халықты әлеуметтік сақтандыру жүйесімен қамтамасыз ету егде ... ... ... ... ... адамдар, және өзге де әлеуметтік қатерлерге ұшыраған азаматтар үшін лайықты тұрмыс жағдайын ... ... ... ... және ... әлжуаз санаттарын қолдау жүйесінің одан әрі дамуы қоғамдық тәуекелді төмендетуге және кедейлікті белсенді еңсеру мүмкіндігін кеңейтуге бағытталатын ... ... ... ... жұмыспен қамтылуды ынталандыруға, еңбекке қабілетті халықтың жұмыспен қамтылуының жалпы деңгейін арттыруға және жұмыссыздықты ... ... ... кешені іске асырылатын болады31.
Қоғамдық қызмет көрсету саласының кеңеюіне елеулі мән ... ... ... ... ... мен ... ... қызмет көрсету саласының сапасын арттыру, бәсекелес ортаны дамыту және азаматтық қоғамның мүмкіндігін ... ... ... ... өмір сүру деңгейін көтеруге мүмкіндік береді [34].
Қорытынды
Әлеуметтік саясаттың теориялық негіздерін, әлеуметтік мемлекеттің қалыптасуы ... оның ... ... ... тәжірибеде әлеуметтік саясат үлгілерін ұлттық қауіпсіздік тұрғысынан салыстырмалы зерттеу саясаттану ғылымында маңызды әрі ... ... ... ... ... ішкі саясатының басты бағыттарының бірі болып табылады, бұл ... ... ... ... ... ... өзінің қызметін және қоғамдық жүйенің орнықтылығын ұлғаймалы ұдайы өндіруге арналған алғышарт жасайтын ішкі саясатының басты бағыттарының бірі. Әлеуметтік саясаттың аса ... ... ... ... ... ... бір ... жету болып табылады.
Әлеуметтік саясатты және кедейшілікке қарсы күресті жүзеге асыру үшін мынадай мемлекеттік реттеу әдістері қолданылады:
- құқықтық реттеу - бұл ... ... ... ... актілер мен нормативтік құжаттардағы міндеттердің орындалуы;
- қаржы-несиелік ... - ... ... ... құралдары, яғни әлеуметтік саланы қаржыландыру үшін мемлекеттік бюджетте арнайы баптың қаралуы. Сондай-ақ ... тыс ... ... құру ... ... сақтандыру, міндетті медициналық сақтандыру т.б.)
- жекешелендіру - әлеуметтік саладағы кәсіпорындарды жеке меншікке беру шектелген, өйткені мұндай ... ... ... жағдайда мемлекет өтейді.
Әлеуметтік мемлекетті қалыптастыру үшін қазіргі кезеңде адам ресурстарының дамуына жауапкершілікпен қарайтын әлеуетті мемлекет ... ... және ... ... ... бақылай алатын, ұлттық байлықтың қоғам мүшелері арасында әділетті бөлінуін қадағалайтын азаматтық дамыған институттарының толыққанды дамуы шарт. Қазақстан сияқты тәуелсіздікке жаңа қол ... ... үшін ... ... жаңа ... қалыптастыру барысындағы аса күрделі проблема - мемлекет пен жеке ... ... ... ... ... етіп бөлу және сол ... бірін-бірі толықтырып тұратындай мүдделелер үйлестігін қамтамасыз ету. Нарықтық қатынасты енді нығайтып жатқан елдердің ... ... ... негізінен мемлекеттің қамқорлық қызметін біртіндеп төмендетіп, керісінше жеке адамдар мен ... ... ... ... ... ... жауапкершілігін арттыруға көңіл бөлуі заманның шынайы экономикалық талабы. Ал Қазақстан жағдайында тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында тек экономика ғана ... ... сала да ... ... бойынша реттеледі деген түсінік орнаған. Алайда, өмір шындығы, қалың әлеуметтің мүдделерін, ... ... ... ... ... ... болмайтынын көрсетіп берді.
Экономикалық және демографиялық жағдайлардың өзгеруіне байланысты көптеген елдердің әлеуметтік ... ... ... ... ... сипаттарына ие болуда. Осылайша сипатталған қазіргі тәсілдерді ескерсек, Қазақстанда зейнетақылар мен мемлекеттік жәрдемақылар жүйесін; әлеуметтік сақтандыру; әлеуметтік ... пен ... ... ... ... қамтитын әлеуметтік қамсыздандыру жүйесі кезең-кезеңмен қалыптасты.
Өзінің сипаты ... ... үлгі өз ... әр ... ... үлгілердің нұсқаларын жинаған және негізінен нарықтық экономикаға сай ... ... ... ... ... ... ... және оған ерекше назар аударуы оны скандинавиялық үлгіге жақындатады; сақтандырудың бар болуы және әлеуметтік қамсыздандыру үшін жауапкершіліктің ... ... ... ... мен жұмыскерлер арасында бөлінуі либералдық үлгіге сай келеді.
Өмір сүрудің күллі кезеңінде медициналық, білім беру және ... ... ... кешенді тәсілін қамтамасыз ету алда тұр. Кепілді әлеуметтік ... ... ... мен ... ... ... қызметтерді көрсетудің нарықтық қағидаттарын,мемлекеттік жекеше серіктестікті еңгізу негізінде қол жеткізілмек.
Адамзаттық өркениеттің даму тарихы көрсетіп отырғанындай, өскелең ұрпаққа ... беру ісі ... да ең ... ... ... қала береді. Білім беру жүйесін дамыту деңгейі жоғары болған сайын мемлекеттің экономикалық-саяси мәртебесі де жоғары ... Бұл - ... ... Алайда, тез ауысып отыратын экономикалық жағдай қалыптасқан білім беру жүйесінің ұзақ мерзімді дамуына кепілдік бере алмайды.
Қазақстанға білім ... ... ... білім беруге салынатын инвестицияны айтарлықтай және тұрақты ... оның ... ... ... жаңа ... ... ... 2020 жылға қарай Қазақстан - білімді мемлекет, ақылмен құрылған экономика және біліктілігі жоғары жұмыс күші. Білім берудің дамуы ... ... ... ... ... ... болуы тиіс.
Білім беру саласындағы Қазақстан Республикасының мемлекеттік саясатын іске асырудың ұйымдастырушылық негізі-қазақстандық білімді жаңғыртудың жалғастырылуын ... ... ... ... білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы болуы тиіс.
Жұмыспен қамту ... ... ... даму ... сай ... ... жүргізу. Жұмыс орындарын сақтау және және жаңа жұмыс орындарын құру, еңбек нарығының қажеттіліктеріне сай жұмыссыздарды ... ... және ... ... ... ... еңбек қатынастарын одан әрі заңдастыру, еңбек қауіпсіздігін ... ... ... ... даму ... барабар ден қоя алатын жоғары білікті кәсіби ... ... ... ... қорғау- қазақстандықтардың соңғы жылдардағы тұрмыс деңгейі экономикалық өсудің оң әсерін көрсетеді.
Зейнетақымен ... ету ... ең ... және ... зейнетақы мөлшерлерінің өскені байқалады. Зейнеткерлердің еңбек үлесіне қарай зейнетақыларды саралап арттыру аяқталды. 2003 ... 1 ... ... ... ... бір миллионнан астам зейнеткерлерге қатысты болды.
Жинақтаушы зейнетақы жүйесі дамуда. Міндетті зейнетақы ... ... ... ... ... мен ... жөнінде шаралар қабылдануда. Зейнеткерлер туралы деректердің орталықтандырылған банкі құрылды және зейнеткерлік істердің электронды мұрағатын құру ... ... ... ... ... ... қазіргі жағдайларында әрбір адамның денсаулығы халық денсаулығының құрамдас бөлігі ретінде, оның тіршілігінің толыққанды бағасын ғана емес, сонымен ... оның ... ... ... ... ... ... Халық денсаулығы жағдайының деңгейі өз кезегінде, елдің әлеуметтік-экономикалық, мәдени және индустриялық даму ... ... ... ... заманғы жағдайына және Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау жүйесіне жүргізілген талдау негізінде Қазақстан Республикасының денсаулық ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бағдарламасының стратегиялық басым бағыттары және іске асыру тетіктері анықталды.
Қорыта келе, ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік әлеуметтік саясат пен әлеуметтік салаларын мемлекеттік реттеу әдістерінің теориялық негіздерін анықтау және олардың ... ... ... ... ... ... Қазақстанның әлеуметтік мемлекет ретінде қалыптасу ерекшеліктері мен дамуына талдау жасалды;
* Дамыған мемлекеттердің әлеуметтік ... ... ... ... мен ... ... арқылы оның Қазақстан үшін маңызы мен тиімді үлгілерін ... ... ... ... ... саясатының түбегейлі бағыттары мен принциптері Алматы ауданы әкімдігі аппаратының мысалында талданды;
* Алматы ауданы әкімдігі аппараты бойынша жылдан-жылға ... ... ... ... көбейеді. Оның шешімін табу үшін тұрғындардың өмір сапасын, яғни денсаулық сақтау мен білім беру жүйесін арттыру қажет. Экономикалық-математикалық үлгі ... ... ... ... ... ... қамтуды дамыту жағдайының болашағы үлкен қызығушылық танытуда, соған байланысты трендтің экстраполяциясы негізінде болжау ... ... Бұл үшін ... ... уақытша қатар мәндері қолданылды. Әдіс өткен, нақты және болашақтағы көрсеткіштерді оқып үйрену заңдылығымен негізделген. ... ... ... сол ... ... талдау функциялары түрінде келтіріледі, қазіргі саяси жаңару кезеңіндегі әлеуметтік мәселелердің шешілу деңгейі анықталып, олардың шешу жолдары мен бағыттарын қарастырылды;
* ... ... ... ... ... ... және ... әлеуметтік саясаттың тиімділігін одан әрі арттыру үшін ұсыныстар жасалды.
Әлеуметтік қорғау ... ... ... ... ... ... халықтың барлығы жұмысқа белсенді емес және оның үстіне табиғи жұмыссыздық ... ... тағы ... ... жағдайлар бар. Сондықтан халықтың әлеуметтік көмекті қажет ететін ең осал ... ... ... көмек пен қолдау қажет. Сол әлеуметтік көмек (жұмыссыздық бойынша жәрдемақылар, атаулы әлеуметтік көмек, әлеуметттік жәрдемақылар) ... ... ... ... ... көп балалы отбасыларға, жалғызілікті қарт адамдарға, мүгедектерге, босқындар мен шарасыз қоныс аударғандарға, оралмандарға, ... ... ... ... ... әлеуметтік қауіп төңген жағдайда, табиғи апатқа ұшырағандарға.
Олардың тұрмыс деңгейі тым құлдырап (азып), әлеуметтік сфера құрлымдары шиеленісіп кетпеу үшін ... ала ... ... ... ұлғайту және тағайындау арқылы мемлекет кедейшіліктің өсу деңгейін ... және ... ... алады.
Еңбек ету қабілетінен айырылған, асыраушысынан айырылған және жұмыстан айырылған жағдайда туындайтын әлеуметтік сақтандыру ... ... ... ... ... үшін заңнамалық база дайындалды.
Дегенмен, қазіргі орын алып ... ... бір ... ... ... төмендігі, әлеуметтік төлемдер мен жалақы мөлшердегі алшақтық проблемалары таяу жылдары шешуді талап ... ... ... әлеуметтік саясатты жүзеге асыруы барысында әлеуметтік әділеттілік принциптерін қолдана отырып, азаматтардың лайықты өмір сүру ... ... ... ... ... асыруы және барлық әлеуметтік топтардың өмірлік қажеттіліктерін қанағаттандыруы қажет. ... ... ... жағдай қалыптасқанда ғана мемлекет өз азаматтарының жақсы тұрмыс жағдайын қамтамасыз етуге, халықтың әлсіз топтарына ... ... ... қоғам өмірінде әлеуметтік ақиқаттың орнауына бағытталған саясат жүргізе алады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
* Қазақстан Республикасының Конституциясы - Алматы: Жеті ... 2005. -136 ... ... ... ... ... общ. ред.Н.А. Волгина. - Москва. - Академический Проект; Трикста, 2005. - 532-б, ... ... Л.Ю. ... ... ... ... әлемдік тәжірибе тұрғысында. - Алматы. - Дайк-Пресс. - 2009. - ... ... ... общ. ред. Н.А. ... - ... , 2004 г. - 736-б.
* А.И. Стребков Социальная политика государства: понятный фрагмент Homo philosophans. ... к ... ... К.А. Сергеева. Серия , выпуск 12. СПб.: Санкт-Петербургское филосовское общество, 2002. - 264-б.
* М.Б. Төреғожина //Экономика, ... 2008 - ... ... Р. ... ... мәні мен ... //Ақиқат.- 2004. №5. - 40,41-б.
* Стратегия преодоления кризиса. Интервью Президента РК ... ... ... телеканалов страны //Опубликовано: 17.10.2008 Источник: Казинформ.
* Назарбаев Н.Ә. : Барлық ... өсіп ... ... және әл ... ... Ел ... ... халқына Жолдауы. - Алматы: Білім, 1998.- 240 б.
* Қазақстан Республикасының - 2001 жыл, 17 ... ... ... . - 1999 жыл, 15 сәуір.
* Исахова П.Б. Халықты әлеуметтік ... ... ... - ... тиімділігі және оны реформалау бағыттары//Аль-Пари.-2006.- №1. 179 - 182-б.
* Н.Ә.Назарбаев Президенттің Қазақстан халқына Жолдауы.- ... 2012 жыл 28 ... ... - ... ... Статистика агенттігінің ресми сайты.
* Қазақстан Республиксының Заңы., Алматы: Юрист, 2007, 36-б.
* Алимбаев А.А., Алпысбаев С.Н., Ниязбекова Р.К. и др. ... ... ... ... экономики в Казахстане (региональный аспект). - Караганда: ПК Алем. - 2001 ... ... ... ... бюллетені, 2011 ж.
* Поташник Марк. Управление качеством образования. Вопросы и ... // ... ... - 2001. - № 9. - ... ... Республикасында білім беруді дамытудың 2005 - 2010 ... ... ... бағдарламасы
* Антропов В. Модели социальной защиты в странах ЕС//Мировая экономика и международные отношения. - 2005 год. - №11. - ... ... С. ... ... и ... рост в условиях постиндустриализации // Вопросы экономики. - 2004. - № 5. - ... ... Е., ... Е. ... ... воспроизводства основных фондов высших учебных заведений: опыт развитых стран // Российский ... ... - 2008. - №2. - ... ... ... Президентінің атты Н.Ә. Назарбаевтың 2010 жылғы халыққа жолдауы. // Егемен Қазақстан 2010 жыл, 4 ақпан
* Алматы ауданы ... ... ... беру ... алынған ақпарат, 2010 ж.
* Алматы ауданы әкімдігі аппаратының Мәдениет және ... ... ... ... ... 2010 ж.
* Алматы ауданы әкімдігі аппаратының Әлеуметтік сала бөлімінен алынған ақпарат, 2010 ж.
* ... ... ... ... туберкулезге қарсы диспансерінен алыңған мәліметтер, 2010 ж.
* Алматы ауданы әкімдігі аппаратының 2011 жыл қорытындысы бойынша есебі
* Қазақстан Республикасында 2011-2020 жылдарға ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау саласын дамытудың 2011 - 2015 ... ... ... ... ҚР ... 2010-2014 жылдарға арналған стратегиялық жоспары. // Егемен Қазақстан. 27 ақпан 2010.
* Қазақстан Республикасының 2020 ... ... ... даму ... ҚР ... ... атты ... халқына жолдауы
* Исаева М., Кенжегузин М. Концептуальные основы региональной политики РК//Азия-Экономики и жизнь.-№21.
* ... А. ... ... и безработицы в Росии: проблемы регулирования.-Вопросы экономики,1996.-№1
* Жалимбетова Р., Исингалина А. Современное состояние национальных рынков ... в ... ... ... ... б.
* Казахстан в цифрах. 2011 г. Агенство РК по статистике.
* Мамыров Н.К, Ихданов Ж. Государственное регулирование экономики в ... ... ... ... проблемы.-Алматы: Экономика, 1998.
* Сураганова С.К.Рынок труда и занятость. - ... ... ... ... М.К ... на ... ... Сев.Казахстана и критерий ее оценки. Сб. - Алматы: Ғылым, 1997.
* Естественное движение населения РК на 2009 г. ... РК по ... ... ... ... РК за 2010 ... РК по статистике.
* Мельдаханова М.К. Занятость населения и экономический рост: методология, стратегия и механизм регулирования. - Алматы, 1999.
* ... ... ... в Казахстане. Статсборник. - Астана, 2011.

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 101 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кедейшілік және оның белгілері. Қазақстандағы кедейшіліктің ерекшеліктері30 бет
Кәсіпорында еңбекақы жүйесі35 бет
Тұтынуға шекті және орташа бейімділіктің теориялық аспектілері. Қазіргі кедейшілік жағдайы мен тұтыну бюджетін мемлекеттік реттелуін талдау29 бет
Қазақстан Республикасы тұрғындарының жұмыспен қамту деңгейін және әлеуметтік жағдайын талдау64 бет
Қазақстан Республикасында кедейшілік деңгейін төмендетудің жолдары39 бет
Қазақстандағы әлеуметтік-экономикалық мәселелерді мемлекеттік реттеу жолдары79 бет
Қазақтандағы халықты әлеуметтік қорғау3 бет
Үй шаруашылықтарының табыстары және олардың құрамы34 бет
Әлеуметтік саясат11 бет
Кедейлік ұғымы, онымен күрес тәжірибесі. Халықтың тұрмыс-деңгейін көтеру жолдары6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь