Аймақтардың әлеуметтік-экономикалық дамуын мемлекеттік басқару

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
6
1 АЙМАҚТАРДЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК.ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Аймақтық саясаттың мәні мен міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.2 Аймақтағыхалықтыәлеуметтікқорғаудыбасқару ... ... ... ... ... ... ... .. 18
1.3 Аймақтардың әлеуметтік.экономикалық дамуын мемлекеттік басқарудың шетелдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

23
2 ҚАЗАҚСТАН РЕПУБЛИКАСЫНДАҒЫ . ДАҒЫ АЙМАҚТАРДЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК.ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУЫН МЕМЛЕКЕТТІК БАСҚАРУДЫ ТАЛДАУ (АҚМОЛА ОБЛЫСЫ, ЕСІЛ ҚАЛАСЫ ӘКІМШІЛІГІМЫСАЛЫНДА)

2.1 Қазақстан Республикасындағы еркін экономикалық аймақтардың дамуының қазіргі жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
28
2.2Аймақтардың әлеуметтік.экономикалық дамуын мемлекеттік реттеу ... 36
2.3 Ақмола облысы, Есіл қаласыәкімшілігі туралы жалпы статистикалық мәліметтер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

50
3 ҚАЗАҚСТАН РЕПУБЛИКАСЫНДАҒЫ . ДАҒЫ АЙМАҚТАРДЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК.ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУЫН МЕМЛЕКЕТТІК БАСҚАРУДЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ

3.1 Аймақтық дамуда индустриялық . инновациялық даму бағдарламасының жүзеге асырылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
60
3.2 Аймақтардың әлеуметтік . экономикалық жағдайларын теңестіру және жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

63
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
69
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 74
Диплом жұмысының өзектілігі.Қазақстан Републикасының Президенті Н.А.Назарбаев өзінің Қазақстан халқына арнаған 2012 жылғы «Әлеуметтік-экономикалық дамуды жаңғырту – Қазақстанның басты бағыты» атты Жолдауында ел экономикасының басымды бағыттарының бірі ретінде аймақтардың әлеуметтік-экономикалық дамуын ерекше атап өткен болатын. Сонымен бірге ел Президенті Н. Назарбаевтың «Қазақстан-2030» ұзақ мерзімді бағдарламасына және он жылдық стратегиялық жоспарға сәйкес Қазақстан ілгері дамып келеді, көзделген шаралардың бәрі рет-ретімен жүзеге асырылуда. Экономика қарышты дамып, тұрақтылық орнауда. Қай салада болмасын рыноктық қатынастардың алғы шарттары қалыптастырып, оның даму жолы айқындалуда.
Экономиканы басқаруды жетілдірудің маңызды бағыттарының бірі сыртқы экономикалық іс-әрекеттер, соның ішінде еркін экономикалық аймақтарды басқару жүйесін жасау және дамыту. Қазіргі уақытта Қазақстанда бес арнайы экономикалық аймақ жұмыс жасайды. Бірақ олардың экономикалық тиімділігі толық ғылыми сараптамадан өтті деп айтуға болмайды. Бұл құбылыс осы аймақтарды жасауда жеткілікті дәлелдер қаралмауына, оларды қалыптастыру концепциясының әлі де анық болмауына байланысты. Онда еркін экономикалық аймақтың келешек дамуын анықтайтын маңызды жағдайлар бағаланбаған. Олар: экономикалық-географиялық жағдайының тиімділігі, аймақта керекті өндіріс инфрақұрылымының қалыптасуы және шын мәнінде кедендік, салықтық және валюталық жеңілдіктер тәртібін іске асыруды қамтамасыз ететін еркін экономикалық аймақты басқарудың икемді механизмін жасау болып табылады.
Алғашқы еркін экономикалық аймақтар тиісті талдаусыз пайда болған және олар экономикалық тиімсіз болды. Арнайы экономикалық аймақтарға үлкен аумақтар берілген, бірақ оларды басқару механизмі толық ойластырылмаған және жауапкершілік орталықтары анықталмаған. Арнайы экономикалық аймақтардың қызмет етуінің жалпы мәселелерінің шешілмеуі табыстылығына қарамай 1996 жылы жабылған. 2002 жылдан бастап жаңа аймақтар пайда болды, бірақ көп мәселелер шешілмеген, ал оңды нәтижелер жағдайларға байланысты.
Қазақстанда еркін экономикалық аймақтардың іс-әрекетін, оларды басқару әдістерін және нысандарын, нормативтік-құқықтық қамтамасыз етуін талдау еркін экономикалық аймақтарды басқару механизмдері, оның теориялық және әдістемелік негіздері жеткілікті ғылыми дәлелденбеген.
Еркін экономикалық аймақтарда көлік транспорты арқылы жүктерді тасымалдау нарығын жетілдіру мәселелерін шешу әдістері механизмін жеткілікті деңгейде басқару жүйесіне сәйкес жасалған ішінара зерттеулер бар.Еркін экономикалық аймақ теңіз портының кеңінен дамуы және аймақтың барлық экономикалық көрсеткіштерін көтеру, бірқатар маңызды инфрақұрылымдық жобаларды іске асыруды керек етеді. Жаңа теориялық және тәжірибелік қорытындыларды жасау, жүк тасымалдау жүйесін жақсартуды дәлелдеу зерттеудің өзектілігін, диплом жұмысының мақсатын және міндетін анықтады.
Қазақстан Республикасында әлеуметтік-экономикалық даму көбінесе инвестициялық саясатқа тәуелді. Оның тиімділігі қоғам ілгерішілдігін айқындайды. Инвестициялық қызмет табыстылығы баламаны таңдауға байланысты: не болмаса болашаққа әлеуметтік ғылыми-технологиялық сілкініске бағытталған, не болмаса елдің болашағы жоқ шикізат бағыты. Сілкініске инвестициялық үдерістер стратегиясы мен оларды іске асыру әдіс-темесін, тетіктері мен заңдық-құқықтық негізін, сондай-ақ ұйымдық құрылымын біріктіретін инвестициялық үдерістерді әдістемелік қамтамасыз етудің институционалдық жүйесін қалыптастыруға ықпал етеді.
1 Назарбаев Н. Қазақстан халқына арнаған 2012 жылғы «Әлеуметтік-экономикалық дамуды жаңғырту – Қазақстанның басты бағыты» атты Жолдауы
2 Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев «Қазақстан - 2030» стратегиясы
3 Смағұлова Г.С. Аймақтық экономиканы басқару мәселелері//Алматы, 2007
4 Төреғожина М.Б. Экономиканы мемелкеттік реттеу//Алматы-2008
5 Кенжеболатова Б. Экономиканы мемелкеттік реттеу//Алматы-2008
6 Аймақтық экономика//Алматы – 2008
7 Ихданов Ж.О. Экономиканы мемлекеттік реттеудің өзекті мәселелері//Алматы – 2001
8 Бердалиев К.Б «Қазақстан экономикасын басқару негіздері», Алматы, 2006
9 Бейсенова М., Садықбекова А. «Кәсіпорын экономикасы», Алматы – 2002.
10 Аймақтың әлеуметтік–экономикалық дамуының проблемалары мен алғы шарттары. Халықаралық ғылыми-теориялық конференциясы, тезистері. -Түркістан-Қазақстан. Қ.А.Ясауи аындағы ХҚТУ. -2005. Б. 47-49 (бірлескен авторлықпен).
11 Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуын басқару. Международная научная конференция. Западно-Казахстанский университет им. Жангир хана. –Орал. 2008. Б. 26-27 (бірлескен авторлықпен).
12 Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуына индустриалды-инновациялық қызметтің әсері //Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ хабаршысы -Түркістан. -№2. -2005. Б.134 -137.
13 Нарықтық қатынас жағдайында аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуының орны мен ролі //Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ хабаршысы Түркістан. -№6. -2005. Б. 159-163.
14 Өнеркәсіп – ел экономикасының жетекші саласы // Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ хабаршысы. Түркістан. 2009. №1. Б. 350-354.
15 Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуын мемлекеттік реттеу жүйесі. // Ізденіс.-Алматы: – 2009. №2.
16 Алпысбаев С.Н. Региональный рынок: закономерности формирования и развития. – Алматы, Ғылым, 1997. – 243 с.
17 Алимбаева А.А., Утешев С.Б., Ахметов С.Н., Таубаев А.А. Региональная социально-экономическая система. – Караганда: Санат, 2002, Том 2. – 409 с.
18 Саткалиев М.А. Сущность и содержание финансовых ресурсов региона.//Экономические реформы: Особенности переходного периода./Сб. Научных трудов под ред. Мамыров М.К. – Алматы: Экономика, 1999. – 70-76
19 Некоторые проблемы и особенности социально-экономического развития региона. Халықаралық конференцияның еңбектері, 3-бөлім, Қаз ҰТУ. –Алматы.- 2001. Б.205-209.
20 Кәсіпкерлікті қолдау – елдегі әлеуметтік мәселелерді шешудің негізгі жолы. Халықаралық ғылыми-теориялық конференция тезистері. -Түркістан-Қазақстан. Қ.А.Ясауи аындағы ХҚТУ. -2001. Б.202-206 (бірлескен авторлықпен).
21 Аймақтың әлеуметтік–экономикалық дамуының проблемалары мен алғы шарттары. Халықаралық ғылыми-теориялық конференциясы, тезистері. -Түркістан-Қазақстан. Қ.А.Ясауи аындағы ХҚТУ. -2001. Б. 47-49 (бірлескен авторлықпен).
22 Аймақтың әлеуметтік даму мәселелері мен жетістіктері «Орталық Азия елдерінің мемлекетаралық интеграциялық байланыстарын жаңарту» атты Орта Азия елдерінің ІІ Түркістан интеграциялық форумы. -2006. Б.341-343.
23 Аймақтың экономикалық қатынасын реформалаудың негізгі проблемалары. Управление региональной экономикой и подготовка специалистов: взгляд в ХХІ век. Материалы международной научно-практической конференции. -Шымкент. 2003. Б. 100-106 (бірлескен авторлықпен).
24 Аймақтың экономикалық саясатын қалыптастыру әдістемелік негіздер. // Қазақстан жоғары мектебі. Алматы: 2009. №3 (бірлескен авторлықпен).
25 Аймақтың инновациялық дамуының орны мен рөлі // Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ хабаршысы . -Түркістан: -2009. №3. Б. 376-380.
26 Аскарова М. Аймақтардың әлеуметтік-экономикалық дамуының ерекшеліктері
27 Беляев Ю.А. Финансы местного самоуправления //Финансы. - №11. -1997. - С. 18-20.
28 Бримбетова И.Ж. Социалъно-экономическая дифференциация регионов Казахстана и стратегические приоритеты ихразвития /Подред. Акад. О.С. Сабдена - Алматы: Институт экономики МОНРК, 2006. - С.З, 26.
29 «Ақтау теңіз портының экономикалық көрсеткiштерін талдау және болжау бағыттары». «Ізденіс», №3, 2009ж.
30 «Анализ эффективности развития деятельности СЭЗ «Морпорт Актау». «КазЭУ хабаршысы», №3 журналы, 2009, Алматы, 417 бет
31 Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуын басқару. Международная научная конференция. Западно-Казахстанский университет им. Жангир хана. –Орал. 2008. Б. 26-27 (бірлескен авторлықпен).
32 Әлеуметтік-экономикалық дамудағы бюджеттің ерекшелігі. Халықаралық ғылыми конференция. - Ақтөбе қаласы. 2009. - Б110-112 (бірлескен авторлықпен).
33 Социально-экономические проблемы развития Южно-Казахстанского региона. Региональная экономика: методология, опыт и проблемы. Выпуск 1. Научные труды преподавателей, аспирантов и соискателей экономического факультета. -Алматы-Туркестан. - Ғылым 1996. Б. 135-142 (бірлескен авторлықпен).
34 Методологические вопросы социально-экономического развития региона //Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ хабаршысы. Түркістан. -№2. -1998. Б.82-86 (бірлескен авторлықпен).
35 Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуына индустриалды-инновациялық қызметтің әсері //Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ хабаршысы -Түркістан. -№2. -2005. Б.134 -137.
36 Нарықтық қатынас жағдайында аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуының орны мен ролі //Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ хабаршысы Түркістан. -№6. -2005. Б. 159-163.
37 Нарықтық қатынас жағдайында Қазақстан аймақтарының әлеуметтік-экономикалық дамуындағы ерекшеліктері //Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ хабаршысы. Түркістан. -№1.-2006. Б. 217-219
38 Нарықтық қатынас жағдайында аймақтың әлеуметтік-экономикалық басымдықтары // Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ хабаршысы. Түркістан. №2. -2008. Б. 162-164 (бірлескен авторлықпен).
39 К вопросу регулирования социально-экономического развития региона. //Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ хабаршысы. Түркістан. -№2. -2008. Б. 97-100 (бірлескен авторлықпен).
40 Өнеркәсіп – ел экономикасының жетекші саласы // Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ хабаршысы. Түркістан. 2009. №1. Б. 350-354.
41 Индустриялық-инновациялық даму халықтың әлеуметтік-экономикалық деңгейін арттыру негізі. // Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ хабаршысы. Түркістан: -2009. №2. Б. 361-369.
42 Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуын мемлекеттік реттеу жүйесі. // Ізденіс.-Алматы: – 2009. №2.
43 Аймақтың экономикалық саясатын қалыптастыру әдістемелік негіздер. // Қазақстан жоғары мектебі. Алматы: 2009. №3 (бірлескен авторлықпен).
44 Аймақтың инновациялық дамуының орны мен рөлі // Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ хабаршысы . -Түркістан: -2009. №3. Б. 376-380
45 Мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық дамуының аспектілері // - Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ хабаршысы. Түркістан: -2009. №3. Б. 360-363.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Министрлігі 
Қазақ экономика, қаржы және ... ... ...
Жакупов А.С.
Аймақтардың әлеуметтік-экономикалық дамуын мемлекеттік басқару
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
050507 - мамандығы ... ... ... ... және ... ... ... экономика, қаржы және халықаралық
сауда университеті

Кафедра меңгерушісі _____________
______________Д.М. Турекулова
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы; Аймақтардың әлеуметтік-экономикалық дамуын мемлекеттік басқару
050507 - ... ... ... Қ. К
Ph.D.
. ... ... ... ... ... ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Аймақтық саясаттың мәні мен міндеттері.......................................
10
1.2 Аймақтағыхалықтыәлеуметтікқорғаудыбасқару..............................
18
1.3 Аймақтардың әлеуметтік-экономикалық дамуын мемлекеттік басқарудың шетелдік тәжірибесі......................................................
23
2 ҚАЗАҚСТАН ... - ДАҒЫ ... ... ... ... БАСҚАРУДЫ ТАЛДАУ (АҚМОЛА ОБЛЫСЫ, ЕСІЛ ҚАЛАСЫ ӘКІМШІЛІГІ МЫСАЛЫНДА)
2.1 Қазақстан Республикасындағы еркін экономикалық аймақтардың дамуының қазіргі жағдайы..............................................................
28
2.2 Аймақтардың әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... Есіл ... ... туралы жалпы статистикалық мәліметтер...............................................................
50
3 ҚАЗАҚСТАН РЕПУБЛИКАСЫНДАҒЫ - ДАҒЫ АЙМАҚТАРДЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУЫН ... ... ... ... ... ... индустриялық - инновациялық даму бағдарламасының жүзеге асырылуы.................................................
60
3.2 Аймақтардың әлеуметтік - ... ... ... және ... жолдары........................................................................
63
ҚОРЫТЫНДЫ.............................................................................
69
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.......................................
74
КІРІСПЕ
Диплом жұмысының өзектілігі. Қазақстан Републикасының ... ... ... ... ... арнаған 2012 жылғы атты Жолдауында ел экономикасының басымды бағыттарының бірі ретінде аймақтардың әлеуметтік-экономикалық дамуын ... атап ... ... [1]. ... ... ел ... Н. ... ұзақ мерзімді бағдарламасына және он жылдық стратегиялық жоспарға сәйкес Қазақстан ілгері дамып ... ... ... бәрі ... жүзеге асырылуда[2]. Экономика қарышты дамып, тұрақтылық орнауда. Қай салада болмасын рыноктық қатынастардың алғы шарттары қалыптастырып, оның даму жолы айқындалуда.
Экономиканы ... ... ... ... бірі ... экономикалық іс-әрекеттер, соның ішінде еркін экономикалық аймақтарды басқару жүйесін жасау және дамыту. ... ... ... бес ... ... аймақ жұмыс жасайды. Бірақ олардың экономикалық тиімділігі толық ғылыми сараптамадан өтті деп айтуға болмайды. Бұл құбылыс осы ... ... ... ... қаралмауына, оларды қалыптастыру концепциясының әлі де анық болмауына байланысты. Онда еркін экономикалық аймақтың келешек дамуын анықтайтын маңызды ... ... ... экономикалық-географиялық жағдайының тиімділігі, аймақта керекті өндіріс инфрақұрылымының қалыптасуы және шын мәнінде кедендік, салықтық және ... ... ... іске ... ... ететін еркін экономикалық аймақты басқарудың икемді механизмін жасау болып ... ... ... ... ... ... талдаусыз пайда болған және олар экономикалық тиімсіз болды. Арнайы экономикалық аймақтарға үлкен аумақтар берілген, бірақ оларды басқару механизмі толық ойластырылмаған және ... ... ... ... ... ... ... етуінің жалпы мәселелерінің шешілмеуі табыстылығына қарамай 1996 жылы жабылған. 2002 жылдан бастап жаңа аймақтар пайда болды, бірақ көп ... ... ал оңды ... ... ... ... ... экономикалық аймақтардың іс-әрекетін, оларды басқару әдістерін және нысандарын, нормативтік-құқықтық қамтамасыз етуін талдау еркін экономикалық аймақтарды басқару механизмдері, оның ... және ... ... ... ... ... ... аймақтарда көлік транспорты арқылы жүктерді тасымалдау нарығын жетілдіру мәселелерін шешу әдістері механизмін жеткілікті ... ... ... ... жасалған ішінара зерттеулер бар. Еркін экономикалық ... ... ... ... ... және аймақтың барлық экономикалық ... ... ... ... жобаларды іске асыруды керек етеді. Жаңа теориялық және тәжірибелік қорытындыларды жасау, жүк тасымалдау жүйесін жақсартуды дәлелдеу зерттеудің өзектілігін, диплом ... ... және ... ...
Қазақстан Республикасында әлеуметтік-экономикалық даму көбінесе инвестициялық саясатқа тәуелді. Оның тиімділігі қоғам ілгерішілдігін ... ... ... ... баламаны таңдауға байланысты: не болмаса болашаққа әлеуметтік ғылыми-технологиялық сілкініске бағытталған, не болмаса ... ... жоқ ... бағыты. Сілкініске инвестициялық үдерістер стратегиясы мен оларды іске асыру әдіс-темесін, тетіктері мен заңдық-құқықтық негізін, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етудің институционалдық жүйесін қалыптастыруға ықпал етеді.
Инвестициялық саясаттың маңызды бағыты - әлеуметтік-экономикалық тиімділіктің артуын беретін жоғары өнімді машиналар мен ... ... ... ... ... әлеуметтік және шаруашылық дамуды инвестициялау. Күрделі қаржы жұмсалымының нәтижелілігі экономикалық және ... ... ... ... ... ... арттыруға шарттасқан[3].
Қазақстанның әлеуметтік-бағытталған инвестициялық саясатын іске асыру үшін ... және ... ... ... ... 10-15 жыл шегінде көз жететін болжау шегінің негіздемесі мен жаңартпалық стратегия негізінде ұлттық экономика дамуының жетекші ... ... ... ... ... ... қажеттіліктеріне мәжбүр болып отырған жағдайда капиталды біріктіру нысаны ерікті бола түседі. Бұл ... ... мен ... ... ... ресурстарын өнеркәсіптілік пен мемлекетті біріктірудің өзге де ұйымдық нысандарын құру мен қолдау көрсету арқылы біршама ... іске ... ... ... ... атап ... каржы-өнеркәсіптік топтар өздерін өнеркәсіп және қаржы капиталының біршама жетілген ұйымы ретінде ... ... ... ... ... ... отандық және шетелдік бағалы қағаздар нарығында операцияларды инвестициялаудың тиімді тетіктерін қолдану ... ... ... үшін ... жағдайларды қалыптастыру болып табылады.
Инвестициялық белсенділікті күшейту мәселесі қаржы ағындарын қалыптастыру және пайдалануды оңтайландырумен тығыз байланысты. Бұл міндеттің бірнеше ұйымдық ... бар. ... ... ... ... концерндер, ассовдациялар, инвестициялық-қаржы компаниялары мен қорлар, қаржы одақтары, ... және ... ... ... үшін болашақты ұйымдық нысан қаржы-өнеркәсіптік топтарды құру болып табылады. Нақ осылар ... ... ... ... жандандыру мен олардың тиімділігін арттырудың елеулі резервтеріне ие. Басқа елдердің тәжірибесі ... ... ... ... атап ... ... топтар өнеркәсіпке инвестицияларды ынталандырудың тиімді нұсқаларының бірі болып табылады.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Экономикалық аймақтарды басқарудың ... ... ... ... еркін экономикалық аймақтарды басқару тәжірибесін жетілдіруге ықпал ететін мәселені қозғаған ғылыми-зерттеулер жүргізілген. Дегенмен, ... ... ... ... ... бір ... аясында ғана ғылыми жаңалықтар мен ғылыми ашылымдарды баяндайды. Мысалы, зерттеудің теориялық және әдістемелік негіздерін еркін экономикалық аймақтар бойынша ресейлік Б.Богуславский, ... ... ... ... ... және т.б., ... даму бойынша А.Барышева, К.Боулдин, Е.Мишин, Д.Уайтком және т.б. және қазақстандық ғалымдарының Е.М.Арын, К.Бабагулов, С.Б.Байзаков, А.Есентугелов, М.Б.Кенжегузин, А.И.Кошанов, С.С.Сатубалдин, ... ... ... ... ... ... және т.б. ... еңбектері құрайды.
Зерттеу пәні. ҚР - да аймақтардың әлеуметтік-экономикалық дамуындағы мемлекеттік басқаруды зерттеу.
Зерттеу объектісі. Ақмола облысы, Есіл ... ... ... дамуын мемлекеттік басқару мәселелері.
Зерттеу жұмысының мақсаты. Республикамызда соңғы жылдары аймақтық экономикаға, аймақтарды дамытуға, дәлірек ... ... ... аймақтың экономикалық өсуіне, әлеуметтік жағдайына, қаржы жағдайын тұрақтандыруға, халықтың әл-ауқатын көтеруге, отандық және шетелдік инвестицияларды тарту және оны тиімді пайдалануға, ... ауыл ... ... ... ... және орта ... дамыту сияқты мәселелерді шешуге айтарлықтай көңіл бөлініп, нақты іс-шаралар кешені жүзеге асырылуда. Сондықтан зерттеу жұмысының да тақырыбы аймақтық дамумен ... яғни оның ... ... және ... болғандықтан курс жұмысына мынадай мақсаттар қойылды:
аймақтық даму стратегиясын, яғни аймақтың экономикалық өсуіне ... ... және ... ... ... рөлі және ... қарастыру.
Диплом жұмысының мақсаттарына байланысты мынадай міндеттер туындады:
* аймақтық дамудың стратегиясын болжауды қарастыру;
* аймақтық дамуағы инвестиция ... ... және ... ... ... әлеуметтік саясатты зерттеу;
* Аймақтардың әлеуметтік-экономикалық дамуын мемлекеттік басқару мәселелерін талдау;
* Ақмола облысы, Есіл ... ... ... ... ... басқаруын талдау;
* Ақмола облысы, Есіл қаласы әкімшілігі Экономика және бюджеттік жоспарлау бөлімінің құрылымы және қызметін талдау;
* аймақтық даму ... ... ... ... ... ... аймақтардың қатарына бірқатар себептердің салдарынан экономикалық әлеуеті орташа республикалық көрсеткіштерден ... есе ... ал ... ... аз ... (диверсификация) құрылымымен, нашар дамыған инфракұрылымымен сипатталатын аймақтар жатады Мұндай аумақтар олардың өзіндік ... ... ... ... ... ... да экономикалық ғаламдану үрдісіне қадам басып отырған Қазақстан үшін шешілуі тиіс ... ... - ... үшін ... ... ... отырып, олардың дамуы үшін қажет жағдайларды қалыптастыру негізінде тиімді нәтижені ұлғайту.
Зерттеу жұмысының құрылымы. Дипломдық жұмыс кіріспеден, үш ... ... және ... ... ... ... ... ДАМУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
+ Аймақтық саясаттың мәні мен міндеттері
Нарықтық қатынастарының дамуы мен қалыптасуы ... ... ... ... ғылыми негізделуіне - аймақтық экономика маңызды роль атқарады. Аймақтық экономика - аймақтардағы өндіргіш күштердің орналасу факторларын және аймақтық дамуды зерттейтін ... ... ... ... ... ... ғылымның саласы ретінде аймақтық экономика елдің экономикалық жүйесінде және ... ... ... ... ... мен ... процестердің қалыптасуын анықтайтын экономикалық әлеуметтік факторлар мен жағдайларын жиынтығын зерттейді".
Аймақтық экономика өндіргіш ... ... ... ... ... ... Аймақтық өндіргіш күштердің орналасуы аймақтық экономиканың негізгі бөлігі ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты, бірақ оған қарағанда қолданбалы практикалық нәтижелерге бағытталған. Аймақтық экономика географиямен жақындығына қарамастан ... ... ... ... ... ... ... экономикалық теория мен макроэкономикалық болжаумен, салалық экономикамен, статистикамен тағы да басқа әлеуметтік - экономикалық ғылымдармен тығыз байланысты. Аймақтық экономика экономикалық ... ... ... әлеуметтік мәселелерді, демографияны, географияны, этнографияны тағы да басқа ... ... ... ... және ... даму аспектілерін зерттеу Ресейде ХІХ ғасырда, ал Қазақстанда ХХ ғасырдың аяғында ... ... дами ... ... аймақтық экономика "аймақтық ғылым" деп анықталады. Экономист ... ... ... ... ... ... ... шарттарын және өндірістік қатынастардың маңыздылығына бағытталған бір елдің ірі территориясы.
Аймақтық ... ... - ... ... ... ... Альфред Вебер, Аугуст Леш, Вильгелм Кристаллер, Иоганн ... ... ... орыс ... Н.Барановский, Н.Комосовский және тағы да басқа АҚШ, ... ... ... үлес ... ... ... ... мемлекеттік басқаруды жіктеуде зерттеудің бір міндеті еркін экономикалық аймақтарды басқарудың әдістерін және принциптерін негіздеуге және еркін экономикалық аймақтың әр ... ... ... анықтауға мүмкіндік беретін еркін экономикалық аймақтардың жалпы белгілерін бөлу ... ... ... ... еркін экономикалық аймақтарды шаруашылық мамандану белгісі бойынша жіктеуді ұсынады. Осы белгіге сәйкес еркін ... ... ... ... ... ... және ... аймақтар болып бөлінеді, олар өз кезегінде, жеке белгілер бойынша бөлінеді. Н.Смородинская ... ... ... тағы бір ... ... ... ... және оларды ұйымдастыру әдісімен. Ондай әдісте еркін экономикалық аймақтар аумақтық және тәртіптік болып бөлінеді.
Осы белгі бойынша жіктеу еркін экономикалық ... ... екі ... ... бар ... ... аумақтық және тәртіптік. Бірінші әдіске сәйкес еркін экономикалық аймақтар бөлектенген аумақ ретінде қарастырылады, онда барлық резидент-кәсіпорындар шаруашылық іс-әрекетте жеңілдетілген ... ... ... әдіске сәйкес еркін экономикалық аймақ деп сәйкес фирманың немесе аумақтың орналасуына тәуелсіз ... ... ... ... ... ... ретінде қарастырылады.
Аймақтың мәнін терең түсіну үшін, басқа әдіске сәйкес жіктеудің тағы үш ... ... жөн ... ... ... және ... ... аймақтың ұлттық экономикаға әсерін тигізу дәрежесі, еркін экономикалық аймақты ... ... ... ... ... дамуын мемлекеттік басқаруды ұйымдастыру үлгісі бойынша еркін экономикалық аймақты ашу туралы шешім ... ... ... ... ... ... және өңірлік болып бөлінеді. Бұл белгі маңызды, себебі ол аймақтың статусын, экономикалық механизмінің ерекшелігін, жеңілдіктер мен кепілдіктер ... ... үшін ... экономикалық аймақтың тартымлығын анықтайды.
Аймақтың әкімшілік-шараушылық басқару ... ... оның ... және ... ... елдің мемлекеттік құрылыс ерекшелігіне, жеке сектордың дамуына және т.с.с. байланысты. Бірақ жалпы міндетті жағдай ... ... ... жергілікті әлеуметтік-экономикалық жүйе бола тұрып, жергілікті және жеке ... жүйе болу ... яғни ... ... салаларына басшылық ететін салалық министірліктердің және ортылық ведомстволардың қарауынан тыс болу ... ... ... ... ... жоғары тұрған әкімшілік-аймақтық басқару мүшелерінің өзара байланысына әсерін ... ... ... қақтығыстарға негіз жасайды.
Мемлекет фискалды, қаржы, сыртқы сауда, әкімшілік және ... ... ... ... ... арқылы нақты аймақта экономиканы дамыту және қойылған мақсаттарға жету үшін жағымды шарттар жасайды.
Аймақтардың әлеуметтік-экономикалық дамуын мемлекеттік басқару құралдары - жеңілдетілген ... ... және ... ... және коммуналдық қызметтерге төмен бағалар жүйесі, т.б. қамтитын ... ... ... ... ... ... ... басқарудағы жеңілдіктер мен ынталандырулар жүйесін тиімді жасау - болашақта оның ойдағыдай дамуының кепілі. Дәл осыдан инвесторларды тартудан ... ... мен ... және ... ... ... болған бюджеттік шығындар ара қатысы тәуелді. Жалпы жеңілдіктер, мұндағы жоқ даму ... ... ... емес, берілген аймақтың салыстырамлы басымдылықтарды іске асыруда қосымша құрал қызметін атқаруы тиіс. Мемлекет рөлі тек осындай оңтайлы ... ... ғана ... сонымен бірге оның орнатылған жеңілдіктерді және преференцийлерді сақтау үшін ... ... мен ... ... да ... аймақты құрудың әлемдік тәжірибесі дәлелдегендей, еркін экономикалық аймақтар жасалатын жерлерде, елдің өңірлік күйімен және дамуымен ерекшеленетін, еркін экономикалық ... ... ... екі ... ... ... аймақтарды тарихи қалыптасқан шаруашылық жүйесі бар, өндірістік және өндірістік емес белгіленген кәсіпорындар жүйесі бар, ерте қалыптасқан ... ... ... ... бар (ішкі өңірлік, өңірлік аралық, сыртқы экономикалық және т.б.) жерлерде ... ... ... ... жүйесі жоқ, кәсіпорындары жоқ, экономикалық белсенді халқы жоқ, шаруашылық байланыстары жоқ жерлерде жасауға болады. Бұл өңірлер, ... ... ... ... ... мен ... даму тарихы келесідей қорытынды беріп отыр. Жеке ... ... ... мақсаттарының ерекшеліктерінің белгілі болып жіктеліну сипатымен айқындалуы керек. Ұлттық мүдденің дамуы мен әлеуетті инвесторлардың мүдделерінің ... ... ... ... ... және басқада алғы шарттардың орын алуы тиіс[6].
Экономикалық аймақты жасаудың және ... ... ... ... еркін экономикалық аймақтың басқару жүйесінің элементі ретінде ... ... ... ... ең ... ... әлеуметтік, сыртқы экономикалық және басқа да мемлекеттік саясаттарын дәлелдеу деңгейін көтеруге бағыттау керек.
Елдің әлеуметтік-экономикалық дамуының ұзақ ... ... ... табиғи, әлеуметтік-экономикалық және т.б. аумақтық факторларды толықтай ескеріп, оларды мемлекеттік саясаттың барлық бағыттарында нақтылағанда ғана ғылыми тұрғыдан негізделген және ... асу ... ... болады.
Қазіргі уақытта республика кеңістігіндегі әлеуметтік-экономикалық даму жағдайларының біркелкі болмауы мемлекет тарапынан жүргізілетін аймақтық саясат ерекшеліктерін анықтайды. Соған орай мемлекеттің аймақтық ... ... мен ... ... ... ... механизмдері анықталады.
Мемлекет нарықтық қатынастардың дамуы барысында кәсіпорындарға толықтай дербестік бере отырып, олардың шаруашылық қызметіне тікелей ... де, ... ... ... ... ... қарсы шектеулер т.б.) араласады. Бұл нарық жағдайында кәсіпорындардың тиімді кызмет етуінің бір шарты деуге болады. Ал егер ... ... ... ... ... ... болса, немесе халықтың өмір сүруін қамтамасыз ететін ортасы болып табылатын мемлекеттің ... ... ... үшін ... бас тартатын болса, онда жүргізіліп жатқан реформалардың оң нәтижеге жеткізбейтіндігі анық. Демек, аймақтардың дамуын мемлекетгік реттеу - бұл ... ... ... ... ... реттеудің ерекше бағыты ретінде қарастырылатын аймақтық саясаттың қазіргі ерекшеліктерін қарастыру оның тиімді жүзеге асуына ... ... ... ... бірі ... табылады. Сондықтан да аймақтар дамуындағы қазіргі қалыптасып отырған жағдайды саралау және соған орай аймақтық саясаттың бағыттарын айқындау өзекті мәселеге ... Осы ... ... ... қалыптасуына әсерін тигізетін негізгі жағдайларды сараптауға жүгінейік.
Нарықтық қатынастарды қалыптастыру барысында жүргізілген реформалар аймақаралық саралауды (дифференциация) тым ... ... жан ... ... ... аймақтық өнімді (ЖАӨ) өндіру көлемі бойынша республика халқының айырмашылығы он есеге ... ... Ал ... ең және ең ... арасындағы айырмашылық - небәрі 1,8 есе ғана. Кесте деректері көрсетіп ... жан ... ... ... аймақтық өнімнің ең жоғары көлемі - Атырау облысына, ал ең төменгі көлем Жамбыл облысына тиесілі болып отыр. 2003 жылғы ... ... осы екі ... жан ... шаққандағы ЖАӨ-дегі айырмашылық 12 есе болған.
Мұндай тым саралау, әрине, миграцияның ... ... және ... ... ... аймақтардың экономикалық өзара әрекет ету механизмінің әлсіреуіне және аймакаралық қарама-қайшылықтардың өсуіне алып келері сөзсіз. Бұл өз кезегінде біртұтас ... ... ... ... ... Аумақтық әлеуметтік-экономикалық теңсіздіктер (диспропорциялар) көбінесе объективті сипаттағы себептермен байланысты ... де, ... ... айқын. Мемлекеттің тұтастығын сақтауға ұмтылған бір де бір мемлекет аумақтық теңсіздіктердің соншалықты алшақтығына жол ... Мұны ... ... ... де ... ... ... Қазақстан үшін әлеуметтік-экономикалық даму қарқынын тегістеуге бағытталған мемлекеттік аймақтық ... ... ... ... маңызды болып табылады. Ұлттық экономиканың тұрақты өсуі елдің проблемалық аймақтарындағы өмір суру жағдайын жақсартпайынша мүмкін емес. Республиканың қазіргі ... ... ... ... ... ... проблемаларымен сипатталатын әр түрлі аумақтарды қамтиды. Осы тұрғыдан алғанда және аймақтардың мамандандырылу қағидасына ... ... ... төрт ... ... ... шаруашылықтарының құрылымы экспортқа бағытталған;
* индустриялық дамыған;
* агроөнеркәсіптік;
* дағдарыстық.
Бірінші топ - стратегиялық ... ... ... ... қорларын иеленетін және ғылыми-өндірістік әлеуетінің қарқынды дамуына жеткілікті мүмкіндігі бар, бірақ ауылдық аумақтарының экономикалық-әлеуметтік артта қалуымен, эқологиялық жағдайларының нашар болуымен ... ... Бұл ... ... экономикасын дағдарыстан шығару және тұрақтандырудың рөлі беріледі. Осы аймақ топтары үшін төмендегідей проблемалар кешенін шешу ... деп атап ... ... ... шикізат және көмірсутек шикізаттарын кешенді өндіру мен өңдеудің жаңа технологияларын енгізуі негізінде стратегиялық шикізат ... бай ... ... ...
:: ... және шетелдік инвесторлар үшін қолайлы инвестициялық климатты анықтайтын және әлемдік стандартқа жауап ... ... ... ... ... және ... ... құру;
:: ... ... ... , ... проблемаларды (әлеуметтік, экономикалық, экологиялық, т.б.) шешу.
Екінші топқа ауыр индустрия салаларына ... ... ... ... ... қажетсінетін өндіріс құру үшін қолайлы экономикалық жағдайлары және жоғары ... ... бар, ... ... ... ... ... ете алатын аймақтар жатады.
Бұл аймақтарды дамытуда шешуді ... ... ... ... төмендегілерді жатқызуға болады:
:: шетел инвестицияларын тарту жолымен экспорттық әлеуетті қалыптастыру;
:: жаңа ... ... ... ... ұйымдастыру, жаңа технологиялар негізінде құрал-жабдықтар мен машиналар, электроника құралдары, автомобиль құрылысы, жаңа материалдар, ... ... ... ... инфрақұрылымды дамытуды жеделдету. Үшінші топ - ауыл шаруашылығына маманданған агроөнеркәсіптік кешенді аймақтар. Бұл топтағы аймақтар үшін ... ... ... ету және жаңа ... ... ашу ... ауыл ... мен оған сабақтаса дамитын салаларда шағын және орта бизнесті дамыту қажет[8].
Олардың әлеуметтік-экономикалық дамуын тұрақтандыру үшін келесідей мәселелер өз ... ... ... ауыл ... ... ... үшін тиімді мамандандыруды жүзеге асыру;
:: ауыл шаруашылық ... ... ... және ... әлеуетінің өсуін қамтамасыз ететіндей өндірістік үрдістерге жаңа технология мен ... ... және ... ... нарығын тепе-тең түрде дамыту мақсатында, тұтыну заттарын өндіретін ауыл шаруашылығының және өнеркәсіп салаларының ... ... ... ... ... ... және ... инфрақұрылымдарды құру.
Төртінші топқа - қысылшаң (экстремальный) табиғи-климаттық, әлеуметтік-экономикалық және техника-технологиялық жағдайдағы, шаруашылықтың салалық құрылымы ұтымды емес дағдарыстық аймақтар, сонымен ... ... ... ... аудандар жатады. Бұл аймақтарда жинақталған проблемалардан үшін мемлекеттік реттеудің нақты шаралары ... ... ... осы ... аймақтардың дамуы үшін шешілуі тиіс мэселелер келесідей:
:: экологиялық дағдарыстың тереңдеу ... ... ... осы ... ... ... өмір сүру ... және деңгейін көтеру үшін материалдық негіз құру жөнінде нақты шаралар қабылдау;
:: қоршаған ... ... ... ... өте ... ауылдық аймақтардан, кіші және шағын қалалардан және басқа да тұрғылықты жерлерден республикамыздың басқа аймақтарына орын ауыстырғысы келетін халықтар үшін ... ... ... ... ... жэне ... көмектерді тарту және оларды тиімді пайдалану.
Республика аймақтарын мұндай топтастыру басқарудың аймақтық мәселелерін тиімді шешуге және жергілікті шаруашылықтарды қарқынды дамытуға ... ... ... ... ... ... салдарынан экономикалық әлеуеті орташа республикалық көрсеткіштерден бірнеше есе төмен, ал экономикасы өнеркәсіптің аз әртараптандырылған (диверсификация) кұрылымымен, нашар дамыған ... ... ... ... ... ... олардың өзіндік дамуын ынталандыратын мемлекеттің көмегіне мұқтаж. Сондықтан да ... ... ... қадам басып отырған Қазақстан үшін шешілуі тиіс басты міндет - аймақтар үшін жағымсыз салдарлардың бейтараптандыра отырып, олардың дамуы үшін ... ... ... ... ... ... ... дағдарыстығының басты белгілері болып табылатындар:
:: өндіріс қарқынының төмендеуі;
:: халықтың өмір сүру деңгейінің төмендеуі (жан басын шаққандағы ... ... ... ... ... ... ... (жүмыссыздықтың жоғары деңгейі);
:: демографиялық, экологиялық, әлеуметтік қызметтер көрсету саласындағы проблемалардың күшеюі және ... ... ... және ... ... ... экономикалық жүйеде мемлекеттің және оның аймақтарының әлеуметтік-экономикалық дамуына әсер ететін негізгі факторларды ерекшелеп шығардық.
165100-145976
-аймақтық;
-ұлттық;
-әлемдік.
-аймақтық;
-ұлттық;
-әлемдік;
-өмір ... ... және орта ... басқалар
Әлеуметтік-экономикалық даму факторлары
Нарық
Бәсекелестік
Өндіріс
00 ... ... ... ... және орта бизнес;
-тағы басқалар
Әлеуметтік-экономикалық даму факторлары
Нарық
Бәсекелестік
Өндіріс
Сурет 1 Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуына әсер ететін басты факторлар
Дереккөз: Смағұлова Г.С. Аймақтық экономиканы басқару мәселелері//Алматы, ... ... ... ... ... ... ... өзгерістер жүргізуге мүмкіндік жасауы тиіс. Бұл адамды, өндірісті және ... ... ... ... ... оның тұрақты өсуіне, Қазақстанның әлеуметтік дамуы мен қоғамдық құрылыстың жаңа деңгейге көтерілуіне алып келеді. Өнеркәсіп саясатының орталық міндеті қазіргі техникалар мен ... ... ... ... ... және дамыту болуы тиіс. Қазақстанның өнеркәсіп өндірістері әлеуметтік-экономикалық жағдайды дамытудың және қазақстандық экономиканың ... ... ... ... фактор, бәсекелестік - ол әлеуметтік-экономикалық жағдайды, оның ішінде халықтың өмір сүру сапасына, екінші фактордың өндіріс өнімдерінің ішкі және ... ... ... арттырған жағдайда дамиды, үшінші фактор нарықта өнімдердің тиімділігін айқындау негізінде жоғарылайды. Бұл факторлар мемлекеттің және оның аймақтарының әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... табылады. Сондай-ақ территорияға кәсіпорындарды орналастыру, инвестиция тарту үшін қосымша мүмкіндіктер жасау, еңбекпен қамтуды арттыру және басқа да өзекті ... шешу үшін ... ... 1) ... - ... ... әлеуеті, оның табиғи ресурстарын біліп, ескермей дамыту мүмкін емес. Демографияда, еңбек ресурстарында, әлемдік ... ... ... ... ... аймақтарындағы экономикалық даму қарқыны, ерекшеліктері - бәрі ... ... ... ... ... ... ... әсерін тигізеді. Мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық даму барысында аймақтардың және олардың билік ететін органдарының рөлі арта түсуі тиіс.
Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуын, өнеркәсіп ... ... ... мақсатында негізгі бірнеше көрсеткіштерді ұстанғанымыз тиімді болып табылады (Сурет 2).
Зерттеулерге негізделе отырып, аймақтық ... ... ... ... ... ... сатыға жетілдіруді қажет етеді, осы негізде келесі талаптарды ұстанған тиімді ... ... ... ... ... ... ... болғанда ұйымдық деңгейдегі шешім жасау және оны таңдау ... ... әр ... деңгейде болатын, әр қилы рөл атқаратын және қажетті, нақты ұсыныс бере алатын, барлық ұйым мүшелерінен ақпарат түсіп отыру қажет;
- ... ... ... ... ... ... деңгейлер мен ұйымдар мүшелерінің рөлін анықтайтын соңғы, тиімді құрылымды таңдау;
- әрбір орындаушы билік құрылымдық ... ... ... рөліне және орындаушылар арасында қалыптасатын қарым-қатынас белгілі нақты мәселені шешуде оның ... ... ... ... шешу Қазақстанның және оның аймақтарының әлеуметтік-экономикалық дамуын қалыптастыруға көмектеседі. Сонымен қатар, толық экономикалық тәуелсіздікке жету - Қазақстанның ... ... және ... негізгі факторы, мемлекет ішіндегі облыстар мен аймақтардың нақты және бірқалыпты әлеуметтік-экономикасының дамуы.
Жерді алып ... ... ... ... жеріне және болашақ дамуына байланысты. Ол бірнеше гектарды ... ... ... ... бірнеше жүз шаршы текше метрлерді алып жататын ауданды, күрделі салалық құрылымды және оны қамтамасыз ететін инфрақұрылымды, өнеркәсіптік ... ... ... тұрады.
Аймақтар, географиялық жағдайлары бойынша қабылдайтын елдің ішінде - ішкі, әдетте, импорттың ... ... және ... экспортқа бағытталған стратегиясымен қолданатынға бөлінеді.
1.2 Аймақтағы халықты әлеуметтік қорғауды басқару
Аймақтағы мемлекеттің халықты әлеуметтік қорғау принциптері:
- ... ... ... мен ... тарапынан әлеуметтік қорғау;
- мекеме, фирма әкімшілігі сондай-ак, жұмыс берушілер тарапынан әлеуметтік қорғау;
- кәсіподақ, әртүрлі мемлекеттік емес ұйымдар және еңбек ... ... ... ... отбасылық қорғау және адамның өзін-өзі қорғау. Объект (нысана) бойынша ... ... ... ... ... әлеуметтік қорғалуы;
- жағдайлары төмен отбасы мен әрбір азаматтарды әлеуметтік қорғау;
- ... және көп ... ... әлеуметтік қорғау;
- жұмыссыздарды әлеуметтік қорғау;
- зейнеткер жасындағы адамдарды әлеуметтік қорғау;
- ауыру адамдарды, мүгедектерді әлеуметтік қорғау;
- білім және денсаулық ... ... ... үшін ... ... ... ... қоғам және мемлекет тарапынан барлык халықты әлеуметтік қамсыздандыру;
- медицина, әлеуметтік және кәсіптік реабилитацияны қажет жағдайда іске асыру;
- ... ... ... ... және ... ... міндетті түрде қорғау;
- халықтың әлеуметтік қорғау жүйесінің тенденциясын кеңейту[10].
Мемлекеттің халықты әлеуметтік ... ... ... біз ... зерттеу жұмысымызда кеңінен қарастырып отырмыз. Олардың қатарына мемлекеттің өзінің халқын әрбір адамды кедейліктен, жұмыссыздықтан т. б. ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қорғау істеріне айналып отыр. Осылардың ішіндегі халықаралық деңгейдегі ең маңыздысы деп ... ... ... ... ... топтар жалпы алғанда кез-келген қоғамның барлық тарихи кезеңдерінде болған және қазірде де бар. Кедейлер тобы экономикалық-өндірістік дамуы артта ... ... ... ... ... ... ... Ондай әлеуметтік топтар мен қатарлар өндірістік экономикасы жақсы дамыған елдерде де аз ... ... ... ... ... ... мен сол салаларда еңбек ететін, немесе жұмыссыздардың арасындағы үрдістерге байланысты деген ұғымының ... ең ... ... ... тұрғысынан қарау қажет. Кедей топтың өзі іштей біркелкі емес.
Біріншіден, кедейлердің бірсыпырасы алаңсыз жұмыста жоқ болса, екінші біреулері жұмыс ... ... ... ... ... ... ... тамақтары бар. Ал екінші бір жұмысы бар ... ... ... ... жоқ. ... ... айырмашылықтарына қарамастан, олардың тапкан табыстары адамның қанағаттанарлықтай денгейде өмір сүруіне мүмкіндік бермейді.
Екіншіден, тікелей жұмысы жоқ кедей ... ... ... жэне ... да ... тамақ табуға мүмкіндіктер беретін істердің арқасында аштан елмеу жағдайларын жасайды.
Үшіншіден, кедей ... ... ... ... ... ... ... кұрайды.
Тертіншіден, студенттер де әлеуметтік кедей топтардың қатарына жатады. Егер олар ата-аналарынан ... ... ... стипендиясымен күн кере алмаған болар еді.
Бесіншіден, кедейлер қатарына айлықтары оте темен және басқа қосымша ... жоқ ... ... ... ... ... енер қызметкерлері, жазушылар, суретшілер т. б. жатады.
Алтыншыдан, кедейлердің қатарына банкротка ұшыраган бұрынғы іскерлер, кәсіпкерлер де енеді.
Сонымен кедейлік деген ұғым, ... ... ... экономикалық әл-ахуалын білдіреді. Сондай-ақ, жеке кедей адамның кедейлігі тек оның ез басымен ғана байланысты деп қарауға болмайды. ... ... ... ... көп жақтары қоғамдық ортамен тікелей тығыз байланыста болады.
Бұл аталған жағдайларды қоғамдық ... мен ... ... ... ... ... ... жағдайын түзетуге күш салмауы деп корытындылауға болады. Ал өтпелі ... ... ... ... ... ... ... деген сияқты мэселелер - тарихи объективті үрдіс, сондықтан мемлекеттің қоғамдық еңбекті ұйымдастыруды және ... ... ... ... қоя ... отыр деп ... болады. Бірақ мұндай жағдайлар болып отырғанымен, салыстырмалық түрде алғанда, мемлекет өзінің әлеуметтік кедей ... "бар әлі, жоқ ... ... ... ... лайықты көмектер көрсетіп, арнайы құқықтық және саяси көңіл бөлуі керек. Бұл мемлекеттік құрылымның кедей топтар алдындағы ашықтығы, оларға деген ... ... пен ... ... болып табылады. Қазақстандағы әлеуметтік қорғаудың денсаулыққа, әл-ауқатқа байланысты жақтарының айтарлықтай жоғарғы деңгейде деп ... ... ... ... халықтың денсаулық жағдайы мен адамдардың өмір сүруінің ұзақтығы басқа елдердің көрсеткіштерімен салыстырғанда елеулі ... ... ... ... ... ... өмір ... ұзақтығы 2005 жылы 65,9 жасты құраса, ал Жапонияда бұл көрсеткіш 80 жастан асады екен. Сонымен 2024 жылға дейін Қазақстан Республикасы өмір сүру ... ... ... ... ... бәсекеге қабілетті елдердің қатарына орнығу үшін ресурстарды пайдалану ... ... өмір сүру ... ... камтамасыз ету қажет. Халық санын 2024 жылы 18 миллионға жеткізу және халықтың омір сүру ұзақтығын 73 жасқа дейін ұлғайту ... ... ... ... ... ... қарсы күрес және әлеуметтік жіктелуді болдырмауға байланысты, Н.Ә. ... ... ... ... ... ету жөніндегі шаралар аясында өзара байланысты шаралар кешенін, әсіресе ауылдық жерлерде, қабылдау жолымен кедейшілікті жою ... ... ... ... ... алу ... атап ... жылы болған кедейлікке қарсы күреске арналған дүниежүзі мемлекет басшыларының бас ... ... ... ... ... ... күресуі қажет әлемнің 130 елінің тек 38-і ғана өте кедей адамдардың жағдайын ... және тек 39 ел ғана ... ... ... ... ... екен.
Дүниежүзілік кедейлікпен күресу бағдарламасы негізінен алты тармақтан тұрады:
1.Әр адамның күшті жақтары мен артықшылыгын дұрыс пайдалануға мүмкіндіктер беретін ... ... және ... өміріне түбегейлі ықпалдар жасайтын мәселелерді анықтап, шешу ісіне ерлер мен әйелдердің бірдей араласа алуына мүмкіндік жасау.
2.Жынысаралық айырмашылықтарды ... ... ... ... ... және ... күрес.
3.Мемлекеттердің экономикалық артта қалуын жою барысында ең басты мақсаттардың бірі ретінде кедейлердің кызығушылыгына көңіл болу және экономикасы өтпелі жағдайдағы ... өсу ... ... ... ... қадағалау.
4.Планетамыздың көлеміндегі жаһандандыру үрдістерді байсалдылықпен баскару ісінде теңдік принципін ұстану.
5.Кедейлердің жағдайына ... ... пен ... ... ... ... қамтамасыз ететін ыңғайлы саяси жағдайларды жасау.
6.Ерекше жағдайлардағы мемлекеттерге халықаралық көмек көрсету -- оте кедей елдердің қарыздарын тез ... ... ... көмектердегі олардың үлесін көтеру және ауылшаруашылық өнімдерінің экспортын көбейту үшін рыноктар ашу.
28-бабында көрсетілген әлеуметтік қорғауға алынатын ... ... ... әлеуметтік тұрғыдан қорғайтын заңнама, мемлекеттік биліктің ең жогарғы тұғырының бірі - Қазақстан Үкіметі бекіткен . Бұл заңнамалық күші бар ... деп ... ... ... әлеуметтік қорғауға алынатын топтардың қатарына:
1. Зейнеткерлер, мүгедектер,
2. Асыраушысынан айрылғандар,
3. Жұмыссыздар,
4. ... ... ... ... ... ... ... даму стратегиясының қазіргі жағдайын талдауға келетін болсақ, онда әлеуметтік қорғауға алынуы керек топтардың барлығы тек экономикалық ... ... ... ... ... әлеуметтік қорғауды қамтамасыз ету үшін халықарарлық бейбітшілік сақтау ұжымдарына, ен алдымен Біріккен ұлттар ұйымына мүше ... ... ... ... ... ... мен ... есірткі таратушы мафияларға қарсы күресті тиімді түрде жүргізу үшін әр түрлі халықаралық ұжымдарға мүше ... ... ... шарттарына қол қойды.
Конституцияда әлеуметтік қорғауға алынатын топтар деп арнайы аталған топтардың ... ... ... және ... сипаттарын жеке-жеке қарастырайық.
1. Зейнеткерлер -- саны жағынан ... ең ... ... топ. ... Қазакстан мемлекетінде халықтың 10,4 %-ын зейнеткерлер құрайды. Зейнеткерлікке шығу ерлер мен әйелдердің, табиғи физиологиялық ерекшеліктеріне сәйкес ... ... әр ... елдерінде әр түрлі жаста шығады. Зейнетақымен қамтамасыз ету -- ... ... ... ... формасы.
Мән-мазмұндық тұрғылардан алғанда, алғашқы қауымдық қоғамнан бастап карттарға қамқорлық көрсету ісі адамзат ... ... орын алып ... ... себептері әр түрлі болған:
- кез келген адам қартаяды және оларды кезекті ретімен қамкорлыққа алу, бір жағынан дәстүр, екінші ... ... ... бір ... ... табылады;
- қарттардың өмірлік жинаған еңбек тәжирбиесі жас ұрпақтарды ... ... ... үйретудің сенімді негізі болған;
- қарттар адамдардың рухани, имандылык, діни, әдет-ғұрыптық, дәстүрлік ... мен ... ... ... ... ... орындаушылар болған;
- күнделікті қоғам өмірін, қоғамдық қатынастарды ұйымдастырушылар, түсіндірушілер, жетілдірушілер болған.
Сондықтан, қоғамның сапалық дамуы дегеніміз қарттарға ... ... ... ... ... Осы ... байланысты қарттарға рухани, дәстүрлік құрметпен бірге материалдық-тұрмыстық қамқорлық жасалып келген[13].
Қазақстан Республикасы заңы бойынша ерлердің зейнеткерлік жасы - 63, ... 58 жас ... ... адам ... ... ету ... айлық жалақысының 10 %-ын зейнетақы қорындағы жинақ шотта өз ... ... Ал ... ... беруші жұмыс орны айлық ақы қорының 15 %-ын мемлекеттік қамсыздандыру қорына аударады. Осылардың негізінде мемлекеттік ... және ... ... қоры ... Көп ... ... ... шығу жасы 65 болса, олардан әйелдердің жасы онша кеп қалыса қоймайды. Ал кейбір елдерде ерлер мен әйелдердің ... шығу жасы ... ... ... жалпы саны 2003 жылы - 1830,1 мың, 2004 жылы - 1749,1 мың, 2005 жылы - 1690,5 мың, 2006 жылы - 1666,0 мың, 2007 жылы - 1640,7 мың, 2008 жылы 1645,9 мың ... ... ... ... жалпы саны да, олардың жалпы халық құрамындағы үлесі де жылдан жылға азайып келеді.
Президент Н.Ә. Назарбаевтың 2008 ... 2 ... ... ... ... ... ... көмектің жоғарғы деңгейлері анықталған. Ол бойынша зейнетақының орташа деңгейі 12000 теңгені құрады. Бюджеттен қаржыланатын мекемелер мұғалімдер мен дәрігерлер, ... пен ... ... ... жалақысына 32 % төлемақы қосылды.
2. Қазақстандағы мүгедектердің жалпы саны шамамен 420 мың ... ... ... ... 3 ... ... ... тобына қай кезде де, қай елде де халық, мемлекет тараптарынан әр түрлі көмектер, демеушілік, қайырымдылықтар көрсетіліп келген. ... ету ... ... ... соң ... жаста зейнеткерлер қатарына өтіп, тиесілі зейнетақы алу табиғи да заңдық тұрғыдан алғанда әділеттілік болса, туғанынан мешел, ... ... ... ... ... мен ... бақытсыздыққа ұшырап мүгедек болып қалғандарға қоғам мен мемлекет тарапынан камқорлық көрсету де әлеуметтік құбылыс.
Қазақстан мемлекетінің 2008-2010 жылдарға арналған бағдарламасы ... ... мен Ұлы Отан ... ... ... ... үйлер салынады. Бірақ ол үйлерді мұралыққа қалдыруға, сатуға болмайды. Қазіргі өркениетті мемлекеттерде туғанынан немесе ... ... ... ... ... ... тағайындау мемлекеттік тұрғыдан әлеуметті қорғау ісінің бір түрі болып ... Оның ... реті мен ... ... берілу тәртібі және т. б. мәселелер заң арқылы ... және ... ... ... ... ... мәлімет бойынша Қазақстан бойынша мүгедектер саны 2003 жылы - 388,7 мың адам, 2004 жылы - 386,4 мың ... 2005 жылы - 389,9 ... 2006 жылы - 389,5 мың ... 2007 жылы - 395,1 мың адам, 2008 жылы 396,2 мың адамды кұрады.
3.Асыраушысынан айрылған(дар) деп, ... ... ... ... ... қайтыс болған жағдайда, еңбек ете алмайтын жанұя мүшелері, 8 жаска дейінгі ... ... ... есептеледі. Мұндай жәрдемақыны жергілікті жердегі әлеуметтік қорғау мекемесі жүзеге асырады. Қазақстан Республикасы бойынша 1998 жылы асыраушысынан ... ... ... ... саны 378,4 мың адам ... Бұл сол ... жалпы жәрдемакы алушылардың 50,8 % құрады. 2003 жылы ... ... 385,4 мың ... 2005 жылы 376,5 мың ... 2005 жылы 375,5 мың ... 2006 жылы 373,2 мың адамды, ал 2006 жылы 373,6 мың адамды, 2008 жылы 374,8 мың ... ... ... ... ... ... ... жәрдемақы беру арқылы қорғалатын адамдардың ішіндегі асыраушысынан айрылғандардың тобының жалпы саны соңғы 4-5 жылдың ішінде 7,1мың адамға өскен.
Н.Ә. Назарбаевтың 2005 ... 19 ... ... Жолдауында асыраушысынан айрылған 247 отбасына 300-ден 1000 теңгеге дейінгі қосымша қолдау жасау белгіленген. Қазіргі Қазакстан мемлекетінде су мәселесі ең ... ... бірі ... ... ... адам ... сайын соғұрлым суға көп ақы төлейді. Жер бетінде су жеткілікті болса да Бүкіл Әлемде жыл ... 2 ... бала ... ... ... ... ... ауыруынан қайтыс болады екен.
2007-2024 жылдарға арналған тұжырымдамада халықты қолайлы физиологиялық өлшемдерге сәйкес келетін сапалы ауыз-сумен қамтамассыз ету ... ана мен ... ... ... ... ... ретінде негіздеп отыр.
4.Өкінішке орай, біздің республикамызда, жұмыссыздарды жұмыспен қамту қорының ... ... жоқ, шын ... ... ... көп жағдайда тікелей көмектер көрсете алмайды. Себебі жұмыссыз ұғымы мен ... ... ... ... өзі ғылыми және заңнамалық тұрғыдан алганда әлі күнге дейін күрделі мәселе болып отыр. Ауылдық жердегі ауыл шаруашылық жерден үлес ... құқы бар ... ол ... ... ... пайда таба алмаса да, жұмыссыздар қатарына алынбайды. Ал ауылда тұрмыс өте ауыр болғандықтан және жұмыс орнын таба алмағандықтан қалалық ... күн көру ... ... ... мың адамдар, қажетті құжаттарды жұмыссыздарды тіркеу мекемесіне әкеле алмайтын болғандықтан олардың жұмыссыздар қатарына тіркелуге де құқы жоқ. 2003 жылы ... саны 780,3 мың ... 2004 жылы 690,7 мың ... 2005 жылы 672,1 мың ... 2006 жылы 658,8 мың адамды, 2007 жылы 664,0 мың адамды, 2008 жылы 641,5 мың ... ... ... әлеуметтік-экономикалық дамуын мемлекеттік басқарудың шетелдік тәжірибесі
Дамыған шет мемлекеттердің аймақтық саясатты жүзеге асыру барысындағы тәжірибелерін ескеру қажет екендігі айқын. ... ... ... ... элемдік тэжірибені оқып-үйренбей, оларды жан-жақтылы зерттемей экономиканы мемлекеттік басқарудың жаңа сатысына өту мүмкін емес. Ел ... ... ... жаңа ... өту ... ... тәжірибеде бар модельдерді, тұжырымдарды ескере отырып, елдің ... ... ... дамуына, ұлтгық ерекшеліктерше қарай алмай экономикасын басқарудың өз мемлекетімізге тән үлгісін ... ... Осы ... бірқатар шет мемлекеттердің аймақтық саясатты қалыптастыру, оны жүзеге асыру бағытындағы оңды тәжірибелерін ұсынуды жөн ... ... ... ... саясат саласындағы өкілеттіліктерді орталықсыздандыру немесе бөлу деңгейін анықтайды. Егер ... ... ... онда ... ... ... сияқты мемлекеттерде аймақтық саясат мәселелеріне қатысты орталықтандырылған әдіс қолданылады. Бұл мемлекеттерде шағын жобаларған қатысты жауапкершілікті аумақтық деңгейге жүктеуге әрекет жасалынғанымен, ... ... ... тәжірибенің болмауы салдарынан одан әрі жалғасын таппады. ... мен ... ... басқару құрылымын мемлекеттердің басқару құрылымынан түбегейлі түрде ерекшеленеді. Бұл, әрине, аймақтық саясаттың жасақталу, жүзеге асу барысын ... ... ... ... саясатты жүргізу жауапкершілігі жүктелген, ал итальяндық жүйенің ... ... ... ... ие. ... аймақтық саясат саласындағы федералды үкіметтің негізгі функциясы - ОА (Біріккен оперативті топ) ... ... ... ... құру. Жоспарлау жөніндегі Комитет ОА құрамын анықтап, жыл ... бас ... ... және ... даму басымдықтарын қалыптастырады. Бас жоспар жобасы аймақтарға қажетті көмек көрсету шаралары мен шарттарынан тұрады. Аймақтық саясатты жүзеге ... екі ... ... ... жэне ... ... үлеспен қаржыландыру негізінде жүргізіледі. Жерлер әкімшілігі аймақтық саясатты іске ... ... ... аймақтық саясаттың құрылуына, яғни, аймақтық саясатты үйлестіруге, заңдарды жасақтауға, проблемалы аймақтарды анықтауға т.б. Ішкі істер ... ... ... ... саясатты жүргізу жауапкершілігі әр түрлі орталыққа министрліктерге жүктелген финляндияның аймақтары жекеген шешімдерді (шағын жобаларды) қабылдайды, ал негізгі ... ... ... ... жүйе ... ... ... жалпыұлттық директиваларды іске асырады. Бұл күйеде өнеркәсіп және сауда ... ... ... ие. ... жанынан артта қалған аудандарға қатысты аймақтық саясатты жасақтау, оны бақылау және ... ... ... жүзеге асыру істерін атқаратын бө-лімдер құрылған. Аймақтарды дамыту стратегиясын жасақтаумен графствалардың әкімшілік кеңесі (САВ) айналысады. ... ... іске ... үшін олар ... ... ... мемлекеттері аймақтық саясатты жүргізудегі бай тәжірибелерімен ерекшеленеді:
* Франциядағы орталықтандырылған әдіс;
* Нидерланды мен ... ... ... деңгейі.
* Австрия мен Бельгиядағы федералдық жүйе. Францияда министр (қолдау көрсету ... ... ... ... ... ... аймақтық саясатқа жауап береді және оның құзыретіне аймақтық дамьпуды ынталандыруға қатысты шешімдер қабылдау кіреді. БАТАК - ... ... ... жөніндегі асты ұйым. 1995 жылы қабылданған негізгі Заңға сәйкес аймақтық даму саясаты ұлттық ... ... ... ... ... ... министрлігі мен провинциялар әкімшілігі аймақтық саясат мәселелерімен айналысатын негізгі ведомоствалар болып табылады. Экономика министрлігі аймақтарға көмек көрсетуде 10 ... ... ... ... ... ... ... ал одан төмен көлемдегі басқа жобалар орталықсыздандыру түрінде іске асырылады.
Ұлыбританияда аймақтық саясат мәселелерімен Сауда және өнеркәсіп министрі және Шотландия мен ... ... ... министр айналысады. Англияда аймақтық саясатты қалыптастыру мәселесі Сауда және өнеркәсіп министрлігі мен аимақтық үкіметтік ведомстволарға ... ... ... ... үкіметтік ведомстволардың құзырет шегінен көптеген жобаларды және Ұлыбританияға өз салдарларын тигізетін жобаларды бағалайды, ... ... ... ... ... ... ... орындалуына бақыла жүргізеді. Үкіметтік ведомствалар ... ... ... ... ... ... ... кіреді.
Австрия Конституциясы аймақтық саясатты жүргізу өкілеттілігін шектемейді. Федералды деңгей, жерлер әкімшілігі және жергілікті ... ... ... ... ... ... ... көмек көрсету федералды үкіметпен және сол аймақтың жер әкімшілігімен қаржыландырылатын және жүзеге асырылатын біріккен жобаларға сәйкес жүзеге асырылады.
Бельгияда аймақтық ... ... ... ... ... Ірі ... көмек көрсету шешімі аумақты әкімшілікпен қабылданады, ал қалған шешімдер аймақты Экономика министрімен қабылданады.
Аймақтық саясатты жүзеге асырудың әр мемлекеттер үші ... әр ... ... ... бар. ... ... тұрғысынан мұндай құралдардың бес үлкен тобын көрсетуі болады: ... ... ... ... жаңа ... ... қолдауға кететін қаражат;
- экономикалық даму саласында ... ... ... бөлу;
- ... ... ... ... қызмет ынталандыру;
- ... ...
- ... ... ... ...
Қазіргі уақытта алғашқы екі құралдың рөлі ... ... ... ... Франция, Ұлыбритания қолданылғанымен, бұл құралдардың қолданылу ауқымы уақиға өткен сайын азаюда. ... ... ... (ЕО) ... ... ... ... құралы ретінде соңғы үш топты қолданады. Қаржылық ынталандыруларға жұмыс орнын құрумен байланысты жәрдемақылар, субсидиялар, ... және т.б. ... Бұл ... ... ... аудандарды инвестициялауға ынталандыру үшін жасалған. Осы аталған құралдар Еуроодақтың барлық мемлекеттерінде кеңінен қолданылуда. ... ... ... ... ... ... ... ғылыми зерттеулер жатады.
Интеграцияланған мемлекеттерде саясат құралдарының құрамы айтарлықтай көлемді ... ... Оның ... ... ... ... Аймақтық саясатты дамытуды ынталандыру үшін құрылымдық және интеграциялық қорлар құрылған. Бұл қорлар тек ... ... ғана ... сонымен қатар инфрақұрылымды дамытуға қолдау көрсетуді және бизнестің дамуына жағдай жасауды да көздейді. Интеграциялық қор көлік және қоршаған ... ... ... ... инфрақұрылымның дамуына қатысты үлкен жобалармен айналысады.
Скандинавия елдеріне қатысты аймақтық саясаттың және ... бар. Тар ... ... саясат бизнес пен экономиканы дамыту іс-шараларын қамтиды. Аймақтық саясаттың кең астары халық аз қоныстанған аймақтардағы өмір сүру ... ... ... ... ... ... ... білім және денсаулық сақтау саласындағы әрекеттер кешенін көздейді. Скандинавия елдерінің ... ... ... ... ... ... аймақтық саясаттың тар астарының өзінде де мазмұны кең болып табылады. Мысалы, проблемалы аудандардың өздеріне тән ерекшелігін, олардың ... ... ... ... отырып, ЕО-ның басқа мемлекеттерінде қолданылмайтын ұзақ мерзімді қолдаулар бар.
Солтүстік Еуропа мемлекеттері аймақтық саясаттың әрекет ету аясын кеңейту туралы шешімдер ... Атап ... ... ... ... ауқымы кеңейе түсуде, онда түсінігі аймақты дамытудың ... ... кең ... ... ... ... туралы заңдардың бірі аймақта сараланған салық салу, инфрақұрылымды дамыту, аймақтарды дамытуды ынталандыру туралы шешімдер қабылдау және т.б. ... ... ... кедей аймақтарға көмек көрсететін аймақтардың дамуын жоспарлар жөніндегі келісімдердің мемлекеттік жүйесі бар. Нидерландияда мен Австрияда ... ... ... ... төменірек, бірақ бұл мемлекеттер фирмаларға қаржылық көмек көрсету шегінен шығатын аймақтық саясатты жүргізуге талпынуда. Нидерландыда аймақтық саясаттың негізі тар ... ... ... ... саяды, ал кең мағынасында - қолайлы бизнес ортаны құру және инфрақұрылымды дамыту жөніндегі іс-шаралар кешені. Австрияда ... ... ... ... ... ... яғни ... экономикалық даму саясаты бизнес ортаның дамуына қолдау көрсету, сондай-ақ көлік, білім беру және өмір сүру деңгейін жоғарылату сияқты жергілікті факторларды ... ... ... аймақтық саясат аясында құрылған. Оған фирмалар қолдана алатын, бірақ ақшалай қаражат беруді немесе қандай да бір фирмаға көмек көрсетуді ... ... ... ... және ... ... жиынтығына еркін қол жеткізуге болатын мұндай шаралар бүкіл мемлекетте ... ... 1991 ... бері жеке ... ... ынталандыруға қатысты бағдарламаның жүргізбеген ЕО-дағы жалғыз мемлекет. Данияда әлеуметтік қамтамасыздандырудың біртұтас мемлекеттік жүйесі бар, сонйдай-ақ қаржылық механизмдерінің жұмыс ... ... ... мен ... ... айырмашылық тудыруы мүмкін жекелеген аймақтардың экономикалық дамуындағы теңсіздікке жол бермеуге бағытталған.
2 ... ... ... ... ... ... БАСҚАРУДЫ ТАЛДАУ (АҚМОЛА ОБЛЫСЫ, ЕСІЛ ҚАЛАСЫ ӘКІМШІЛІГІ МЫСАЛЫНДА)
2.1 Қазақстан Республикасындағы еркін экономикалық аймақтардың дамуының ... ... ... ... - ... дамуына және капиталды инвестициялауға жағдай жасайтын, шетел және ұлттық кәсіпкерлерге ерекше жеңілдетілген шарттар орнатылған, ... ... ... ... ... ... ... сыртқы сауда, жалпы экономикалық, әлеуметтік және ғылыми-техникалық міндеттерді шешу үшін жасалады.
Арнайы экономикалық аймақты басқару органдары ... ... ... аймақтың экономикалық субъектілерінің іс-әрекетін реттеуде жанама әдістермен қолданады, арнайы экономикалық аймақтың қатысушыларының кәсіпкерлік іс-әрекеті үшін жағымды шарттар қалыптастырады, оның жиынтық ... ... ... ... ... ... ... сәйкес келеді. Кәсіпорынды басқарудың көпшілік мақұлдаған кестеден айырмашылығы осында, онда басқару субъектісі іс-әрекетті басқарады және басқару объектінің оған ... ... ... бақылау жүргізеді.
Арнайы экономикалық аймақтың басқару органдары басқару механизмы арқылы ерекше экономикалық ортаны құрайды, ол деген арнайы экономикалық ... ... ... ... ... және соның жерінде шаруашылық іс-әрекет жасайтын субъектілерге қатысты қосымша сыртқы орта ... ... ... ... экономикалық аймақты басқару механизмы арқылы жүргізіледі, ол ендігі негізгі элементтерді қамтиды:
- басқару қызметтері, олардың маңыздыларына ... ... ... ... және ... ... әдістері;
- басқару принциптері[16].
Арнайы экономикалық аймақты басқару Маңғыстау облысы Ақтау ... ... ... ... ... бюджеттен қаржыланатын арнайы экономикалық аймағы әкімшілігі - орындаушы органмен жүзеге асады.
2002 жылдың сәуірінен ... ... ... құру туралы>> Нұсқауы 2003 жылдың 1-ші қаңтарынан бастап күшіне енді.
арнайы экономикалық аймағы теңіз сауда ... ... және де ... жоспарға сәйкес Маңғыстау облысының Ақтау қаласының әкімшілік-территориялық шеңберіндегі территория ... ... ... ... ... ... 227,1 га ... соның ішінде теңіз порты ауданында 154,5 га, өнеркәсіп аймағында 72,6 га және ... ... ... ... ... ... ... экономикалық аймақ республика экономикасының дүние жүзілік шаруашылық байланыстары жүйесіне енуін жандандыру үшін ... ... ... ... жоғары тиімді, соның ішінде жоғары технологиялық және экспортқа бағыттанушы өндірістерді құру ... жаңа өнім ... ... ... тарту, нарықтық қатынастардың құқықтық нормаларын жетілдіру, басқару мен шаруашылық ... ... ... ... және ... қатар әлеуметтік мәселелерді шешу мақсатында құрылады.
Арнайы экономикалық аймақтарды жасаудың әлемдік ... ... ... инвестицияларды тартудың тиімді әдісі, сыртқы экономикалық және аймақ аралық байланыстардың және экономиканың катализаторы. арнайы ... ... ... ... ... астананың жаңа әкімшілік-іскерлік орталықтың құрылысын жылдамдату және Индустриялық ... жаңа ... ашу ... ... Қазіргі уақытта арнайы экономикалық аймақтың жері 5900 га құрайды, ол алғашқы бөлінген жерден 5 есе көп, 1052 га ... ... ... ... ... басталған күннен бері 255 объект тіркелген, олардың ішінде: 80 инженерлік-көлік инфрақұрылымның объектісі, 68 - ... үй, 63 - ... ... 30 - әкімшілік үйлер және 14 - өндірістік объектілер. Қазіргі ... 140 ... ... ... 115 объектіде құрылыс жалғасуда.
Инвестицияларды тартудың табыстылығы екі фактолармен анықталған:
1) жеңілдетілген ... ... ... ... жерді беру.
арнайы экономикалық аймақтың аумағы екі қосалқы аймақтан тұрады: құрылыс және өндіріс. Құрылыс қосалқы аймақ ... сол ... ... 5302,5 га жерді құрайды. Құрылыс қосалқы аймақтың шеңберінде астананың жаңа әкімшілік орталығы соғылған. Өндірістік қосалқы аймақ немесе Индустриялық парк қаланың ... ... ... оның жері 598,4 га ... ... ... ... жерінде кедендік тәртіптер орнатылған, олар арнайы экономикалық аймақтың қатысушы-кәсіпорындарына өз мүдделері үшін кедендік баждарын, салықтарын және тарифтік емес реттеудің ешқандай ... ... ... ... ... мүмкіндіктер береді.
арнайы экономикалық аймақтың құрылғанан кейін арнайы экономикалық аймақ жерінде құрылыс жүргізетін салық төлеушілерге жағымды инвестициялық климатты ... ... ... құн ... ... ... ... салу қарастырылған. Яғни арнайы экономикалық аймақтың ... ... ... ... іске асу бойынша айналымдары құрылыс үрдісінде толық тұтынылатын және жобалық-сметалық құжаттарға сәйкес объектілерді пайдалануға берілгенде ... құн ... ... ... ... ... тұтынылатын тауаларды және жабдықтауларды (энергия қуаттан, жанармайдан, дизель отыннан және судан басқа) іске ... және ... ... ... ... ... ... нольдік мөлшер бойынша салық салынады.
арнайы экономикалық аймағы 2005 ... ... ... ... ... ... Қазақстан облысында мақта-тоқыма кластерін құрудағы алғашқы қадамдардың бірі болып табылады. Арнайы экономикалық аймақ - ... үшін және ... ... үшін ... ... табылатын тоқыма секторына инвесторларды тарту үшін құрылған. арнайы экономикалық аймағын дамыту үшін 500 миллион долларға жуық жекеменшік инвестиция ... ... ... ... ... экономикалық аймақтың аумағы үшін, көлік және жағар-жанармай инфрақұрылымы тұрғысынан тиімді орналасқан (арнайы экономикалық аймақ аумағы теміржол, электрэнергиясы және газ жүйесімен ... ... 200га жер ... ... ... жаңа жіп иіру, тоқыма және тігін өндірісі құрылады деп болжам ... ... ... мұнда салық және кеден органдарының кеңселерін орналастыру жоспарланған. Арнайы экономикалық аймағы аумағындағы кәсіпорындарында жылына 100 мың ... ... ... жоспарланып, ол осы аймақта 5 мың жұмыс орнымен қамтамасыз етеді.
Арнайы экономикалық аймақ жұмысы ішкі тұтыну тоқыма нарығының өсуін, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... жұмыс түрлері мыналар болады: мақта-мата жіптері мен барлық иірілген жіп түрлерін әзірлеу; тоқыма өндірісі; әрлеу-бояу; дайын ... ... ... трикотажды және шұлық-байпақ өнімдерін өндіру; трикотажды пуловерлер, кардигандар мен ... ... ... өндіру; арнайы киімдерді өндіру; сырт киімдерді өндіру; іш-киімдерді жасау; өзге де киімдер мен аксессуарларды әзірлеу; сонымен қатар, ... ... ... ... ... құру ... жұмыс.
арнайы экономикалық аймақтың жемісті дамуына мына факторлар ықпал етеді: жеңілдікті экономикалық ... ... ... сату ... адам ресурстары мен инфрақұрылымға қол жеткізу, шығынның аздығы, ... ... ...
... экономикалық аймақ өзінің потенциалды инвесторларына келесі негізгі ... ... ... ... арнайы экономикалық аймақ шеңберінде жұмыс атқаратын тоқыма компаниялары корпоративты табыс салығын, жер салығы мен мүлік салығын, және ... құн ... ... 10 ... босатылады. Инвесторлар үшін сонымен қатар, кедендік реттеу ... ... ... қарастырылған.
арнайы экономикалық аймағы 2003 жылы тамызында құрылып, ... ... ... 2013 ... дейін созылған. Алматы қаласының Медеу ауданының Алатау кентінде ... ... ... ... ... жаңа ... ... жоғары технологиялық және экспортқа бағытталған өндірістерді жасауға, ақпараттар технологиялардың жаңа өнім ... ... ... инвестицияларды тартуға бағытталған.
Арнайы экономикалық аймақты басқару Қазақстан Республикасының Индустрия және сауда министірлігінің арнайы экономикалық аймағының дирекциясы>> Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... істеу жүйесін қамтамасыз ету үшін және ақпараттар технологиялар ... ... іске ... үшін ... ... және технологиялық толтыру бойынша тиімді іс-әрекетті ұйымдастыру мақсатында ЖШС ( АҚ еншілес компаниясы) жасалған. ЖШС-тің іс-әрекеті уәкілді ... ... ... арнайы экономикалық аймағын технологиялық толтыру бойынша жұмыстарды ЖШС жүргізеді: жобаларды іздейді және арнайы экономикалық аймағында оларды іске асыруға ... ... ... ... ету ... ... технологиялар саласында оқыту және кеңес беруге дейін жұмыстар жасайды.
Бүкіл ... ... 4,6 ... ... 2011 жылы тағы 33,7 ... ... ... жоспарлаған. 2008 жылдың 1 қантарынан бастап тауар айналым 1,3 млрд. теңгені құраған. Сондықтан арнайы экономикалық аймағына ... 1 ... ... ... ... 2,6 ... ... құрайды, және бар шығындарды жабады[17].
арнайы экономикалық аймақ - ең жас арнайы аймақ. Ол 2008 ... ... ... ... туристік инфрақұрылымды дамыту мақсатында жасалған. Атап айтқанда, Шортанды көлі ... ... ... ... ... жоспарланған. Арнайы экономикалық аймақ Ақмола облысы Бурабай қаласының аумағында орналасқан және 370 га ... алып ... 2008 жылы ... ... ... ... ... бюджеттен 25 млн. доллардан аса инвестициялау жоспарланған.
Қазіргі уақытта еркін экономикалық аймақта 110 млн. АҚШ ... ... ... үш жоба ... ... ... (Keppel Offshore and Marine ... компанияның еншілес кәсіпорны) - теңіз металл құрылымдарды, (жылдық қуаты 60 мың тонна) - ... ... ... шығару бойынша және Ақтау шыны талшық құбырлар зауыты. Ақтау шыны талшық құбырлар зауыты арнайы экономикалық аймағында ... ... және ... ... шыны ... ... өндіреді. Зауыттың жылдық қуаттылығы жылында эпоксидтік негізде диаметрі 100-400 мм дейін 150-200 ... метр және ... ... ... 300-2600 мм ... 120-150 ... метрді құрайды.
Ақтау шыны талшық құбырлар зауытының табыстары 2006 жылы 2005 жылмен салыстырғанда дайын өнімді іске асырудан табыс 172% ... іске ... ... ... ... құны 168% жоғары болған. 2007 жылынан бастап негізгі іс-әрекеттен табыс 3,4% төмендеп, ... ... яғни ... ... тұр, ал 2008 жылы ... мүлдем зиян шегіп отыр. Мұндай жағдайдың басты себептері әлемдік дағдарыс және бұл ... ... ... ... ... отыр.
арнайы экономикалық аймақтың дамуы үш кезеңнен тұрады. Бірінші кезеңі 2005-2011 жылдарды қамтиды, аумағы - 227,1 га ... ... төрт ... ... ... Екінші кезең 2008-2012 жылдарды қамтиды, аумағы - 755,2 га құрайды, аймақта 50 жуық кәсіпорындар ... ... ... ... ... ... ... аумағы - 1018 га жерді құрайтын болады.
Арнайы экономикалық аймаққа 2005 жылдан 2011 ... ... 10948,3 млн. ... ... ... Арнайы экономикалық аймақтың дамуындағы бірінші кезеңіндегі өндіріс көлемінің және инвестициялардың динамикасын 4 суреттен байқаймыз. ... ... ... ... көлемі ұлғайып отырған, 2008 жылдың инвестициялар көлемінің азайған себебі, бірінші кезеңдегі жоспарланған инвестициялар толық ... ... ... ... ... кезеңі 2011 жылдан басталып 2012 жылға дейін қамтылады. Сол кезеңде жаңа жобалар іске асады (Сурет 2).
20574013271500
Сурет 2 ... ... ... ... ... ... өндіріс көлемінің және инвестициялардың динамикасы
Ескерту АЭА ... ... ... ... ... ... ... өнім көлемі 2008 жылы 27502,9 млн. теңгені құрады. Маңғыстау облысының өнеркәсіп өндірісінің жалпы көлемінде арнайы экономикалық ... ... 1,81 ... ... Облыстың өңдеуші салалырындағы өндірістің жалпы көлеміндегі арнайы экономикалық аймақтың үлесі 43,97 пайызды құрады.
Қазір Ақтау халықаралық теңіз сауда ... ... ... ... және ... ... өндірістік порттық кешені болып табылады.
Ақтау портының елеулі ерекшеліктері оның материалдық-техникалық базасының ... мен ... ... ... ... ... маңызды бөлігі - 25-тен 80-85%-ға дейін - стационарлық емес, орын ауыстыруға қабілетті (локомотив және вагон ... ... ... және ... ... оның ... ... үрдісінде бұл жылжымалы белсенді бөлік (сондықтан да жылжымалы құрам деп ... әр ... ... мен ... ... ... ... бұл басқарушылық факторын өзекті етеді.
2007 жылы 10972 мың тонна жүк тасымалданды, соның ішінде 9 млн. 293 мың тонна мұнай және 1 млн. 679,1 мың ... ... ... ... ... мен ... ... 2008 жылы жүктерді тасымалдау 2007 жылмен салыстырғанда 18,7% артқан. 2003-2008 жылдар ... ... ... ... ... ... 7 млн. 906,5 мың ... құрады.
Жалпы Республикалық мемлекеттік кәсіпорын бойынша жүкті тасымалдау 2007 жылмен салыстырғанда 1,23 есеге өсті, немесе 2530 млн.тоннаға. ... ... 2007 жылы 6,7 ... ... ... болды, соның ішінде негізгі іс-әрекеттен табыс 5 млрд. 713,1 млн. теңгені, негізгі емес ... ... 969,1 млн. ... ... ... ... таза табыс бойынша жоспар 84,1%-ға орындалды, жоспар бойынша 4109,4 млн. теңге болса, іс жүзінде таза ... 3456 млн. ... ... ... ... кәсіпорны 2003-2007 жылдарының жұмыс көрсеткіштері 1-кестеде келтірілген.
Металл тасымалдау 1430 мың тоннаны ... ... 2007 ... ... 18,8% ... ... 112 мың тонна басқа жүктер тасымалданды, немесе 2007 жылға қарағанда 17,9%-ға көп, бұл мақта, контейнерлер ... жаңа жүк ... ... ... ... ... жүктерді тасымалдаудан 8687 млн. теңге сомасындағы табыс алынды немесе 2007 жыл ... 23% ... ... шығындар 3475 млн. теңге немесе 2007 жылға 11,2% болды.
Сонымен, жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайы тұрақты және өтімді кәсіпорын ретінде есептелінеді.
Ақтау портының экономикалық стратегиясын қалыптастыруда өндірістік шығындарды төмендету арқылы бәсекелестік артықшылықты қамтамасыз ету ... ... ... стратегиясына елеулі рөл берілді.
Ақтау портының дамуы тасымалдау құралдарына қызмет көрсетуде және ... ... ... ... ... ... жүйесінің қажеттіліктерін толық қанағаттандыру мақсатында материалдық-техникалық базаны жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... Жалпы түрде ол порт қуатын күнделікті және келешекте арттыру бағытын, флотты ... ... ... мен ... ... процестері мен жұмыстарын жетілдіруін сипаттайды.
Кесте 1
Республикалық мемлекеттік кәсіпорынның өндірістік және қаржы көрсеткіштері
Көрсеткіштердің атаулары
Өлшеу бірлігі
2005 жылы
2006 жылы
2007 ... ... ... ... ... ... ... тонна
3413,9
4557,8
6553
8440
10972
13502
74,7
Соның ішінде:
мұнай және мұнай өнімдері
мың тонна
2016,6
3171,1
4987
7148
9293
11443
82,4
Олардың ішінде:
1) металл
мың тонна
573,6
816,8
1163
893
1161,5
1430
59,9
2) астық
мың ... ... ... тонна
19,6
26,2
35,0
70,6
91,9
112
82,5
в) паромдық тасымалдар
мың тонна
143,50
173,19
178,10
183,00
237,80
287,00
50
2. Табыстар (барлығы)
млн. теңге
2910,3
3351,2
3859
5140
6682,2
8687
66,5
3. ... ... ... теңге
2144,3
2183,4
2471,9
2695,2
3085
3475
38,2
4. Корпоративтік салық
млн. теңге
332,5
428,6
638,3
659
608
629
47,1
5. Таза табыс
млн. теңге
433,5
739,2
748,8
1785,8
2989,2
4583
90,5
Ескерту - ... ... ... ... ... ... ... (Баутино жүк ауданын ескере отырып).
Республикалық мемлекеттік кәсіпорыны ... жүк ... ... және ... ... ... таза ... әрбiр бірлік өлшемінің соңғы 2005-2011 ж.ж. статистикалық мәліметтері бойынша, яғни бес ... ... ... ... ... ... компьютерде жүк тасымалдау бойынша технико-экономикалық көрсеткiштерi деңгейi болашаққа 2015 жылға есептелінді: мысалы, жүк тасымалдау - әр ... - 8804,9 мың т, таза ... - 10851 млн. тг. ... ... абсолюттік өсуі тенденциясы анықталды. Олардың детерминациялық коэффициентi сәйкесiнше 0,97; 0,95 құрады.
Қазақстан теңіз порттары жүктерінің номенклатурасы бойынша ... ... ... (1) формуласы пайдаланылған. Жұмыс нәтижелері 2-кестеде көрсетілген.
Кесте 2
Республикалық мемлекеттік кәсіпорынның өндірістік және қаржы көрсеткіштерінің ... ... ... ... ... ... тонна
1430
1390
1645
Астық
мың тонна
230
347.5
411.25
Табыстар (барлығы)
млрд.теңге
8687
8700
9200
Таза табыстар
млн.теңге
4583
4654,1
5579,5
Ескерту - РМК Баутино жүк ауданын ... 2008 ж. ... ... ... ... ... Ақтау теңіз портынан шыққан мұнай тасымалының өсуі 2008 жылдан 2015 жылға дейін 1,23 ... онда таза ... 2008 ... 2015 ... ... 1,22 есе өсуді құрайды.
Жоғарыда айтылған болжамдалған жетістіктерге жету үшін арнайы экономикалық аймағы туралы заңға өзгерістер енгізу ... Ең ... ... ... аймақтың іс-әрекеті мерзімін ұзарту. Екіншіден, арнайы экономикалық аймақтағы іс-әрекеттерінің басымды түрлерін ... атап ... ... ... ... ... үшін ... және қосымша көлік іс-әрекетін, қосалқы аймақтардың оператор-компанияларының іс-әрекеті үшін агенттер арқылы көтерме сауда, жылжымайтын мүліктермен операциялар, жалға беру және ... ... да ... ... ... ... және суды ... Үшіншіден, еркін сауда аймағы тәртібіне түсетін тауар түрлерін кеңейту[18].
Территориялық шоғырлану, процестердің жоғары өсіңкілігі, ... ... ... ... ... бизнес-жоспарлау мен басқару үшін ең күрделі салалардың бірі етеді. Бизнес-жоспарлауды жетілдіру мен басқару ... ... ... ... ... ... және басқа тасымал күрделі өндірістік-шаруашылық кешені болып табылады, онда өндірісті және басқа ... ... ... ... ... басқару бойынша қызметтер шоғырланады.
2.2 Аймақтардың әлеуметтік-экономикалық дамуын мемлекеттік реттеу
Нарықтық қатынастарға көшу ... ... ... ... ... бірақ бұрыңғы орталықтандырылған жүйемен салыстырғанда, саясаттағы акценттер өзгереді, ... ... ... мен ... ... ... ... құқығы кеңейеді.
Республиканың үлкен аумағында саралау тек табиғатты ... ғана ... ... ... да орын ... ... әр аймағы әсіресе, табиғат ресурстарын игеруде, ... әр ... ... ... қала мен ауыл ... ... ... қатынастар өзінің айқындалған өндірістік мамандануына ие.
Алдын ала келісілген объективті айырмашылықтардан ... ... ... ... төрт ... ... топ: Атырау, Ақтөбе, Маңғыстау, Батыс Қазақстан, Қызылорда, Жамбыл облыстарының бір бөлігі. Бұл аймақтар минералды ресурстардың бірегей қорына ие, ... ... ... ... ... және әлемдік шаруашылыққа жылдам қарқынмен бірігуге қабілетті, жоғары импульсті қарқынды дамудағы ғылыми-өндірістік әлеуетіне ие, бірақ шаруашылықтың ұтымсыз ... ... ... басымдылығы-стратегиялық бай жер қойнауын (көмірсутегі), сондай-ақ шикізаттың басқа түрлерін (хромиттер, калий тұзы, бораттар, никель, кобальт және т.б) қарқынды игеруде; кең ... ... және ... ... ... ... ... жаңа технологияларды енгізу; жоғары дамыған өндірісті, әлеуметтік және рыноктық инфроқұрылымды құру.
Екінші топ - ... ... ... ... ... ... Қазақстан облыстары. Бұл аймақтар ауыр индустрияның айқын көрінетін мамандандырылған салалары бар, жоғары технологиялық ғылыми сыйымдылықты өндірісті және негізінен қаржылық ресурстармен өзін - өзі ... ... ... ... ... ... ... басымдылық санатында - ғылымды қажетсінетін жаңа өнімдерді, электр құралдарын, ақпараттықты, автокөлік құрылысын ... және ... ... жаңа композиті, тазалығы жоғары, жоғары өткізгіш материалдарды (Қарағанды, Шығыс Қазақстан облыстары); лазерлік технологияны дамыту, автоматты басқару жүйесі мен ... ... ... ... ... ... топтар - Солтүстік Қазақстан, Ақмола, ... ... ... ... ... ... Бұл облыстардың агроөнеркәсіптік кешендері республиканың өндірістік қорын қалыптастырудағы жетекші ретінде танылған.
Үшінші топтағы аймақтардың әлеуметтік - экономикалық дамуының басым бағыттары - әр ... ... ... нысанын реформалау бағытының жалғасы; ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіруді тиімді мамандандыру.
Төртінші топтар - ... ... ... ... ... ... аудандық ауылдары, яғни әлеуметтік - экономикалық және техника-технологиялық жағдаймен, экстремальды топырақты климаттық тоқыраулы аймақтардың экономикалық оңтайлығының қатаң лимиттелген мүмкіндігі. Бұл ... ... ... ... бұзылуы себепті экономикалық және әлеуметтік дағдарыс сыналатын деңгейге жетті.
Кесте 3
Қазақстан аймақтарын топқа бөліп қарастыру
Қазақстан аймақтарын топқа ... ... топ ... ... ... ... ... Батыс Қазақстан, Қызылорда, Жамбыл облыстары
Шығыс Қазақстан, Павлодар, Қарағанды, Қостанай, Солтүстік ... ... ... ... ... ... облыстары
Атырау, Маңғыстау, Қарағанды, Оңтүстік Қазақстан облыстарының аудандық ауылдары
Төртінші топ үшін басымдықтар - экологиялық ... ... ... ... жергілікті ресурстарды, тәжірибені және осы аймақта тұратын тұрғындардың дәстүрін пайдалануды есепке ала отырып, шаруашылық кешендерін ... ... ... ... ... аймағы үшін, аймақтық инфрақұрылым (әсіресе көліктік), рынок инфрақұрылымын құруда мемлекеттік қолдау жүйесі, сондай-ақ шетел инвесторын тарту маңызды.
Екінші ... ... ... ... ... ... жекешелендіру арқылы экономиканы құрылымдық қайта құруға ықпал етуге бағытталады.
Үшінші топтағы аймақтарда экономикалық тұтқалар мен ынталандырулар ауыл шаруашылығы өндірісін реформалау ... ... ... ... ... ... үшін ... ретеу әдістері - оның ішінде: олардың орындалуына ... ... ... белгілі бір жобаларға қаржылық көмек көрсету басым жағдайда қалады.
Мұндай тәсіл аймақты басқару ... ... ... болуы мүмкін, өйткені ол жергілікті шаруашылықты қарқынды дамытуға, аймақтық экономиканы тұрақтандыруға мүмкіндік береді.
Өңірдің әлеуметтік - экономикалық дамуын ... ... ... ... ... ... ұтымды басқарудың саналы орталықтандырылып жүргізілуімен байланыстырылады.
Аймақтық саясатты қалыптастыру негізінде оңтайландыру мен елдің өндіргіш күшін орналастырудың ... ... ... Оның мәні мемлекет пен аймақтың мүдделерінің ұтымды ұштасуында, экономикалық өсудің аймақтық факторын ... ... үшін ... ... тұрғындардың өмір сүру деңгейін көтеруде және экологиялық қауіпсіздікті сауықтандырумен қорытындыланады.
Мемлекеттің аймақты басқару мәні ресми құжатарда көрсетілген. Оның ішінде, бюджеттік, ... ... пен ... ... ... жайғасымындағы аймақтың тұрпаттануын құрайтын негізде 1996 жылғы 9 ... ... ... ... ... бастапқы алғышартында былай деп пайымдалады: , тоқыраудағы шағын және орта қалалардың, алыстағы аудандық ауылдардың және т.б. ... ... ... ... ... ететін, дағдарысты қалалардың тізімінде, 1997 жылдан тоқыраулы қалаларға - ... ... ... ... ... қалаларын енгізген. 50 мыңға дейін тұрғындары бар шағын қалаларда (елде олардың саны 60) көші-қон икемділігі жоғары, еңбек рыногының ... ... ... ... қалыпты өндірісті қамтамасыз ету әлі де мүмкін емес, ауру ... ... саны ... ... ... ... ал азық - түлік өнімдерін негізгі тұтынудың ең аз деңгейіне есептелген өмір сүру ... ... өте ... саясаттың тұжырымдамасы оны үш кезеңде қарастыруды көздейді.
І ... - ... ... біршама тәуелсіздігін қамтамасыз етуге тиісті, саяси, экономикалық, экологиялық және құқықтық сипаттағы ... ... ... ... ... және ... ... өңірлердің әлеуметтік аясын дамытуды жеңуге бағытталған, мемлекеттің макроэкономикалық саясатының жалпы стратегиялық жағдайына сәйкес аумақтық басымдылықты ... ... ... ... ... ... кейбір өңірлерді іріктемелі мемлекеттік қолдаудың ұштастырылуы.
ІІ кезең - ... ... ... әрі ... ... және капиталдың, институционалдық және рыноктық инфроқұрылымның өңірлік және жалпы мемлекеттік дамуы мен нығаюы.
2.Шағын және орта қалалардағы шаруашылықты қолдау және қайта ... ... ... ... шығару проблемаларын және әлеуметтік - экономикалық дамуын бірінші дәрежеде шешу.
3.Артта қалған ауылдар мен ... ... үшін ... негіздерін құру.
ІІІ кезең - 2011-2030 жж.
1.Экономиканың өңірлік кеңістікті құрылымын қалыптастыру. Оның аумақтық ұжымдарын жетілдіру, ... ... ... және ішкі ... ... ... жұмсарту, өңіраралық инфроқұрылымдар құру.
2.Өндірістік кешеннің ресурстық - шикізаттық теңдестігін қамтамасыз ету, экологиялық және экономикалық теңдестікті ... ... - ... және ... ... ресурстарын одан гөрі тиімдірек пайдалану.
3.Өңірлер бойынша өмір сүру деңгейі мен сапасының ақталмаған айырмашылықтарын теңестіру, экономиканың тоқырау ... жеңу және ... ... ... ... аяны ...
Осындай жағдайларда дағдарыстан шығудың аймақтық шаралары республиканың стратегиялық және жалпы ... ... ... оң ... айқындайтын, облыстар мен аудандардың әлеуметтік - ... ... ... бірте-бірте теңестіруге алып келетіндей болуы тиіс. Және кез-келген жағдайда халық шаруашылығының маңызды салаларымен біз қалай қатынасамыз, яғни ... ... істі ... ... ... және аймақтық деңгейіндегі шаралардың сәйкессіздігі аймақтардағы халықтың тұрмыстық деңгейі көрсеткіштерінің түрлі болуын арттырады. Мұнда келтірілген үзіндіні айту қажет. . ... ... ... ... ... ... ... болуы оның субъективті сипаттамасын дәлелдейді. Аймақтық қайта өндіру мен ... - ... ... басқарудың ғылыми негізделген механизмін жасап шығару және жіберген ... ... ... ... ... шешуге бағытталған орталық басқару органдарының функционалды міндеттерінің негізгі бағыттары:
* жалпы мемлекеттік аймақтық саясат тұжырымдамасын ... іске ... ... ... ... ... ... шағын және орташа қалалары үшін қажетті режимнің әдістері мен механизмдердің бар күш - қуатын ... ... ... ... ... ... ... орталық басқару органдардың функциялардың құрамын анықтау, бұл жергілікті өзін-өзі басқарудың эволюциялылығын қамтамасыз етеді;
* бюджеттер арасындағы табыстарды ... ұзақ ... ... ... ғылыми негіздеу және анықтау;
* жергілікті табиғи - экономикалық, инфрақұрылымдық және әлеуметтік - ... ... ... ... ... ... аймақтарды құрудың алғышарттарын дұрыс анықтау.
Аймақтардың біркелкі дамымауы іргелі әлемдік ... ... ... елде ... ... ... жэне артта қалған аймақтар бар - бұл әлеуметтік-экономикалық, табиғи-климаттық, ресурстық және ... да ... ... ... ... ... Осы орайдағы мемлекеттік міндеті шектен тыс жоғары аймақтық саралауға жол ... ... ... сүру ... мен ... ... тыс аймақтық айырмашылықтар көбінесе аймақтардың экономикалық, табиғи-климаттық, ресурстық және инфрақұрылымдық ерекшеліктерімен анықталады, сондай-ақ олар ... ... ... үшін ... ... табылады. Осы саясатты жүзеге асырудың басқарушылық механизмінің ... ... ... қатарына артта қалған аймақтардағы өмір сүру деңгей мен экономикалық даму параметрлерін ең болмағанда орташа деңгейге (осы параметрлер бойынша) ... ... ... Бұл ... ... ... мемлекет тарапынан аймақтардың өзіндік дамуын ынталандыру: халықтың ... ... ... ... ... көшіп-қонуға көмек көрсету); артта калған аймақтарға капитал мен инвестициялардың келуін ынталандыру және т.б. болып табылады
Аймақ дамуының кез келген аясындағы ... жою, бір ... ... ... ... ... ... Әлеуметтік даму салыстырмалы түрде дербестікке ие бола отырып, айтарлықтай дәрежеде ресурстық мүмкіндіктермен анықталады, олар өз кезегінде экономикалық даму деңгейіне байланысты. ... ... ... ... ... жағдайға зиянын тигізе отырып, тек ғана экономикалық басымдыққа біржақгы бейімделуі нарықтық экономиканың және тұтас мемлекеттің дамуына қауіп туғызады. ... ... ... ... жэне ... ... тепе-теңдігі қажет. Экономикалық және әлеуметтік қүраушыларды тепе-теңдікте дамыта отырып, аймақ ... әр ... ... ... орнын толықтыруға және халықтың тұрмыс жағдайының деңгейін көтеруге болады, бұл түптеп келгенде мемлекеттің аймақтық ... ... ... ... негізгі шарттардың бірі болып табылады.
Аймақтық саясаттың мәні мен ... және ... ... ... ... ... бар. ... саясаттың құрамдас бөлігі бола отырып, аймақтық саясат әрбір аймақтың экономикасының тиімділігі мен бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... тиімді-лігін көтеруді өзінің басты мақсаты етіп қояды. ... ... жету ... ... ... қойылуы шарт. Олардың қатарына: мемлекет пен жекелеген аумақтардың мүдделерін ... ... ... ... ... ... ... қатар аймақтың ресурстық, ғылыми, еңбек әлеуетін барынша пайдалану жатады. Осы суреттен көрініп тұрғанындай, аймақтық саясаттың мақсаты, міндеттері мен жүзеге ... ... ... ... басқа бағыттарымен өзара тығыз байланыста жүзеге асырылады.
Мемлекеттегі ... ... ... жеке дами ... ... басқа аймақтардың даму барысына зиянын тигізбесі үшін оның ерекшеліктерін де ескеруі тиіс. Сондықтан да ... ... ... ... ... саясаттың маңызы ерекше бола түседі. Мемлекет әрбір аймақ үшін бағдарлама ... сол ... ... ... дамуы бағытын жүзеге асырады. ... ... ... ... үшін еліміздің айырмашылық себептерін көрсету қажет. Оларға жататындар төмендегілер:
- еліміз аймақтарының табиғи-климаттық жағдайының ійырмашылығы;
- аймақтың өнімділігін анықтайтын ... ... ... ... ... ... тек ауылшаруашылық, сондай-ақ пайдалы қазбаларды игеру ғана емес, өнеркәсіпті орналастыру жағдайына және халықтың өмір сүру ... ... да әсер ... аймақтың орналасуының жағдайы, соның әсерінен шығындар артып, бағаның өсуі ... Бұл ... ... және ... ... ... дамымауына, оның экономикалық даму деңгейіне ықпал етеді.
- инновация енгізу ... ... ... өндірістің ескі сұрылымы;
- елдің экономикалық даму тенденциясы;
- тауар өндірісіне әсер ететін технологиялық даму сатысы;
- институционалдық ... ... және ... саясаттың нысандары, саяси жағдайы, аймақтың даму тарихы және т.б.;
- орналастырудың физикалық факторлары: аэропорт, көлік жүйесі, өндірістік алаңдардың бар болуы ... жоқ ... ... ... ... ... ... инфрақұрылым;
- әлеуметтік-мәдени факторлар: урбанизация деңгейі,
- халықтың білім деңгейі, ғылыми ... бар ... және ... орталықпен жүргізілетін макроэкономикалық саясатта аймақтық ерекшеліктердің есепке алынбауы;
- орталық пен аймақтар арасындағы өкілеттіліктер мен міндеттерді жіктеу ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік аймақтық саясаты ең алдымен шектен тыс аймақтық теңсіздіктерге жол бермеу және ... ... ... ... Бұл ... орталықтандыру мен орталықсыздандырудың тепе-теңдігі қажет. Осыған орай айматық дамудың шешілуін әлеуметтік, ... ... ... ... демографиялық және т.б. шаралар жүйесін талап ететін санқырлы проблема ретінде қарастыруға болады.
Нарықтық экономикаға өту барысындағы аймақгық саясат біршама өзгермелі ... ... ... аймақтың ерекшеліктеріне қарай, кейбір аймақта мемлекет тарапынан нарықтық экономиканың қалыптасуы үшін жалпы құқықтық режимді қолдау жеткілікті болса, ... ... ... ... ... ... ... аймақтық экономикаға экономиклық және әкімшілік әсер ету әдістері қажет т.б.
Экономикалық саясат, ... және оның ... ... ... ... ... ... және қойылған мақсаттарға жетуді көздейтін мәселелерді шешу бағытталуы тиіс. Ал, аймақтық саясаттың мәні жалпы ұлттық ... жету үшін ... ... басқару болы табылады.
Ауыл шаруашылығы саласына келер болсақ, 2003 жылғы бағалау бойынша тұтастай республикада ауыл шаруашылығыың ... ... ... ... ... 606,7 ... ... құрады, бұл 2002 жылғы тиісті кезендегіден 1,4% артық.
2011 жылы жалпы аймақтық өнім халықтың жан ... анда 266,9 мың ... ... оның ең ... ... ... салынған инвестициялар 2010 жылм салыстырғанда 10,6%-ға артқан. ... өсуі ... 13 ... ... ... Осы ... ... аймақтар экономикасын дамытуға қатысты іске асырылған шаралардың бірқатар оң нәтижеге жеткізгендігіне дәлел бола алады. Дегенмен шешімі табылмаған, жақын мерзімде ... ... ... әлі де ... ... Республикамыздың байтақ аумағы мен оның әрбір аймағының өзіндік ерекшеліктері, олардың экономикалық әлеуеті, республикалық еңбек бөлінісіндегі орны, ... даму ... ... ... ... бері ... жатқан реформала дың нәтижесінің әркелкі болуын тудырды. Қазіргі кезеңде Қазақстан аймақтарының әкімшілік-аумақтық құрылымы мен негізгі сипаттамаларын ... ... ... ... аймақтық өнімнің салалық құрылымына талдау жасау аймақтар бойынша мамандану деңгейін сипаттауға мүмкіндік береді.
Келесі кестеде көрсетілгендей, аграрлық сектор Солтүстік Қазақстан (36,2 %), ... (31,3%), ... (24,6) ... (22,5%), ... (20,8%) және ... ... (17,1%) ... экономикасында елеулі рөл атқаратын өнеркәсіптік тұрғыдан дамыған аймақтар қатарына Маңғыстау (64,5%), Қарағанды (53,3%), Қызылорда (48,1%), Павлодар (47,4%), ... (44,8%), ... (41,9%) және ... ... (40,5%) ... ... болады. Құрылыс жұмыстарының көлемі Астана қаласында (16,7%), Батыс Қазақстан (16,3%), Атырау (14,2%), Қызылорда (12,7%), Жамбыл (8,94 және ... (8,2%) ... ... ... асып түскенін кесте деректері көрсетіп отыр.
Кесте ... ... ... ... салалық құрылымы
Облыс аттары
Аграрлық сектор
дамыған аймақтар(%)
өнеркәсіптік тұрғыдан дамыған аймақтар(%)
Құрылыс жұмыстарының көлемі
дамыған аймақтар(%)
Солтүстік ... ... ...
31,3%
Алматы
24,6%
Қостанай
22,5%
Жамбыл
20,8%
8,94
Маңғыстау
64,5%
Қарағанды
53,3%
Қызылорда
48,1%
12,7%
Павлодар
47,4%
Атырау
44,8%
14,2%
Ақтөбе
41,9%
8,2%)
Шығыс Қазақстан
40,5%
Батыс Қазақстан
16,3%
Жыл сайын ауыл шаруашылығы өнімін қайта ... ... ... 2010 ... ... 2011 жылы өндірілген ауыл шаруашылығы шикізатының жалпы көлемінен қайта ... ... ... ... сүт - 18,1%-дан 29%-ға, ет - 14,6%-дан 27,8%-ға, ... - ... ... ... ... - 55%-дан 99%-ға, қайта өңделген жемістер мен көкөністердің үлесі артуына қарамастан шамалы ғана ... ... ... ... 11 айында қайта өңдеу кәсіпорындарының өнімдеріне жүргізілген талдау 2010 жылдың аналогиялық кезеңімен ... ... көп ... бойынша өндіріс көлемінің ұлғайғанын көрсетеді. 2007 жылдың 11 айы бойынша қайта өңдеу кәсіпорындары ... 508,7 ... ... өнім ... 2010 ... сәйкес кезеңінен 7,3%-ға артық (426,4 млрд. теңге).
2011 жылдың 11 айында 2010 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда шұжық өнімдерінің ... ет және ет ... ... ... ... ... 21%-ға, сары майдың 17,9%-ға, қойылтылған сүттің 17%-ға, ашыған сүт өнімдерінің 5,2%-ға, балмұздақтың 1,6%-ға, ... ... ... ... ... күріштің 18%-ға, сұйық майдың 3,2%-ға, макарон өнімдерінің 14%-ға, жеміс және көкөніс шырындарының ... ... ... ... ... ... ... артуы байқалды.
Ақ қант өндірісі 25,3%-ға, жеміс консервілері ... ... ... ... ... ... ... құрғақ сүт 6,5%-ға, ірімшік пен сүзбе өндірісі 3,3%-ға ... ... ... ... және ауыл ... шикізатын қайта өңдеу өнімдерінің бәсекеге қабілеттілігін арттыру мақсатында екінші деңгейлі банктер қайта өңдеу кәсіпорындарына айналымдағы қаражаттарын толықтыруға беретін несиелер ... банк ... ... ... ... ... бағдарламасы жүзеге асырылуда, ол арқылы 2007 жылы республикамыздың барлық аймақтарының 140 ауыл ... ... және ... өнеркәсібін қайта өңдеу кәсіпорындары 16 366,9 млн. теңге сомасына банктерден несие алуға мүмкіндік берді.
Қайта өңдеу кәсіпорындарына ... ... ... ... бойынша сыйақы мөлшерін субсидиялау 5 жыл ішінде банк несиелерін арзандатып, салаға 58,1 ... ... ... ... берді, яғни бюджеттік субсидияның әр 1 теңгесі несиелік қаражаттың 15 теңгесін тартты. 5 жыл ішінде етті ақшалай сатып алу көлемі 15%-ға (1504,5 млн. ... 1724,0 млн. ... ... сүт - 21%-ға (2058,6 млн. теңгеден 2500,0 млн. ... ... ... ... - 27%-ға (14346,8 млн. ... 18 219,4 млн. теңгеге дейін) артты.
2006 жылдан бастап кәсіпорындардың ИСО және ХАССП халықаралық стандарттарының базасында сапа мен ... ... ... ... ... және сертификаттауға жұмсалған шығындарын субсидиялау жөніндегі бюджеттік бағдарлама іске асырылуда. 2007 жылы осы мақсатқа республикалық ... 100 млн. ... ... ... ... бұл бағдарлама бойынша ИСО және ХАССП халықаралық стандарттарының базасында сапа мен қауіпсіздік менеджментінің жүйесі 100-ден аса кәсіпорындарда енгізілді, 100-ге жуық ... ... ... өтіп ... ... өзіндік өндірісті дамыту экономикамыздың шикізат секторынан тәуелділік мәселесін шешуде маңызды орын алады. Осы жағдайларға байланысты отандық кәсіпорындарды техникалық жаңаландыру ... ... ... отыр. Әр түрлі дереккөздерге сүйенсек, Қазақстанда негізгі құралдардың тозу деңгейі ... 80%-ға ... ... көрінеді. Бұл, әрине, кәсіпорындардың тиімді инвестициялық саясат жүргізуіне қолайлы жағдайлар жасауды талап етеді.
Кәсіпорындар үшін инвестициялық жобаларды қандай ... ... ... ... және ... ... ... асыру мәселесі өте маңызды. Осы тұрғыдан қарағанда кәсіпорындардың инвестициялық әлуеті меншікті және тартылған ... ... ... ... ... ... ... деңгейін дамыту мақсатында инвестициялық жобаларын қаржыландыру құрылымына көз жүгіртер болсақ, онда тартылған қаражаттардың жыл ... ... үлес ... ... ... көрсетіп келе жатқандығын байқауға болады.
Кесте 5
Инвестициялық жобаларды қаржыландыру көздері
млн. теңге
Көрсеткіштер
2007-жыл
2008-жыл
2009-жыл
2010-жыл
2011-жыл
Меншікті қаражаттар
492 683,0
751 801,0
792 909,0
917 061,0
1 080 000
үлесі, %
64,3
62,5
58,6
59,5
61,0
Тартылған ... ... ... 202,4
625 ... ... ...
39 683,0
115 889,0
103 768,0
129 237,0
139 000,0
үлесі, %
14,5
25,7
18,6
20,7
20,1
Шет елдік инвестициялар
169 594,0
197 ... ... ... 500,0
үлесі, %
62,1
43,8
50,4
38,3
35,7
Бюджеттік қаражаттар
45 517,0
76 267,0
104 501,0
164 982,0
185 000,0
үлесі, %
16,7
16,9
18,7
26,4
26,8
Өзге инвестиция көздері
18 ... ... ... ... ... ... инвестициялар
765 867,0
1 203 304
1 352 111
1 542 ... 770 ... ... ... инвестициялауға салынған меншікті қаражаттардың үлесі 2007 жылы 64,3% ... 2011 жылы бұл ... 61,0% ... ... Сәйкесінше, инвестициялауға тартылған қарыз қаражаттардың үлесі 35,7%-дан 39,0%-ға жетіп жығылған. ... ... ... ... ... өсімі 2007-2011 жылдары 209% құраған.
Кәсіпорындардың инвестициялық қаражаттар тарту құрылымы да көңіл аудартады. Әдетте, қарыз қаражаттар тарту ... ... ... ... - ... зейнетақы қорлары, сақтандыру компаниялары, лизингтік компаниялар, шағын несие ұйымдары. Қаражаттар тартудың нысандары ... ... ...
Тартылған қаражаттардың құрылымында банктік несиелердің үлесі артып келеді. Айталық, 2008-жылы тартылған қаражаттардың ... ... ... ... 14,5% болса, 2009-жылы бұл көрсеткіш 20,1% жеткен.
Өзге инвестиция көздерінің құрылымында лизингтік ... ... орын ... айта кету ... ... ... ... инвестициялардың құрамында лизингтік несиелердің үлесі дамыған елдерде 20-30% ... ... ... 10-20% ... ... сипатталады. Қазақстанда аталған көрсеткіш 2005-жылы небәрі 1% құраса, 2011 жылы 2% ... ... ... бұл ... 5% құрайды. Бұл, әрине, отандың тауар өндірушілердің негізгі қорларын жандандыру мәселесіне ... ... бере ... ... ... ... Қазақстан Республикасының аймақтары арасында өнеркәсіп өндірісінің өнімдерін өндіруде Оңтүстік ... ... ... ... бірінен орын алды, тауар өнімін өндіруде оның үлес салмағы 2009 жылы Қазақстан бойынша 2,8%-ды және өнеркәсіп ... ... үлес ... - ... ... ... ... саласындағы негізгі капиталға бағытталған инвестицияның үлес салмағы 4,5%-ды құрайды. ... ... ... ... ... индексінің республикадағы үлес салмағы 2006 жылы 1,002%-ды құраса, 2008 жылы 1,002% және 2011 жылы 1,145% жоғарылаған. Өнеркәсіп өнімін орта ... жан ... ... ... ... орта ... жан ... шаққандағы көрсеткішін әлдеқайда артта қалуда.
Кесте 6
Мемлекетте Оңтүстік Қазақстан облысы өнеркәсібінің орны мен ... ... ... ... ... Қазақстан облысының республикадағы үлес салмағы:
а) өнеркәсіп өндірісінде өндірілген толық өнім ... ... ... ... ... өнеркәсіп саласында негізгі капиталға бағытталған инвестиция.
3,7
6,0
2,5
2,7
4,49
2,9
2,2
4,6
3,0
2,2
4,65
4,05
2,1
4,7
4,1
2,8
4,72
4,5
-0,9
-1,28
2,0
2
Өнеркәсіп өнімінің нақты көлем индексі
1,00
0,91
1,00
1,00
0,99
1,145
1,14
3
Орта есеппен жан басына шаққандағы өнеркәсіп өнімінің ... үлес ... ... ... ... агенттігінің мәліметтері мен Оңтүстік Қазақстан облысының статистика департаменті материалы негізінде ... ... ... ... ... ... өндірілген өнімді бір тұрғынының жан басына шаққандағы көлемі біршама жоғарылауда және ол ... 2006 жылы 57705 ... 2007 жылы 65667 ... ... ал 2011 жылы облыста өнеркәсіп өндірісімен өндірілген өнім көлемі әр ... жан ... ... 100759 ... көлемімен тиісті кезеңдерде республикалық деңгейдегі оның үлес салмағы 30,3%, 25,4%, 17,8%-ды құрады. Бұл көрсеткіш бойынша Оңтүстік ... ... ... ... ... ... ең соңғы қатардан орын алатынын көрсетеді. Бірақ соңғы жылдары өнеркәсіп өндірісі әлеуетінің дамуына жаңа кәсіпорындардың ашылуы және жұмыс істеп ... ... ... құрылып кеңеюі, кіші және орта бизнесті дамыту негізінде өнеркәсіп өнімінің нақты көлем индексі 2006 ... ... 2011 жылы 14% ... ... ... кен ... өнеркәсібі республикалық кен өндіру өндірісіндегі үлес салмағы жоғарылап, 2006 жылы 0,32% болса, 2011 жылы 0,99% құраған. Облыстың ... ... ... өңдеу өнеркәсібіндегі үлес салмағы 2006 жылы 9,1%, 2009 жылы 4,7%, 2011 жылы ... ... ... ... ... ... газ бен су ... және бөлу өнеркәсібі республикалық деңгейдегі үлес салмағы жоғарылап, 2006 жылы 3,9%, 2009 жылы 4,1%, 2011 жылы 4,2% ... Бұл ... ... ... көрсетеді[24].
Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған стратегиясын дамыту барысында Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... стратегиялық жоспары әзірлеген, стратегиялық жоспардың негізгі міндеттері шикізаттық бағыттылықтан дайын бәсекелі өнім ... ... ... ... ... оның ... күшейту үшін жағдайлар жасау, болашақта сервистік-технологиялық экономикаға өту үшін жағдайлар жасау, облыстың экспорттық-әлеуеттік деңгейін арттыру мақсатында бәсекеге қабілетті және ... ... өнім ... ... ... ... ... ілгерілеушіліктерді ынталандыру, шағын кәсіпкерлікті дамыту.
ОҚО-ның ҚР-ның индустриялық-инновациялық өнім көлеміндегі үлес салмағы 2004-2008жж. аралығында төмендеген. Сонымен бірге, қарастырылып отырған кезеңде ... ... ... ... үлес ... ... өнім көлемі бойынша 2006 жылы 9,5%, болса 2010 жылы 1,3%-ға, инновациялық ... ... саны ... 2006 жылы 4,3% болса, 2010 жылы 3,8%-ға, ғылыми зерттеулер мен әзірлемелер орындаған қызметкерлер саны 1,94%, 2011 жылы 1,59%-ға, ғылыми-зерттеу, жобалық-конструкторлық ... 2006 жылы 4,5% ... 2008 жылы ... ...
Әлеуметтік-экономикалық дамытудың тетіктерінің бірі - қаржыландыру қаражаттары. Белгілі бір өндірістің шығындарын қаржыландыру оны ... ... ... ... де ... Өндіріс шығындарының өзі тек қосымша құн табуға бағытталады. Егер мемлекет және облыс көлеміндегі экономиканың дамуына баға ... онда тек ... ғана ... ... ... қаржы корлары (зейнетақы, сақтандыру) әлеуметтік бюджеттік мекемелер түгел қамтылатын белгілі статистикалық көрсеткіштерді пайдалана отырып, ... ... ... ... болады.
Оңтүстік Қазақстан облысының кірістері 2011 жылы 208587,6 млн. теңгені құрап, 2007 жылмен салыстырғанда 55,8% жоғарылаған, Кірістердің ... ... тыс ... 88,5%, ... ... 79,4% негізінде құралған. Шығындар көлемі тиісті кезеңдерде 36,6% жоғарылаған. Операциялық сальдо 546,6% ... ... ... ... Республикасының бюджеттік құрылымының өте аз мөлшерін Оңтүстік Қазақстан ... ... және ... ... ... және орта ... ... бөлінетін қаржының өте төмен екенін байқаймыз. Сонымен қатар, трансферттік түсімдердің республикалық бюджетке үлкен кіріс әкелетіні байқалады.
Кен өндіру өнеркәсібі кәсіпорындарында 2011 жылы 53560 млн. ... ... ... 2008 жылмен салыстырғанда 88,7%-ға артық. 2008 жылы 28376 млн. теңгенің өнімі өндіріліп, бұл 2007 жылғы деңгейден 304,9%-ға жоғарылаған. Кен өндіру ... ... ... ... қазбаларды және металл кендерін өндіру салаларын қамтиды және ... ... ... ... Кен ... ... ... филиалы 2009 жылы 17095 млн. теңгенің өнімін өндіріп, 2007 жылға ... 527,9% ... Кен ... ... ... ... ... 2008 жылы 5745 мың адамды құрап, 2007 жылмен ... 2 ... ... ... ... оның 4226 мың ... ... 1519 мың адам қызметкер болып жұмыс істейді.
Өңдеу өнеркәсібі кәсіпорындарында 2011 жылы 169183 млн. теңгенің өнімі ... 2008 ... ... 6,0% ... ... 2008 жылы 159516 млн. ... ... өндіріліп, бұл 2007 жылғы деңгейден 28,2%-ға артқан. "ПетроҚазақстан Продекс Ойл" компаниясы 2010 жылы 11084 млн. теңгенің ... ... 2005 ... ... ... ... ... "Шымкент май", Кентау экскаватор, Кентау трансформатор зауыттары тиесілі жылға 6608 млн. ... - 31,9% ... 145412 млн. ... - 9,5% ... 5308 млн. ... - 384,3% ... өнім өндірген. Өңдеу өнеркәсіп өндірісінің пресоналдарының құрылымы 2008 жылы 27836 мың ... ... оның ... 21782 мың адамы жұмысшы, 6054 мың адам қызметкер болып жұмыс істейді11 жылы 24963 млн. теңгенің ... ... 2008 ... ... ... жоғары. 2008 жылы 21724 млн. теңгенің өнімі өндіріліп, бұл 2005 жылмен салыстырғанда 121,9%-ға жоғарылаған. "Су ресурстары", "Маркетинг-горводоканал" 2008 жылы 728 ... өнім ... 2005 ... ... ... №3 ... 2008 жылы ... теңгенің, яғни 2003 жылмен салыстырғанда 92,5%-ға жоғары өнім өндірген. Жалпы алғанда, өнім көлемінің ұлғаюы, негізінен, газ тәріздес ... ... мен бөлу ... суды ... ... және бөлу ... ... өндіру және бөлу өндірісінде өндіру (бұл негізінен сатып алынған электрэнергиясын тарату көлемінің өсуінен болған) бумен және ыстық сумен жабдықтау көлемінің ... орын ... ... ... ... қуатын тарату өнеркәсіптері персоналдарының құрылымы 2008 жылы 7933 мың ... ... оның ... 5354 мың ... ... 2579 мың адам ... ... жұмыс істейді[25].
Облыс бойынша 11 ауданы мен қалаларында өнеркәсіп өнімдерінің нақты көлем индексінің өсуі ... ... ... ... ... аса көп өсуі - ... ауданында 321,5% бұл уран рудаларын өндіруші кәсіпорындар есебінен, Қазығұрт ауданында 446,8% бұл негізінен ұн, ... және ... ... ... Төлеби ауданында 193,6%, Отырар ауданында 10 есе, бұл тамақ өнімдерін өндіретін кәсіпорындар есебінен, Шымкент қаласында 33,2%, Кентау қаласында 136,6%, Түлкібас ... 190,1 ... ... ... ... ... 67,0%, ... ауданында 47,9% төмендеген. Кему себебі мақта өңдеуші зауыттар бойынша өнім ... ... ... ... ... ол ... ... жетіспеушілігінен (кесте 6).
Экономиканың тұрақты дамып жандануына арналған Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2030 ... ... ... ... ... Оңтүстік Қазақстан облысының әлеуметтік-экономикалық дамуының 2009-2011 жылдарға ... орта ... ... ... бағдарламаның негізгі мақсатына ұлттық экономиканы және аймақтық мамандандырылған бәсекеге қабілеттілік негізінде құрылған облыстың аймақтарында тұрақты ... ... ету, тағы ... ... ... 3 ... ... экономикалық тұрғыдан белсенді халықтың саны 2011 жылы 1133,3 мың адамды құрап, 2006 жылмен салыстырғанда оның көлемі 12,7% жоғарылаған, ... ... ... ... саны 1060,3 мың адамды құрап, 14,4%-ға, жалдамалы жұмысшылар саны 548,6 мың адамды құрап, 25,1%-ға, өздігінен жұмыспен ... саны ... ... 7
Оңтүстік Қазақстан облысында еңбек нарығының негізгі көрсеткіштерінің динамикасы ... өсу, ... ... ... халықтың саны, мың адам
1005,7
1013,1
1050
1081,5
1118,6
1133,3
112,7
Жұмыс басты халықтың саны, мың ... ... ... ... ... мың адам
78,7
75,5
75,8
75,0
74,0
73,0
0,92,7
Жұмыссыздар деңгейі, %-бен
7,8
7,5
7,2
6,9
6,6
6,4
0,82
Экономикалық тұрғыдан ... ... ... ... саны 2009 жылы 73,0 мың адам құрап, 2004 жылмен салыстырғанда 7,3%-ға, осы кезеңдерде ... ... 6,4% ... 8%-ға, ... ... ... ... 462,0 мың адам құрап, 9,4%-ға төмендеп отыр. Зерттелген кезеңдерде Оңтүстік Қазақстан облысының экономикасының тұрақты даму ... ... және ... ... саны азайып келе жатқанын байқаймыз.
Мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақы алушылар саны 2006 жылы 119234 адам болса, 2011 жылы оның саны 128049 адам ... ... ... құнынан төмен, тұтынуға пайдаланылған табыстары бар халықтың үлесі 2004 жылы 5,1% болса, 2011 жылы оның көлемі 0,8 ... ... 84%-ға ... ... мен ... ... сапасы деңгейінің негізгі әлеуметтік параметрлерін көп жағдайда анықтайтын маңызды көрсеткіштер кіріс деңгейі болып табылады.
Сонымен, ... ... ... ... ... жағдайды сипаттайтын көрсеткіштердің өзгеруіне өз әсерін бір тигізіп, халықтың ... ... ... ... факторы бола алды деп айта аламыз.
2.3 Ақмола облысы, Есіл ... ... ... ... ... мәліметтер
Ақмола облысы, Есіл қалалық әкімдігі Астана қаласы, Абай ... 47 үйде ... ... 5 ... ... ... ... Жарлығымен құрылды.
Жалпы аумағы - 31,2 мың гектар
Аудан халқының саны -- 180 мың адам
Жұмыспен қамтылғандар саны - 20 854 ... саны - 1384 ... ... ... су ... - ... және орта бизнес субъектілері-180
28 ПИК, 87 үйге қызмет көрсетеді
1 балабақша (90 бала)
4 жалпы білім беретін мектеп (4200 ... ЖОО, 1 ООО (7177 ... банк ... Халыққа қызмет көрсету орталығы
10 ірі мәдениет және спорт орындары
Аудан ... 2011 жылы 138 951 м2 ... ... 21 799 м2 ... ... ... берілді.
Пайдалануға берілген және халық әл-ауқатын көтеру қоры қаржыландырған құрылыс нысандарындағы ... саны 887 ... ... ... - 817. Компаниялардың есебінен салынып жатқан құрылыс нысандарындағы үлескерлер саны 1 135 адам. 240 үлескерге ... ... ... ... аумағы 6 119 м2 тұрғын үй сатылып алынатын құрылыс нысандарындағы үлескерлер саны 232 адам. 2012 жылы берілетін нысандардағы өз бетінше ... ... ... үлескерлер саны 3 339 адам. 459 үлескер құрылыстың аяқталу барысын қарастыру ... жылы ... ... 9 ... берілді: , т.б. тұрғын үй кешендері, тұрғын үй және ... ... ... 19 ... ... ... жылы 60 ... беріледі, оның ішінде 15-і тұрғын, 42-сі әкімшілік-қоғамдық, 3-і өндірістік-өнеркәсіптік ғимарат.
Жалпы ... ... ... ... ... ... ... және ТҮК үлескерлері бойынша шешілмеген мәселелер бар. Бұл нысандардағы үлескерлер саны - 445 ... ... ... ... көлемі 157 млрд. теңге. Жалпықалалық тауар, жұмыс және қызмет өндіруде аудандық потенциал 30% (құрылыс есебінен) құрайды. ... ... ... өсу ... 15%-ке артқан. Ауданда жалпы саны 2000 заңды тұлға тіркелген.
Аудандық ПИК (пәтер иелерінің кеңесі) Ассоциациясы ... ... ... оны ... ... тіркеу үшін, ұйымдастырушылық-құқықтық құжаттар дайындалуда. Аудан бойынша 28 ПИК бар, қызмет көрсетілетін үйлер саны - 87, оның ... ... ... - 65 үй, автономды жылудан - 14 үй, қазандық жылудан - 8 үй жылытылады, тұрғындар саны - 38 470 адам, ... саны - ... ... саны - 104 ... саны - 336. ... контейнер алаңдары - 57, контейнер саны - 1117, оның ішінде ... ... ... - 39 ... Осы жылы 14 ... алаңын орнату көзделген.
Абаттандыру
мемлекеттік мекемесі (әрі қарай - Бөлім) бюджеттік жоспарлауды, ауданның әлеуметтік-экономикалық дамуының негізгі ... ... және ... әзірлеуді үйлестіруді жүзеге асыруға, оның басымдықтарын тиімді іске асыруға ықпал етуге уәкілетті ... ... ... болып табылады.
Бөлім өз қызметін Қазақстан Республикасының Конституциясына және заңдарына, Қазақстан Республикасы ... ... ... ... облысы әкімдігінің және облыс Әкімінің актілеріне, Астана қаласы Есіл ауданы Әкімінің және әкімдігінің актілерімен басқа да нормативтік құқық актілеріне, сондай-ақ осы ... ... ... асырады.
Бөлім заңды тұлға болып табылады, мемлекеттік тілде атауы бар мөрі мен мөртабаны, белгіленген ... ... ... ... ... сәйкес Қазақстан Республикасы қаржы министрлігінің қазынашылық органында шоттары бар.
Бөлім өз ... ... ... бола алады.
Бөлім мемлекет атынан азаматтық-құқықтық қатынас жағынан ... ... бар, егер ол ... сәйкес өкілеттігі болса.
Бөлім өз құзырындағы мәселелер бойынша заңнамамен белгіленген тәртіппен Жуалы ауданының аумағында міндетті күші бар Бөлімнің бұйрығы түрінде ... ... ... ... мен ... ... ... Республикасы Үкіметімен бекітілетін штаттық санның шегінде Ақтөбе ... ... ... ... бекітіледі.
Бөлімнің заңды мекен-жайы: индекс 080300, Қазақстан Республикасы, Астана қаласы Есіл ... ... ... 12 ... ... ... - мемлекеттік мекемесі.
Жуалы ауданының әкімдігі Бөлімнің құрылтайшысы болып табылады. Жуалы ... ... ... құру ... ... және осы ... ... құрылтай құжаттары болып табылады.
Мекеме мақсаты мыналар болып табылады:
1) облыстық даму ... ... ... стратегияны жоспарлау;
2) әлеуметтік-экономикалық реформаларды жүзеге асыру және үйлестіру;
3) жергілікті басқару органдарының стратагиялық және ... ... ... іске ... қызметін үйлестіру;
4) аудандағы әлеуметтік-экономикалық реформаларды Қазақстан Республикасы Үкіметінің, облыс әкімінің және аудан әкімінің Бағдарламалары мен ... ... ... іске ... ... ... бюджеттік бағдарламалар және бюджеттік бағдарламаларды дамыту үшін жергілікті бюджеттің шығыс лимиттерін ... ... ... ... ... жеткізу;
6) аудандық бюджет жобасын әзірлеу және оны маслихаттың бекітуіне ұсыну;
7) Қазақстан Республикасының заңнамасымен бекітілген тәртіпте бюджеттің ... ... ... ... ... ... ... қаржы жылына аудандық бюджет туралы маслихаттың шешімін жүзеге асыру жөніндегі Хромтау ауданы әкімдігі қаулысының жобасын әзірлеу.
Нормативтік құжаттар

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 86 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аймақтардың дамуын мемлекеттік реттеуді жетілдіру жолдары6 бет
Аймақтардың экономикалық дамуын мемлекеттік реттеу69 бет
Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуын жоспарлау71 бет
Ерекше қорғалатын табиғи аймақтардағы экотуризмнің даму мүмкіндіктері77 бет
Нарық жағдайындағы аймақтық әлеуметтік-экономикалық жүйені басқару ерекшеліктері32 бет
Павлодар облысының туризм индустриясының даму үрдісі79 бет
Қазақcтан Реcпубликаcының белcенді туризм cалаcы мен оcы бағытта қызмет жаcайтын кәcіпорындар (Іле-Алатау мемлекеттік табиғи ұлттық cаябағы мысалында)58 бет
Әлеуметтік - экономикалық дамуды аймақтық жоспарлаудың теориялық және әдістемелік негіздері94 бет
Әлеуметтік-экономикалық жүйенің аймақтық астары24 бет
"Халықаралық валюта жүйесі."28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь