Жұмысбастылықты мемлекеттік реттеу: міндеті және процесстің мазмұны

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

ЖҰМЫС БАСТЫЛЫҚТЫ МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУДІҢ ТЕОРЕТИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

6
Еңбек нарығын қалыптастыру процессі және оны реттеу ... ... ... ... 6
Жұмыс бастылықтың нарықтық қатынастарда әлеуметтік инфроқұрылым салаларында құрылуын және дамуын реттеу ... ... ...
16
Жұмыс бастылықпен толығымен қамтамасыз ету мемлекеттік саясаттың негізгі компоненті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
21

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ЖҰМЫСБАСТЫЛЫҚТЫ МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУДЕ ТАЛДАУ

29
Қазақстандағы еңбек нарығының дамуын талдау ... ... ... ... ... ... .. 29
Еліміздегі жұмыс бастылық деңгейінің көрсеткіштерін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 43

ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЖҰМЫС БАСТЫЛЫҚТЫ МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУ САЯСАТЫН ЖЕТІЛДІРУ ... ... ... ..

48
Қазақстан Республикасындағы халықты жұмыспен қамту және жұмыссыздықпен күресу шаралары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
48
Мемлекеттік жұмысшы кадрларды дайындау . әлеуметтік және ғылыми мәселе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
57

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
62

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИТЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ..

64
ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 66
Мемлекет басшысы өзінің Жолдауында Қазақстан дамуының басты бағыты ретінде әлеуметтік-экономикалық жаңғырту мәселесін белгілей отырып, біздің алдымызға бірқатар міндеттерді жүктеді.
Елдің әлеуметтік-экономикалық жаңғыруының бірінші бағыты – қазақстандықтарды тиімді жұмыспен қамту болып айқындалды.
Бұл бағытты іске асыру жұмыспен қамту саясатын экономикалық және әлеуметтік саясаттың басқа бағыттарымен үйлестіруді қажет етеді.
Еңбек нарығы, жұмыс бастылық және жұмыссыздық мәселелері біздің уақыттың ең үлкен әлеуметтік – экономикалық мәселелерінің бірі болып табылады. Нарық жағдайында осы мәселелер айқын көрінеді. Алыстағы емес өткен жылдарымызда, еңбекке жалпылай құқық болғандықтан, экономикалық және құқықтық жағынан жұмыс бастылық және жұмыссыздық мәселелері қарастырылған жоқ. Белгілі бір уақытта көптеген дамыған елдерде өзінің еңбек нарығы қалыптасқан, пайда болған мәселелер шешуді білетін деген ой келеді.
Біздің елімізде еңбек нарығы қалыптасуда. Сондықтан да келесі мәселелер толығымен қарастырылмаған. Олар: еңбек нарығының қалыптасу ерекшеліктері, жұмыс қабілеттілік және жұмыссыздық, еңбек нарағына көшуде пайда болатын шарттарда реттеу мәселелері, жұмыссыздықтың аймақтық аспектілері және тағы басқалар.
Еңбек нарығы экономикасының қарастырылу маңызы еңбек нарығының практикалық мәселенің пайда болуының болжамдалуында және теоретикалық білім негізінде үйлесімді шешім қабылдау мүмкіншілігімен қорытындалады. Осымен байланысты халық өмірінің деңгейін жоғарылату үшін, сонымен қатар мәселелердің ұқсас деңгейін шешу үшін баламалық (альтернативті) мінезді нұсқалар қолданылады. Берілген жағдайдың объектісі болып шығындар және берілген нұсқаны таңдау кезінде шешілу белгісі бар нысандарды пайдалану тиімділігінен қорытындысы және салыстырылуы талданады.
Еңбек нарығы кез келген тауарлы нарық сияқты сұранысқа және ұсынысқа негізделген. Осы жағдайда сұраныс жұмысты орындауға және бос жұмыс орынды алуға талап мөлшерінде алға шығады, ал ұсыныс – жұмыс орнын ауыстыруға немесе алмаған жұмыс күші бар. Сұраныс – бұл капитал нарығында және азық-түлік нарығында, еңбек нарығының жағдайына байланысты жұмыс күшін жалдау туралы шешім қабылдайтын жұмыс берушілер.
Еңбек нарығында бірнеше ерекшеліктер болады. Осында құратын элементтерге жұмысшы күшін иемденетін адамдар жатады. Бұларға психофизиялогиялық, әлуметтік, мәдени, діни, саяси және т.б. адамдық қасиеттер тән болады. Осы ерекшеліктер адамдардың мүдделеріне, мотивацияларына, еңбекке белсенділік дәрежесіне елеулі әсер етеді және еңбек нарығына, оның болмысына ықпал етеді. Өндірістік ресурстардың барлық түрлерінен еңбектің басты айырмашылығы еңбек адамның тіршілік әрекеттерінің формасы, оның өмірлік мақсаттары мен мүдделерін жүзеге асыру формасы. Еңбектің бағасы-ресурс бағасының жабайы бір түрі ғана емес, ол тірішілік дәрежесінің, әлуметтік мәртебенің, жұмыскердің, және оның отбасының аман-есендігінің бағасы, құны болып табылады. Сондықтан еңбек нарығы категориясын зерттеп талдағанда «адамгершілік» элементтер барын, олардың көлеңкесінде жанды жаны бар адамдар бар екенін естен шығармау қажет.
1 Послание Президента Республики Казахстан Н.А. Назарбаева народу Казахстана. 27.01.2012 г., январь 2012.
2 Назарбаев Н.А. Долгосрочная стратегия развития Республики Казахстан: "Казахстан - 2030" - Алматы: Рауан, 1998.
3 Сабден О., Кошанов А.К., Хусаинов Б.Д., Днишев Ф.М., Додонов В.Ю., Аханов С.А., Нурланова Н.К., Альжанова Ф.Г. Конкурентоспособность национальной экономики: критерии оценки и пути повышения: Монография / Под науч. ред. д.э.н., проф., академика НИА РК О. Сабдена – Алматы: Экономика, 2007. – 175 с.
4 О состоянии рынка труда в Республике Казахстан. Бизнес уик- 11, 2011, с.3-4.
5 Кашин В., Нещадин А. Порадоксы рынка труда: спад производства и занятости // Человек и труд. № 9, 1994. С. 13-17.
6 Килибаева У. Зарубежный опыт регулирования занятости и социальная защита // Вопросы труда. № 4, 1996. С. 12-17.
7 Основы экономической теории. Учебно-методическое пособие. Тема 8: Рынок труда. Распределение доходов // Вопросы экономики. № 1, 1996. С. 25-30.
8 Татибеков Б.Л. Рынок труда и занятость в Казахстане / Отв. ред. д.э.н., проф. М.Б. Кенжегузин. – Алматы, 2006.
9 Казахстанская модель социально-экономического развития: научные основы построения и реализации. / Под ред. М.Б. Кенжегузина. - Алматы, ИЭ МОН РК. - 2005. - 368 с.
10 Кошанов А.К. Трудное восхождение. На путях к рынку. Избранные труды. Астана. Елорда. 2004 г. — 704 стр.
11 Есекина Б.К. Устойчивое развитие экономической системы в условиях глобализации.- Алматы, 2004.- 252 с.
12 Закон Республики Казахстан "О занятости населения" от 23 января 2001г.
13 Заславский И. К характеристике труда в современной России (очерк социально- трудовой политики). Вопросы экономики- 2, 2007, с.25-28.
14 Исмаилова С. Рынок труда без прикрас. Деловая неделя.- 10, 1997, с.2-3.
15 Казахстан: экономика и жизнь- 3-4, 2005, с.8-12.
16 Кашин В., Нещадин А. Порадоксы рынка труда: спад производства и занятости. Человек и труд- 9, 2004, с.13-17.
17 Кесикова Ж.О. О ситуации на рынке труда. Казахстанская правда- 136, 2006, с. 2.
18 Гражданский кодекс Республики Казахстан. Общая часть. 27 декабря 1994.
19 Килибаева У. Зарубежный опыт регулирования занятости и социальная защита. Вопросы труда- 4, 2006, с.12-17.
20 Козыбекова З. Государственная служба занятости. Предпринимательство и право- 4, 2005, с. 8-12.
21 Коржова Н. Бюджетная и социальная защита. Каржы-Каражат- 4, 2005, с.8-12.
22 Крепак П. Рынок труда в переходный период в Республике Казахстан . Саясат- 8, 2006, с.7-10.
23 Критические ситуации на рынке труда. Под ред. Гарсия-Исер М. Вопросы экономики- 2, 2007, с.15-17.
24 Қазақстан Республикасы Еңбек және әлеуметтік қорғау министрлігі web сайты www.enbek.kz
25 Кричевский В. О социальной защите при выходе предприятия из кризисного состояния. Финансы- 1, 2007, с.7-8.
26 Кузенный А. Миллион на старт. Казахстанская правда- 30, 1998, с.2.
27 Куплин В.И. Циклы Н.Д. Кондратьева и выбор инновационных макростратегий. Вопросы изобретательства- 5-6, 2002, с.10-13.
28 Курасова А. О службе занятости в Великобритании. Вопросы труда- 5, 2006, с.8-11.
29 Казахстан: в цифрах и фактах.- Статистика, 2011.
30 Курс переходной экономики. Под ред. Абалкина Л.И.- М.: Финстатиздат, 2005.
31 Лисовик Б.С. Труд и рынок.- СПб.: Нева, 2001.
32 Модели перехода от административной экономики к рыночной. Под ред. Байзакова С.Б.- Алматы: Рауан, 2007.
33 Морозов Т.Р., Победина М.П., Поляк Г.Б. Региональная экономика: учебное пособие.- М.: Банки и биржа, ЮНИТИ, 2005.
34 Мирова Э. Рецепт от безработицы по методу южан. Панорама Шымкента- 3 мая,2006, с.3.
35 Михайлов О. Формирование рынка труда и занятости в сельском хозяйстве. Российский экономический журнал- 7, 2008, с.18-25.
36 Мухамеджанов Б., Есенов М. Малый бизнес требует уважения. Казахстан: экономика и жизнь- 2, 2006, с.23-25.
37 На рынке рабочей силы Казахстана- 25 марта, 2011, с.4.
38 Немова Л.К. Рынок труда. ЭКО- 6, 2006, с. 8-10.
39 Нурмагамбетов А.М. Рынок труда: правовые проблемы и перспективы.- Алматы: ТОО "Баспа", 2005.
        
        Тақырыбы: 
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
050510
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ............................................................................
4
1
ЖҰМЫС БАСТЫЛЫҚТЫ МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУДІҢ ТЕОРЕТИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ...................................................
6
1.1
Еңбек нарығын қалыптастыру процессі және оны реттеу...............
6
1.2
Жұмыс бастылықтың ... ... ... ... ... ... және ... реттеу............
16
1.3
Жұмыс бастылықпен толығымен қамтамасыз ету мемлекеттік саясаттың негізгі компоненті..................................................
21
2
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ЖҰМЫСБАСТЫЛЫҚТЫ МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУДЕ ТАЛДАУ
29
2.1
Қазақстандағы еңбек нарығының дамуын ... ... ... бастылық деңгейінің көрсеткіштерін талдау........................................................................................................
43
3
ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЖҰМЫС БАСТЫЛЫҚТЫ МЕМЛЕКЕТТІК ... ... ... ... ... жұмыспен қамту және жұмыссыздықпен күресу шаралары..............................................
48
3.2
Мемлекеттік жұмысшы кадрларды дайындау - ... және ... ... ... ... ТІЗІМІ ..........................
64
ҚОСЫМШАЛАР....................................................................................
66
КІРІСПЕ
Еңбек нарығы, жұмыс бастылық және жұмыссыздық мәселелері біздің уақыттың ең үлкен ... - ... ... бірі ... ... ... ... осы мәселелер айқын көрінеді. Алыстағы емес өткен жылдарымызда, еңбекке жалпылай құқық болғандықтан, экономикалық және ... ... ... ... және ... ... қарастырылған жоқ. Белгілі бір уақытта көптеген дамыған елдерде өзінің еңбек нарығы қалыптасқан, пайда ... ... ... ... деген ой келеді.
Біздің елімізде еңбек нарығы қалыптасуда. Сондықтан да келесі мәселелер толығымен қарастырылмаған. Олар: еңбек нарығының қалыптасу ерекшеліктері, жұмыс қабілеттілік және ... ... ... ... ... болатын шарттарда реттеу мәселелері, жұмыссыздықтың аймақтық аспектілері және тағы басқалар.
Еңбек нарығы экономикасының ... ... ... ... ... мәселенің пайда болуының болжамдалуында және теоретикалық білім ... ... ... ... ... ... ... байланысты халық өмірінің деңгейін жоғарылату үшін, сонымен қатар мәселелердің ұқсас деңгейін шешу үшін баламалық (альтернативті) мінезді нұсқалар қолданылады. Берілген ... ... ... ... және берілген нұсқаны таңдау кезінде шешілу белгісі бар нысандарды пайдалану тиімділігінен қорытындысы және салыстырылуы ... ... ... ... ... мақсаты болып, халық өмірінің деңгейін көтеру үшін әлеуметтік және экономикалық алғы шарттарын құруға бағытталған, ... ... ... ... ... және ... шығару, еңбек нарығында болатын экономика үдерістерімен таныстыру саналады. Осы мақсат ... ... ... ... еңбек нарығы туралы түсінігін алу; еңбек нарығын қалыптастыру ... ... ... ... және "жұмыссыздық" түсініктерімен таныстыру; еңбек нарығын реттеу және қалыптастырудағы мемлекеттің рөлін ашу; Қазақстан Республикасының заңнамаларын оқып білу; Қазақстан Республикасы ... ... даму ... ... ... нарығының өзекті мәселелерін ерекшелеу. Оқып білу мәселесі болып қалыптастыру тенденциялары және ... ... ... оның ... оның ... ... арналған экономикалық шарттар саналады. Оқып білу объектісі болып ... және ... ... ... ... ...
Дипломдық жұмыс тақырыбының өзектілігі экономикалық өмірінің негізгі аспектісімен байланысты болғандығына негізделген. ... да ... және ... тәжірибесін ескере отырып, еңбек нарығын реттеумен
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ............................................................................
6
1
ЖҰМЫСБАСТЫЛЫҚТЫ МЕМЛЕКЕТТІК ... ... ... ... ... қалыптастыру процессі және оны реттеу...............
9
1.2
Жұмысбастылықтың нарықтық қатынастарда ... ... ... ... және дамуын реттеу............
18
1.3
Жұмысбастылықпен толығымен қамтамасыз ету мемлекеттік саясаттың негізгі компоненті..................................................
24
2
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ЖҰМЫС БАСТЫЛЫҚТЫ МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУДЕ ТАЛДАУ (ШЕТЕЛ ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік өрісінің дамуын реттеу............
Еліміздегі жұмыс бастылық деңгейінің көрсеткіштерін талдау........................................................................................................
45
49
3
ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЖҰМЫСБАСТЫЛЫҚТЫ МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУ САЯСАТЫН ЖЕТІЛДІРУ..............
53
3.1
Қазақстан Республикасындағы халықты жұмыспен ... және ... ... ... жұмысшы кадрларды дайындау - әлеуметтік және ғылыми мәселе..........................................................................
62
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
67
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИТЕТТЕР ТІЗІМІ..........................
70
ҚОСЫМШАЛАР....................................................................................
72
КІРІСПЕ
Мемлекет басшысы өзінің Жолдауында Қазақстан дамуының ... ... ... ... ... мәселесін белгілей отырып, біздің алдымызға бірқатар міндеттерді жүктеді [1].
Елдің әлеуметтік-экономикалық жаңғыруының бірінші бағыты - ... ... ... ... ... ... бағытты іске асыру жұмыспен қамту саясатын экономикалық және әлеуметтік саясаттың басқа бағыттарымен үйлестіруді қажет етеді.
Еңбек нарығы, жұмыс бастылық және ... ... ... уақыттың ең үлкен әлеуметтік - экономикалық мәселелерінің бірі болып табылады. Нарық жағдайында осы мәселелер айқын көрінеді. Алыстағы емес ... ... ... ... ... ... ... және құқықтық жағынан жұмыс бастылық және жұмыссыздық мәселелері қарастырылған жоқ. Белгілі бір уақытта көптеген дамыған елдерде ... ... ... ... ... ... мәселелер шешуді білетін деген ой келеді.
Біздің елімізде еңбек нарығы қалыптасуда. Сондықтан да келесі мәселелер толығымен қарастырылмаған. Олар: ... ... ... ... ... ... және ... еңбек нарағына көшуде пайда болатын шарттарда реттеу мәселелері, жұмыссыздықтың аймақтық аспектілері және тағы басқалар.
Еңбек нарығы ... ... ... еңбек нарығының практикалық мәселенің пайда болуының болжамдалуында және теоретикалық ... ... ... ... ... мүмкіншілігімен қорытындалады. Осымен байланысты халық өмірінің деңгейін жоғарылату үшін, сонымен ... ... ... деңгейін шешу үшін баламалық (альтернативті) мінезді нұсқалар қолданылады. Берілген жағдайдың объектісі болып шығындар және ... ... ... ... ... ... бар нысандарды пайдалану тиімділігінен қорытындысы және салыстырылуы ... ... ... кез ... тауарлы нарық сияқты сұранысқа және ұсынысқа негізделген. Осы жағдайда сұраныс жұмысты орындауға және бос жұмыс орынды ... ... ... алға ... ал ... - ... ... ауыстыруға немесе алмаған жұмыс күші бар. Сұраныс - бұл ... ... және ... ... ... ... жағдайына байланысты жұмыс күшін жалдау туралы шешім қабылдайтын жұмыс берушілер.
Еңбек ... ... ... ... Осында құратын элементтерге жұмысшы күшін иемденетін адамдар жатады. Бұларға ... ... ... ... ... және т.б. адамдық қасиеттер тән болады. Осы ерекшеліктер адамдардың мүдделеріне, мотивацияларына, еңбекке белсенділік дәрежесіне елеулі әсер ... және ... ... оның ... ... етеді. Өндірістік ресурстардың барлық түрлерінен еңбектің басты айырмашылығы еңбек адамның тіршілік әрекеттерінің формасы, оның ... ... мен ... ... ... ... Еңбектің бағасы-ресурс бағасының жабайы бір түрі ғана емес, ол тірішілік дәрежесінің, әлуметтік мәртебенің, жұмыскердің, және оның ... ... ... құны ... ... Сондықтан еңбек нарығы категориясын зерттеп талдағанда элементтер барын, олардың көлеңкесінде жанды жаны бар ... бар ... ... шығармау қажет.
Жұмыс бастылықты мемлекеттік реттеудің мақсаты болып, халық өмірінің деңгейін көтеру үшін әлеуметтік және экономикалық алғы ... ... ... ... еңбек мәселелерінің шешімін ықшамдау және жарыққа шығару, ... ... ... экономика үдерістерімен таныстыру саналады. Осы мақсат келесі тапсырмаларды шешуді ұсынады: еңбек нарығы ... ... алу; ... ... ... ... таныстыру; "жұмыс бастылығы" және "жұмыссыздық" түсініктерімен таныстыру; ... ... ... және ... ... ... ашу; Қазақстан Республикасының заңнамаларын оқып білу; Қазақстан Республикасы ... ... даму ... ... ... нарығының өзекті мәселелерін ерекшелеу. Оқып білу мәселесі болып қалыптастыру тенденциялары және ... ... ... оның ... оның ... ... арналған экономикалық шарттар саналады. Оқып білу объектісі болып Қазақстан және басқа елдердің ... ... ... ... ... халқының еңбек ресурстары мен жұмыспен қамтылуын реттеу оның ... ... ... ... іске асуы ... ... қамтылу және оны жетілдіру саласында заңды-нормативті базаның құрылуы;
* республика халқын жұмыспен қамтудың ұлттық саясатының басты ... ... ... еңбек ресурстарының үлгісін таңдау;
* еңбек ресурстарының ұзақ мерзімді және ... ... ... ... ... стратегиясын әзірлеу;
елдің және де өңірдің масштабында халықтың өнімді жұмыспен қамтылуын қамтамасыз етудің ұйымдастыру-экономикалық механизмін әзірлеу.
Дипломдық жұмыс ... ... ... ... ... ... байланысты болғандығына негізделген. Сондықтан да әлемнің және еліміздің ... ... ... ... ... реттеумен негізделген Қазақстан экономикасының шарттарында пайдалануда мүмкіндігін қарастырдым.
Осы жұмысымның негізгі мақсаты . Бұл бағдарлама ел ... ... ... арналған Жолдауында атап көрсетілген және осыдан шығатын жаңа анықтама - өз ұлтына қызмет ететін адамның моральды-этикалық болмысы ел жетекшілерінің ... ... ... ... ... ... болуға ықпал жасамақ. Сонымен қатар, сенімді әрі берік, интелектуалды кадрлық әлеуетті қалыптастыру, кадрлық саясаттың жүргізілуін ... ... жаңа ... ие ... саяси, әлеуметтік және экономикалық өзгерістерге қатаң түрде сәйкес ... ... ету ... ... ... ... жету үшін келесі мәселелерді қарастырдым: еңбек нарығының қалыптастыру және оны реттеу; Қазақстан Республикасында жұмыс бастылықты мемлекеттік реттеуде талдау; Қазақстандағы жұмыс ... ... ... ... ... объектісі ретінде еңбек нарығы, жұмыс бастылық және еңбек ресурстар қалыптасуының теоретикалық және тәжірибелік ... және де ... ... ... сұрақтарын қарастырдым.
Зерттеу уақытында жүйелік талдау, экономикалық-мамематикалық моделдеу, математикалық статистика, шешім қабылдау ... ... ... ... үш ... қорытындыдан, қолданылған әдебиеттер тізімі мен қосымшалардан тұрады.
1 ЖҰМЫСБАСТЫЛЫҚТЫ МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУДІҢ ТЕОРЕТИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Еңбек нарығының қалыптасуы және оның мәселелері
Мемлекет басшысы өзінің ... ... ... дамуының басты бағыты ретінде әлеуметтік-экономикалық жаңғырту мәселесін белгілей отырып, біздің алдымызға ... ... ... ... ... бірінші бағыты - қазақстандықтарды тиімді жұмыспен қамту болып айқындалды.
Бұл бағытты іске ... ... ... ... ... және ... ... басқа бағыттарымен үйлестіруді қажет етеді.
Бұл орайда бір-бірімен өзара байланысты төмендегi міндеттерді шешуіміз қажет.
Бірінші - бағдарламасын ауқымды іске ... ... - ... ... ... атап айтқанда:
- демографиялық жағдайды жақсарту және халық санының тұрақты өсуін қамтамасыз ету;
- еңбек ресурстарының ішкі резервін ... ... ... ... ... ... ... ресурстарының сапасын сақтау және арттыру;
- ұлттық еңбек нарығын қорғауға және экономиканың ... ... ... ... қажеттілігін қанағаттандыруға бағытталған оңтайлы еңбек көші-қоны саясатын жүргізу арқылы еңбек ресурстарының санын арттыру және ... ... ... - халықтың табысын арттыру.
Төртінші - өзін-өзі қамтамасыз етуге жағдайы жоқ халықтың әлеуметтік аз қамтылған санатына ... ... және ... көрсету [2].
Осы көзқарас тұрғысынан Министрлік қызметінің қорытындысын қарастырып, алдағы уақыттағы еңбек нарығын қарастыруды ұсынамын [3].
Еңбек нарығында бірнеше ... ... ... ... ... ... ... иемденетін адамдар жатады. Бұларға психофизиялогиялық, әлуметтік, мәдени, діни, саяси және т.б. адамдық ... тән ... Осы ... ... ... ... ... белсенділік дәрежесіне елеулі әсер етеді және еңбек нарығына, оның ... ... ... ... ... ... түрлерінен еңбектің басты айырмашылығы еңбек адамның тіршілік әрекеттерінің формасы, оның өмірлік мақсаттары мен ... ... ... ... ... ... бағасының жабайы бір түрі ғана емес, ол тірішілік дәрежесінің, әлуметтік мәртебенің, жұмыскердің, және оның ... ... ... құны ... табылады. Сондықтан еңбек нарығы категориясын зерттеп талдағанда элементтер барын, олардың көлеңкесінде жанды жаны бар адамдар бар ... ... ... ... ... көшу ... ресурстарын пайдалануда үлкен өзгерістер әкелді. Елдің шаруашылық өмірін қайта құру ... ... күші ... ... ... ... ететін көптеген факторлар пайда болды[4].
Олар: орталық ведомстволар мен садалық министрліктердің қызметтерін ықшамдау, әміршілдік-әкімшілдік жүйе жағдайында аумақтар мен еңбек ұжымдарьшың ... ... ... тік және келбеу экономикалық байланыстарды бұзу, әлеуметтік-экономикалық жағдайдың күрт нашарлауы, халық көші-қонының күшеюі. Бұл жинақталған өндірістік ... ... ... еңбекке жарамды халықты жұмыс орыңдарымен тепе-тең қамтамасыз етуге теріс әсерін тигізіп, жұмыссыздықтың жергілікті ошақтарының пайда болуына ... ... алыс шет ... ... ... ... ... күшінің әлемдік нарығындағы бәсекелестікке төтеп берерлік қабілеттері бар жоғары білікті кадрларды қамтуда. ... үшін оның ... ... бар: ... жағынан - жұмыс күшін ұсыну қысқарса, екінші жағынан - оның сапасы нашарлайды.
Шаруашылықаралық байланыстардың ыдырауы және осы себептен ... ... ірі және өте ірі ... ... ... ... өсуі мен ... өндірістен көптеп босатылуындағы неғүрлым қатерлі фактор больш табылады. Көлбеу экономикалық байланыстардың ыдырауы, өнім жеткізіп беру жөніндегі шартты ... ... өнім ... ... ... орындары және жұмыс істеушілер санының қысқаруымен қоса қабат жүруде. Басқару және ... ... ... ... ... қүру ... ... аппаратындағы, армиядағы басшылық қызметіндегілер саньшың қысқаруымен қабаттасуда. Жоғары білікті адамдар арасында жүмыссыздықтың өндірістік және өндірістік емес салаларын төменгі ... ... ... ... ... айрықша түрі пайда болуда.
Көп сатылы экономнканың өмірге келуі, кәсіпорындарға толық шаруашылық дербестік беру және ... ... ... ... қамту проблемаларына деген теориялық көзқарастарға ірі-ірі өзгерістер ... Жаңа ... ... ... ... да ... ... керек[5].
Жұмыстан босатудың интенсивтілігі мен жұмыс күшін кайта бөліске салу көптеген факторларға байланысты, ... ... ең ... - ... ... ... ... емес және бәсекеге қабілетсіз кәсіпорындарды, өңдірістерді жою, алда түрған ... ... ... ... ... ... ... түбегейлі мүдделерін, олардың жұмыспен қамтылу жағдайларын қозғайтын осынау процестер міндетті ... ... ... ... ... қамту және еңбек қатынастары саласына белсенді мемлекеттік саясат қажет. Мемлекеттің реттеуші рөлі экономикалық жаңғырулар бағдарламаларындағы экономикалық басымдықтар мен ... ... ... ара ... ... сақтап тұру арқылы жүзеге асуға тиіс.
Қазақстанның еңбек нарығы туралы айтканда оның қалыптасу сатысында тұрғанын атап өткен жөн. 90-шы ... ... ... ... оның ... үшін ... ... алғышарттар жасалды. Оның заңнамалық-құқықтық негізі 1991 жылы 1 шілдеде республиканың Заңының күшіне енуіне байланысты қамтамасыз етілді.
Еңбек нарығы экономикасының ... ... ... ... қазіргі экономикалық теория білімісіз, сонымен бірге еңбек және еңбек ... ... шешу ... ... - бұл ... мәдени және материалды құндылығын құру және іске асыруға бағытталған мақсатқа лайықты қызмет.
Еңбек қызметі пайда болуының ... ... ... ... ... шығындары;
2) жұмыскерлердің бір бірімен өндірістік өзара байланыс және ... ... ... ... ... ... өндірістік күші өзімен жұмыс күшінің өзара әрекетін және ... ... ... Өз кезіндегі өндіріс қаражаты - бұл еңбек затының және ... ... ... ... ... бұл - еңбек қаражатын қолдану кезіндегі адам әрекеттерінің қорытындылары.
Еңбек ресурстары - бұл еңбек әрекеттеріне интеллектуалды және физикалық әдістермен ... ... ... икемділік бөлігі, икемді материалдық байланыстар немесе қызмет көрсетеді, яғни еңбек ресурстары өзімен еңбек ету әдісін қосады. Шынайы және ... ... ... және әлеуметтік-демографиялық факторлар еңбек ресурстарының құрамында мемлекеттік заңнамалық құжаттардың жүйесімен анықталады.
Қазақстанда заңнамаларға сәйкес еңбек етуеге жарамды жас келесіде есептелінеді: 16-63 ... ер ... 16-58 ... әйел ... ж. ... ... ... құрамында ұлтаралық топтасуды қолдана бастады. Осы топтасуға сәйкес еңбек ресурстары келесі топтардан ... ... ... емес ... - ... ... бастылық және жұмыссызықты қосады;
2) экономикалық белсенді емес халық - жұмыс істемейтін халық (зейнеткерлер, мүгедектер және т.б). ... ... ... - ... ... және ... көрсету үшін жұмыс күшін ұсынуды қамтамасыздандыратын халықтың ... ... саны ... % ... саны ... ... емес халық - бұл жұмыс күшін құрамайтын, сонымен қатар заңнама бойынша жұмыс басының жоғары шегінің құрылуы үшін жасы ... ... ... ... ... ... ... емес халық:
1) оқушылар және студенттер;
2) жасы бойынша зейнетақы алатындар;
3) мүгедек бойынша жәрдемақы алатындар;
4) үй ... ... ... ... ... ... ... істеуге дайын тұрғандар.
Еңбек ресурстарын келесі топтармен құрастыруға ... ... ... жасы ... ... ... бойынша;
4) тұратын жері бойынша;
5) сала бойынша жұмысбастылығы;
6) кәсібі бойынша.
Еңбек ресурстарының саны, сонымен қатар олардың сандық ... ... ... ... ... ... ... соңына халықтың саны - жылдың басына - халықтың саны:
+ жыл ... ... ... ... ... = Чн (2)
+ өсу ... Чк
Тө = Чн - 1, ... n - жыл ... ... ... ... ... және салалы қағидалар бойынша еңбек нарығын бөлуге негізделеді:
1) кәсіби белгі бойынша ғылыми, инженерлік, педагогикалық, басқарушылық, өндірістік, ... ... ... ... ... ... мақсаттық бағыттан байланысты, өндірістің экономикалық циклінде атқарымдық белгілер және ұсыныс саласында еңбек бөлінеді. Жоспарлы - директивті экономикада ... 3 ... ... ... ... ... қарағанда нарықтық экономикада экономикалық циклдің құрылымы ауысады: өндіріс сатысында алдын ала өңдеу және оқып ... ... ... ... және болжамдау, кезеңі болады. Содан соң міндетті түрде зерттеу және жаңа тауар түрлерін ... және т.б. ... ... ... ... ... ... кезінде үнемі, салалы ерекшелік негізгі өндірістік циклдің кәсіпорынында іске ... ... ... ... еңбектің қолданылған қаражаты және әдісі бойынша белгілейді: қолдан жасалған, механизацияланған, автоматталған. Осы негізде ... ... орта ... ... ... ... ... еңбек шарты және ауырлығы дәрежесінен байланысты қалыпты, орта ауырлық және ауырлықты; стационарлық және қозғалысты, жер астындағы және жер ... ... және ... ... ... ... ... еңбек нарығы жұмыс күшін сату, сатып алу үрдісін ... Тек ... пен ... ... үшін жағдай жасайды. Сонымен, еңбек нарығы мемлекет жұмыс берушілер, жұмысшылар арасындағы күрделі жүйесі:
* жұмыс ... ... ... үшін ... ... ... қажетті еңбекке жеке қабілеттілік алмастыру жөнінде;
* тауар өндірісі мен айналым заңы бойынша қоғамдық еңбек бөлінісі жүйесінде жұмысшыларды ... ... ... ... ... ... ... нарығында 3 түрлі міндетті шарт туындайды:
* өндірушінің жеке еркіндігі және еңбекке өз ... ... ... ... ... ... тура немесе сәйкес көлемде бөлінуі;
* кәсіпкерлік қызмет еркіндігімен еркін құқыққа ие болу.
Еңбек нарығының негізгі компонентері: сұраныс, ұсыныс, жұмыс күшінің ... ... күші ... болып табылады және белгілі бір құны бар. Жұмыс күші ... ... ... төлем және кәсіптік оқыту шығыны мөлшерінде есептелінеді. Еңбек сұранысы осы немесе басқа салалардың ... ... ... Жұмыс күшінің ұсынысы еркін құқыққа ие кәсіпорынның қажеттіліктерге орай біліктілік пен кәсібіне ... ... бір ... ... ... нарығының қызметтері:
- еңбек қатынасы субъектісі мәселелерінің экономикалық келісімдері;
- жұмыс күшін ұдайы сала мен ... ... ... ... ... ... еңбекке сұраныс пен ұсыныстың икемділік тепе-теңдігін сақтау;
- айналым сферасында қосымша жұмыс күштерінің қалыптасуы;
- еңбекке ынталандыру қатынастарын ... және ... ... ең ... ... ... ... кәсіптік-білімдік деңгейінің жоғарлылығына әсер ету;
- жеке еңбек потенциалының өту шартына әсер ету.
Мамандардың еңбек нарығындағы сұраныс пен ... ... күші мен ... ... ... ... Мамандарға сұраныс әртүрлі бағыттарда қалыптасады. Жұмыс күші сұранысының көтерілуіне және төмендеуіне әсер ететін факторлар деп екіге бөлінеді. Өндірістік емес ... ... күші ... ... ... орталық өкілеттіліктер мен салалық министрліктер қызметтерінің оқшаулануы басқару аппаратарының қысқартылымына әкелді;
- өндірістік емес салаларда кәсіпорындар мен ұйымдардың ... ... құру - бұл ... өзі әкімшілік басқару персоналдары санының азаюына әкелді;
- жаңа құрал-жабдықтарды ... ... ... ... ... ... байланыс, ақпарат, іскерлік көрсететін саларда жұмыспен қамтылғандар санының азаюына әкелді;
- салалық ғылыми зерттеулер, білім беру, ... даму ... ... ... ... ұйымның көптеген ғылыми зерттеу институттарын жабуға әкелді;
- материалды емес қызметтердің нарықтық қажетті өзгерістеріне жоғары сезімталдығы көптеген ... ... ... ... ... ... ... емес жұмыс күні күндерін біріктіріп жұмыс жасауға әкелді.
Мамандардың жұмыс күші сұранысы көтерілуіне әсер ... ... ... емес ... ... саласындағы дәстүрлі салада техникалық меңгерудің өсуі (білім беру, денсаулық сақтау) нәтижесінде жұмыспен қамтылғандардың білімі көтеріледі, техникаға байланысты жаңа ... ... ... ... ортаны қорғау және үй шаруашылығын жөндеу аумағындағы туындайтын жаңа қызметтер (суды тазалау, ауланы көгалдандыру, радиация мөлшерін өлшеу, т.б.);
- материалды өндірістегі ... ... ... уақыттың азаюына әлеуметтік мәдени қызметтерді, күнделікті қызметтердің пайдалану деңгейі мен сапасын артыруға әсер етеді;
- ақпараттық қызмет саласының ... ... ... және техникалық жұмыссыздықты аластату, кадрлардың біліктілігін дайындау көлемін арттыру қажеттілігі ... ... беру ... ... қамтылғандарды арттыру;
- өндіріс көлемін қысқарту және материалды саладағы жұмыссыздардың артуы өндірістік емес сфера жұмыссыздарын қайта орналастырудың негізгі каналы болып ... ... ... қатысты құрылымдардың қатысуы, кіші бизнестің дамуы;
- арнайы факторлардың даму ... ... ... ... (материалдық емес саладағы) білім беру, денсаулық сақтау, мәдениет, ... ішкі және ... ... қоғамдық игілік ретінде қарастырамыз, себебі бұл ұйымдардың барлығы мемлекеттің есебінен қаржыландырады. Жұмыс күші ұсынысына мыналар кіреді: өндірістік емес ... ... ... ... ... жұмыспен қамтылған мамандар саны, өзін-өзін жұмыспен қамтитын мамандар саны, өндірістік емес сферадағы жұмыс істегісі ... ... ... ... ... ... мамандардың саны, жұмыссыздар қатарына кірмейтін материалды емес сферадағы жұмыс істеуші мамандар саны.
Еңбек нарығы кез келген тауарлы ... ... ... және ... ... Осы жағдайда сұраныс жұмысты орындауға және бос жұмыс орынды ... ... ... алға шығады, ал ұсыныс - жұмыс орнын ауыстыруға немесе алмаған жұмыс күші бар. Сұраныс - бұл ... ... және ... ... ... ... ... байланысты жұмыс күшін жалдау туралы шешім қабылдайтын жұмыс берушілер.
Сондықтан қатынаста сұраныс кәсіпорын және ұйым жағынан, меншіктің әртүрлігі, еңбектің өнімділік деңгейі және осы ... ... ... ... ... орынды толтыру мақсатында жұмысшылардың талаптарының құрылымын және көлемін бейнелейді.
Сұраныстың нақты шамасы анықталған кезең уақытында (ай, ... жыл) ... ... ... санымен анықталады.
Жұмыс күшіне сапалы жоспарлы тұтасқан сұраныс - бұл ... ... ... ... пайдалану бойынша қоғамдық қатынасты көрсететін экономикалық категория.
Сұраныстың икімділігі еңбекке еңбек ақы ... ... ... әсер ету иілімді (эластичность) деп аталады. Тура иілімділік еңбек ақы төлемі деңгейінің бір айыздық ... ... ... ... ... өзгеруі ретіндегідей анықталады. Егер иілімділік 1 көп болса, жұмыс бастылығы деңгейінің бір ... ... ... төлем ақысының өзгеруі 1%.
Егер сұраныс иілімді болса онда еңбек ақы төлемі деңгейінің шарасы бойынша жұмыскерлердің ... ... ... ... ... ақы ... көтерілгеннен жұмыс бастылығы жылдам беріледі.
1 суретте әртүрлі иілімділікпен сұраныс қисығы ұсынылған.
W (е/а)
L ... ... 1 Әр ... ... ... қисығы
Сұраныстың қисығы иілімділігі әртүрлі нүктеде өзгеруі мүмкін. Мысалды қарастырайық. Типтік сұранысты қисығын алайық. Тура сызықты сұраныс қисығының ... ... ... ... ... ... ... өзгерістерге еңбек ақы төлеу деңгейінің бір бірлігін енгізілуі саналады.
Мысалы, еңбек ақы ... ... ... ... ... 2 долларға қосымша 10 жұмыскерлерге қамтамасыздандырады. Бірақ пайыздық ара қатынастарда біз келесілерді көреміз: базалық ставка кезінде 12 ... 17%-ды ... ... ақы ... 2 ... төмендеуі, ал қосымша жалдаманың 10 жұмыскері 10 адам басты сандық ... 100 % ... ... ... ... осы ... ... иілімді. Қисықтың төмен бөлігінде: еңбек ақы төлемі деңгейінің 2 долларға ... ... ... ... 4 ... 50 % құрайды, ал қосымша жалдаманың 10 жұмыскері басты ... 50, 20 % ... яғни ... икемді емес (2 суретте).
1143000
Сурет 2 Сұраныс икемділігі
Осының күшімен фирмалар еңбектің әртүрлігін пайдалана алады, сұраныс бір бәсекелестік категорияға ... ... ... ... жағынан әсер етеді. Мысалы, балашылардың еңбек ақы төлеуінің өсуі кезінде клиенттер кірпіштен жасалған үйлерді ... ... ... алады. Сондықтан, тасшыларға сұраныс өседі. Басқа жағынан ... ... ақы ... өсуі ... үй қалау көлеміне, және су құбыршыға сұраныс төмендеуі мүмкін. Осыдан k ... ... j ... ... ... k ... ... бір пайыздық өзгерілуімен шақырылған, j факторына сұраныстың пайыздық өзгерілуі бар.
Капитал бағасы төмендесе, онда өндіріс шығындары сол ... ... ... ... ... өсуімен ынталандырады. Сондықтан, жұмыс бастылығының деңгейі еңбек ақы төлемінің кез келген ставкасы кезінде ... ... ... ... ... ... ... тиімділігі еңбек ақы төлеу ставкасының кез келген деңгей ... ... ... ... ... (3 суретте).
25
Сурет 3 Еңбек сұранысының өсуі
Сұраныс және ... ... ... ... ... шама ... саналады (4 суретте).
е/а
W2
W
W1
Жұмысшылардың ... ... 4 ... нарығында өзара тәуелді шама
W1 кезінде сұраныс үлкен болады, ал ұсыныс төмен болады, яғни жұмыс берушілер біраз жұмысшылармен бәсекелестіреді. Бұл ... ... ... ... соғады. Осыған байланысты келесілер болуы мүмкін:
* жұмысшылардың көбі нарыққа шығады (ұсыныс қисығы бойының қозғалысы)
* өскен еңбек ақы төлемі, жұмыс ... ... аз ... ... алып ... (сұраныс қисығы бойының қозғалысы).
Егер еңбек ақы төлемі W2 деңгейіне дейін көтерілсе, онда ұсыныс сұраныста көп болады. ... ... аз ... ... яғни еңбек ақы төлеуі төмендей бастайды.
Осылайша, еңбек ақы төлеу W тең болса, ... ... ... ...
Сұраныс және ұсыныс бәсеке күресінде іске асырылады, бір жағынан жұмысшылар арасындағы осы және басқа жұмыс орны ... ... ... ал ... жағынан өзінің сандық ретіндегідей сапалы құрамы бойынша қажетті жұмыс күшін көңіл аударуға жұмыс берушілер арасындағы бәсекелестік күреспен іске ... Мына ... әділ ... ... ... ... сақтауын болжайды. Ең алдымен жұмыс күшінің мобильділігі, өндірістік күштің ... ... ... ... отырықшылдылығының күшіне ұлтты ерекшеліктерімен, шақырылған аймақтың еңбек нарығы сапалы дамыған. Жеке аймақтық елдерде сұраныс және ұсыныс арасындағы ара ... ... ... мүмкін. Осыдан басқа мемлекет қаржылы несиелі шараларды, инвестициялық және салықтық саясатты, шағын кәсіпорынды құру және еңбек ережелерінің иілімділігін ... және ... ... ... ... орны жүйелерінің дамуына және сақтауына жағдай жасаушылар[7].
Еңбектің шекті өнімі шығындарға тең, ал максималды пайда ... ... ... ақы ... тең ... ... өнім ... алынуы мүмкін.
P x MPL = W ... MPL - ... ... - ... ақы төлемі.
Сұраныс пен ұсыныс көрсеткіштері тікелей немесе жанама бағалау негізінде есептеліне алады. Баланстық әдістер мамандардың жұмыс күшінің экономикалық белсенділердің санын ... ... ... сыйымдылығы, коньюктуралық бағалау, т.б. Жұмыс күшінің сұраныс пен ұсыныс коэффиценттері еңбек нарығы баланстық ... ... ... ... күші ... ... ... белгілері бойынша жұмыс күші ұсыныс пен сұраныс сегменттеледі: ... ... ... жыныстық және жас мөлшері аралық. Әкімшілік-территориялық бөлімі бойынша экономикалық кеңістік мынадай ... ... ... экономикалық дамыған аудан, аграрлы аудандар, жаңа өнеркәсіптік меңгеру аудандары. Әрбір осындай сегментте мамандардың жұмыс күші ұсынысына оның ... ... әсер ... ... ... ерекше жүйесі қалыптасады. Оларға жататындар: ұлттық-мәдени, аймақтық-экономикалық, әлеуметтік-саяси және ... ... ... ... толығымен қарастырған соң, нарықтық қатынастарда әлеуметтік инфрақұрылым салаларында жұмыс бастылықтың құрылуын және дамуын қарастырған жөн ... ... ... ... әлеуметтік инфроқұрылым салаларында құрылуын және дамуын реттеу
Еңбек нарығының экономикасы кез келген мемлекетпен экономиканың микро- және ... ... ... экономикалық білімнің маңызды облысы болып саналады. Еңбек нарығы экономикасының ... ... ... экономикасында ұзақ уақыт тарихи қарастырылмады, тек ХIХ ғ. соңында саяси жағдайы әсерінен экономикалық теорияда жаңа ... ... ... ... нарығының мәселесі аталған шығыс экономистердің жағынан белсенді ... және ... ... ... ... ... ... болады. Осында құратын элементтерге жұмысшы күшін иемденетін адамдар жатады. ... ... ... мәдени, діни, саяси және т.б. адамдық қасиеттер тән болады. Осы ерекшеліктер адамдардың мүдделеріне, мотивацияларына, еңбекке ... ... ... әсер етеді және еңбек нарығына, оның болмысына ықпал ... ... ... ... ... еңбектің басты айырмашылығы еңбек адамның тіршілік әрекеттерінің формасы, оның ... ... мен ... ... асыру формасы. Еңбектің бағасы-ресурс бағасының жабайы бір түрі ғана емес, ол тірішілік дәрежесінің, әлуметтік ... ... және оның ... ... ... құны ... ... Сондықтан еңбек нарығы категориясын зерттеп талдағанда элементтер барын, олардың көлеңкесінде жанды жаны бар ... бар ... ... ... ... ... ... болса, онда экономика білімінің берілген бөлімі ұзақ уақыт талапты болмады, яғни ... ... ... ал одан кейін еңбек нарығының экономикасын оқу артық деп есептелінді. Нарықтық экономика шартында жұмыскер жолдауының шарты анықталатының, жалпы ... ... ... ... ... ... соның ішінде сұраныспен және ұсыныспен анықталатын жұмысшы нақты түсіну ... ... ... ... ... ... ... үнемі назар аударғанын белгілеуге болады, яғни бұл облыс адаммен, экономиканың әлеуметтік аспектілерімен тығыз байланысты.
Нарықтық экономика әлеуметтік ... ... жаңа ... ... ... ... ... органдарымен қабылданатын заңды актілер, басқа нормативтік құжаттар әлеуметтік ... ... ... ... мемлекетке кез келген ұйымдастырушылық-құқықтық нысандағы және меншік түріндегі кәсіпорындар қызметіне қатысты бақылау функциясы бекітілген. әлеуметтік процестерді ... ... ... ... ҚР ... президент Жарлықтары, Үкімет қаулылары, ведомствалық бұйрықтар, қаулылар, нұсқаулар болып табылады.
Мемлекеттік ... ... ... ағарту, кадрларды даярлау, халықты әлеуметтік қолдау мекемелері) немесе муниципалдық (тұрғын үй, коммуналдық шаруашылық, халыққа тұрмыстық қызмет көрсету) ... ... ... жүйесі өз жұмыстарын үкіметтік деңгейде қабылданып, үйлестірілетін ведомствалық нұсқауларға, қаулылар мен ... ... ... ... ... Жеке ... қызмет көрсететін сфера кәсіпорындарының қызметіне де мемлекеттің әсері сөзсіз. Елдегі ... ... әсер ... ... ... ... әдістерінің бірі қаржы-несие тетіктерін пайдалану болып табылады. әлеуметтік инфрақұрылымның көптеген салалары не толықтай ... ... не ... ... ... ... мұқтаж.
Республикалық бюджеттің шығыс бөлігінде бюджеттік салалар деп аталатын денсаулық ... ... ... дене ... ... ... қарастырылады.
Әлеуметтік инфрақұрылымның басқа салалары - тұрғын үй, коммуналдық шаруашылық, туризм, халықтың демалысы - ақылы қызмет ... және ... ... өз ... ... жабады. Бірақ олар да мемлекетті қаржылық қолдаусыз мүмкін емес. Мемлекет әлеуметтік ... ... ... ... ... ... Бір салаларда ақылы қызметтер басым (тұрмыстық қызмет көрсету, тұрғын-үй- коммуналдық шаруашылық, өнер), басқаларында ақылы қызметке жол беріледі, ... ... ... ... сақтау, кадрларды даярлау, дене шынықтыру), үшіншілерінде ақылы қызметке ... ... ғана жол ... ... ... ... беру).
Билік органдары коммерциялық қызмет әдейі шектелетін және мемлекет бақылауында ... ... ... тұруға қаржы ресурстарын бөле отырып, көрсететін қызметтердің масштабын нақты анықтайды. Бұл салаларда жекешелендіру шектеледі. Мемлекет ... ... ... ... ... ... ... ету, негізгі қорлармен қамтамасыз ету және жөндеу, капиталдық құрылыс бойынша барлық шығындарды жабады. Осылайша, халықты әлеуметтік ... және ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етіледі. Білім беру, мәдениет, денсаулық сақтау, экология мемлекеттің ерекше ... пәні ... ... Республикасының нарықтық экономикаға көшуі салдарынан ел экономикасындағы қиын жағдай көптегенн әлеуметтік қарама-қайшылықтардың шиеленісуіне, жаңа ... ... ... ... ... оң әсер ету мүмкіндіктеріне тосқауыл болуына әкелді. ... ... ... көп балаллы жанұялардың, бюджеттік мекемелер, жеңіл және ауыр өнеркәсіп жұмысшыларының өмір сүру дейгейі ... ... ... ... ... ... пайда болды, мүліктік тапқа бөліну өсті және табыстар дифференциациясы күшейді, жұмыссыздық пайда болды және оның көлемі едәуір артты. ... ... ... ... ... ... денсаулық сақтау, ғылым мен мәдениет мекемелерін материалдық-техникалық қамтамасыз ету ... ... ... ... ... және ... ... өзгеруінде әлеуметтік сфераның жағдайы міндеттерді дәл кезеңмен бөлуді және әлеуметтік саясат ... ... ... ... Ұзақ ... ... бұл - қазақстандықтардың өмір сүру деңгейі мен сапасын постиндустриалды қоғам стнадарттарына жақындату, орта мерзімді кезеңде - ... ... өмір сүру ... мен тұтыну стандартына қол жеткізу, қазіргі уақытта - адамдардың әлеуметтік қауіпсіздігі, ... ... ... алу үшін ... ... ету.
Орта мерзімді болашақта маңызды басымдықтар болып табылады: 1) жұмысбастылық қорының кеңеюіне, ... ... ... сақталуына және жұмыссыздықтың қысқаруына, сонымен бірге тұтынушылық және инвестициялық сұранысты ... ... ... ... ықпал ету; 2) тиімді еңбек нарығын қалыптастыру, негізсіз төмендетілген ... ... ... алу, оның ... ұлттық экономиканың өсу шамасы бойынша көтеру; 3) өмір сүру деңгейін ... ... ... ... ... ... ... кепіл жүйесі мен деңгейін қалыптастыру (еңбекақы, зейнетақы, жәрдемақы, стипендия, медициналық қызмет көрсетуді төлеу); 4}әлеуметтік сфера салаларының қызмет ету ... ... ... және арттыру[10].
Нарық жүйеснің құрамдас бөлігі ретінде қазақстандық еңбек нарығын қалыптастыру көптеген жағдайда экономиканы реформалаудың ерекшеліктерімен және ... ... ... ... ... ... қалыптасуы белгілі бір алғышарттар жасау арқылы жүзеге асатын күрделі ... жүйе ... ... Бұл ... ... ... мемлекет иелігінен алу және жекешелеңдіру негізіндегі меншік формаларының кеп түрлілігі, өндіріс құралы иесі мен ... күші ... ... болуы, оларды реттеу жөніндегі нормативті-құқықтық базаның жасалуына сәйкес әлеуметтік-еңбек қатынастарындағы тубегейлі өзгерістер, жалдау жүйесін, жұмыс күшінің тауарлық нысанын мойындауды ... ала ... ... ... ... ... алу мен ... баяулатылған қарқыны еңбек рыногының жедел қалыптасуьша жағдай жасай алған жоқ. Қазірдің өзінде де нарық экономикасының ... ... ... ... пайда болуы мен дамуы ушін қолайлы жағдайлар жасалған жоқ. Сонымен бірге баяулатылған сатылы жекешелендіру жүмыссыздықтың ... ... ... ... табьшады. Жұмыспен қамту саласы мен еңбек нарығының өзара байланысы жұмыскерлерді жүмыстан ... ... ... ... ... ... ... құлдырауында, еңбек нарығына өз әсерін тигізіп отырған жасырып жұмыссыздық санында көрініс ... ... ... ... ... ... ... жұмыссыздық деңгейі 2010 жылғы 5,8 % -дан 2011 жылғы желтоқсандағы 5,4 %-ға төмендеді. Бұған қоса, жұмыспен қамтылғандардың саны 8 144 мың ... 8 466 мың ... ... ... ... ... бойынша ағымдағы жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша еңбек нарығында(жұмыспен қамту органдарда тіркелгендер) жұмыссыздардың саны 36,6 мың ... ... ... ... бойынша ағымдағы жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша Бағдарламаға қатысуға ниет білдірген 58 мыңнан астам адам ... ... қол ... ... ... 35,5 мың адам (60,5 %)жұмыссыз, 20,8 мың (35,5 %) адам өз бетінше жұмыспен айналысады, 2,9 мың (6,0 %) адам ... ... ... ... ... Бұл ... 29 ... дейінгі жастар үлесі 59,6 %,әйелдер 48,3% құрайды.
2011 жылы барлығы жұмыспен қамту органдарына жұмысқа орналасу үшін 322,5 мың адам ... ... оның ... 235 мың адам ... орналысты.
Еңбек нарығындағы шиеленісті төмендету үшін жергілікті атқарушы органдар жаңа жұмыс орындарын құру жұмыстарын жүйелі ... ... ...
2011 жылы 274,8 мың жаңа жұмыс орны құрылды, оның ішінде ауылдық жерлерде - 128,2 мың. Облыстар бойынша жұмыс ... көбі ... - 32,4 мың, ... - 31,8 мың, құрылыста - 31,1 мың, ауыл шаруашылығында - 21,7 мың ... ... ... жұмыс орындарының ішінде 198,3 мыңы - тұрақты ... ... 76,5 мыңы - ... және ... ... ... қарастырылу маңызы еңбек нарығының практикалық мәселенің пайда болуының болжамдалуында және ... ... ... ... ... ... ... қорытындалады. Осымен байланысты халық өмірінің деңгейін жоғарылату үшін, сонымен қатар мәселелердің ұқсас деңгейін шешу үшін баламалық (альтернативті) ... ... ... ... ... ... болып шығындар және берілген нұсқаны таңдау кезінде шешілу белгісі бар нысандарды пайдалану тиімділігінен қорытындысы және салыстырылуы талданады.
Еңбек нарығы монопсониямен (олигопсониямен) ... ... Бұл ... ... ... тек ... (немесе бірнеше) фирма жұмыс беруші болады. Бұнда жалақы ставкалары осы фирма - монопсонистің шешіміне өте ... ... ... болады. Кәсіподақтардың маңызды рөліне байланысты, еңбек нарығының юнионизациялану дәрежесі жоғары болуы мүмкін. Осы жағдайда кәсіподақтар болып ұйымдасқан жұмыскерлердің ... ... ... нақты көлемін оның тепе-тендік дәрежесінен арттыра алады. Бұл көп емес ... ... ... негативтік өзгерістер тудырады. Бұған жатпайтын -- моноп-сониялық нарық. Бұл нарықта кәсіподақтар жалақы ... ... ... ... ... ... де ... алады. Дамыған елдердің көбінде заң жүзіңде жалақының минимумы белгіленген. Бұның мақсаты -- ... ... ... және ... ... ... хал-жағдайын қолдау. Номиналдық және нақты жалақы болатынын айыра білу керек. Номиналдык, жалақыға жұмыскерге төленген ақша ... ... ал ... ... -- бұл ... ... ... баға дәрежесінде төленген жалақының ақшалай сомасына жұмыскерлердің сатып алатын тауарларының саны. Жұмыскерге теңге түрінде төленген номиналдық жалақыны баға дәрежесіне болсек, ... ... ... ... ... ... мен жұмыскерлердің барлығы қатысатын біртұтас абстракты еңбек нарығы болмайды. Еңбек нарығы өзінің интегралдық ... ... ... ... нарықтарынан, сегменттерден, секторлардан тұрады. Бұлар аймақтық, салалық ерекшеліктермен, маманданған топтардың рөлімен, квалификациялық топтармен, жыныс-жастық, ... және т.б. ... ... ... пен ұсыныстың ауытқу әсері арқасында пайда болатын еңбек ақысының дәрежесінің өзгерістері локалдық нарықтарда ... орын ... және ... ... ерекше болады. Еңбек нарығында жұмысшы күші жаппай жылжып, оның сандық және сапалық құрылымы ылғи ... ... ... ... ... ... ... өзгеріп тұрады, өйткені өндірістің кеңеюі, оның модернизациясы, құрылымдық өзгерістері жұмыскерлердің ерекше жоғары дәрежеде дайындалуын талап етеді, олардың жаңа, осы ... ... жете ... ... Әрбір белгіленген мерзімде сұраныс пен квалификациясы жоғары ... ... ... ... болмайды. Жалпылама түрде еңбек нарығының негізгі екі сегменті ... ... бен ... ... ... ... ... және екіншілік жұмыс орындарының нарығы. Біріншілік жұмыс ... ... ... жоғары дәрежелі және арнаулы орта білімі бар жұмыскерлер, әкімшілдік-басқару персоналы, жоғары квалификациясы бар жұмыскерлер, әкімшілдік- ... ... ... ... ... етеді. Осы топтың жалақысы салыстырмалы түрде жоғары болады және оларға жұмыспен қамтудың белгілі кепілдігі беріледі. Екіншілік жұмыс орындарынан ... ... ... ... ... және жоғары квалификацияны тілемейді. Бұған квалификациясы жоқ жұмысшылар, қыз-мет көрсететін жұмыскерлер, қызметшілердің томенгі категориясы жатады. Жекелеген аймақтардағы ... ... ... ... еңбек нарығының регионалдық сегментациясы болады. Осы ерекшеліктердің негізінде ... ... ... ... ... профессионалдық-квалификациялық құрылымы, ұлттық кұрам жатады. Жұмысшы күшінің құрылымы болмағанда бес сегменттен тұрады. Біріншіден, сонша көп болмаса да жоғары маманданған басқарушы ... ... ... ... Екіншіден, кадрлық жоғары квалификациясы бар жұмысшылар мен қызметшілер. Үшіншіден, құрылымдық кайта құруға және ... ... ... ... ... жұмысшылары. Төртіншіден, қызметтер сферасын қосып есептегенде, еңбек сіңіргіш салалардың жұмыскерлері. Бесіншіден, еңбекшілердің әсіресе осал (әлсіз) категориясы -- ... қарт ... дене және ... ... бар ... жұмыс табудан күдер үзгендер және т.б.
Еңбек нарығы -- бұл бәсекелік нарық. Оның ... ... өте ... болғандығынан, қашан болмасын, жұмыс орындары мен еңбек ресурстарының арасында белгілі сәйкес келмеушілік болады. Өзін ... ... ... ... ... жұмыс орындарының бір бөлшегі бос болып қала береді, ал қажетті арнаулы дайындығы жоқ ... бір ... ... таба ... ... жағдайда, жұмыстың қандайын болмасын табу үшін жұмыссыздар арасында ... ... ... ... ... өз еңбегімен жоғары табыс табуды көздеп ұнамды орналасу үшін, жоғары квалификациялы жұмыскерлер мен ... да ... ... ... ... ... арасында фирмаға бай тәжірибелі және жоғары квалификациялы мамандарды тарту үшін бәсекелік ... ... ... ... ... еңбек ақы, баға механизмі арқылы белгілі сегмент шеңберінде жұмысшы күшіне сұраныс пен ұсынысты қалыптастыратын, экономикалық агенттердің кимылдарын үйлестіруге ... ... ... орын ... ... нарығы -- бұл өте икемді құрылымдық-функционалдық құрамы бар динамикалық ... ... ... ... ... ағымдар қалыптасады: жұмысшы күші құрамынан шығушылар, жұмысшы күші құрамына кірушілер; жұмыс іздеуден бас тартқандар; жұмыс ... ... ... тапқандар және т.б. Осы адамдардың бейімділігі қоғамдағы жұмысшы күшінін нарықтық динамикасын сипаттайды.[14].
1.3 Жұмысбастылықпен толығымен қамтамасыз ету мемлекеттік ... ... ... ... - бұл ... ... қанағаттандырумен байланысты, заңға қарсы келмейтін және табыс әкелетін азаматтардың іс-әрекеттері.
Жұмыс бастылығының негізгі қағидалары:
1 еңбектегі еркіндікті қамтамасыз ету, ... және ... ... ... мемлекетпен еңбекке, жұмыссыздыққа, жұмыс бастылығы мен материалдық көмек көрсетуге деген құқықтық шарттарды ... ... ... 5 ... ... ... ... жұмыскерлер;
+ жұмыс берушілер,
+ жеке келісім-шартта жұмыс істейтіндер,
+ ... ... ... ... ... ... шұғылданбаған жұмыссыздар.
Жұмыс бастылығының түрлері:
1 Толық жұмыс бастылығы - кәсіби ... ... ... бұл өз ... адамға табыс әкеледі және өмір сүрудің қажетті құралы болып саналады.
2 Өнімді жұмысбастылық - бұл ... ... ... ... ... ... ... қалайды, ал еңбек өз кезегінде экономикалық жағынан мағыналы және максималды түрде өнімді болуы қажет; яғни жұмыссыздықты болдырмау үшін, ... ... емес ... ... ... ... ... мүмкін емес.
3 Ерікті түрде таңдалған жұмысбастылық - бұл ... ... ... ... құқығы тек қана еңбекті жұмсайтын адамға ғана тән, яғни, жұмыскердің өзіне.
Сандық жағдайда жұмысбастылық ... ... ... ... ... қамтылу деңгейін екі әдіспен есептейді:
* жалпы халық санындағы жұмыспен қамтылғандардың бөлігі;
* экономикалық белсенді ... ... ... ... ... ... саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі пинциптері:
1) азаматтарға өзінің еңбегін жүзеге асыру үшін тең ... ... беру және ... ... ... өз еркімен таңдау;
2) азаматтардың кәсіпкерлік және еңбектік бастамаларын қолдау;
3) еңбектің еркіндік принципін жүзеге асыру және жаңа бос ... ... ... ... берушілерді марапаттау жолдарын табу;
4) халықтың әлеуметтік қорғалуын қамтамасыз ету, мемлекеттік ұйымдардың, кәсіби одақтардың, кәсіпкерлердің ... ... ... ... ... болу ... жұмыссыздық мәртебесі және түрлерін талқылау алдында, келесі мәліметтерді қарастыру керек.
Жұмыссыздық - бұл жұмыс ... ... бір ... ... ... ... ... шартталған әлеуметтік-экономикалық құбылыс.
Жұмыссыздықтың негізгі себептері:
1) жаңа технологиялардың енгізілуі, жұмыс күшіне деген сұраныстың төмендеуін тудыратын экономикадағы құрылымдық ығысулар;
2) жұмыс берушілерді ... ... ... ... ... апаратын экономикалық дағдарыс немесе тоқырау;
3) еңбек ақы төлеу саласындағы үкімет пен кәсіби одақтардың саясаттары,
4) экономиканың нақты бір ... ... ... ... ... ... демографиялық құрылымындағы өзгерістер және т.б.
Жұмыссыздықтың келесі түрлерін бөліп көрсеткен:
1) фрикциондық ... - ... ... ... және ... ... ... жұмыссыздық түрі. Бұл халықтың бір аймақтан екніші бір ... бір ... ... ... орын ауыстыру кезінде және адам өмірінің қадамдарын өзгерту кезінде пайда ... ... ... - ... бір аймақ немесе салалардың дамуымен тығыз байланысты. Осның өзінде, экономика саласындағы еңбектік артықшылығы, экономиканың басқа бір саласындағы еңбекке ... ... ... ... ... жұмысшылардың біліктілігі нарық талаптарына жауап бермейтін адамдарды қамтиды және жұмыс орындардың құрылымы жұмыс күшінің құрылымына ... ... ... ... болады;
3) циклдік жұмыссыздық - экономикалық конъюнктураның өзгеруімен анықталады. Циклдік өсу кезінде төмендейді және дағдарыс кезінде өседі. Бұл ... түрі ... өсу ... ... ... және ... ... қысқарту, өндіріс құлдырауы кезінде пайда болады;
4) мерзімдік жұмыссыздық - өндірістің және қызмет көрсетудің (ауыл ... ... ... ... ... ... ... - Ғылыми - Техникалық ... ... яғни ... ... ... ... ... жұмыс орындар жойылған кезде пайда болады;
6) бүркемелі жұмыссыздық - кәсіпорындардың залалдылығы кезінде пайда болады. Бұл ... орны ... ... ... орын ... Республикасының заңына сәйкес, жұмыс әдісті- ... ... ... ... қабілетті жастағы адамдар және белгісіз жағдайларға байланысты ... ... ... ... ... ... қамтылу орталығында жұмыс іздеп жатқан адамдар ретінде бекітілген адамдар табылады. 1982 жылдың қарашасындағы еңбек ... ... ... ... жұмыссыздар есепті кезеңдегі белгіленген жастан жоғары "жұмыссыздықты" барлық тұлғаларды қосады[13]:
1) ... ... яғни ... ... етпеген немесе өз кәсіпорында жұмыс етпеген адамдар;
2) , яғни ... ... ... ... ... немесе өзінің жеке меншікті кәсіпорнында жұмыс істеуге дайын адамдар;
3) , яғни жұмыс іздеуге өткен кезеңде нақты бір жолдар іздеген адамдар. ... болу - бұл ... ... ... ... ... ... адам. Жұмысты іздеумен айналысатын адамдар жұмыссыз адамдар болып саналады, ал жұмысты ... ... ... ... ... ... адам мәртебесі - келесі жағдайлар шарттарында беріледі:
* жұмыстың жоқтығы;
* жұмысты белсенді түрде іздеу;
* ұсынылған жұмысқа дәл қазір кірісу ... ... ... ... - бұл жылдың соңына экономикалық белсенді халыққа деген пайыздық деңгейдегі нақты тіркелеген жұмыссыз ... ... = Б : ЭБ х 100 %, ... - ... деңгейі;
Б - жұмыспен қамтылу орталығында тіркелген жұмыссыздар саны;
ЭБ - ... ... ... ... ... халық - экономикалық игіліктерді және қызмет көрсетулерді өндіру үшін нақты бір есептік кезеңде жұмыс күшін ұсынған ... ... ... халық нақты бір кезеңде жұмыспен қамтылғандар немесе ... ... ... = Ж + Б ... ЭБ - ... ... ... адам;
Ж - жұмыспен қамтылған адамдар саны.;
Б - жұмыспен қамтылу орталығында тіркелген жұмыссыздар саны.
Еңбек биржасы - бұл ... күші ... өмір ... ... ұйымдық құрылымы және жұмыс күшін жалдау кезінде делдал рөлін атақаратын ұйым. Еңбек ... ... ... ... ... де үшін қызмет атқарады. Жұмыс беруші еңбек ... бос ... ... оның ... ... және біліктілік құрамы туралы мәсілмет алады. Ал жұмысшылар жұмыс орындары, олардың ... ... ақы ... және ... ... туралы мәлімет алады.
Еңбек биржасының мақсаты - жұмыс күшіне деген ... ... ... болып табылады.
Еңбек биржасының негізгі функциялары:
1) еңбек ... ... оның ... және даму ... ... ... алу;
2) кәсіби бағдар, халықты қайта дайындау мен жұмыспен қамту;
3) аймақтық және кәсіби ... ... ... ... ... бағдарламаларын дайындауға қатысу мен іске асыру, халықаралық ынтамақтастық мәселелерін шешу;
5) еңбек шарттарының ережеге сай орындалуын бақылау;
жұмыссыз ... ... алу және ... жұмысты іздеуде көмек көрсету, халықты әлеуметтік қорғау және аймақтық билік ұйымдарына қоғамдық жұмыстарды іске асыруда ... ... ... бұл ... ... мен орын ... пайда болған халықтың орын ауыстыруы.
Көш-қону:
* сыртқы
* ішкі
Сыртқы ... - ... ... ... пайда болады. Оның ішінде екі ағынды бөліп көрсетеді:
* эмиграция - бұл халықтың нақты бір мемлекет шекарасынан тыс орын ... ... - ... бір ... халықтың келуі, түсімі
Сыртқы көш-қонудың келесі түрлерін бөліп көрсетеді:
* оралмайтын
* уақытша нақты (1 жылдан 6 жылға дейін),
* мерзімдік (1 ... ... ... (бір ... ... ... күн сайынғы орын ауыстырулар);
* заңсыз (мемлекетке заңсыз түрде кіру);
* ... ... - бұл ... ... орын ... Ішкі көш-қонудың түрлері:
* аймақаралық және аймақішілік;
* облысішілік және облысаралық;
* қайтарымды және қайтарымсыз;
* ерікті және мәжбүрлі;
* ... және ... ... және дербес;
* еңбектік.
Халықтың көш-қонуын бағалау үшін тура және жанама әдістер қолданылады, олар өз кезегінде әртүрлі көрсеткіштер мен коэффициенттерді қамтиды және ... ... яғни ... ... ... келген адамдар саны;
* кеткен адамдар саны;
* көш-қону сальдосы - ... және ... ... арасындағы айырма табылады;
Олар нақты бір аймаққа деген көш-қону процестерінің интенсивтілігін бағалауға мүмкіндік береді.
Келу коэффициенті - жыл ... ... ... ... ... жылдық халықтың санына қатынасы:
Пк = Пм/Sт ... Пк - ... ... - бір ... ... пайда
Sт - жыл ішінде келген ... ... ... - жыл ... ... ... ... орташа жылдық халықтың санына қатынасы:.
Кв = Вм/Sт
Вм - кету ... қон ... = Пк - ... = Пм - ... ... оң ... ... болуы мүмкін.
Оң сальдо - бұл халықтың нақты бір ... ... ... келуі.
Теріс сальдо - бұл халықтың азаюы немесе кетуі.
Ең маңыздысы болып - ... ... ... ... ... табылады, яғни осы процеске қандай факторлар әсер ететінін анықтау қажет. Негізгі себептер:
* табиғи ахуалдар, экономикалық және ... ... ... ... ... ... экономикалық даму деңгейі, инфрақұрылым дамуының деңгейі, жұмысқа орналасу мүмкіндігі, білім алу және баспана табу мүмкіндігі;
* этникалық;
* ... ... ... ішкі ... ... ... мен ... жүйелері
Нарықтық экономика жағдайында кәсіпорындар жергілікті және аймақтық басқару ұйымдары жағынан ұйымдық-экономикалық көмекті қажет ... ... ... кәсіпорындардың ішкі еңбек нарықтарын реттеу мен талдау жүйелерінің мақсаты - ... ... ... ... және ... ... ... қолдану үшін және әрбір аймақта жұмыссыздыпен күресу үшін кәсіпорындардағы бүркемелі ... ... ... негізінде шаралар бағдарламасы жасалынады, бұл шаралардың 2 тобын қарастырады:
1) жұмыс күшіне деген төлем қабілеттілігін жоғарлатуға бағытталған шаралар, жұмыс орындарын сақтау мен ... ақша ... ... ... ... ... салықтар мен несиелерді қолдану;
2) жұмыс күшінің ұсынысын шектеуге бағытталған шаралар және оның өзгермелі жағдайларға тез бейімделуі, жұмысшыларды ... мен ... ... жұмыс уақытының ұзақтылығын реттеу.
Аймақтағы жұмыссыздық деңгейі келесі факторларға ... ... ... ... ... ... ... көлемі (жоғарлаған сайын, жұмыс тауып алу қиын ... - ... ... ... халықтың жұмыс бастылығы с/х - Нс
* еңбекке ... ... үй ... ... - Нg
* еңбек өнімділігінің деңгейі - Ө
* бір ... ... ... ... - ... нақты бір аймақ үшін жұмыссыздық деңгейін келесі ... ... ... ... ... = f (Нm* Нс* П* Д) ... ... ... ... 2012 жыл - дың сә - уір ... ... тексерістер нәтижесі бо - йынша Қазақстандағы жұмыссыздар саны 475 мыңға же - тіп, ... ... 5,3 %-ы ... ... ... және ха - лық - ты әлеуметтік қорғау ми - нис - тр - - ... ... ... ор - та - лық - тарына сәуір айының соңына де - йін 68,1 мың адам тіркеуге тұр - ған. ... ... үр - ... қабілетті халықтың 0,8 %-ын жұмыссыздар құ - рап ... бұл 2011 ... са - лыс - ... 0,1 %-ға жоғары бо - лып есептеледі.
Ведомстваның баға - ла - - - у - ын - ша, осы ... ... айын - - - да - ғы ... кезінде өз - де - - рі - нің жұмыс істейтіндіктерін жа - сырып, жалған түрде тір - ке - ... ... ... да ... және ... кө - лемі 0,4 %-ы ... 8,5 млн адам жұ - мыс - сыз. Бұл өткен жылдың талдау ке - зеңімен салыстырғанда 290,1 мың ... ... ... табу жағына ке - лер болсақ, үстіміздегі жылы Қа - зақстандағы жұмыскерлердің ор - таша ... 100 584 ... көр - ... Ал қай ... қо - ... ақша ... ... де - генге тоқталсақ, ең жоғары ай - лық-жалақы ... ... са - ... ... ... Он - да - ... айлық табысы 209 000 мың теңге екен. Сонымен қа - тар, ... ... ... са - ... ... мен ... ма - мандықтары да жатқызылған.
Ал керісінше ауыл - ша - руа - шылығы, орман, балық ша - руа - ... ... мар - дым - сыз ... ... ... ке - леді. Айлықтары 42 500 тең - ге кө - ле - мі - нен әрі ... кө - рі - не - ... ... сү - йен - сек, ... ... ең жо - ғары ... алатын аймақ бо - лып саналады. Мұндағы айлық көр - сеткіш 196,1 мың теңгеге жет - кен яғни ... ор - - таша ... 1,9 есе жо - ғары ... саяды. Ал Сол - түс - тік Қазақстанда жалақы көр - ... 66 000 мың ... же - тіп ... Бұл ... ор - та - ша ... ... 34,4%-ға төмен.
Өткен жылы Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша тұрақты және өнімді жұмыспен қамтуға жәрдемдесу арқылы халықтың табысын арттыруға ... ... ... 2020 ... ... әрі - ... әзірленіп, 2011 жылғы 1 шілдеден бастап іске асырыла бастады[15].
Жергілікті атқарушы органдардың мәліметтері бойынша ағымдағы ... 1 ... ... ... ... ... ниет ... 58 мыңнан астам адам әлеуметтік келісімшартқа қол қойды, олардың ішінде 35,5 мың адам (60,5 %) ... 20,8 мың (35,5 %) адам өз ... ... ... 2,9 мың (6,0 %) адам күнкөрісі төмен азаматтар санатына жатады. Бұл ретте 29 жасқа дейінгі жастар үлесі 59,6 %, ... 48,3% ... ... ... ... ... ... 69,2 мың адам қамтылды, оның ішінде 44 мың адам кәсіптік даярлаудан өтті, қайта даярлауға 21,5 мың ... ... ... 3,9 мың адам ... оқытусыз, бар біліктіліктерге сәйкес, 6,2 мың адам бос жұмыс орындары базасында бар жұмыс орындарға жұмысқа орналыстырған.
3,4 мыңнан астам кәсіпорын мен ... ... ... ... ... орындарына 16,2 мың адам жұмысқа орналастырылды. Олардың еңбекақысының орташа мөлшері 45,7 мың теңгені құрады.
Бағдарламаның ... ... ... 4,6 ... ... адам ... негіздеріне оқудан өтті, Бағдарламаның 1435 қатысушысы микрокредит алды. Микрокредиттің орташа мөлшері 1862 мың теңгені құрады.
Бағдарламаның үшінші бағыты ... ... 10 ... 847 жеке тұрғын үйдің құрылысы және 65 көп пәтерлі тұрғын үйдің құрылысы (сатып алу, қайта құру, қалпына келтіру) ... ... ... 212 жеке ... үйдің және 13 көп пәтерлі тұрғын үйдің құрылысы аяқталды.
Қызметтік тұрғын үйлердің құрылысын аяқтау және Бағдарламаға қатысушыларды көшіру 2012 жылы ... ... ... 2020 ... іске ... 2011 жылы 37 399,9 млн. теңге жұмсалды, оның ішінде кәсіптік оқытуды ұйымдастыру мен жұмысқа орналастыруға 14 300,5 млн. теңге, кәсіпкерлікті ... - 4 832,9 млн. ... ... ... ... ... - 15 888,8 млн. ... жұмсалды.
Қорыта айтқанда, жоғарыда келтірілген мәліметтер бойынша 2012 жылы халықты жұмыспен қамту саласында жаңа тетіктерді байқаудан өткізу нәтижелерін және жаңа ... ... ала ... әлеуметтік-еңбек саласында жаңа ықтимал қауіп-қатерлерді ескере отырып, Бағдарлама толық көлемде іске ... ... ... ... ... ЖҰМЫСБАСТЫЛЫҚТЫ ТАЛДАУ
2.1 Қазақстандағы еңбек нарығының дамуын талдау
Еңбек нарығы ... ... ... ... ... табылады. Ол жұмыс істейтін басқару күшімен кадр бөлімі, оқу және зерттеу ... ... ... ... ... корпорациялары, мемлекеттік мекемелер, коммерциялық емес ұйымдар және т.с.с.
Нарықтық экономикаға өту өзіне қажет еңбек нарығы мен жұмыс ... ... ... ... ... ... табылатын еңбек ресурстарының нарығы, олардың тепе-теңдік бағасы мен саны, сұраныс пен ұсыныстың бір-біріне әсер ... ... ... мен еңбекке қабілетті адамдар нарық агенттері, олар еңбек нарығында өзара қатынаста болады. Сондықтан еңбек нарығы сұраныс пен ... ... ... ... агенттердің арасындағы бәсекелестіктің нәтижесінде жұмыспен қамтудың белгілі көлемі және еңбек төлемі дәрежесі орнайтын экономикалық орта болып табылады.
Еліміздегі экономика ... ... ... ... ... ... басқарудың әкімшілік әдістерінен экономикалық әдістеріне өтуімен сипатталады. Экономикалық шаралар ... ... ... және ... әлеуметтік қорғауға көмек көрсетудің барлық негізгі бағыттарын қаржыландыруды қарастырады. Бұған кіретіндер: жаңа жұмыс орындарын ашу бойынша кәсіпорындарды ынталандыру, жеңілдетілген салық ... жаңа ... ... ... ... беру, әлеуметтік қорғауды қажет ететін тұлғаларды жұмысқа алу, сонымен қатар бос ... ... ... ... ... қабылдаудан бас тарту үшін айып салу түріндегі экономикалық санкциялардың қолданылуы.
Осылайша, ... ... ... ... ... құру оның ... ... түрдегі құрылымдық элементтерінің өзара әрекеттесуін қарастырады. Осындай жағдайда ғана жұмыспен қамтылу мен жұмыссыздықты ... ең ... ... ... мүмкін.
Еңбек ресурстарын басқару - бұл еңбекке қабілетті ... ... ... ... ... және оның ... ... тиімді бөлінуіне, сонымен қатар экономиканың білікті мамандарға сұранысын қанағаттандыруға бағытталған өндірісті басқарудың құрамдас бөлігі. Еңбек ресурстарын басқару ... екі ... ... ... ... ... еңбек ресурстарын басқару мемлекеттің (өңірдің) деңгейінде жүзеге асырылады, ал ішкі нарықта - әр бір бөлек алынған кәсіпорынның деңгейінде. Еңбек ресурстарын ... жүйе ... ... ... ... ал ... әрқайсысы бірнеше бағыттар мен элементтерден тұрады, олар қосалқы жүйелерді құрайды және бүкіл ... ... ... ... ... ... ... ие болады. Еңбек ресурстарын басқару жүйесі үш қосалқы ... ... (5- ... ... ... ... ... түбегейлі өзгерістер енгізуде. Осы кезеңдегі елдің экономикалық өміріне көшіп қонушылар, жұмыс іздеп келгендер, айтарлықтай үлкен рөл ... Одан ... ... ... ... құруға, оның экономикалық өсуіне отандық ұлттық компаниялардың филиалдарында, еншілес кәсіпорындарында жұмыс істеп ... ... ... ... ... бір бөлігі де қатыса алады.
Еңбек әлеуеті деп ... ... және ... ... мүмкіндіктерінің, білім мен тәжірибе қорының, сапасының жиынтығын түсіну қажет, олар жалпы алғанда ... ... ... ... ... құру ... өндірістік еңбек іс-әрекеттерін жүзеге асыру үшін арналған күштерді құрайды.
Сапалы аспектілердің көзқарасынан қарағанда, еңбек ... ... ... ... және ... ... мүмкіншіліктерінің, білімі мен тәжірибе қорының, сапасының жиынтығы деп түсіну керек, олар адамның қажеттіліктерін ... өмір сүру ... құру ... еңбек іс-әрекеттерінің өнімділігін жүзеге асыру үшін арналған күштерді жалпы түрде қалыптастырады.
Еңбек ресурстарын ... ... ... ... ... ресурстарын Еңбек ресурстарындайындау процесін басқару
құру
Еңбек ресурстарын бөлупроцесін басқару
2. Еңбек ресурстарын бөлу Жұмыс ... ... ... ... ... ... қайтабөлу
3. Еңбек ресурстарын пайдалану Техникалық процесті басқару
процесінбасқару Еңбек экономикасын басқару
Сурет 5 Еңбек ресурстарын басқару жүйесі
Ескерту: ... ... ... ... құрылған
Еңбек ресурстары өзінің жиынтығында абсолютті шаманы құрай отырып, қоғамның ... ... ... санды және сапалы аспектілерден тұрады (6-сурет).
Еңбек әлеуеті
Санды ... - ... ... ... ... ... аспект - еңбек әлеуетінің интенсивті құрылымын білдіреді
Еңбекке қабілетті халықтың саны
Орын ... ... ... ... жұмыс істейтін халық өтейтін жұмыс уақытының саны
Еңбекке қабілетті халықтың денсаулық жағдайы, іс-әрекетке қабілеттілігі
Білім және кәсіби деңгейі
Еңбекке қабілетті ... ... ... еңбек әлеуетінің санды және сапасын анықтайтын аспектілер
Ескерту: автормен дерек ... ... ... ... экономикалық белсенді халықтан басқа, елдің экономикасында қатысудың әлеуетті мүмкіндіктері тұрғысынан алғанда еңбек әлеуетінің ... ... ... емес ... де ... ... оның құрамына мектеп, орта арнайы және жоғары оқу орындарының оқушылары, яғни ... ... ... ... ... сонымен қатар жұмыссыздар кіреді.
Қазақстан Республикасы халқының еңбек ресурстары мен жұмыспен қамтылуын реттеу оның ... ... ... кезеңінде іске асуы мүмкін:
* жұмыспен қамтылу және оны жетілдіру ... ... ... ... республика халқын жұмыспен қамтудың ұлттық саясатының басты басымдықтарын анықтау;
* қазақстандық еңбек ресурстарының үлгісін таңдау;
* еңбек ресурстарының ұзақ мерзімді және ... ... ... ... ... ... ... елдің және де өңірдің масштабында халықтың өнімді жұмыспен қамтылуын ... ... ... ... әзірлеу[16].
Жоғарыда аталғандарға байланысты, Батыс Европа, Америка Құрама ... ... мен ... ... ... ... ... бар елдерде еңбек ресурстары мен халықты жұмыспен қамтуды реттеу ерекшеліктерін Қазақстан ... ... ... ... зерттеп және анықтап көреміз.
Батыс Европаның кейбір мемлекеттерінде жалпы еңбек ресурстары мен жұмыспен қамтуды ретеудің бағыттарына толығырақ тоқталайық.
Жұмыспен қамту саясаты ... ... ... элементтері болып табылады және капиталды, табиғи ресурстар мен ... ... өсім мен ... ... ... үшін мәжбүрлеуге бағытталған. Сонымен қатар, Швециямен қабылданған концепцияға сәйкес, жұмыспен қамту саясаты өзінің саласына ... алу ... ... ... үшін жауапкершілікті алмауы керек, жұмыс берушілерден еңбек ету жағдайларын қамтамасыз ету және ... ... ... ... бойынша міндеттемелерді алып тастамауы тиіс. Швецияда жұмыспен қамтудың белсенді саясаты келесі мақсаттарға ие:
* ... ... ... ... қатысудың жоғары деңгейіне жету. Бұл мақсатқа жету қажет, себебі тек жеке өзін ... ... ... құрып, көпшіліктің барлығы да өндіріске өзінің үлесін қосқан кезде ... ... жету ... Бұл жерде, атап айтқанда, еңбек іс-әрекеттеріне әйел адамдар мен мүгедектерді кеңінен тарту туралы сөз қозғалуда.
* Толық жұмыспен қамтылу. ... ол ... ... ... негізін қалаушы мақсаты болып табылады. Еңбек ресурсынан уақытша ... ... ... ... ... оны орындау үшін қажетті білім алуы тиіс, бірақ ақшалай көмек емес деп саналады. Бұл салада, ұзақ ... ... ... қарағанда, экономикалық негізделген шараларға артықшылық беріледі. Швецияда толық жұмыспен ... ... ... үш жүйе тартылған: тұрақты (қалыпты) қайта даярлау жүйесі, қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыру жүйесі және швециялық ерекше жаңа енгізілім болып табылатын жастар ... ...
* ... ... және жеке тұлғаның даму мүмкіндігі. Швецияда құзырет ... ... ... жетістікке жетуде шешуші роль атқарады. Сондықтан ондағы ең басты мәселе - ... ... ... мектеп білімінің және жоғары дамыған жоғары білім мен ғылымның жүйелері болуы тиіс. Еңбек ету ... ... үшін ... ... мүмкіндік ұсынғаны үшін, жұмыс берушілердің жауапкершілігі кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілігін жоғарылату үшін де, ең үздік нәтижелерге ... ... егер ... ... ... ... мен уәжді дамуына мүдделі екенін көрсе, жұмысшылардың моральді жағдайы үшін де маңызы бар.
* Барлық ... ... және ... ... ... орындарын құру. Мемлекет нарықтық экономиканың негізінде кәсіпкерлік үшін жақсы алғы ... ... ... ... ... Осыған байланысты, нақты сөз, салық салу, несиемен ... ету және т.б. ... ... ... ... ... ... мемлекет, өндірістің даму дәстүрінің әлсіздігімен, аз қоныстанғандығымен, орталықтан алыстығымен ... ... ... ... ... өңірлердің кемшіліктерін өте төмен жағуында шешуге мүмкіндік тұғызды.
Германиядағы еңбек нарығын реттеу жүйесінің сараптамасы, біздің экономикамыздағы жағдайда да ... үшін ... ... ... жастары үшін келесі тән сипаттарды атауға мүмкіндік беруде. Біріншіден, бұл еңбек нарығын ... ... ... ... ... ... шаруашылықтар да еңбек келісім-шарттарын еркін түзе алмайды және көп ... ... ... енуі ... ... ... ауқымы еңбек және әлеуметтік заңнамалармен анықталады. Сондықтан еңбек нарығын реттеудің негізгі ... - бұл тек ... ... ... ... кәсіподақтар мен жұмыс берушілердің одақтары ретіндегі қоғамдық ұйымдар. Қоғамдық корпорация мүшелерінің ... ... және ... ... айтарлықтай ықпал ететін пәрменді жүйе елдегі оны реттеу жүйесінің маңызды элементі бола ... ... ... еңбек ресурсын реттеудің тиімді құрал-сайманы ретінде тарифтік келісім-шарттар қызмет етеді, олардың қолдану тәжірибесі қазақстан жағдайларында, өндіріс ... ... адал ... ... ... ... ... ақша бірліктерінің тұрақтылығы, сыртқы және ішкі экономикалық тепе-теңдік сияқты себепші ... ... ... ... ... ... ... және экономикадағы әлеуметтік, бәсекелестік тәртіпті құру сияқты жалпы экономикалық ... ... Ең ... ... ... нарығы мен әлеуметтік қорғауды реттеудің пәрменді жүесінің Қазақстанда құрылуы еңбек және жұмыспен қамту саласында ... ... ... экономикалық және әлеуметтік себеп-салдарға әкеп соғатын түрлі кемшіліктерді бақылаудың алдын алудың жүйесімен ілесуі тиіс.
Жұмыссыздық деңгейі бойынша ... ... ... ... ... ... ... уақытта жұмыссыздық деңгейі бұл мемлекетте экономикалық белсенді халықтың 7-9 % ... Жаңа ... ... ашуға бағытталған франциялық үкіметтің күш салуына қарамастан, жұмыссыздық деңгейінің өсуі күшейтуде. Францияда еңбек айтарлықтай қымбат бағаланады, ... ... ... ... ... оның ... ... тырысады (компьютерлендіру, автоматты бағыттарды), соның нәтижесінде, әсіресе, төмен білікті жұмысшылардың аз саны ... ... ... ... ... нарығын мемлекеттік реттеу, айтарлықтай әлеуметтік сілкіністермен қауіп төндіретін деңгейге дейін жұмыссыздықтың өсуіне жол бермеуге бағытталған. Одан басқа, ол ... ... ... басқа үйлесімсіздік салдарын жұмсартуға арналған. Мысал үшін, созылмалы жұмыссыздық толықтырылмаған бос орындардың үлкен санымен, бірқатар мамандардың, сонымен қатар ғылыми-техникалық прогресстің ... ... жаңа ... ... ... ... ... жағдайларда, әсіресе ғылыми-техникалық революцияның жаңа кезеңінде, еңбек саласында мемлекеттің тағы бір маңызды қызметі ... ... ... ... мен ... даярлау, білім беру жүйесін дамыту болуда. Білікті мамандардың жетіспеушілігі ... ... ... ... ... әсер ... ... өндірістің тиімділігін төмендетеді, америкалық капиталдың көрсеткіштерін халықаралық нарықтарда нашарлатады[17].
Көптеген он жылдықтардың ішінде еңбекті басқарудың Жапондық жүйесі ең ... және ... ... бірі ... саналды, оған келешек тиесілі. Бірақ соңғы уақыттарда оған да жұмыссыздықтың өсуін тудырған экономикалық қиындықтармен ... ... тура ... Орта және ұзақ ... ... ... ... құрылымдық өзгерістер, экономикалық іс-әрекеттің интернационалдылығымен (кең ауқымдылығы мен) және ақпараттық технологияның дамуымен байланыстырылған. Бұл, сөзсіз, еңбек нарығындағы жағдайға ықпал етеді. ... ... ... жылдары экономиканың құрылымдық қайта құрылу мақсаттарын ескеріп, Жапонияның Еңбек министрлігі елдің еңбек нарығын тұрақтандыруға бағытталған бірнеше шаралар кешенін ... ... ... ... ішінде келесілерін атап өту қажет:
* жұмыс күшіне деген сұраныстың кезеңдік ... ... ... ... ... ... фирма басшыларын қолдауға арналған демеу қаржы бөлу;
* мемлекеттік жұмысшылардың оқуын ұйымдастыруға және орташа және кіші кәсіпорындардағы тартымды еңбек ... ... ... жұмысқа орналастыру және жұмысшылардың бір кәсіпорыннан екіншісіне ауысқан кезде кәсіби қабілеттерін дамыту мүмкіндігін ... ... ... ... ... ұсыну;
* жұмысқа орналастыру бойынша жеке агенттіктерінің жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету ... ... ... ... да ... оқу ... ... жұмысқа орналастыруға көмек көрсету;
* мүгедектердің жұмыспен қамтылу деңгейін ... және ... ... ... ... ... ... ... ... заң ... кешені тиімді қызмет етуде. Олардың негізінде әзірленетін барлық шаралар халықтың жұмыспен қамтылуын қамтамасыз ету мәселелерін басқару жүйесін ... ... ... ... ... ... саласындағы жағдайды жақсартуға, жұмысқа орналастыру мен жұмысшылардың кәсіптік қабілеттерін дамыту үшін мүмкіндіктерді арттыруға бағытталған.
Еңбек нарғының Қытайлық моделі бүкіл экономикалық белсенді ... ... ... ... жету ... ... жұмыспен қамтуды қолдаудың әлеуметтік-экономикалық механизмдерінің кеңінен пайдаланылуымен сипатталады. Мемлекет белсенді ... ... ... қамтылу тиімділігін жоғарылатуға көмек береді, кәсіпорындардағы мамандардың қайта даярлануына демеу қаржы төлейді, жоғары біліктілікті қажет ... ... ... үміткер болған жұмысшылардың оқуларын ішінара төлейді, жұмыссыздар өз ісін құру үшін ... ... ... ... ... Жапонияның және Қытай елдерінің халықтың жұмыспен қамтылуын реттеуге деген көзқарастары осындай. Қазақстан үшін қай үлгі немесе олардың қандай ... ... ... анық айту ... ... ... алғанда, нарықтық құрылымдардың даму кезеңінде, экономикасы дамыған елдердің еңбек нарқын реттеудегі жинақталған айтарлықтай тәжірибесі, өңірлік ... даму ... ... ... ... оның пайдаланылу мүмкіндігі де жан-жақты зерттелуін талап етеді.
Қазақстан Республикасының 2000 жылғы 18-ші жұлдызының ... № 129-ІІ ... ... ... ... - бұл ... билік ұйымдарының өкілдерімен, жұмыс берушілер мен жұмысшылардың өкілдерімен мүдделерін келісуге бағытталған қарым-қатынастардың және механизмдерінің жүйесі. Бұл анықтама ... ... ... ... ары қарай нақтылана түсті, онда жұмысшылар (жұмысшылардың өкілдері), жұмыс берушілер (жұмыс берушілердің ... ... ... ... ... және ... тікелей байланысты қарым-қатынастарды реттеу мәселесі бойынша олардың мүдделерінің ... ... ... ... өзара қарым-қатынастардың жүйесі берілген. Нақты айтқанда, әлеуметтік серіктестік - бұл әлеуметтік және экономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... түрі.
Қазақстан Республикасындағы еңбек қарым-қатынастары дамуының қазіргі деңгейінде, әлеуметтік серіктестік жүйесі ... ... ... ... және кәсіпорынның деңгейіндегі үш жақты келісім жасау түрінде жүргізілгені тиімді болатынын кей бір ... ... ... ... ... ... жұмыс берушінің, жұмысшылардың және кәсіподақтың арасында ұжымдық келісім-шарт жасалынады. Ұжымдық келісім-шарт сол кәсіпорында ... ... даму ... ... ... ... бекітілген шеңберінде шешілуін қарастырады. Өңірлік деңгейде жергілікті атқару ұйымдарын, жұмыс ... ... ... ... ... ... ... аудандық) келісімдер жасалынады. Келісімдер өңірдің деңгейінде оның ерекшеліктерін ескере отырып еңбек етудің жағдайларын, әлеуметтік ... мен ... ... ... ... ... ... Салалық деңгейде сәйкесінше атқару ұйымдары мен жұмыс берушілердің және ... ... ... ... ... келісімдер жүргізіледі. Келісімдер нақты саланың жұмысшылары үшін арналған ақы төлеу мөлшерімен және еңбекпен байланысты басқа да мәселелерін, олардың ... мен ... ... және ... ... ... келісім-шарт түрінде ресімделеді.
Сонымен қатар келісімдерде қабылданған мөлшерінің орындалуы әлеуметтік серіктестіктің барлық қатысушылары үшін міндетті екенін атап өту қажет. ... әр бір ... ... ... одан ... ... ... қабылдаған мөлшерлерді сақтауға міндетті. ҚР-ның Еңбек кодексінде ... ... атап ... [18].
Деңгей Келісім түрі Әлеуметтік серіктестер
Жұмыс берушілер
(Жұмысшылар)
Облыс ... ... ... ... ... жұмысшылар
(Салалық кәсіптік одақтар)
Жұмысберушілердің республикалық бірлестігі
(Республикалық бірлестік)
Республикалық
Ұжымдық келісім-шарт
Кәсіпорын ... ... ... ... 7 Қазақстан Республикасындағы әлеуметтік серіктестік жүйесі.
Ескерту: автормен дерек көздің негізінде құрылған
Қазіргі уақытта өңірлік экономиканың ұзақ мерзімді даму перспективасы жоқ, ал бұл ... ... ... ... күшін дайындаудың объективті болжамды бағалаудың құрылуын қиындататынын атап өту керек. Сондықтан, өңірлік деңгейде білікті кадрларды дайындаудағы қажеттілігін болжауға мүмкіндік ... ... және ... ... ... ... ескеруіміз керек.
* еңбек нарқы туралы бастапқы ақпараттарды жинаудың социологиялық әдістері; өңірдегі демографиялық жағдай және халықтың жұмыспен ... ... ... ... ... ... оқу мекемелерінің білім беру қызметтерін көрсету мүмкіндіктері туралы сараптамалық бағалаулар;
* еңбек нарқындағы маркетингтік ... ... ... ... құрылымы өзіне келесі істерді қамтиды:
- еңбек нарқына келетін азаматтардың (жұмыс ... ... ... ... жұмысы жоқтардың, жұмысқа алғаш рет тұратындардың, ұзақ үзілістен кейін жұмыс істеуде бастағандардың түрлі категорияларының санын анықтау;
- ... ... ... ... ... ... отырған қосымша жұмыс орындары санының негізінде, өңір экономикасының білікті еңбек ететін жұмысшыларға деген қажеттілігін (жұмыс күшінің сұранысы), ... ... ... ... деген кәсіпорынның қажеттілігін анықтау (тұрақсыздық себептері бойынша пайда болған, табиғи кетуі, бос орындардың қалғаны).
Болжау ... ... ... ... ... үйлестіру департаментімен, басқа да мүдделі ведостволармен бірлесіп әзірленген өңірдің әлеуметтік-экономикалық даму бағдарламасына, халықты жұмыспен қамту ісіне жәрдем беруіне сүйену қажет. ... ... ... ... ... ... ...
Әлеуметтік-еңбек қарым-қатынастарын реттеу жөніндегі үш жақты комиссияның шешімін орындау мақсатында, Оңтүстік Қазақстан облысының жұмыспен қамту және ... ... ... департаментімен облыс аумағындағы барлық меншік иесіндегі ұйымдардың кадрларға деген қажеттілігіне сараптама ... ... 15 ... ... басшыларынан алынған мәліметтердің негізінде, 2012 жылға арналған түрлі ұйымдардың жұмысша кадрларына деген болжамды қажеттілігі анықталды.
Сараптама облыстың кадрларды ... ... ... ... ... ... ... аса мамандық бойынша 7566 адамды құрайды. Облыстың еңбек нарқында сұранысқа ие болған жұмысшылардың саны болжам жасалған кезеңнің ... ... аз ғана ... ұшыраған: 2010 жылы ол 5616 маман қажет ... 2011 жылы 6312 ... ... ... ... нарығы деп қызмет атқарып жүрген жұмыс күші нарығын айтамыз. Қазақстанда еңбек нарығы әлі де болса өркениетті елдердегідей қалыптаса ... ... ... ... ... ... бір - бірімен үйлесуінде айтарлықтай айырмашылықтар бар, яғни, еңбек нарығының көп түрлері мен ... ... ... ... ету ... ... оның екі түрін ажыратуға болады:
- сыртқы еңбек нарығы (салааралық, ... ... ішкі ... ... (сала ішіндегі, микроэкономикалық ұғымдар).
Сыртқы еңбек нарығы дегеніміз жұмыс күшінің облыстық, салааралық деңгейде ... ... ... ... ... ... еңбеккерлермен фирма арасында ауыстыру жолымен толтырады. Ішкі еңбек нарығы еңбеккерлердің фирма ішінде жылжуына бейімделген.
Еңбек нарығы басты үш ... ... :
1) ... ... адамдардың табыстары мен жақсы тұрмыс жағдайының әдеттегідей дәрежесі мен жұмыскерлердің өндірістік қабілетін тиісті дәрежеде ұдайы өндіруді қамтамасыз ету;
2) ... ... ... ... түрде тарту, оны бөлу, реттеу және пайдалану;
3) ынталандыру қызметі бәсекеге қабілеттің күшеюіне, тиімділігі жоғары еңбекке ... ... ... ... ... ... мүмкіндік тудырады.
Маркстік ілімге қарсы батыс теорияларында еңбек тауар деп саналады. Нарықтык ... ... ... ... ... ... күшіне еңбекке кабілетті халыктың белгілі бір тобын жатқызып жүр.
Қазақстандық экономикалық әдебиеттерде зерттеушілердің ... ... ... ... ... ал ... ... "жұмыс күшінің нарығы" терминін қолдануда. Соған байланысты осы екі терминнің біреуін, яғни "еңбек нарығы" терминін қолданған дұрыс деп ойлаймын.
Дамыған ... ... ... барлық еңбек өнімдері тәріздес жұмыс күші де тауарлы форманы иеленеді. Неоклассикалық экономикалық ... ... мен ... ... капитал мен инвестициялар нарығымен қатар ерекшеленген жұмыс күші мен ... ... да ... ... қазіргі кездегі әлеуметтік-экономикалық әдебиеттерде, саяси-шаруашылық тәжірибеде мен деген ұғымдар бір-біріне сәйкес ұғымдар ретінде қабылданған.
1945жылы капиталистік ... ... ... анық түрде ерекшеленді. АҚШ өзінің территориясында әскери қимылдар болмағандықтан өндіріс қуаты және рекордты түрде экономикалық өсу байқалған. Ал керісінше, ... ... және ... ... ... ... ... Ол елдердің халқы интенсивті құрылыс жұмыстарын жүргізе отырып шығындарға төзуге тура келді. Бұл ... ... ... және ... ... 40-ші ... дейін жалғасқан. 30-жылдары экономикалық өсу бүкіл аймақта болды және жұмыссыздықты болдырмады.
Швециядағы ... ... ... ... ... ... түрі экономикалық және өмірлік деңгейді жоғарлату, экологиялық стандартты қамтамасыз етеді. Бұл модель ерекше алуды ... ішкі және ... ... ... ... өнімінің жоғары сапасы мен инновациялығы.
Швецияның тәжірибесі бойынша жұмыссыздыққа жәрдемақы беру іс-шараларына ... ... кіші және ... ... ... ... мен несилерге жағдай жасау, яғни бастапқы капитал 10 пайызды ғана құрайды, 70 пайызы субсидия, 20 ... ... егер ... ... ала ... 4 ... ... босатылады;
- географиялық мобильділік, яғни жұмыс күші тапшылық жерлерге жанұяларды көшіріп апарады. Оларға үй, жұмыс тауып береді , жағдай жасайды;
- ... ... ... ... , құрылыс, жол, қызмет көрсету, 6 айға дейінгі кепілдеме түрде жалақысы 50-100 пайыз болатын ( сол ... ... ... ... ) ... алу;
- жеке фирмаларға көмек көрсету, жарты жылға дейінгі 50 пайыздық субсидия беру;
- арнайы техникалық жабдықтау, кәсіпорында мүгедектерге арналған жұмыс орнын ... және ... ... ... ... үшін субсидиялар төлеу және мүгедектердің жалақысына да субсидиядан ақша шамамен қосылады.
Шетелдік тәжірибеде көп уақыт бойына жұмыспен қамту ... ... ... ... енгізілмеген. Бірақ 20 ғасырдың 70-жылдары мұнай дағдарысына байланысты өзгерген болатын (1973-1979 жылдар). 1980 жылға дейін жұмыспен қамту бойынша 170 ... ... ... ... ... ... бір жыл ішінде немесе бірнеше жыл ішінде босатуға міндеттеме алады. ... ... ... бір ... және ... саланың кәсіпорындағы жеткілікті түрде кезекті бағыт ұстанғанда мүмкін болады[19].
Кесте ... ... ... ... нарығын реттеу үлгісі
Қолданыстағы үлгісі
Ерекшелігі
Ескерту
Америкалық үлгі
Жұмысқа алу мен ... шығу ... ... ... ... реттеу
Тұрғындардың еңбек нарығына кірудің қиындығы
Жұмыссыз кедейлердің көптігі
Шведтік ... ... ... ... ... мен ... ... көп шығын жұмсау
Еңбек нарығына жастардың жұмысқа орналасу қиындығы
Еңбек ақы ... ... ... ... ... қолданылуы
Бұл жүйе жастардың еңбек етуіне өз әсерін тигізуі
Жастардың қызмет ету ... ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамту саясатын іске асыру
Еңбекке орналастыру бойынша жалпы қоғамдық жүйенің жұмыс істемеуі
Жас маманды жұмысқа алу кезінде мемлекет ... ... ... көрсетудің жоқтығы
Ескету-Шетел тәжірибесіне байланысты автордың құрастырған үлгісі
Осы шетел тәжірибесін қолдана отырып Қазақстанның ... ... ... ... жасауға болады. Шетелдің еңбек нарығына байланысты тәжірибесін қарастыра отырып Қазақстан өзінің еңбек нарығын реттеу бойынша ... ... ... ... өсуі ... ... өзіндегі 4-5% -тің орнына бізде 9-10%) елімізде ойдағыдай ... ... ... нарық экономикасының құрылуының, тиісті заңнамамызды жасауға қол жеткізуіміздің нәтижесі. "Егер осыдан 10 жыл бұрын жан басына шаққандағы жалпы ішкі ... - деп ... ... - 700 ... сәл ғана ... 2011 ж. ... ол 2700 ... жетті. Экономикаға 30 млрд. АҚШ долларындай тікелей шетел инвестициясы тартылды".
Экономиканың өсуі, әлеуметтік-экономикалық ахуалдың түпкілікті түрақтануы қолда бар өндірістік потенциалды, оның ... ... адам ... ... пайдалануға тікелей байланысты. Мұның нақты көрінісі еңбек нарығының қалыптасуы, оның құрамды бөліктерінің үйлесімді дамуында. Демек, тұрғындарды материалдық жағынан ... ... ... ... ... ... дербес қамтамасыз етулеріне қүлшындырудың маңызы мен алатын ерекше орны да ... ... ж. ... ... жан ... ... ... атаулы ақшалай табысы (бағалау бойынша) 12,9 мың теңгені құрады, ал бір қызметкердің айлық жалақысы 33,4 мың ... ... Бұл 2007 ж. ... 27,4%- ке өскен.
Нарықтық қатынастарға көшу жылдарын алатын болсақ, бұл ... ауыл ... ... ... ... мэзі ... төмендеді, ауыл шаруашылығы қүрылымдарында жұмысқа деген сүраныс қүлдырады. Қалыптасқан жайкүйдің басты себептері мыналар болды:
* ... ... ... ... ... жағдайы;
* еңбек ақының нақты ... ... ... ... ... ... жылы ... Республикасындағы еңбек нарығының негізгі индикаторлары
15 және одан асқан жастағы халық
2007 ж.
2008 ж.
2009 ж.
2010 ж.
анықтама үшін:2011ж.
IV тоқсан
Жұмыссыз халық, мың адам
573,8
557,2
540,6
559,3
579,0
Жұмыссыздық деңгейі, % ... ... ... мың ... ... ... % (15-24 ... мерзімді жұмыссыздық деңгейі, %
2,9
2,7
2,6
2,7
3,2
Жұмыспен қамтылған халық, мың адам
7762,9
7868,4
7925,4
7862,1
7680,4
Жұмыспен қамту деңгейі, %-бен:
15 жас және одан ... ... ... ... ... ...
93,1
93,4
93,6
93,4
93,0
Жалдамалы қызметкерлер, мың адам
5138,3
5186,0
5237,6
5229,9
5035,8
Жұмыспен қамтылған халық санындағы үлесі, %
66,2
65,9
66,1
66,5
65,6
Өз бетінше жұмыспен қамтылғандар, мың ... ... ... ... ... ... тұрғыдан белсенді халық, мың адам
8336,8
8425,6
8466,0
8421,4
8259,4
Халықтың экономикалық тұрғыдан белсенділік деңгейі, %
70,5
71,2
71,6
71,2
70,6
Экономикалық тұрғыдан енжар халық, мың ... ... ... ... ... %
29,5
28,8
28,4
28,8
29,4
Ескерту: статистикалық мәліметтер бойынша автормен жасалынған
2011 жылғы төртінші тоқсанда жұмыссызерлердіңүлесі 41,2%, әйелдердің үлесі - 58,8% құрады. Жұмыссыз ... 328,8 мың адам ... бұл ... 98,3 ... ... ... ... жылғы төртінші тоқсандағы жұмыссыздық
Барлығы
соның ішінде
анықтама үшін: 2011ж. III тоқсан
ерлер
әйелдер
Барлығы
соның ішінде
ерлер
әйелдер
Жұмыссыз халық, мың адам
559,3
230,5
328,8
540,6
215,0
325,6
Жұмыссыздық деңгейі, %
6,6
5,4
7,9
6,4
5,0
7,7
15-24 жастағы жұмыссыздар, мың ... ... ... % ... мерзімді жұмыссыздық деңгейі, %
2,7
1,9
3,6
2,6
1,7
3,6
Ескерту: статистикалық мәліметтер бойынша ... ... ... ... ... ... ... санындағы жастардың (15-24 жастағы) үлесі 16,1% немесе 89,8 мың адамды құрады. Жастар жұмыссыздығының деңгейі 7,1% болды, бұл оның ... ... ... орта ... ... ... көп. ... ішінен жоғары білімі барлары - олардың жалпы санының 22,1%-ын, орта кәсіптік ... ... - 22,8%, ... ... - 9,8%, ... орта ... - 38,9% құрады.
Кесте 5
2011 жылғы ... ... ... ... ... ... ...
Барлығы
соның ішінде
мың адам
жұмыс
сыздық деңгейі, %
ерлер
әйелдер
мыңадам
жұмыс
сыздық деңгейі, %
мыңадам
жұмыс
сыздық ... ... - ... ... білімі барлар:
жоғары
85,9
4,4
29,0
3,3
56,9
5,2
аяқталмаған жоғары
37,9
12,9
20,0
14,8
17,9
11,3
орта кәсіптік (арнаулы)
127,4
5,5
41,1
3,8
86,3
7,2
бастауыш кәсіптік
54,8
6,4
27,0
5,1
27,8
8,7
жалпы орта
217,6
8,2
96,8
6,9
120,8
9,7
жалпы ... және ... ... ... ... ... жасалынған
Қазіргі уақытта Қазақстанның еңбек нарығындағы жағдайы халықтың экономикалық белсенді және белсенді емес көрсеткішін, жұмыспен қамтылуы және ... ... ... ... ... ... бірі аса ... 50 елдердің қатарына қосылу үшін орта және кіші бизнесті дамыту болып табылады. Бұл мақсат үшін 10 бизнес-центр және 2 ... 20 ... ... ... ... ішкі ... дамытып, көршілес елдердің іскерлігіне қарап дамытуға тиіспіз. Өз бизнесімізді ерекшелендіріп, шетелден ... ... ... ... ... ... Бұл үшін бізде басқа мемлекеттермен қарым-қатынас жасау құрылымы бар. Осы бойынша жоба құрып көздеген мақсатқа жетуге тиістіміз.
Қорыта айтқаннда, ... ... ... ... саны көп болуы да мүмкін, ал тиімсіз жағында тіркелген жұмыссыз халықтың көбісі жұмыспен қамтыла бермейді, яғни олардың белгілі бір мөлшері ғана ... ... ... жеке ... ... ... жұмыссыз халықтың қамтамасыз етілген бөлігі сол биржа мекемесінің қызмет көрсеткені үшін белгілі бір ... ақша ... ... [20].
2.2 ... Республикасы әлеуметтік өрісінің дамуын реттеу
Экономиканы мемлекеттік реттеудің объективті қажеттілік факторларын қарастырғанда ... ... ... ... ... ... ... оның салаларының даму мәселелері нарықтық қатынастар шеңберінде шешіле алмайды және Қазақстан Республикасы Конституциясы ережелеріне ... ... ... ... ... ... етеді. Осы салаға байланысты бұл ережелер бойынша Қазақстан Республикасының әрбір азаматының бостандық пен жұмыс жағдайына, әлеуметтік ... ... үйге қол ... ... ... ... медициналық көмек алуға, кепілденген тегін орта білім ... ... ... ... ... ... ... тәжірибе жүзінде құқықтарды пайдалану үшін қажетті жағдай әлі де болса жасалмаған. Өйткені, тұрғындардың сәйкес бөлігін ... ... ... ... ... ... ... үлкен өнімділік пен түрлі сипаттары бойынша ерекшелентіндіктен, біз әлеуметтік өрістің денсаулық сақтау мен білім беру салаларын даму мәселелеріне толық ... - 1998 жж. ... ... ... туралы Қазақстан Республикасы Үкіміннің әрекеттері" бағдарламасында Үкімет медициналық сақтандыру жүйесінің құрылуы мен ... ... деп ... [21] ... ... жүзінде бұл жүйеге "құрылу және даму" кезеңіне өтуге қолайлы жағдай тумады, өйткені ол жоғарыдан, республика мен оның аймақтары экономикасының ... ... ... ... ... ... Көптеген елдердің тәжірибесі көрсеткендей, енгізілген медициналық сақтандыру жүйесі тән елдің тұрақты ... ... ... ғана кең етек жая ... Кері ... бұл жүйенің, енгізілуі тұрғындарға кепілді медициналық қызмет етудің құрылуына әкелуі мүмкін, яғни емдеу орындары санының, медициналық профилактика және емдеу мекемелері, ... ... ... ауру ... өсуіне әкеледі. Бұл негізінен екі басты себеппен болады: медицинаның мемлекеттік емес тек сектордың ... ... оны ... ... ... ал ... себеп медициналық сақтандыру қорлары өндіріс аясындағы дағдарыс салаларынан толық қаржы жинай алмайды. Өз ... бұл ... ... ... ... уақытында төленбеуіне, тұрғындардың дәрігерлік қызмет көрсету деңгейінің және ... ... ... ... алып ... ... денсаулық сақтау саласында қалыптасып отырған қатерлі жағдайдың негізінде себептер: жеке және сақтандыру медицинасына қажетті заңдық - ... база мен ... ... және ... ... алдын ала жасамай көшу; "адамдардың тұратын жеріне жақын қағидасынан" "дәрігерлік мекемелер топтарын оңтайландыру" қағидасына аяқ асты өту, яғни дәрігерлік лауазымдар мен ... ... ... ... жеке ... ... көрсету бағасының жоғарлығы және сапасының төменділігі; бұл салада жұмыс істейтін "тәжірибесіз" мамандар санының көптігі; дәрігерлік сақтандыру корының, мемлекеттік және ... ... ... отандық фармацевтика өнеркәсібі өнімдеріне жоғарғы баға деңгейі есебінен бәсекеге қабілетсіздігі және т.б.
Бұл ... ... ... ... ... ... мемлекеттік шараларды жүзеге асыру оның дәрігерлік қызмет көрсету (мемлекеттік және жеке) бөлімдерінің үйлесімді дамуын көздеуден ... Осы ... ... әдіс ... ... бас ... өзін ... алмауы мүмкің, өйткені медициналық мекемелердің қажетті сандарын есептеу оларды ... ... ... ... ... екі көрсеткішке, тұрғындардың саны мен 10 мың ... ... ... орындарының болжаған нормативтеріне негізделуі мүмкін. Дәрігерлік лауазымдар мен емдеу орындарына деген жалпы ... ... ... ... ... ... ... денсаулық индексінің төмендеп және дәрігерлік қызметке мұқтаж адамдар саны өсіп жатқан жағдайында қажет.
Егер саланың мемлекеттік секторының ... ... ... ... ... ... және болашаққа жоспарлау механизмі алға қойылса, онда мемлекеттің оның мемлекеттік емес секторының дамуын қамтамасыз ететін ... ... ... бағыттарды жүргізіледі:[22]
- қызметтері, әсіресе, аса қауіпті аурулар мен күрес жүргізуге бағытталған мекемелерге жеңілдік пен несие беру;
- тұрғындарға дәрігерлік қызмет көрсету мен ... емес ... ... ... ... ... көрсетуге жағдай жасау мақсатында жеңілдік пен салық салу;
- мідетті дәрігерлік ... ... заң, ... мен заң, күшіндегі кұжаттар жүйесін даярлау мен сақтандыру қорының. кіріс бөлігінің орындалуына колғабыс ету;
- жан басына шаққандағы ... ... ... ... ... ... ... қызмет тарифтерінің шеткі деңгейін реттеу;
- тұрғындарға дәрігерлік қызмет көрсету сапасын мемлекетпк бақылау және бұл үшін ... ... ... ... кеңінен қолдану;
- тұрғындарға дәрігерлік қызмет көрсетудің үлкен көлемін қамтитын, мемлекеттік емес сектор ... ... мен ... ... жұмыстарына кеңінен тарту және т.б.
Практика жүзінде көрсетілген ... ... ... жүзеге асыру үшін мемлекет шешілетін мәселелердің түрлері мен ... ... ... ... ... ... қолданады.
Денсаулық сақтау жүйесін қарастырғанда, жалпы оны мемлекеттік ретінде кауіпті аурулардың (әсіресе жұқпалы) жеке топтары бойынша ... ... ... ... бұл ... жайылу зардаптарын жеңу үшін шетелдік ғылыми-техникалық және қаржылық инвестицияларды ынталандыруға ұйымдық-құқықтық жағдайлар жасау сияқты механизмдері ... рөл ... ... ... ... ... ... мен тұрғындардың табиғи денсаулық индексінің төмендеуі оның рухани ... ... коса ... ... күнделікті өмір тәжірибесінен көруге болады. Қоғамдық интеллектуалдық деңгейінің ... ... ... жастар арасындағы кәдулігі факт болып қалды. Білім беру, мектепке дейінгі тәрбиелеу мекемелер торабын, ... ... ... ... ... жүзінде соңғы 5-6 жыл ішнде мыңдаған мектепке дейінгі мекемелер, мектептер, кітапхана, клуб, мәдениет ... ... алып ... ... училищелер, орта, арнайы және жоғары оқу орындарында оқитындар контингенті күрт қысқарды. Осы кезеңде балалардың мектепке дейін ... мен ... ... ... 30% дейін қысқарды. Ауылдағы жалпы білім беру мектептернің жабылуы, қоғамдық-өндірістік ... ... ... ауыл тұрғындарына еңбек ақы төлемін ұзақ мерзімге кешіктіру 1997-1998 оқу жылында 27 мың баланың. мектепке бармауынын басты себебі болды. Бұл кей ... ... ... де тән ... ... қатар соңғы мәліметтер бойынша Қазақстан тұрғындарының 60% кедейшілік ... асып ... ... жарияланды. Мұндай ортада балаларды табиғи, интеллектуалды және рухани тәрбиемен толық қамтамасыз етуге сенім білдіру өте ... ... беру мен ... ... кейінгі кадрлар дайындалудын даму параметрлерін анықтау күрделі проблема болып табылады. Мұнда мемлекеттік жоғары білікті мамандарға деген қажеттілікті болжау мен ... ... көп ... ... керек. Осы қажеттіктердің деңгейі жоғары оқу орындарындағы бірінші курс студенттері контингентің және ... ... ... ... ... ... фактор.
Білім беру саласының мемлекеттік секторын реттеудің негізін кұралына оның дамуын ағымдық және ұзақ мерзімдік ... ... Бұл ... жоғары оқу орнының материалдық-техникалық базасын нығайту мен онын дамуын бюджеттік қаржыландыру көрсеткіштері көрініс табады. ... ... оқу ... ... ... қаражат есебінен өзін- өзі қаржыландыру қызметтері мемлекет тарапынан мадақталады. [23]
Білімнің мемлекеттік емес ... ... ... ... ... ... дамуын қамтамасыз етуде мемлекеттің рөлі аса маңызды.
Мұнда алдымен тиісті ... ... ... ... ... ... органдардың бақылау функциясы орындалады.
Сонымен бірге бұл саланың дамуы оқу процесінің материалдық-техникалық базасы мен оқу -- әдістемелік кұралдарымен қамтамасыз етілуне ... ... ... ... ... ... білімнің, дамуын мемлекеттік реттеу Қазақстан Республикасынын заңдық құқықтың және заң ... ... ... ... ... ... ... өнер және бұқаралық ақпарат кұралдары кұрайды және олардың ... ... ... функцияларының бірі болып табылады. Бұл салада мемлекеттің рөлі:
а) мәдениет мен өнердің ұлттық тамыры мен ... ... ... мен әрі ... дамытудан;
ә) елдің рухани мәдени "кеңістігін" көбінесе Батыс елдерінің өздері бас тартатын батыс мәдениетінің сапасыз, жаппай үлгілерінің, еніп ... ... жана ... мен мемлекет қызметінің негізгі бағыттарын жетілдіруден адамдардың қоғамдық және жеке қарым-қатынастарының рухани және ... ... ... ... ... ... мен интеллектуалдық симбиозын жетісті қамтамасыз етуден тұрады. Білім саласына мұндай әдісті қолдану оның толықтай мемлекеттік қамтамасыз ету жагдайында дамуын талап ... ... ... ... ... - ... ... [24].
Агенттік мәліметтеріне сәйкес, республика экономикасында 2012 жылғы қаңтарда 8,5 млн. адам жұмыспен қамтылды
, - деп ... ... ... ... Статистика агенттігі хабарлағандай, 2012 жыл - дың сә - уір айындағы анықтамалық тексерістер нәтижесі бо - ... ... ... саны 475 ... же - тіп, ... деңгейі 5,3 %-ы құраған.
ҚР еңбек және ха - лық - ты ... ... ми - нис - тр - - ... ... қамту ор - та - лық - тарына ... ... ... де - йін 68,1 мың адам ... тұр - ған. ... ... үр - ... қабілетті халықтың 0,8 %-ын жұмыссыздар құ - рап отыр, бұл 2011 ... са - лыс - ... 0,1 %-ға ... бо - лып ... баға - ла - - - у - ын - ша, осы ... ... айын - - - да - ғы зерттеулер кезінде өз - де - - рі - нің ... ... жа - ... ... түрде тір - ке - летін жұмыссыздар қатары да анықталды және олардың кө - лемі 0,4 %-ы ... 8,5 млн адам жұ - мыс - сыз. Бұл ... ... ... ке - ... ... 290,1 мың адамға артық.
Енді табыс табу жағына ке - лер болсақ, үстіміздегі жылы Қа - зақстандағы ... ор - таша ... 100 584 ... көр - ... Ал қай ... қо - ... ақша ... болады де - генге тоқталсақ, ең жоғары ай - лық-жалақы тау-кен өндірісі са - ... ... ... Он - да - ... ... ... 209 000 мың ... екен. Сонымен қа - тар, жоғары жалақы төленетін са - лаларға ғылым мен техника ма - мандықтары да жатқызылған.
Ал ... ауыл - ша - руа - ... ... балық ша - руа - шылығы мамандары мар - дым - сыз айлыққа жұмыс істеп ке - ... ... 42 500 тең - ге кө - ле - мі - нен әрі ... кө - рі - не - ... ... сү - йен - сек, Маңғыстау облысы ең жо - ғары жалақы алатын аймақ бо - лып саналады. ... ... көр - ... 196,1 мың ... жет - кен яғни ... ор - - таша көрсеткіштен 1,9 есе жо - ғары дегенге саяды. Ал Сол - түс - тік ... ... көр - ... 66 000 мың теңгеге же - тіп жығылады. Бұл елдегі ор - та - ша ... ... ... ... жылы ... басшысының тапсырмасы бойынша тұрақты және өнімді жұмыспен қамтуға жәрдемдесу арқылы халықтың табысын арттыруға бағытталған ... ... 2020 ... (бұдан әрі - Бағдарлама) әзірленіп, 2011 ... 1 ... ... іске ... ... ... атқарушы органдардың мәліметтері бойынша ағымдағы жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша Бағдарламаға ... ниет ... 58 ... ... адам ... ... қол ... олардың ішінде 35,5 мың адам (60,5 %) жұмыссыз, 20,8 мың (35,5 %) адам өз ... ... ... 2,9 мың (6,0 %) адам ... төмен азаматтар санатына жатады. Бұл ретте 29 жасқа дейінгі жастар ... 59,6 %, ... 48,3% ... ... ... ... ... оқытумен 69,2 мың адам қамтылды, оның ішінде 44 мың адам кәсіптік даярлаудан өтті, қайта даярлауға 21,5 мың ... ... ... 3,9 мың адам жіберілді.
Қайта оқытусыз, бар біліктіліктерге сәйкес, 6,2 мың адам бос ... ... ... бар ... ... жұмысқа орналыстырған.
3,4 мыңнан астам кәсіпорын мен ұйымдармен келісім бойынша әлеуметтік жұмыс орындарына 16,2 мың адам жұмысқа орналастырылды. Олардың ... ... ... 45,7 мың ... құрады.
Бағдарламаның екінші бағыты шеңберінде. 4,6 мыңнан астам адам кәсіпкерлік негіздеріне оқудан өтті, ... 1435 ... ... алды. Микрокредиттің орташа мөлшері 1862 мың теңгені құрады.
Бағдарламаның үшінші бағыты бойынша республикамыздың 10 өңірінде 847 жеке тұрғын үйдің құрылысы және 65 көп ... ... ... ... ... алу, ... ... қалпына келтіру) жоспарланған. Есепті мерзімде 212 жеке тұрғын үйдің және 13 көп пәтерлі тұрғын ... ... ... ... үйлердің құрылысын аяқтау және Бағдарламаға қатысушыларды көшіру 2012 жылы ұйымдастырылатын болады.
Жұмыспен қамту 2020 бағдарламасын іске асыруға 2011 жылы 37 399,9 млн. ... ... оның ... ... оқытуды ұйымдастыру мен жұмысқа орналастыруға 14 300,5 млн. ... ... ... - 4 832,9 млн. ... ... үймен қамтамасыз етуге - 15 888,8 млн. ... ... жылы ... ... ... ... жаңа ... байқаудан өткізу нәтижелерін және жаңа тәсілдерді есепке ала ... ... ... жаңа ... қауіп-қатерлерді ескере отырып, Бағдарлама толық көлемде іске асырылады.
Еңбек ... ... ... ... ... агенттігінің бағалауы бойынша елдегі жұмыссыздық деңгейі 2010 жылғы 5,8 % -дан 2011 жылғы желтоқсандағы 5,4 %-ға ... ... ... ... ... саны 8 144 мың ... 8 466 мың адамға өсті.
Жергілікті атқарушы органдардың мәліметтері бойынша ағымдағы жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша еңбек нарығында ... ... ... тіркелгендер) жұмыссыздардың саны 36,6 мың адам.
Жергілікті атқарушы органдардың мәліметтері бойынша ағымдағы жылғы 1 қаңтардағы жағдай ... ... ... ниет ... 58 мыңнан астам адам әлеуметтік келісімшартқа қол қойды, олардың ішінде 35,5 мың адам (60,5 %) ... 20,8 мың (35,5 %) адам өз ... ... ... 2,9 мың (6,0 %) адам ... ... ... санатына жатады. Бұл ретте 29 жасқа дейінгі жастар үлесі 59,6 %, әйелдер 48,3% құрайды.
2011 жылы барлығы ... ... ... ... ... үшін 322,5 мың адам ... ... оның ішінен 235 мың адам жұмысқа орналысты.
Еңбек нарығындағы шиеленісті төмендету үшін жергілікті атқарушы органдар жаңа ... ... құру ... жүйелі түрде жүргізіп отырады.
2011 жылы 274,8 мың жаңа жұмыс орны құрылды, оның ішінде ауылдық жерлерде - 128,2 мың. ... ... ... орындарының көбі өнеркәсіпте - 32,4 мың, саудада - 31,8 мың, құрылыста - 31,1 мың, ауыл ... - 21,7 мың ... ... құрылған жұмыс орындарының ішінде 198,3 мыңы - тұрақты жұмыс орны, 76,5 мыңы - ... және ... ... ... және ... ... ... министрлігінің 2011 - 2015 жылдарға арналғанстратегиялық жоспары негізінде құрастырылған бюджеттік бағдарламалар қосымша 2.
5 кесте
Қазақстан Республикасы ... және ... ... ... ... 2011 - 2015 ... ... жоспары негізінде құрастырылған ведомствоаралық өзара іс-қимыл.
Қол жеткізу үшін ведомствоаралық өзара іс-қимылы қажет ететін міндеттердің көрсеткіштері
Ведомствоаралық өзара іс-қимыл жасалатын мемлекеттік орган
Ведомствоаралық ... ... ... ... болжамды шаралар
1.1.1-міндет. Халықты тиімді жұмыспен қамтуға жәрдемдесу
Мүдделі мемлекеттік органдар, жұмыс берушілердің ... ... ... ... әзірлеу және оларды білім беру ұйымдарында және фирмаішілік даярлаумен ... ... ... ... ... ... нарығы жағдайын есепке алу және мониторинг жүргізу мемлекеттік қызметін ... ... ААЖ ... халықтың нысаналы топтарын жұмыспен қамтуға жәрдемдесу, оның ішінде аз қамтамасыз етілген халық қатарынан еңбекке қабілетті адамдарды жұмылдыру
ІІМ, ... ... ... ... ... ... ақшалай төлемдерді төлеуді қамтамасыз ету.
1.1.2-міндет. Еңбек нарығында туындайтын қатерлерден әлеуметтік қорғау
ҚҚҚ, ЖЗҚ, сақтандыру компаниялары
ЖЗЖ және сақтандыру жүйесі бойынша ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын ... ... ... ... ... әріптестер, мүдделі мемлекеттік органдар
Республикалық үшжақты комиссия шеңберінде үшжақты келісімдерді, бағдарламасын іске асыру, сондай-ақ БЖИ ... ... ... ... ... ... ... жүйесін жетілдіру
мүдделі мемлекеттік органдар
Еңбекақы төлеудің жаңа моделін әзірлеу және енгізу:
азаматтық қызметшілердің лауазымдарын функционалдық ... ... ... жаңа ... ... ... мен ... жүйесін жетілдіру;
түпкі нәтижеге байланысты ынталандырушы төлемдер мен үстемеақылар жүйесін әзірлеу.
3.1.1-міндет. Зейнетақымен қамсыздандыру жүйесін жетілдіру
3.1.2-міндет. Негізгі әлеуметтік қатерлерді әлеуметтік сақтандыру ... ... ... ... ... ... Банкі, ҚҚҚ
Зейнетақымен қамсыздандыру және әлеуметтік сақтандыру жүйелерін жетілдіру.
Нормативтік құқықтық актілерге зейнетақымен қамсыздандыру және әлеуметтік сақтандыру мәселелері бойынша өзгерістер енгізу.
ЖЗЖ және ... ... ... ... ... Әлеуметтік көмек көрсетудің атаулығын күшейту
ЖАО, ҚТҮКША
Әлеуметтік көмекті дамыту және ... ... ... ... ... ... ... белсенділігін арттыру бағдарламасын іске асыру.
Әлеуметтік көмек көрсетуді есепке алу және мониторинг жүргізуді жетілдіру.
4.1.2-міндет. Арнаулы әлеуметтік ... ... ... ... ҮЕҰ
Арнаулы әлеуметтік қызмет көрсетудің инфрақұрылымын және қиын өмірлік жағдайға тап болған адамдарды арнаулы әлеуметтік қызметтермен қамтуды.
БҒМ, ДСМ, ... ... ... ... ... қызмет көрсету стандарттарын әзірлеу.
Ескерту: автормен дерек көздің негізінде құрылған
Әлемдік қаржы-экономикалық дағдарыстың ең ауыр кезеңінің өзінде біз елдің жалпы ішкі ... ... ... ... ... 2007 - 2011 жылдары Қазақстанның ЖІӨ 2 ... ... ... 81 ... долларынанастам мөлшерде тікелей шетелдік инвестициялар тарта алдық.
3 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЖҰМЫСБАСТЫЛЫҚТЫ МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУ САЯСАТЫНЖЕТІЛДІРУ
3.1 Қазақстан Республикасындағы халықты ... ... және ... ... ... ... өзінің биылғы Жолдауында Қазақстан дамуының басты бағыты ретінде әлеуметтік-экономикалық ... ... ... отырып, біздің алдымызға бірқатар міндеттерді жүктеді.
Елдің әлеуметтік-экономикалық жаңғыруының бірінші бағыты - қазақстандықтарды тиімді жұмыспен қамту болып айқындалды.
Бұл бағытты іске ... ... ... саясатын экономикалық және әлеуметтік саясаттың басқа бағыттарымен үйлестіруді қажет етеді.
Бұл орайда бір-бірімен өзара байланысты төмендегi міндеттерді шешуіміз ... - ... ... іске асыруға көшу.
Екінші - бірқатар шаралардың негізінде, атап айтқанда:
- демографиялық ... ... және ... ... тұрақты өсуін қамтамасыз ету;
- еңбек ресурстарының ішкі резервін пайдалану;
- жоғары сапалы жұмыс орындарын құру, еңбек ресурстарының ... ... және ... ... ... ... ... және экономиканың жоғары білікті кадрларға деген қажеттілігін қанағаттандыруға ... ... ... ... саясатын жүргізу арқылы еңбек ресурстарының санын арттыру және сапасын жақсарту.
Үшінші - ... ... ... - ... ... ... ... жоқ халықтың әлеуметтік аз қамтылған санатына әлеуметтік көмек және қолдау көрсету.
Осы көзқарас ... ... ... ... ... алдағы уақыттағы негізгі бағыттарын айқындауды ұсынамын.
Міндеттердің бірінші бөлігі жұмыспен қамтудың жаңа ... ... ... байланысты. Жұмыспен қамту бағдарламасының ілкі жоба ретінде іске қосылған уақыттағы нәтижелерге ... ... ... 1 қаңтарындағы жағдайға сәйкес, Бағдарламаға қатысу туралы мәселемен келген адамдар саны 84,1 мың ... ... оның ... 58,6 мың адам ... ... ... танытып, әлеуметтік келісімшарттарға қол қойды. 69,3 мың адам кәсіби біліммен қамтылды,
соның ішінде 31 мың адам оқуларын аяқтады және 16 мың адам ... ... ... 16,2 мың адам ... ... ... ... Бағдарлама аясында барлығы 38 мыңнан астам адам жаңа жұмыс орындарына ие болды, Бағдарламаның 1435 қатысушысы шағын несиелер алды ... сома 1862 мың ... ... 10 ... еңбек ресурстарының икемділігіне көмектесу үшін өз еркімен қоныс аударғысы келетін азаматтарға арнап 212 жеке үй мен 13 ... ... үй ... жылы ... ... айтқан тапсырмаларын есепке ала отырып, Бағдарламаның әрбір бағыты бойынша қарқынды жұмыстар атқарылатын болады. Сонымен қатар, Бағдарламаның алғашқы ... ... ала ... ... ... деңгейде түзету көзделіп отыр[28].
2013 жылдан бастап жұмыспен қамту органдары жұмыс берушілердің сұранысына сай ... ... ... оқытумен айналысатын болады деп күтілуде.
Ауылдық кәсіпкерлікке қосымша қолдау ... ... ... ... бағыты) несиелерді кепілдік қамтамасыз етуге байланысты үрдіс жеңілдетілуде.
Бағдарламаның ... ... ... ... ... ... ... оралмандарды еңбекпен қамту және орналастырумен байланысты. ... ... ... ... мигранттарды еңбекпен қамтуға көмектесу және баспанамен қамтамасыз ету ісі ... ... ... даму ... ... ... жұмыс күшіне деген сұраныстың артуымен байланысты, міндеттердің екінші ... ... ... ... ... мен еңбек ресурстарын көбейтуді көздейді.
Болжам бойынша үдемелі индустриялық-инновациялық даму ... ... жыл ... ... ... 200-300 мың ... шығуын талап етеді. Сонымен қатар, азаматтардың жасы ұлғаюына байланысты, зейнеткерлік жасқа толған халықтың үлесі көбейді. Мысалы, 2000-2005 жылдар аралығында ... саны 40-50 мың адам ... ... екі ... олардың саны 90-95 мың адамға (немесе 2 есеге көбейген) жеткен. Осыған байланысты, бала туу ... ... ... мен ... бар отбасыларға қолдау білдіру басым бағыт болмақ[29]. ... ... ... ана мен ... ... ... ... құрылып, жұмыс істеуде.
Мысалы, 2007 жылы бір жасқа толмаған баланы бағу үшін жәрдемақы алған аналар саны 208 мың ... ... ... бұл жәрдемақыны 434 мың отбасы алып отыр.
2003 жылы еліміздегі барлық отбасылар ... төрт және одан да көп ... бар ... үлесі 13 пайыз болса, өткен жылы бұл көрсеткіш 20 ... ... мен ... ... қолдау ісін жақсы жағына қарай ауыстырып, дамыту үшін ... жылы ... ... ... ... ... мемлекеттік отбасылық жәрдемақы мен төлемдер 9 пайызға көбейтілді.
Өндіріске ... ... ішкі ... ... негізінде жұмыс ресурстарының өсіміне қол жеткізу көзделген.
Жұмыспен ... жаңа ... ... ... санын ғана емес, сапасын да өсіруді, жұмыс берушілердің еңбек қауіпсіздігі үшін жауапкершілігін күшейтуді, жұмыспен қамтылған халық әлеуетін сақтауды және ... ... ету үшін ... ... ... ... ... қазіргі еңбек ресурстарын сақтап, еңбек шарттарын жақсарту үшін төмендегі шаралар қолға алынады:
* біріншіден,жұмыс орнында жұмысшының өмірі мен ... ... ... ... ... ... қауіп-қатерлерді ескерту мен бағалаудың жүйесін қалыптастыру және саты-сатысымен енгізу;
* екіншіден, жұмыс ... ... ... ... мен ... фирма ішінде даярлауды қамтамасыз етудегі жауапкершілігін арттыруды ынталандыру;
* үшіншіден, жұмыс орындарын аттестациядан өткізуге қойылатын талапты күшейту;
* төртіншіден, жұмысшыларды қайғылы ... ... ... ... ... еңбек ұжымдарындағы әлеуметтік қанағаттылыққа мониторинг жүргізу және атқарушы орган, жұмыс беруші және кәсіподақ өкілдері ... ... ... ... ... экономикалық кеңістіктің қалыптасуы және алдағы ДСҰ-ға қосылу көші-қон саясатын өзекті етіп, маңызын арттырады. ... ... жаңа ... ережелері мен нормалары ұлттық нарықтың инвестициялық тартымдылығын, еңбек көші-қонын тиімді пайдалану деңгейін арттыруға бағытталған.
Жаңа жұмыспен қамту стратегиясы ... ... ... деп ... ... ... ... кірісін арттыруды қамтамасыз етуге бағытталады - бұл Министрлік міндетінің үшінші ... ... ... көзі ... ... ... ... төлеу жағдайы орташа айлық жалақы мөлшерінің тұрақты ... ... ... бес жыл ... ... орташа айлық жалақы мөлшері 53 мың теңгеден 87 мың ... ... 2011 ... 1 желтоқсанындағы жағдайға сәйкес, өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда бұл көрсеткіш 106,1 пайызға ... ҚР ... ... ... (2005 жылғы және 2008 жылғы) бюджет саласындағы қызметкерлердің жалақасы 2007 жылмен салыстырғанда 2 ... ... ... ... ... төленуі бойынша тиісті шаралар қолға алынуда. Барлық өңірлерде ... ... ... жұмыс істеп тұр. Жүзеге асырылған шаралардың арқасында, республикада жалақыны төлеуге қатысты қарыз мөлшері 2011 жылдың басында 2 ... 3,2 ... ... 1,4 ... ... дейін азайған[30].
Халық кірісінің тағы бір көзі - әлеуметтік трансфеттер, яғни әлеуметтік қамтамасыз ету және әлеуметтік ... ... ақша ... ... ... ... таңда 11 жинақтаушы зейнетақы қоры жұмыс істейді. ... жеке ... ... 8,2 млн. ... құрап отыр. 2012 жылғы 1 қаңтардағы жағдайға сәйкес, салымшылардың жекеменшік зейнетақылық есепшотына ... таза ... ... 555,1 млрд. теңге көлемінде есептелген.
Елбасының тапсырмасына сәйкес, 2009 жылдан бастап, мемлекеттік зейнетақы төлемі үш рет еселенді. Соның ... 2007 ... ... ... орташа мөлшері 2,6 есеге көбейген. 2011 жылдың 1 қаңтарынан бастап зейнетақы төлемдерін алатын барлық ... үшін ... ... 9 пайызға көбейді. Бүгінгі таңда зейнетақының орташа мөлшері 39 120 теңгені құрап ... 2011 ... ... ... әлеуметтік сақтандыруға қатысушы халық саны 6,1 млн. адамды құрады. Осы мәселеге байланысты Мемлекет ... ... ... ... бірлесе отырып бірінші жартыжылдықтың соңына дейін зейнетақы ... ... ... ... ... ... ... бөлігі өзін-өзі қамтамасыз ете алмайты әлеуметтік аз қамтылған санаттағы халыққа әлеуметтік көмек көрсетуді көздейді.
Бұл үшін ... ... ... формасы мен түрлері пайдаланылады. Қазіргі таңда шамаман бір миллионға жуық адам сол көмекпен қамтылған, ... ... 140 мың адам ... ... көмек алады, 600 мыңнан астам адам әлеуметтік аз қамтылған отбасылардың 18 жасқа толмаған ... үшін ... ... ... тапсырмасына орай, әлеуметтік қолдауды ұйымдастыруда әлеуметтік көмектен әлеуметтік дамуға немесе халықтың еңбекке жарамды бөлігінің еңбек қабілетін оңтайландыру бағдарламасын пайдалануға ... ... ... ... Бұл шаралар бағдарламасында көрініс тапқан және қазіргі таңда ... ... ... 563 мыңнан астам мүгедек жан тұрады. Іс-қимылдар жоспары мүгедектерді тіркеу мен жәрдемақыны төлеуге ... ... ... ... ... жаңа ... көшуді көзейді, тұжырымда мүмкіндігі шектеулі жандардың ортаға сіңіп, олардың ... мен ... ... ... саласына араласуын қамтамасыз етуге негізделген.
Халықтың мақсатты бөлігін әлеуметтік ... ... ... ... ... орынға ие. 2008 жылдан бастап әлеуметтік қызмет көрсету жүйесі реформаланып келеді. Бірінші сатыда (2009-2011 жылдар) ұсынылатын қызметтердің көлемі мен тізімі ... ... ... ... ... үшін ... ... қызмет көрсетудің стандарттары әзірленді және саты-сатысымен енгізілді, жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... қаралып, кадрлық құрам нығайды. Жүргізілген реформалар аясында жартылай стационарлар жағдайында арнайы әлеуметтік қызмет көрсетудің жаңа баламалы ... ... ... ... ... ... ісіне Үкіметтік емес ұйымдар тартылуда. 2011 жылдың өзінде мемлекеттік тапсырыс 40 ... емес ұйым ... ... ... ... ... жалғасуда[31].
Табыс көзінің артуындағы негізгі нәтиже кедейлік деңгейінің төмендеуі. ҚР Статистика агенттігінің ... 2011 ... ... ... ең ... ... деңгейінен төмен табыс табатын халық үлесі 5,0 пайызды құрады (қалаларда - 2,4 пайыз, ауылдарда - 8,1 ... және 2010 ... ... ... ... 1,9 пайызға азайған.
Осылайша, соңғы жылдардағы экономикалық өсім мен жақсы әлеуметтік саясат халық жағдайының жақсаруына жол ашты. Осы ... ... ... ... және ... табысы жоғары елдер қатарына қосылу туралы тапсырмасын орындау үшін атқарар міндеттер мен проблемалар аз емес.
Артып ... ... ... ... саласы дамуының негізі ретінде мойындай отырып, біз әлеуметтік жаңғыртудың жемісі белгілі бір дәрежеде сіз бен біздің өзімізге, біздің кәсібилігіміз, ... бен ... адал ... ... тәуелді екені естен шығармау керекпіз.
Халықты жұмыспен қамту саласындағы нарықтық қатынастардың қалыптасуы болып жатқан процестерді сөзсіз реттеу қажеттілігін ... ... ... тіпті барынша нарықты елдерде де мемлекет еңбек рыногын стихия билеуіңде қалдырмаған.
Мемлекеттің араласуынсыз өзін-өзі реттеу тетігі еңбек наррығы мәселелерін өздігінен ... ... ... ... ... ... ... кетуі, инфляцияның өсуі, еңбек нарығы икемділігінің төмеңдеуі және ақыр соңында жұмыссыздықтың ... ... ... ... ... ... мемлекеттің араласуы байыпты және ойластырылған болуы тиіс. Сондықтан, ... ... ... ... ... ... ... нарығын реттеудің шектен тыс қатаң шаралар стратегиясы ... ... ... ... Сондай-ак, нарық күштерінің бір-бірімен өздігінен іс-әрекет жасауға негізделмегеңдігінен, еңбек рыногын реттемеу стратегиясы да барлық уақытта бірдей өзін ақтай бермейді. Ол ... ... ... ... ... ... дегенмен нарык экономикасы динамикалык тұрақтылық жағдайындағы инфляция мен жұмыссыздықтың өзара іс-қимылы әрбір нақтылы елдегі түрақсыздық ... ... ... таба ... ... мен ... қамтуды мемлекеттік реттеудің стратегиясы мен дәрежесі көп ретте сол ... сол ... ... байланысты. Бұл мемлекегтің әлеумеггік-экономикалық саясатының қүрамдас бөлігі ретіндегі жұмыспен қамту саясатының экономикадағы және еңбек рыногындағы өзгеріп түратын ахуадды ескеретіндей барынша ... болу ... ... ... ... халықты жұмыспен қамту саясаты мемлекеттік, экономикалық және әлеуметтік саясатпен интеграцияда болуы тиіс деп атап көрсетуі кездейсоқ емес.
Еңбек ... ... ... ... ... ... саланы басқару стратегиясын белгілеу мүмкін болмайтындықтан, халықты жұмыспен қамтудың жаңа ... ... ... қажет етеді. Нарыққа көшу әмбебап үлгіге қайтып келу емес, мейлінше жаңа типтегі нарық ... ... ... ... ... қамтудағы жаңа саясаттың қажеттілігін туындатады. Бұл процесте соңғы ... ... ... қана ... ... ... ... осынау бұлжымас өзгерістер түбегейлі күйреуге үшырады, оның өзі бірінші кезекте және түбірлі түрде адамдардың ... ... және ... қатынастары жағдайында көрініс тапты. Тиесілі нарық институттары, инфрақұрылымдар ... ... ... ... ... ... өтеді. Ол экономикалық және демографиялық ахуалдың нашарлауымен, халықтың кәсіби және аумақтық жұмылысының төмендігімен, бейресми ... пен ... ... ... қоса ... жүреді. Бұл үрдістер нарыққа көшуді жүзеге асырьш жатқан барлық ... ... ... да ... ... ... мен жаңа еңбек қатынастарының пайда болуы - нарық экономикасының қалыптасуы үшін жеткіліксіз. Сондықтан экономиканың ... ... ... ... ... ... ... үшін бірінші кезекте алғышарттар жасайтын нарық механизмдерін пайдаланумен оңтайлы үйлесуі қажет. Қазақстандық экономистердің ... ... ... ... ... ... - ... қатынастарына қатысушылардың барлығы да, тепе-теңдігіне ұмтылатын сұраныс пен ұсыныстың жалпыэкономикалық заңның мәнінен туындайды. Егер, олардың бұл ұмтылыстары түптеп келгенде ... ... ... пен ... ... ... ... қалыптастырар болса, онда оның реттеуші рөлі негізінен мыналарға келіп саяды[32]:
а) монополияға және инфляцияға ... ... ... ... ... ... ... және жеке) меншік формалары жағдайында нарық қатынастары ... ... ... үшін ... ... әкімшілік-экономикалық және құқықтық жағдайлармен қамтамасыз ету;
б) өндіріс, экология, әлеуметтік және басқа салалардағы дағдарыс ахуалдарының алдын алу жөнінде уақытылы шаралар қабылдау.
Нарық ... ... ... экономиканы реформалауды мемлекеттік реттеудің тиімді іс-қимылын жасайтын институтын құруда халықтьщ нарық қатынастары ... мен ... ... ... ... асатындығына деген ұмтылыстары, мүдделері мен сенімдерінің өзара тоғысуының да маңызы зор. Оны ... ... ... ... экономикалық дамуда біршама қысқа мерзім ішінде үлкен табыстарға қол жеткізген елдердің де тәжірибелері дәлелдейді. Нарық тетіктерін пайдаланудың, әсіресе, ... ... мен ... ... нарықтық негізде қалыптасу процестерін реттеудегі маңызы айрықша.
Еңбек нарығы мен халықтың жұмыспен қамтылуын реттеу, біздің ойымызша, оның ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамту саласында және оны жетілдіруде кепілді ... ... база ... ҚР ... ... ... ғылыми негізделген Концепциясына сәйкес облыс халқын жұмыспен ... ... ... ... ... ... ... еңбек нарығының моделі мен оның ... ... ... ... ... мен еңбек нарығын реттеудің ұзақ және орта мерзімді перспективаларының стратегиясын жасау;
- халықты жұмыспен қамтудың макродеңгейдегі өнімділігін қамтамасыз етудің әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... ... ... (еңбек нарығындағы белсенді саясат) жұмыссыздық деңгейін төмеңдегу мақсатында мемлекет жүргізген құқылық, ұйымдық және экономикалық шаралар жиынтығы. Мұндай саясат ... ... ... ... ... үшін ... ... болдырмауға (алдын алу, профилактика) байланысты іс-шаралар;
* жұмыс іздеушілерді оқыту, ... ... және ... көтеру;
* жұмыс орындарын белсенді іздеу және іріктеу;
* қоғамдық жұмыстар жүйесі арқылы жаңа жұмыс орындарын ... ... бар ... ... ... ... дамыту арқылы), жаңа жұмыс орындарын ұйымдастыруды субсидиялау;
* ... ... ... ... (еңбек рыногындағы пассивті саясат)
* жұмыссыздықтың теріс зардаптарын жүмсартуға бағытталған ... ... Ол ... ... ... ... байланысты мемлекеттік кепілді жәрдем-ақылар, ал оның мерзімі өткенде материалдық ... беру ... ... асыраудағыларға қосымша ақы төлеу, сондай-ақ тамақ өнімдерін қоса отырып, ең қажет деген қымбат емес ... беру ... ... асханаларда арзан тамақтануды ұйымдастыру;
* басқа да іс-шаралар.
Әлеуметтік ... ... ... өнеркәсібі дамыған елдердің басым көпшілігі толық, өнімді және еркін тандалған жұмыспен қамтамасыз етуге ықпал жасауға бағытталған белсенді саясатты жұмыспен ... ... ... өзінің басты мақсаты ретінде мәлімдейді.
Мемлекет жағдай туғызып, түрлі шаруашылық қүрылымдарды, кәсіпорындарды, ұйымдар мен мекемелерді белгілі бір дәрежеде ... ... ... ... ... ... және оған ... дайындардың бәрін жұмыспен қамтамасыз ету;
- тиімді (өнімді) жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету;
- жұмысты таңдау ... ... ... ... ... ... және оның өз қабілеттерін еш қысымсыз еңбек қызметінде пайдалануға мол мүмкіндіктері бар.
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау ... ... ... ... ... ... алу және ұзақ (бір ... астам) жұмыссыздықты қысқарту, бұрын бар және жаңа ашылған жұмыс ... ең ... ... іздеуде қиыңдық көріп, әлеуметтік қорғауға аса мұқтаж азаматтар үшін сақтаған жұмыс берушілерді ынталандыру мәселелері жүктелген.
Осы айтылғандардан ... ... ... процестерді қазіргі заңнамаларға сәйкес мемлекет тарапьшан реттеу, негізінен халықтың жұмыспен қамтылуына және жұмыссыздықтың алдын алу мен тоқтатуға бағытталған. ... ... ... ... ету шаралары ең алдымен экстремальды жағдайларда қолданылады.
Жұмыспен қамту тиімділігі ... ... ... ... ... құзырында қалып, мемлекетке жалпы ережелерді реттеу мен жұмыс берушілер тарапынан еңбек заңнамаларының сақталуына бақылау жасау функциялары қалады дегенмен келісуге ... ... ... ... үшін заңдар мен нормативтік қүжаттарды бұрмалау мүмкіндіктері де жоқ емес. Демек қауіпсіздік ... ... ... пен оны ... ... әлеуметтік-еңбек қатынастарын келісу мен реттеудің, әлеуметтік жанжалдарды жүзеге ... шешу ... ... ... жасау функциялары мемлекетте қалады. Жұмыс берушілер еңбек келісімдерін бұзған, жұмыскерлердің экономикалық және ... ... ... ... ... мемлекет оларға ықпал етуге құқылы. Мұндай бұрмалаулар, әдетте, әлеуметтік шиеленіс пен жанжалдарға соқтырады.
Халықтың түрлі әлеуметтік-демографиялық топтарының еңбек әлеуетін қалыптастыру мен ... ... ... ... ... тән ... ... және қажеттіліктерін есепке алуға дифференциалды көзқарас тарату еңбек рыногын реттеудің аса маңызды принципіне айналып отыр. Олар жынысына, жасына, ... ... ... және ауыл), білім деңгейіне, мамандығына байланысты анықталады. Мұндай өзіне тән ерекшеліктер еңбек рыногын бөліске салу негізінде көрініс табады.
Олар ... ... оның ... ... ... ... ... әйелдер еңбек рыногы, жастар еңбек нарығы, ауылдық еңбек нарығы, мамандықтар бойынша еңбек рыногы. Бұл нарықтар өзара тығыз ... ... ... ... ... және реттеу ерекшеліктеріне жағдайлар жасайтын айырмашылықтар да бар.
Қазақстандық еңбек нарығының калыптасу сатысыңда жұмыссыздық алғашында әйелдер және жастар жұмыссыздығы ... орын ... Ол ... туындаған жоқ. Экономика салаларында жұмыспен қамтылғандардың жалпы саныңдағы әйелдер мөлшері 49-51 пайызды құрады.
Халықтың жаңа шаруашылық көріністер мен олардың ... ... ... ... ... ... тұрақсыздығы, оның еңбек рыногы жағдайлары мен ережелерлік-дағдылануын қиындата түседі.
Меншік формаларының көп түрлілігіне байланысты қоғам дамуыңдағы басымдықтардың қазіргі өзгерістері ... ... ... ... ... жаңа ... ... қалыптастыруды қажет етті.
Ірі құрылымдардың ыдырауына байланысты көптеген кадрлар жұмыссыздар санатына қосылды. Сондықтан мамандардың білімдері мен ... ... ... ... ... ... шағын жеке кәсіпорындар құрып, лицензиялар мен патенттер құнын төмендету қажет.
Еңбек рыногы моделі мемлекеттің ... ... ... ... ... функцияларына негізделіп, әлеуметтік бағдарлы, еңбек ресурстарын айырбастау мен пайдалану процестерін болжау мен ... ... ... ... болуы тиіс.
Еңбек рыногын дамыту - экономиканы жүйелі трансформациялаудың түпкі мақсаттарына жауап беретін, сыртқы ... ... ... ... ... ету ... ... қалыптасуы негізінде, оңда жинақталған құрылымдық бұзылулар мен кері тартпа өзгерістерді жоюға ... ... ... ... қол ... ... ... болуы тиіс. Еңбек рыногының қалыптасуы барысында, оның негізгі өзін-өзі ... және ... ... ... ... ... салдарынан мемлекеттің рөлі барынша байқалуы керек.
Дегенмен, кәсіпкерлік қызметті кең дамытпайынша, еңбек рыногының қальштасуы және ... ... ... ... шешу ... ... Тек кәсіпкерлік қана өндірісті жан-жақты интенсивтендіруді және ... ... ... динамизмді қамтамасыз етуді іске қосушы тетік болып табылады, сондықтан да ол ... ... ... және ... ... ... ... ескі қырларын алмастыруға тиіс. Кәсіпкерлікті жүзеге асырудың түрлі формаларында ықпалды салық, несиелік жеңілдіктер жүйесінен, жаңа бастаушы кәсіпкерлерді оқыту, олардың біліктілігін ... ... ... ... ... жүйесінен тұратын кәсіпкерлікті қолдау саясаты неғұрлым маңызды ... өз ісін ... ... ... беру ... ... ... базасында дамытуға талпыныстың тиімділігінің де төмен екенін ескерген жөн. Жеңіддіктер беріп, ... ... ... ... ... орын ... тәжірибеге, атап айтқанда, нарық экономикасы дамыған бірқатар елдердегі шаруашылық тәуекелінің мақсатты қорларын құру тәжірибесін негізге алған орынды.
Шаруашылық жүргізу еркіннің нәтижесі және ... бір ... ... ал, субъектілердің дербестік пен экономикалық жауапкершілігінің негізін меншік формаларынын әртүрлілігі құрайды. Сондықтан, кәсіпкерлік ... ... ... ... алу, жекешелендіру процесімен тікелей байланысты. Бүгінде, Қазақстанда барлық ... ... ... дегенмен, ол халықтың жұмыспен қамтылуын оңтайландыруға айтарлықтай ықпал ете алған жоқ. Жекешелендіру орташа класты құрып, ... мен ... ... ... ... ... шынайы ортақ иелеріне айналдыра алған жоқ. Өз капиталдарын негізінен қылмыстық ... ... ... ресурстарын саудагерлікпен алып-сату, валюта қаржы ... және ... ... ... құрылымдар немесе тұлғалар, шынайы меншік иелеріне айналды.
Мемлекеттің дербес шұғылданушылықтың айрықша нарықтық формасы - кәсіпкерлікті дамытуға, ... ... ... күшінің босау процестеріне қатысты өтемелік шарадағы белсенді ынталандырушы ықпалы жұмыспен қамтуды ... ... ... ... ... керек.
Қазақстан Республикасының Конституциясыңда әркімнің еркін кәсіпкерлік қызметке, өз мүлкін кез ... ... ... үшін еркін пайдалануға құқылылығы бекітіліп берілген.
Қазақстан Республикасының ... ... 10 ... ... ... ... - азаматтар мен заңды тұлғалардың, меншік формаларына қарамастан, өз сұранысын қанағаттандыру жолымен (жұмыстар, қызметтер) жеке меншікке негізделген (жеке кәсіпкерлік) ... ... ... ... жүргізу құқында (мемлекет-тік кәсіпкерлік) пайда мен жеке табыс алуға бағытталған бастамашылық қызметі. Кәсіпкерлік қызмет кәсіпкердің ... ... және ... ... ... ... ... Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаев атап өткендей, . Сондықтан шағын кәсіпорындардың дамуына ықпал жасау - экономиканы модернизациялау, оған ... ... беру үшін ғана ... ... ... ... орындарын ашу арқылы жұмыспен қамтудың өткір проблемаларын жұмсарту үшін де қажет. Кәсіпкерлікті, оның ішінде шағын бизнесті қолдау ... ... ... ... айтарлықтай әлеуетіне ие. Сала мамандарының мәліметтері бойынша, шағын және орта бизнесті дамыту - экономиканың ... ... ... барысында босаған жұмыс күшінің 60 пайыздан астамын жұмыспен қамтуға жағдай жасайды. Көптеген реформалаушы экономикада жеке ... ... ... ... жаңа ... орындарын көбірек ашатынын әлемдік тәжірибе дәлелдеп отыр.
3.2 Мемлекеттік жұмысшы кадрларды дайындау - әлеуметтік және ... ... ... ... мен ТМД ... ... жағдайы, оның қаншалықты нарық жағдайына бейімделуі білікті жұмысшы мамандарға деген сұранысты қанағаттандыру мәселесіне тікелей байланысты болып отыр. Саяси-әлеуметтік және ... ... ... ... ... басты орынға шықты. Қалыптасқан жағдайда халықты әлеуметтік қорғау институттары нарықтық қатынастар саласында болып жатқан өзгерістердің даму қарқынына ілесе ... ... ... ... бір ... топ ... қалады. Бұл адамдар үшін басты қорғаныс қызметі, әрі кепілі - ол ... ... ... беру ... ... жолға қою болып табылады. Білім беру, оның ішінде кәсіби білім беру ... ... ... ұйымдастырғанда ғана қоғамның әрбір мүшесіне тиісті жалпы немесе кәсіптік білім бере ... Тек қана ... ... лайық сұранысқа ие жоғары білікті дәрежеде дайындалған кәсіптік мектеп, колледж не ... оқу ... ... мамандар арқылы ғана ішкі еңбек ресурстарын толықтырып, жұмыссыздықты жоюға жол ашуға болады. Сөйтіп, қоғамда болып жатқан экономикалық өзгерістер талабын бұрынғы ... беру ... ... ... ... күштердің даму қарқынына ілесу үшін білім беру жүйесі мына төмендегі екі заңдылыққа сүйенуі керек[36]:
- өндіргіш ... даму ... ... беру ... ...
- ... ... жағдайына білім беру жүйесінің сәйкестігі.
Бұл сәйкестік алдыңғы ... ... ғана ... ... ... ... ... А. Новиковтың пікіріне сүйенсек, - деген дамыта білім беру ісін ... ... етіп ... ... Осы ... жалпы бастауыш және орта кәсіптік білім беру жүйесінің білікті жұмысшылар мен ... ... ... ... ... қамтамасыз етуде рөлі қандай деген сұрақ туындайды.
Жалпы Қазақстан мен ТМД ... ... ... ... ... ... ... және орта кәсіптік білім мекемелері түсініктерінің дайындық деңгейі деген мәселемен ұштасып жатыр. Атап айтқанда, мұнда тек белгілі бір ... ... ... ... және ... ... ... ғана емес, әңгіме жеке тұлғаның бойында тиісті ... ... пен ... ... құндылықтарды еңбек барысында үйрену емес, сонымен бірге жаңа техника мен технологияларды өндіріске тиімді ендіре білу, қажет болған жағдайда ... пен ... ... етіп ... ... саласы мен мамандықты қысқа мерзімде игере білу қабілеттілігі де басым болуы тиіс. Көптеген дамыған елдерде 3 - 4 есе (ал, ... ... ... елдерде 5 - 6 есе) кәсіп иелері өз мамандықтары мен біліктіліктерін өзгерте ... ... ... ... ... ... дайындық сапасына қойылатын талаптарды мына екі топқа бөлуге болады.
Біріншісі - олардың білімі, ... және ... ... ... ... педагогика ғылымы теориялық мәліметтерді практикалық тұрғыда іске асыра білу қабілеттілігіне баса назар аударуда. Бастауыш және орта кәсіптік білім беру ... жаңа ... ... ... ... ... ...
Екіншісі - түлектердің ойында дара тұлғаға лайық кәсіби шеберлік пен әлеуметтік мәні бар қасиеттерді дамытуды басты ... ... ... ... айту ... ... ... білім беру мен ішкі еңбек нарығы сұраныс арасында алшақтық орын алып отыр. ... ... ... ... ... міндет - кәсіптік білім беруді ... ... ... педагогиканың да алдында тұрған қиын міндет - жеке тұлғаға кәсіби мораль негізінде тәрбиелеу. Ол кәсіби біліктілікпен қатар ... ... ... десекте қателеспейміз. Бұл мәселені шешу жаңа типтегі кәсіби оқу тәрбие мекемелерінің үлесіне тиюі керек, олар жоғары кәсіптік білім беретін мектептер және ... ... мен ... ... ... кездегі кәсіби педагогиканың басты міндеті - осы оқу ... ... ... ... ... ... отыр. Осы мәселелерді сапалы әрі түпкілікті шешу үшін кәсіптік білім мазмұнына философиялық және әдістемелік - ... ... ... ... қажеттігі туындайды. Оның мына төмендегідей жолдары бар[37]:
· Адамзаттың дамуы мен оның өмір сүру ... ... ... бір ... ... ... ... қалыптасуы мен байланыста болуы қажет.
· Адамдардың, адамгершіліктік қасиеттері оның кәсіби шеберлік деңгейінің ... ... ... ... ... ... тиіс.
· Қазіргі кәсіптік оқу орындарындағы кәсіби білім берудің, оқытудың ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу болып отыр.
· XXI ғасыр кәсіби мамандарын тәрбиелеп, әзірлеудің, оларды жүзеге асыратын орталықтар болып қазіргі жаңа типтегі кәсіптік ... ... ... колледждер және кәсіби білім шеберліктерін модельдеу орталықтары болуы тиіс.
· Жаңа ... ... ... ала отырып, кәсіптік білім мекемелері, лицейлер мен колледждердегі білім мазмұнын, оның теориялық - әдістемелік негіздерін қайта әзірлеуіміз керек.
· Үшінші ... ... ... жаңа ... ... мен ... қалыптастыратын негізгі тұлға - кәсіптік оқыту педагогы кадрларды дайындауды, қайта әзірлеуді қолға алуымыз қажет.
· Кәсіптік білім мекемелері мен оқу ... ... ... тек ... емес, оның білім мазмұнына толық жауап беретін, сол саладағы ғылыми - теориялық әзірлігі бар, ... ... ... ... ... бар күш ... ұжымда жұмылдыра алатын іскер басшы болуы тиіс.
Білікті жұмысшы мамандар дайындау мәселесінеқазіргі ғылыми көзқарас
Әлеуметтік жағдайлар мен ... ... ... ... ... кәсіби біліктілігін жетілдірудің мынадай 5 сатысы бар: (Э. Ф.Зеер басылымдары ... ... - ... ... ... қарай кәсіп таңдауын қалыптастыру.
Кәсіптік білім - жеке тұлғаның кәсіби білім, білік және дағдыларын типтік үлгідегі әлеуметтік және ... мәні бар ... ... бағыттау.
Кәсіби бейімделу - өз бетінше кәсіби бағдар ... ... тиіс ... жаңа ... яғни ... ... ... үйренуге өз бетінше тәжірибе жинақтау.
Кәсібилену - кәсіби ұстанымды қалыптастыру, маңызды кәсіби қасиеттер мен ... ... ... ... ... ... біліктілікпен атқара алу.
Кәсіби шеберлік - жеке ... ... ... ... ... деңгейіне жеткізіп, шығармашылықпен жұмыс істей алу қабілетімен ұштастыруы, автролық қызмет жүйесіне енуі.
Осы аталған кәсіби біліктіліктердің ең ... шегі - ... ... ... ... - ... ... деңгейіне жетіп, өз ісінің маманы атану.
Қазақстан Республикасының жоғарғы мектебі
Қазақстан Республикасында мына ... оқу ... ... ... ... ... Университеттер, академиялар, институттар мен оларға теңестірілгендер (консерваториялар, жоғарғы мектеп, жоғарғы училище). Жоғарғы оқу ... ... ... сәйкес жалпы орта білім, бастауыш және орта кәсіптік білім негізінде білім беру бағдарламаларын жүзеге ... ... ... оқу ... ... біртұтас оқу және ғылыми-өндірістік кешен ретінде қызмет атқара алатын заңды ... ... бар ... ... ... ... ... оқу орындарында өз алдына жеке клиникалық базасы болып, ол Қазақстан Республикасы Заңдылықтарына қайшы келмейтін қаржы көздері арқылы ... ... ... ... ... ... кәсіби білім берудің мына төмендегі құрылымдары белгіленген[39]:
1. Жоғарғы базалық білім (бакалавриат), оқу мерзімі 4 жыл, академиялық дәрежесі бойынша қорытынды ... ... ие ... ... ... ... ғылыми - педагогикалық білім, оқу мерзімі жоғарғы базалық білім негізінде - 2 жыл, ... ... ... ... - 1 жыл. ... дәрежесі бар қорытынды аттестатциялық біліктіліктен өткен адамдар ...
2. ... ... ... оқу ... 4 жылдан кеш емес, қорытынды аттестатция бойынша атағы берілген, білім берудің жинағы міндетті мемлекеттік стандарттары ... ... ... иеленеді.
Жоғары медициналық білім берудің кейбір мамандықтары ... оқу ... 7 ... ... оқу жылы ... ... аяқталады. Интернатурадан өтпеген бітірушілер, клиникалық практикаға жіберіледі. Университеттер мен академиялар білім беру саласы бойынша орталық атқару ... ... мен ... ... ... ... нақты бір мамандықтары бойынша кадр дайындаумен айналысады. Орта кәсіптік білімі бар ... өз ... ... не ... ... ... қысқа мерзімде жеделдетілген бағдарламалар мен жоғарғы кәсіптік білім ала алады. Сондай - ақ жоғарғы кәсіптік білімі бар азаматтар арқылы ... ... ... ... ... ... ... алуға мүмкіндігі бар. Көп сатылы жоғары кәсіптік білім беру мекемесінің құрылымы туралы ережені Қазақстан ... ... ... ... оқу орны өзінің ғылыми жұмыстарында Қазақстан Республикасының заңдылықтарын басшылыққа алады. Жоғарғы оқу орнындағы тәрбие жұмыстары ... оқу, ... ... және өндірістік бірлестіктер, оқытушылар мен қызметкер арқылы ортақ мақсатқа жұмылдырыла жүргізіледі.
Қазақстан республикасында жоғарғы білімнен кейінгі кәсіптік білім беру
Жоғарғы ... ... ... ... үздіксіз білім беру жүйесінің жоғарғы сатысы болып табылады және ол жоғары білікті ғылыми және ғылыми - ... ... ... өз ... белгілі бір мақсат қояды. Азаматтардың жоғары білімнен кейінгі кәсіптік білім алуы үшін арнайы жоғары білікті мамандығы мен ... ... ... ... ... ... ғылыми және ғылыми - педагогикалық кадрларды дайындау клиникалық ординатураларда, аспирантурада, адъюниктурада жоғарғы оқу орнының ... ... - ... ... ... - ақ ғылым кандидаттарын аға ғылыми қызметкер, ізденуші есебінде жұмысқа алу арқылы жүргізіледі. Оқу мерзімі аспирантура мен адъюнктурада ... ... 3 ... ... ... ... ... үшін 4 жыл, ал дәрежесі барлар үшін тиісінше 2-3 жыл ... ... өтіл ... ... ... 2 жыл, ... бөлімде 3 жылдан аспауы керек. Докторантура болу мерзімі 3 жыл, ал аға ғылыми қызметкерлерді ... ... ... ... 2 жыл. ... ... кейінгі кәсіптік білім беру туралы Ережесі Қазақстан Республикасы білім беру саласы бойынша орталық атқарушы орган ... ... ... ... ... әлеуметтік қорғау институттары нарықтық қатынастар саласында болып жатқан өзгерістердің даму қарқынына ілесе ... ... ... ... бір әлеуметтік топ қорғаусыз қалады. Бұл адамдар үшін басты қорғаныс ... әрі ... - ол ... ... ... беру ... ... жолға қою болып табылады. Білім беру, оның ішінде кәсіби білім беру жүйесінің қызметін дұрыс ... ғана ... ... ... ... ... немесе кәсіптік білім бере аламыз. Тек қана нарық талабына ... ... ие ... ... дәрежеде дайындалған кәсіптік мектеп, колледж не жоғарғы оқу орнын бітірген ... ... ғана ішкі ... ... ... жұмыссыздықты жоюға жол ашуға болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта айтқанда, нарықтық экономика қалыптасуының маңызды ... ... ... ... ... болып келеді.
Жұмыс бастылықтың жоғары деңгейіне жету - мемлекеттің макроэкономикалық саясатының негізгі мәселелерінің бірі болып саналады.
Жаңа жұмыс орындарды қалыптастыратын ... жүйе ... ... ... ... ... соның нәтижесінде адамдардың материалдық қажеттіліктерін қанағаттандырады. Жұмыс ... ... ... толығымен пайдаланбайтындықтан, осы жүйе өзінің өндіріс мүмкіндіктерінің толықтай қабылданбайды.
Еңбек нарығын және ... ... ... ... мен ... ... ... қарастырылған материалдары бойынша қарастырған және жүргізілген зерттеулер негізінде келесі қорытындыларды жасауға болады.
* Еңбек нарығы -- бұл өте ... ... ... бар ... нарық. Сондықтан еңбек нарығында белгілі ағымдар қалыптасады: жұмысшы күші құрамынан шығушылар, ... күші ... ... ... ... бас ... жұмыс іздеуді бітіргендер; жұмыс тапқандар және т.б. Осы адамдардың бейімділігі ... ... ... нарықтық динамикасын сипаттайды. Сондықтан да мемлекеттік саясаттың негізгі компоненті ретінде ... ... ... ... ... ... құрылысын аяқтау және Бағдарламаға қатысушыларды көшіру 2012 жылы ұйымдастырылатын болады.
* Жұмыспен қамту 2020 бағдарламасын іске ... ... 2011 жылы 37 399,9 млн. ... ... оның ... ... оқытуды ұйымдастыру мен жұмысқа орналастыруға 14 300,5 млн. теңге, ... ... - 4 832,9 млн. ... ... үймен қамтамасыз етуге - 15 888,8 млн. теңге жұмсалды.
* 2012 жылы халықты жұмыспен қамту саласында жаңа тетіктерді байқаудан өткізу ... және жаңа ... ... ала ... әлеуметтік-еңбек саласында жаңа ықтимал қауіп-қатерлерді ескере отырып, Бағдарлама толық көлемде іске асырылады.
* Қазіргі уақытта Қазақстан ... ... ... жағдайы халықтың экономикалық белсенді және белсенді емес көрсеткішін, жұмыспен қамтылуы және жұмыссыздық көрсеткіштерінің өзгеруімен сипатталады.
* табысты іске ... Бұл ... ... - ... ... ... уақытта басты назар аударатын қазіргі бар жұмыс ... ... және ... ашу ... табылады. Мәселен, Бизнестің жол картасы іске асырылған екі ... ... ғана 60 ... ... ... орны ... ал 10 мыңнан астам жаңа жұмыс орны ашылды.
* Біз ... ... ... үшін ... ... ізгілендіруге бағытталған заң жобасын әзірлеуге бастамашы болдық, оны қабылдау кәсіпкерлік субъектілерінің құқықтық қорғалуын едәуір арттырады.
* Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. ... атап ... . ... ... ... ... ... жасау - экономиканы модернизациялау, оған үлкен икемділік беру үшін ғана емес, сонымен бірге жұмыс орындарын ашу ... ... ... ... ... жұмсарту үшін де қажет. Кәсіпкерлікті, оның ішінде шағын бизнесті қолдау еңбекке деген сұранысты кеңейтудің айтарлықтай әлеуетіне ие.
Сала ... ... ... ... және орта ... ... - ... құрылымдық қайта құрылуы барысында босаған жұмыс күшінің 60 пайыздан астамын жұмыспен қамтуға ... ... ... ... ... жеке ... бұрынғыларды жоюға қарағанда, жаңа жұмыс орындарын көбірек ашатынын әлемдік тәжірибе дәлелдеп ...
* ... ... ... мен ТМД ... ... жағдайы, оның қаншалықты нарық жағдайына бейімделуі білікті жұмысшы мамандарға деген сұранысты қанағаттандыру мәселесіне тікелей байланысты болып отыр. Саяси-әлеуметтік және ... ... ... ... ... басты орынға шықты. Қалыптасқан жағдайда халықты әлеуметтік қорғау ... ... ... ... ... жатқан өзгерістердің даму қарқынына ілесе алмай, еңбекке жарамды белгілі бір ... топ ... ... ... мәліметтер бойынша 2012 жылы халықты жұмыспен қамту саласында жаңа тетіктерді байқаудан өткізу нәтижелерін және жаңа тәсілдерді есепке ала отырып, ... ... жаңа ... ... ... ... Бағдарлама толық көлемде іске асырылады.
Жұмыспен тіркелгендердің саны көп болуы да мүмкін, ал тиімсіз жағында тіркелген жұмыссыз халықтың көбісі жұмыспен ... ... яғни ... белгілі бір мөлшері ғана жұмыспен қамтамасыз етіледі. жеке меншік болғаннан кейін жұмыссыз халықтың қамтамасыз етілген ... сол ... ... ... ... үшін ... бір мөлшерде ақша сомасын төлейді. Шағын кәсіпорындардың дамуына ықпал жасау - экономиканы модернизациялау, оған ... ... беру үшін ғана ... ... ... ... ... ашу арқылы жұмыспен қамтудың өткір проблемаларын жұмсарту үшін де қажет болғаны белгілі. Кәсіпкерлікті, оның ішінде шағын бизнесті қолдау еңбекке деген ... ... ... ... ... қамту тиімділігі мәселелерінің бірінші кезекте жұмыс берушілердің құзырында қалып, мемлекетке жалпы ережелерді реттеу мен жұмыс ... ... ... ... ... ... жасау функциялары қалады дегенмен келісуге болады. Дегенмен, жұмыс ... үшін ... мен ... ... ... ... де жоқ ... Демек қауіпсіздік саласындағы стандарттардың, еңбек пен оны қорғау жағдайларының, әлеуметтік-еңбек қатынастарын келісу мен реттеудің, әлеуметтік жанжалдарды ... ... шешу ... ... ... ... функциялары мемлекетте қалады. Жұмыс берушілер еңбек келісімдерін бұзған, ... ... және ... ... қысым жасаған жағдайда, мемлекет оларға ықпал етуге құқылы. Мұндай бұрмалаулар, әдетте, әлеуметтік шиеленіс пен жанжалдарға соқтырады.
Қазіргі уақытта Қазақстанның ... ... ... ... ... ... және белсенді емес көрсеткішін, жұмыспен қамтылуы және жұмыссыздық көрсеткіштерінің өзгеруімен сипатталады. Экономикалық құқық бұзушылықтар үшін қылмыстық жауапкершілікті ізгілендіруге бағытталған заң ... ... ... ... оны ... ... субъектілерінің құқықтық қорғалуын едәуір арттырады.
Қалыптасқан жағдайда халықты әлеуметтік қорғау институттары нарықтық қатынастар саласында болып жатқан өзгерістердің даму ... ... ... ... ... ... бір әлеуметтік топ қорғаусыз қалады. Бұл адамдар үшін басты қорғаныс қызметі, әрі кепілі - ол ... ... ... беру жүйесін дұрыс жолға қою болып табылады. Білім беру, оның ішінде ... ... беру ... қызметін дұрыс ұйымдастырғанда ғана қоғамның әрбір мүшесіне ... ... ... ... білім бере аламыз. Тек қана нарық талабына лайық сұранысқа ие жоғары білікті ... ... ... ... ... не ... оқу ... бітірген мамандар арқылы ғана ішкі еңбек ресурстарын ... ... ... жол ... ... ... ТІЗІМІ
* Послание Президента Республики Казахстан Н.А. Назарбаева народу Казахстана. ... г., ... ... ... Н.А. ... стратегия развития Республики Казахстан: "Казахстан - 2030" - Алматы: ... 1998.
* ... О., ... А.К., ... Б.Д., ... Ф.М., ... В.Ю., Аханов С.А., Нурланова Н.К., Альжанова Ф.Г. Конкурентоспособность национальной ... ... ... и пути ... ... / Под науч. ред. д.э.н., проф., академика НИА РК О. Сабдена - Алматы: Экономика, 2007. - 175 с.
* О ... ... ... в Республике Казахстан. Бизнес уик- 11, 2011, с.3-4.
* Кашин В., Нещадин А. ... ... ... спад производства и занятости // Человек и труд. № 9, 1994. С. 13-17.
* ... У. ... опыт ... ... и ... ... // Вопросы труда. № 4, 1996. С. 12-17.
* Основы экономической теории. Учебно-методическое пособие. Тема 8: ... ... ... ... // ... ... № 1, 1996. С. 25-30.
* ... Б.Л. Рынок труда и занятость в Казахстане / Отв. ред. д.э.н., проф. М.Б. Кенжегузин. - Алматы, 2006.
* Казахстанская ... ... ... ... ... ... и реализа - ции. / Под ред. М.Б. Кенжегузина. - Алматы, ИЭ МОН РК. - 2005. - 368 ... ... А.К. ... ... На ... к ... ... труды. Астана. Елорда. 2004 г. -- 704 ... ... Б.К. ... ... ... ... в ... глобализации.- Алматы, 2004.- 252 с.
* Закон Республики Казахстан "О занятости населения" от 23 января 2001г.
* ... И. К ... ... в ... ... ... ... трудовой политики). Вопросы экономики- 2, 2007, с.25-28.
* Исмаилова С. Рынок труда без прикрас. ... ... 10, 1997, ... ... экономика и жизнь- 3-4, 2005, с.8-12.
* Кашин В., Нещадин А. Порадоксы рынка труда: спад производства и занятости. Человек и ... 9, 2004, ...
* ... Ж.О. О ... на ... ... ... правда- 136, 2006, с. 2.
* Гражданский кодекс Республики ... ... ... 27 ... ... ... У. Зарубежный опыт регулирования занятости и ... ... ... ... 4, 2006, ... ... З. ... служба занятости. Пред-принимательство и право- 4, 2005, с. 8-12.
* Коржова Н. ... и ... ... ... 4, 2005, с.8-12.
* ... П. ... ... в переходный период в Республике Казахстан . Саясат- 8, 2006, с.7-10.
* Критические ситуации на рынке ... Под ред. ... М. ... ... 2, 2007, ...
* Қазақстан Республикасы Еңбек және әлеуметтік қорғау министрлігі web сайты www.enbek.kz
* Кричевский В. О социальной защите при выходе предприятия из ... ... ... 1, 2007, с.7-8.
* ... А. ... на ... Казахстанская правда- 30, 1998, с.2.
* Куплин В.И. Циклы Н.Д. ... и ... ... ... ... ... 5-6, 2002, с.10-13.
* Курасова А. О службе занятости в Великобритании. Вопросы труда- 5, 2006, с.8-11.
* Казахстан: в ... и ... ... 2011.
* Курс ... ... Под ред. Абалкина Л.И.- М.: Финстатиздат, 2005.
* Лисовик Б.С. Труд и рынок.- СПб.: ... 2001.
* ... ... от ... экономики к рыночной. Под ред. Байзакова С.Б.- Алматы: Рауан, 2007.
* Морозов Т.Р., ... М.П., ... Г.Б. ... ... учебное пособие.- М.: Банки и биржа, ЮНИТИ, 2005.
* Мирова Э. Рецепт от безработицы по методу южан. Панорама Шымкента- 3 ... ... ... О. ... ... ... и занятости в сельском хозяйстве. Российский экономический журнал- 7, 2008, с.18-25.
* Мухамеджанов Б., Есенов М. Малый бизнес требует уважения. ... ... и ... 2, 2006, ...
* На ... рабочей силы Казахстана- 25 марта, 2011, с.4.
* ... Л.К. ... ... ЭКО- 6, 2006, с. 8-10.
* ... А.М. ... ... ... проблемы и перспективы.- Алматы: ТОО "Баспа", 2005.
ҚОСЫМША 1
Стратегиялық бағыттар, мақсаттар, міндеттер, нысаналы индикаторлар, іс-шаралар мен нәтиже ... ... ... ... ... ... ... нарығында теңгерімділікті және әлеуметтік қорғауды қамтамасыз ету
Аталған мақсатқа қол ... ... ... ... кодтары 001 (101), 008, 012
Нысаналы индикатор
Ақпарат көзі
өлшем бірлігі
есепті кезең
жоспарлы кезең
2009 ж.
2010 ж.
2011 ж.
2012 ж.
2013 ж.
2014 ж.
2015 ж.
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
1. Жұмыссыздық деңгейі
статдеректер
%
6,6
6,6
6,4
6,2
6,0
5,9
5,5
1.1.1-міндет. ... ... ... ... ... нәтижелердің көрсеткіштері
Ақпарат көзі
өлшем бірлігі
есепті кезең
жоспарлы кезең
2009 ж.
2010 ж.
2011 ж.
2012 ж.
2013 ж.
2014 ж.
2015 ж.
1. Жұмыспен қамтылған халықтың құрамындағы ... ... ... ... ... ... ... органдарына өтініш бергендердің қатарынан жұмысқа орналастырылған жұмыссыздардың үлесі
ресми деректер
%
81,6
69,0
69,2
69,4
69,6
69,8
70,0
3. ... ... ... құрамындағы өзін-өзі жұмыспен қамтығандардың үлесі
статдеректер
%
33,7
33,3
33,0
32,0
31,0
30,0
29,0
4. Аз қамтамасыз етілген отбасылардың еңбекке қабілетті мүшелерінің қатарынан белсенді ... ... ... үлесі
ресми деректер
%
-
-
5,0
8,0
14,0
20,0
25,0
5. ШЖК тартылғандардың ішінен білікті мамандардың үлесі
ресми деректер
%
68,1
45,0
45,0
46,0
46,0
47,0
47,0
6. көрсеткіші бойынша Бәсекеге қабілеттіліктің жаhандық индексінің (БЖИ) ... ... ... қол ... арналған іс-шаралар
жоспарлы кезеңде іске асыру мерзімі
2011 ж.
2012 ж.
2013 ж.
2014 ж.
2015 ж.
1
2
3
4
5
6
1. Мыналарға:
еңбек нарығының ... ... ... ... әзірлеу және оларды фирмаішілік даярлықпен айналысатын білім беру ұйымдарына, кәсіпорындарға енгізуге жәрдемдесу;
ҮИИДМБ жобаларын кадрлық қамсыздандыру;
уәкілетті жұмыспен қамту органдарына ... ... және ... даярлаумен айналысатын жұмыспен қамту қызметтерін жетілдіру;
өзін-өзі жұмыспен қамтыған халықтың қызметін заңдастыру және аз қамтамасыз етілген отбасылардың еңбекке ... ... ... тартуға бағытталған шараларды қабылдау;
ішкі еңбек көші-қонын реттеуді жетілдіру;
нормативтік құқықтық қорды жетілдіруге бағытталған халықты жұмыспен қамту бағдарламасын әзірлеу және іске асыру.
х
х
х
х
х
2. ... ... ... қамтылуына жәрдемдесу
х
х
х
х
х
1.1.2-міндет. Еңбек нарығында туындайтын қатерлерден әлеуметтік қорғау
Тікелей нәтижелердің көрсеткіштері
Ақпарат көзі
өлшем бірлігі
есепті кезең
жоспарлы кезең
2009 ... ... ... ... ... ж.
2015 ж.
1. Жұмыспен қамтылған халықты жинақтаушы зейнетақы жүйесімен қамту
ресми деректер
%
67,5
67,1
67,2
67,3
67,4
67,5
67,6
2. Жұмыспен қамтылған халықты міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесімен қамту
ресми деректер
%
70
71
72
73
74
75
75
3. ... ... ... ... ... ... саны ... деректер
мың адам
даярлауға және қайта даярлауға
65,0
57,7
27,2
27,4
27,5
26,6
27,0
әлеуметтік жұмыс орындарына
15,4
10,3
16,2
16,9
17,2
17,1
17,2
жастар практикасына, оның ішінде
54,1
41,7
14,4
14,8
15,6
16,1
16,4
бағдарламасы ... ... ... ... ... ... ... өтініш бергендердің ішінен еңбекке қабілетті жастағы жұмыспен қамтылған этникалық ... ... ... ... ... қол жеткізуге арналған іс-шаралар
жоспарлы кезеңде іске асыру мерзімі
2011 ж.
2012 ж.
2013 ж.
2014 ... ... ... ... ... ... нарығында туындайтын қатерлерден жинақтаушы зейнетақы жүйесінің қызметімен, міндетті және ерікті сақтандыру жүйесімен қамту үшін ақпараттық түсіндіру ... ... ... ... қамту органдарына өтініш берген адамдарды әлеуметтік қолдаудың арнайы бағдарламаларын әзірлеу және іске асыру
х
х
х
х
х
2-стратегиялық ... ... ... реттеу
2.1-мақсат. Негізгі еңбек қатынастары субъектілерінің теңгерімділігіне жәрдемдесу және еңбек құқықтарын қорғау
Аталған мақсатқа қол жеткізуге бағытталған бюджеттік бағдарламалардың кодтары 001 (100), 007, ... ... ... ... кезең
жоспарлы кезең
2009 ж.
2010 ж.
2011 ж.
2012 ж.
2013 ж.
2014 ж.
2015 ж.
1. БЖИ-дың факторы бойынша позициясы
статдеректер
позиция
18
21
21
20
20
20
20
2.1.1-міндет. ... ... ... және ... қауіпсіздігі және еңбекті қорғау жағдайын жақсарту
Тікелей нәтижелер көрсеткіші
ақпарат көзі
өлшем бірлігі
есепті кезең
жоспарлы кезең
2009 ж.
2010 ж.
2011 ж.
2012 ж.
2013 ... ... ... ... ... және ... ... халықаралық және ұлттық стандарттарын енгізген кәсіпорындардың үлес салмағы
ресми деректер
%
5,0
6,0
7,0
8,0
9,0
10,0
11,0
2. Ең төмен еңбекақы төлеу стандартын ... ... ... ... ... ... ... деңгейі (1000 адамға шаққандағы жазатайым оқиғалардың жиілік коэффициенті)
ресми деректер
%
0,44
0,74
0,71
0,68
0,65
0,62
0,58
4. Қызметкерді еңбек (қызметтік) міндеттерін орындау ... ... ... ... шартын жасаған кәсіпорындардың үлесі (жұмыс істейтін кәсіпорындардың жалпы санына)
ресми деректер
%
40,0
40,0
42,0
44,0
46,0
48,0
50,0
5. ТБЖ-ға сәйкес жоспарлы ... ... ... қарағанда азайту
ресми деректер
%
-
-
-
11,5
11,1
12,5
-
6. Еңбек заңнамасының жойылған бұзушылықтарының үлесі, анықталған бұзушылықтардың жалпы санының %
ресми деректер
%
85,0
88,0
89,0
90,0
91,0
92,0
93,0
Тікелей нәтиже көрсеткіштеріне қол жеткізуге ... ... ... іске ... ... ... ж.
2013 ж.
2014 ж.
2015 ж.
1. Ең төменгі жалақының заманауи стандарттарын әзірлеу және ... ... ... ... ... ... ... және оларды өндірісте енгізуге жәрдемдесу
х
х
х
х
х
3. Ұлттық еңбек стандарттарын әзірлеу, оларды ғылыми негізделуін арттыру және ... ... ... ... ... ... (аса ... және қауіпті өндірістердің салалары қатерлерін бағалау жүйесін әзірлеу және енгізу
х
х
х
х
х
5. Кәсіби қатерді сыныптары ... ... ... ... ... ... еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау жағдайына мониторинг және шараларды ... ... ... ... ... ... ... Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғауды сақтау жөніндегі ақпараттық-түсіндіру жұмысын кеңейту
х
х
х
х
х
8. Еңбек заңнамасын сақтау жөніндегі мемлекеттік бақылауды есепке алу және ... ... ... ... ... ... ... нәтижелердің көрсеткіштері
ақпарат көзі
өлшем бірлігі
есепті кезең
жоспарлы кезең
2009 ж.
2010 ж.
2011 ж.
2012 ж.
2013 ж.
2014 ж.
2015 ж.
1. Ұжымдық-шарттық қатынастар жүйесімен қамтылған кәсіпорындар саны (ірі және ... ... ... ... ... ... бойынша позициясы
статдеректер
позиция
76
85
82
79
76
73
70
3. БЖИ-дың: көрсеткіші бойынша позициясы
31
37
36
36
35
34
33
4. БЖИ-дың: көрсеткіші бойынша ... ... ... ... позициясы
20
19
19
18
18
17
17
6. БЖИ-дың: көрсеткіші бойынша позициясы
12
29
29
28
27
26
25
7. БЖИ-дың: көрсеткіші бойынша позициясы
15
16
16
16
15
15
15
Тікелей нәтиже көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған іс-шаралар
жоспарлы ... іске ... ... ... ж.
2013 ж.
2014 ж.
2015 ж.
1. Әлеуметтік әріптестікті кеңейтуге бағытталған мына бөліктерінде іске ... ... ... ... стандарттарға сәйкес реттеу;
х
х
әйелдер мен ер адамдарды тиімді жұмыспен қамту және ... ... ... ... және әлеуметтік сұхбатты одан әрі дамыту.
х
х
х
х
х
2.1.3-міндет. Азаматтық қызметшілердің еңбегіне ақы төлеу жүйесін жетілдіру
Тікелей нәтижелердің көрсеткіштері
ақпарат көзі
өлшем ... ... ... ... ... ... ж.
2013 ж.
2014 ж.
2015 ж.
1. Азаматтық қызметшілердің орташа ... ... ... ... ... ... ара қатынасы
статдеректер
%
64,6
71,1
78,6
77,2
82,6
83,3
84,9
Тікелей нәтиже көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған іс-шаралар
жоспарлы кезеңде іске асыру мерзімі
2010 ж.
2012 ж.
2013 ж.
2014 ж.
2015 ж.
1. Жаңа ... ... ... ... ... ... мәселелері бойынша нормативтік құқықтық актілерге өзгерістер мен толықтырулар енгізу және жаңа еңбекақы жүйесін енгізу
х
х
3-стратегиялық бағыт. Әлеуметтік қамсыздандырудың ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету
Аталған мақсатқа қол жеткізуге бағытталған бюджеттік бағдарламалардың кодтары 002 (100-103), 011
Нысаналы индикатор
ақпарат көзі
өлшем бірлігі
есепті кезең
жоспарлы ... ... ... ... ... ... ... ж.
1. Жиынтық зейнетақы төлемінің кірісті алмастыру коэффициенті (базалық, ынтымақты, жинақтаушы зейнетақы)
ресми деректер
%
41,0
43,6
44,5
50,0
49,0
45,0
47,0
2. МӘСҚ-тан төленетін әлеуметтік төлемдермен кірісті алмастыру коэффициенті еңбек ету ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру
Тікелей нәтижелердің көрсеткіштері
ақпарат көзі
өлшем бірлігі
есепті кезең
жоспарлы кезең
2009 ж.
2010 ж.
2011 ж.
2012 ж.
2013 ж.
2014 ж.
2015 ж.
1. Жиынтық ... ара ... ... ... ... ... деректер
%
22,6
20,4
20,9
21,2
21,1
21,3
24,8
- ынтымақты зейнетақымен (Орталықтан)
70,9
73,2
73,1
72,5
72,1
70,8
67,2
- жинақтаушы зейнетақымен (ЖЗҚ-дан)
6,5
6,4
6,0
6,3
6,8
7,9
8,0
Тікелей нәтижелердің көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған іс-шаралар
жоспарлы кезеңде іске асыру мерзімі
2011 ... ... ... ... ... - базалық зейнетақы жүйесі деңгейін алушылар үшін бірыңғай өлшемдер әзірлеу және енгізуге;
- қолданыстағы ... ... ... ... өзгерістер енгізуге;
- жинақтаушы зейнетақы жүйесінің тиімділігін арттыруға ... ... ... ... ... ... іс-шаралар жоспарын әзірлеу және іске асыру
х
х
х
х
х
3.1.2-міндет. Негізгі әлеуметтік қатерлерді әлеуметтік сақтандыру жүйесінің тиімділігін арттыру
Тікелей нәтижелердің ... ... ... ... кезең
2009 ж.
2010 ж.
2011 ж.
2012 ж.
2013 ж.
2014 ж.
2015 ж.
1. МӘСҚ активтерінің өсуі (өткен ... ... ... ... ... ... ... орташа мөлшерінің артуы (өткен жылға %):
еңбек ету қабілетінен айрылғанда
ресми деректер
%
115
109
107
107
107
107
107
асыраушысынан айрылғанда
115
109
107
107
107
107
107
Тікелей нәтижелердің көрсеткіштеріне қол ... ... ... ... іске ... ... ... ж.
2013 ж.
2014 ж.
2015 ж.
1. МӘСҚ-тың қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру
х
х
х
3. Әлеуметтік сақтандыру мәселелерінде халықтың хабардарлығын арттыру
х
х
х
х
х
4-стратегиялық бағыт. Халықты әлеуметтік қолдау жүйесін жетілдіру
4.1-мақсат. Әлеуметтік көмек және арнаулы әлеуметтік ... ... ... ... ... ... қол жеткізуге бағытталған бюджеттік бағдарламалардың кодтары 003, 004, 005, 009, 010, 016, 017
Нысаналы ... ... ... ... кезең
2009 ж.
2010 ж.
2011 ж.
2012 ж.
2013 ж.
2014 ж.
2015 ж.
1. Табысы ең төмен күнкөріс деңгейінен төмен халықтың ... ... ... ... ... ... еңбекке қабілетті халықтың салыстырмалы үлес салмағы
ресми деректер
%
37,6
37,6
36,0
34,0
32,0
30,0
30,0
3. Мұқтаж адамдардың қатарынан арнаулы әлеуметтік қызметпен қамтылған адамдардың салыстырмалы ... ... ... көмек көрсетудің атаулығын күшейту
Тікелей нәтижелердің көрсеткіштері
ақпарат көзі
өлшем ... ... ... ... ж.
2011 ж.
2012 ж.
2013 ж.
2014 ж.
2015 ж.
1. ЕТКД төмен тұратын жалпы отбасылар санынан мемлекеттік балалар жәрдемақысын (МБЖ) алатын ... ... ... ЕТКД ... тұратын жалпы отбасы санынан АӘЖ алатын отбасылардың үлесі
ресми деректер
%
-
-
3,0
4,8
8,4
12,7
14,8
Тікелей нәтижелердің көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған іс-шаралар
жоспарлы кезеңде іске ... ... ... ... ... ж.
2015 ж.
1. Әлеуметтік көмек көрсету стандарттарын біріздендіру
х
х
2. ... ... ... ... еңбекке қабілетті халықты жұмыспен қамту бағдарламасы шеңберінде әзірлеу және іске асыру
х
х
х
х
х
4.1.2-міндет. Арнаулы әлеуметтік қызмет көрсету сапасын арттыру
Тікелей ... ... ... ... ... кезең
2009 ж.
2010 ж.
2011 ж.
2012 ж.
2013 ж.
2014 ж.
2015 ж.
1. Арнаулы әлеуметтік қызметпен қамтылған адамдардың үлесі (жалпы қызмет алушылардың санынан)
ресми деректер
%
стационар жағдайында
28,2
27,6
26,1
25,7
24,5
24,0
23,4
жартылай ... ... Жеке ... ... (оның ішінде үкіметтік емес ұйымдары) көрсететін арнаулы әлеуметтік қызметтермен қамтылған адамдардың үлесі
ресми ... Іске ... ... ... бағдарламаларының үлесі (әзірленген жеке оңалту бағдарламаларының қатарынан):
ресми деректер
%
медициналық оңалту
85,0
85,5
86,0
86,0
86,5
87,0
88,0
әлеуметтік оңалту
70,0
71,0
72,0
72,0
72,0
73,0
73,5
кәсіби оңалту жөніндегі
40,0
40,0
40,0
40,0
41,0
41,0
41,0
Тікелей нәтиже көрсеткіштеріне қол жеткізуге арналған іс-шаралар
жоспарлы кезеңде іске ... ... ... ж.
2013 ж.
2014 ж.
2015 ж.
1
2
3
4
5
6
1. Мүмкіндіктері шектеулі адамдардың өмір сүру сапасын жақсарту ... ... ... жоспарын әзірлеу және іске асыру
х
х
х
х
х
2. Алдағы Мүгедектер құқығы ... БҰҰ ... ... ... ... ... ... заңнамалық актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу
х
х
х
х
3. Оңалтудың жеке бағдарламасын әзірлеу әдістемесін жетілдіру және олардың орындалуына мемлекеттік бақылауды ... ... және есту ... ... ... ... жетілдіру
х
х
х
5. Арнаулы әлеуметтік қызмет көрсетуді есепке алуды және ... ... ... ... ... көрсету стандарттарын әзірлеу және кезең-кезеңімен енгізу
х
х
7. Үкіметтік емес ұйымдар (ҮЕҰ) арасында мемлекеттік тапсырысты орналастыруды кеңейту
х
х
х
х
х
8. Арнаулы әлеуметтік қызмет ... ... ... ... ... ... 2
Бюджеттік бағдарламалар
Бюджеттік бағдарлама
001
сипаттамасы
Министрлік аппаратының және оның аумақтық органдарын ұстау; әлеуметтік-еңбек саласындағы конституциялық ... ... ... ету; ... ... ... іске асыру, еңбек көші-қонын басқаруды жүзеге асыру; еңбек және әлеуметтік заңнаманың сақталуын мемлекеттік қадағалау; әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... нысаналы және халықаралық бағдарламаларды әзірлеу және іске ... ... ... ... ... ... еңбек, халықты жұмыспен қамту, әлеуметтік қорғау және көші-кон саласында өзекті зерттеулер жүргізу
бюджеттік бағдарламаның түрі
мазмұнына байланысты
мемлекеттік функцияны, құзыретті жүзеге асыру және одан ... ... ... көрсету
іске асыру тәсіліне байланысты
жеке
ағымдағы/даму
ағымдағы
бюджеттік бағдарлама көрсеткіштерінің атауы
өлшем бірлігі
есепті кезең
жоспарлы кезең
2014 ж.
2015 ж.
2009 ж.
2010 ж.
2011 ж.
2012 ... ... ... көрсеткіштері
Әзірленген стратегиялық құжаттардың (заңдар, мемлекеттік бағдарламалар) саны
дана
4
3
1
1
1
Әзірленген нормативтік-құқық актілердің саны
бірлік
59
31
25
25
25
Келісілген үлгілік нормалар мен нормативтердің саны
бірлік
29
15
7
5
5
Қайта қаралған қызметшілердің Бірыңғай тарифтік-біліктілік ... ... ... және ... ... саны
бірлік
44
12
7
6
6
Еңбек қатынастары саласында БҰҰ Ғаламдық шартының қағидаттарын ілгерілету жөніндегі келісімге қосылған қол қоюшылардың саны
кәсіпорындар саны
344
250
300
350
400
Бизнестің әлеуметтік жауапкершілігі жөніндегі ... ... ... ... аттестатталған нысандардың саны
бірлік
11 842
10 000
11 000
12 000
13 000
Ұжымдық-шарттық қатынастар жүйесімен қамтылған кәсіпорындардың үлесі (ірі және орта кәсіпорындар арасында)
%
30,5
91,0
81,0
82,0
83,0
Тағайындалған ... және ... ... ... ... және заңды тұлғалардың өтініштерінің саны
бірлік
6 498
10 000
13 000
13 500
13 500
Көрсетілетін мемлекеттік қызметтер ... ... ... ... ... ... ... есептердің саны
бірлік
44
184
184
184
184
Министрлік әзірлеген нормативтік-құқықтық актілердің жобалар сараптамасының саны
бірлік
55
51
25
25
25
Біліктілікті арттыру, мемлекеттік және ... ... ... өткен қызметкерлердің саны
адам
78
581
322
324
324
Шетелдік мемлекеттердің уәкілетті органдары мен халықаралық ұйымдар қол қойған халықаралық ... ... ... ... бағынысты ұйымдарды ішкі тексерулердің саны
бірлік
47
15
15
16
16
Конкурстық рәсімдерді жүргізу үшін әзірленген техникалық құжаттардың (техникалық айрықшалықтардың, техникалық тапсырмалардың) саны
бірлік
6
26
5
5
5
Еңбек, ... ... ... әлеуметтік қорғау және көші-қон саласында жүргізілген зерттеулердің саны
дана
6
7
6
2
1
түпкілікті нәтижелердің көрсеткіштері
Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты ... ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамту, халықты әлеуметтік қорғау және көші-қон мәселелері бойынша ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлеу
сапа көрсеткіштері
тиімділік ... ... бір ... ... ... ... ... тг.
1 332
2 024
2 102
2 313
2 350
бюджеттік шығындардың көлемі
мың тг.
2 124 588
2 654 ... 799 ... 976 ... 004 652
Бюджеттік бағдарлама
002
сипаттамасы
- ынтымақты зейнетақыларды;
- базалық зейнетақы ... ... ... ... ... ... сынақтардың салдарынан зардап шеккен азаматтардың зейнетақыларына үстеме ақыларды;
- жинақтаушы зейнетақы қорларындағы міндетті зейнетақы жарналарын сақтаудың мемлекеттік кепілдемесі ... ... ... ... ... ... мемлекеттік базалық жәрдемақы;
- асыраушысынан айрылу жағдайы бойынша берілетін мемлекеттік базалық жәрдемақы;
- жасына байланысты берілетін мемлекеттік базалық жәрдемақы;
- зейнеткерлерді, ҰОС қатысушылары мен ... ... ... ... ... ... жәрдемақы және мемлекеттік арнайы жәрдемақы алушыларды жерлеуге берілетін жәрдемақыларды;
- мемлекеттік арнайы жәрдемақыларды төлеу
бюджеттік бағдарламаның түрі
мазмұнына байланысты
трансферттер мен ... ... ... ... тәсіліне байланысты
жеке
ағымдағы/даму
ағымдағы
бюджеттік бағдарлама көрсеткішінің атауы
өлшем бірлігі
есепті кезең
жоспарлы кезең
2014 ж.
2015 ж.
2009 ж.
2010 ж.
2011 ж.
2012 ж.
2013 ж.
1
2
3
4
5
6
7
8
9
тікелей нәтиженің көрсеткіштері
Алушылардағы ... ... ... 108 518
4 177 288
4 288 373
4 401 494
4 516 ... ... ... 668 ... 702 ... 741 ... 787 243
1 836 363
ынтымақты зейнетақы;
адам
1 646 564
1 677 614
1 717 966
1 764 878
1 813 701
Семей ядролық ... ... ... ... ... ... ... азаматтардың зейнетақысына үстеме ақылар;
адам
47
90
98
98
98
мүгедектігі бойынша мемлекеттік базалық жәрдемақы
адам
432 198
445 273
456 3 ... ... ... ... бойынша мемлекеттік базалық жәрдемақы
адам
205 834
193 833
196 143
194 266
192 788
жасына байланысты мемлекеттік базалық жәрдемақы
адам
16 163
18 138
20 887
22 821
24 162
зейнеткерлерді, ҰОС ... мен ... ... ... ... 287
79 486
83 987
84 973
86 259
мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақы және ... ... ... алушыларын жерлеуге берілетін мемлекеттік базалық жәрдемақы
адам
17 405
16 197
18 569
18 954
19 080
№ 1 ... ... ... ... ... 772
27 715
30 615
31 440
32 090
№ 2 Тізім бойынша мемлекеттік арнайы жәрдемақы
адам
15 348
15 943
22 ... ... ... өсуі ... жылға):
базалық зейнетақы төлемі;
%
114
107
133,8
107
107
ынтымақты зейнетақы;
%
125
125
130
109
109
мүгедектігі бойынша, асыраушысынан айрылу жағдайы бойынша, жасына байланысты берілетін мемлекеттік базалық жәрдемақы;
%
109
109
109
109
109
мемлекеттік арнайы жәрдемақы
%
109
109
107
107
107
түпкілік нәтиженің көрсеткіштері
Зейнеткерлер мен ... ... ... ... ... % ... базалық зейнетақы төлемін төлеу
%
40
40
50
50
50
Тағайындалған зейнетақы мен базалық зейнетақы төлемдерінің, Семей ядролық сынақ ... ... ... ... ... шеккен азаматтардың зейнетақысына үстеме ақылардың, мүгедектігі бойынша, асыраушысынан айрылу жағдайы бойынша және жасына байланысты берілетін мемлекеттік базалық ... ... ... ... уақтылы төленуін қамтамасыз ету
%
100
100
100
100
100
Жерлеуге берілетін жәрдемақының өтініш берген және алуға құқылы адамдарға уақтылы төлеуін қамтамасыз ... ... ... ... төлемінің орташа мөлшері
теңге
5 487
5 981
8 000
8 560
9 159
Ынтымақ зейнетақының орташа мөлшері
теңге
17 366
21 500
28 205
31 770
33 709
а) Жалпы аурудан болған мүгедектік ... ... ... ... орташа мөлшері:
теңге
1 топ
теңге
18 655
20 335
22 165
24 160
26 335
2 топ
теңге
14 540
15 849
17 276
18 831
20 526
3 топ
теңге
10 151
11 064
12 061
13 146
14 ... ... ... ... оның ... 1 адам ... 053
9 868
10 757
11 725
12 780
асырауында 2 адам болғанда
теңге
15 637
17 045
18 580
20 ... ... 3 адам ... ... 082
22 980
25 049
27 303
асырауында 5 адам болғанда
теңге
21 261
23 176
25 262
27 ... ... ... байланысты
теңге
6 859
7 476
8 149
8 883
9 682
зейнеткерлерді, ҰОС қатысушылары мен ... ... ... ... ... ... 360
49 455
52 920
56 630
60 585
мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақы және мемлекеттік арнайы жәрдемақы алатын зейнеткерлерді жерлеуге берілетін жәрдемақының орташа мөлшері
теңге
19 ... ... ... ... ... 1 Тізім бойынша мемлекеттік арнайы жәрдемақылардың орташа мөлшері
теңге
11 664
12 717
13 608
14 562
15 579
№ 2 Тізім бойынша мемлекеттік арнайы ... ... ... ... ... 096
12 944
13 848
бюджеттік шығындардың көлемі
мың. теңге
567 893 ... 762 ... 535 ... 289 ... 111 626 516
Бюджеттік бағдарлама
003
сипаттамасы
Азаматтардың жекелеген санаттарына заттай жеңілдіктердің орнына арнайы мемлекеттік жәрдемақы түрінде материалдық көмек көрсету
бюджеттік бағдарламаның ... ... мен ... субсидия беру
іске асыру тәсіліне байланысты
жеке
ағымдағы/даму
ағымдағы
бюджеттік бағдарлама көрсеткішінің атауы
өлшем бірлігі
есепті кезең
жоспарлы кезең
2014 жыл
2015 жыл
тікелей нәтиженің көрсеткіштері
Арнаулы мемлекеттік жәрдемақы алушылардың ... ... ... 159 ... 190 ... 256 ... 215 ... 210 901
Азаматтардың жекелеген санаттарының қосымша ай сайынғы табыстарын арттыру (өткен жылға)
%
109
109
109
109
109
түпкілікті нәтиженің көрсеткіштері
Мүгедектігі бойынша, ... ... ... бойынша және жасына байланысты тағайындалған мемлекеттік әлеуметтік ... ... ... ... ету
%
100
100
100
100
100
сапа көрсеткіштері
тиімділік көрсеткіштері
Ең төмен күнкөріс деңгейінің азық-түлік емес бөлігінде әлеуметтік мемлекеттік жәрдемақының орташа мөлшеріне ара ... және ... ... ... ... ... ... балалар
%
23
28
21
21
21
және марапатталған көп балалы аналар және көп ... ... ... ... ... 344 ... 378 345
67 030 771
68 397 304
73 147 ... ... ... ядролық сынақ полигонында ядролық сынақ салдарынан зардап шеккендерге;
Жаппай саяси ... ... ... ... ... ақтауға
Мемлекеттің біржолғы мемлекеттік ақшалай өтемақы төлеу бойынша өткен жылдар міндеттемелерін орындауы
бюджеттік бағдарламаның түрі
мазмұнына байланысты
трансферттер мен бюджеттік субсидия беру
іске асыру тәсіліне ... ... ... ... ... кезең
жоспарлы кезең
2014 жыл
2015 жыл
2009 жыл
2010 жыл
2011 жыл
2012 жыл
2009 жыл
тікелей нәтиженің ... ... ... ... ... ... ... зардап шеккендердің орташа жылдық саны:
адам
51 475
11 200
9 617
4 408
3 623
Ақталған азаматтардың орташа жылдық саны
адам
249
112
242
200
188
түпкілікті нәтиженің көрсеткіштері
СЯСП ядролық сынақ салдарынан ... ... ... өтініш берген азаматтарға өтемақы төлеу жөніндегі берешекті өтеу
%
100
100
100
100
100
Жаппай саяси қуғын-сүргін құрбандарының қатарынан өтініш берген ... ... ... және моральдық залалды өтеу
%
100
100
100
100
100
сапа көрсеткіштері
х
тиімділік көрсеткіштері
Семей сынақ ядролық полигонында ядролық сынақ салдарынан зардап шеккендерге біржолғы мемлекеттік ақшалай өтемақының ... ... ... ... ... 663
19 081
Ақталған жаппай саяси қуғын-сүргін құрбандарына берілетін біржолғы ақшалай өтемақының орташа ... ... ... ... ... ... шығындардың көлемі
мың тг.
797 044
278 291
232 727
86 305
81 854
Бюджеттік бағдарлама
005
сипаттамасы
Балалы отбасыларды әлеуметтік ... бала ... ... ... ... бір ... дейінгі баланың күтімі бойынша жәрдемақы
3) мүгедек балаларды ... ... ... қамқоршыларға жәрдемақы түрінде
бюджеттік бағдарламаның түрі
мазмұнына байланысты
трансферттер мен бюджеттік субсидия беру
іске ... ... ... ... ... атауы
өлшем бірлігі
есепті кезең
жоспарлы кезең
2014 жыл
2015 жыл
2009 жыл
2010 жыл
2011 жыл
2012 жыл
2013 жыл
тікелей нәтиженің ... ... ... орташа жылдық саны:
адам
497 733
519 475
568 488
574 117
579 491
баланың туылуына байланысты
адам
353 387
341 033
362 ... ... ... ... ... ... ... күтімі бойынша
адам
144 346
139 084
155 907
157 445
158 909
мүгедек балаларды тәрбиелеп отырған ата-аналар, қамқоршылар
адам
-
39 358
50 021
50 ... ... ... ... ... өсуі ... ... қарағанда):
төрт және одан көп баланың туылуына байланысты
%
111,0
181,7
107,0
107,0
107,0
бір жасқа толғанға дейін баланың күтімі бойынша
%
111,0
132,0
107,0
107,0
107,0
түпкілікті нәтиженің көрсеткіштері
Бала тууға байланысты, бір ... ... ... ... ... ... мүгедек балаларды тәрбиелеп отырған ата-аналарға, қамқоршыларға тағайындалған мемлекеттік жәрдемақының уақтылы ... ... ... ... ... Бала тууға байланысты біржолғы жәрдемақы:
отбасыдан 1, 2, 3 балаға
теңге
38 880
42 390
45 360
48 540
51 ... және одан көп ... ... ... 900
86 550
2. Бала тууға байланысты жәрдемақының орташа мөлшері
теңге
9 650
11 531
12 337
13 209
14 133
3. мүгедек балаларды тәрбиелеп ... ... ... ... жәрдемақының орташа мөлшері
теңге
-
14 952
15 999
17 119
18 317
бюджеттік шығындардың көлемі
мың тг.
30 336 875
43 212 412
50 497 415
54 584 ... 950 ... ... ... отбасыларға біржолғы жәрдемақы беру, тұрақты тұрғылықты жеріне бару және мүлкін (оның ішінде малын да) жеткізу шығындарын ... ... үй алу үшін ... ... ... ... байланысты
трансферттер мен бюджеттік субсидия беру
іске асыру тәсіліне байланысты
жеке
ағымдағы/даму
ағымдағы
бюджеттік бағдарлама ... ... ... кезең
жоспарлы кезең
2014 жыл
2015 жыл
2009 жыл
2010 жыл
2011 жыл
2012 жыл
2013 жыл
1
2
3
4
5
6
7
8
9
тікелей нәтиженің көрсеткіштері
Біржолғы жәрдемақыларды және өтемақыларды төлеуге өтініш берген оралмандардың ... ... ... ... ... ... және олардың отбасы мүшелердің біржолғы жәрдемақымен және өтемақымен толық қамтылуы төлеуге
%
100
100
100
100
100
сапа көрсеткіштері
тиімділік көрсеткіштері
Біржолғы жәрдемақының орташа мөлшері
теңге
168 947
187 ... ... ... 248
бюджеттік шығындардың көлемі
мың тг
12 428 880
8 548 863
12 055 441
14 995 265
16 043 156
Бюджеттік бағдарлама
007
сипаттамасы
Еңбек ... және ... ... ... ... ... ... бағдарламаның түрі
мазмұнына байланысты
мемлекеттік функцияны, құзыреттерді жүзеге асыру және одан туындайтын мемлекеттік қызметтерді көрсету
іске асыру тәсіліне байланысты
жеке
ағымдағы/даму
ағымдағы
бюджеттік бағдарлама көрсеткішінің ... ... ... ... ... ... ... жыл
2011 жыл
2012 жыл
2013 жыл
1
2
3
4
5
6
7
8
9
тікелей нәтиженің көрсеткіштері
Ғылыми-зерттеу жұмыстарының тақырыптық тапсырмаларының болжамды саны
дана
9
6
6
6
6
түпкілікті нәтиженің көрсеткіштері
Ғылыми-зерттеу жұмыстарының нәтижелері енгізілген кәсіпорындардың саны
дана
22
15
15
16
16
сапа көрсеткіштері
тиімділік ... ... бір ... ... құнының орташа мөлшері
мың тг.
8 527
15 030
14 780
18 158
20 841
бюджеттік шығындардың көлемі
мың тг.
76 745
90 178
88 ... ... ... ... және ересектерге медициналық-әлеуметтік мекемелер бөлігінде 2011 жылдан бастап жалпы сипаттағы трансферттер ... ... ... ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 96 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бюджетаралық қатынастарды реттеу құралы ретіндегі салықтық реттеудің єлеуметтік-экономикалық мазмұны жєне теориялық аспектілері74 бет
Қаржы саясаты21 бет
Жұмысбастылық - еңбек нарығының басты мәселелерінің бірі9 бет
Қазақстан Республикасындағы жұмыссыздық, себептері мен формалары туралы ақпарат9 бет
Азаматтық процесстің қатысушылары (жалпы сипаттама)67 бет
Аудиттің мақсаты мен міндеті 11 бет
Аудиттің мақсаты мен міндеті, берешек қарыздардың есебі26 бет
Білім беру жүйесінің басты міндеті11 бет
Балуанның техникалық дайындығының міндеті, әдісі, тәсілдері29 бет
Бухгалтерлік есептің міндеті6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь