Миграциялық процестерді мемлекеттік реттеу: жағдайы, мәселелері және басымдылықтары

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 6

1.МИГРАЦИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІҢ ДАМУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ӘДІСТЕМЕЛІК АСПЕКТІЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
10
1.1Миграциялық процестер түсінігі және түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 10
1.2Миграциялық процестерді мемлекеттік реттеудің әдіс.тәсілдері ... ... ... 20
1.3Шетел мемлекеттеріндегі миграциялық процестерді мемлекеттік реттеудің жағдайы, мәселелері және басымдылықтары ... ... ... ... ... ... ... ...
24

2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ МИГРАЦИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІ МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУДІҢ ЖАҒДАЙЫН, МӘСЕЛЕЛЕРІН ЖӘНЕ БАСЫМДЫЛЫҚТАРЫН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... .

33
2.1 Қазақстандағы миграциялық процестерді мемлекеттік реттеу мәселелеріне талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
33
2.2 Қазіргі кездегі Қазақстандағы еңбек миграциясы жағдайына талдау ... 38
2.3 Астана қаласындағы миграциялық процестерді мемлекеттік реттеу ... . 48

3. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ МИГРАЦИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІ МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУДІ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

56
3.1 Еліміздегі миграциялық процестердің болашағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... 56
3.2 Шетел тәжірибесі бойынша Қазақстан Республикасындағы миграциялық процестерді реттеуді жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ...
61

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 69

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 73
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Н.Ә. Назарбаев өзінің «Қазақстан-2030» атты Қазақстан халқына жолдауында, бірінші ұзақ мерзімдік басымдық ретінде ұлттық қауіпсіздікті қояды. Қауіпсіздіктің басымдығы анық: егер еліміз қауіпсіздігін сақтамаса, онда тұрақты даму жоспарлары туралы сөз қозғауымыздың өзі қисынсыз,-дейді. Елбасымыз Н.Ә. Назарбаев, ұлттық қауіпсіздік басымдықтарының деңгейіне мықты демографиялық және көші-қон саясаты шығарылуы керек,-деген еді.
Бұрынғы Кеңес Одағының аумағында жаңа тәуелсіз мемлекеттер құрылғаннан кейін осы мемлекеттердегі экономикалық және әлеуметтік-демографиялық жағдайдың түбегейлі өзгеруіне байланысты жаңа мәселелер туындады. Қазақстан Республикасының тәуелсіздік алуының және оны әлемдік қоғамдастықтың мойындауының нәтижесінде пайда болған жаңа экономикалық және саяси жағдаяттар бүкіл елдегі және оның аймақтарындағы көші-қондық үдерістердің түрі мен бағытына едәуір маңызды өзгертулер енгізді. Ұзақ мерзім бойы Қазақстан халықаралық миграциясы эпизодтық сипаттағы туристік және жеке сапарлармен, спорттық және мәдени іс-шараларға қатысумен шектелген жабық ел болды.
Сонымен қатар Қазақстанға шетелдерден халықтың көп көлемде көшіп келуі тән болып отыр. Бұл мемлекеттік шекаралардың ашық болуына, республиканың геосаяси орналасуына, ұлтаралық қатынастардың тұрақтылығына, сондай-ақ көші-қон жөніндегі заңдардың жетіспегендігіне, әрі көші-қон үдерістерін мемлекеттік реттеу тәжірибесін жетілдіру мақсатында туындап отыр. Мемлекеттің саяси тұрақтылығы, оның нарықтық қатынастарға мақсатты түрде бағыт алуы Қазақстанды шетел капиталы мен жұмысшы күші үшін тартымды етіп отыр. Мұның өзі Қазақстандағы халық санының өзгерулеріне әсер етуде. Елге көшіп келушілерге байланысты жаңа мәселелер туындауда.
Экономикалық реформалардың тереңдей түскен кезінде елдің демографиялық жағдайында едәуір өзгерістер болуда, бүкіл елдегі және Қазақстан Республикасының аймақтарындағы көші-қон процестерінің сипатына, түрі мен бағытына маңызды түзетулер енгізілуде, республиканың еңбек ресурстарының едәуір бөлігі босап шығуда. Жан-жақты әлеуметтік-экономикалық, аймақтық даму, өмір сүрудің, халықты жұмыспен қамтудың, оның табысының және экономикалық дамудың жоғары қарқынына қол жеткізу мәселелері маңызды болып табылады. Дамудың объективті факторларынан туындаған Қазақстанның аймақтарының дамуының әркелкілігі мәселесі жұмыспен қамтудың құрылымын жетілдіруді талап етіп отыр.
Зерттеу жұмысы тақырыбының өзектілігі де осы мәселелерге байланысты еліміздегі миграциялық процестерді мемлекеттік реттеудің қазіргі жағдайы, мәселелері мен басымдықтары болып отыр.
«Миграциялық процестер» түсінігі адам ресурстары өндірісі, үлестірілуі, алмасулары және тұтынулары тұрғысынан алғандағы қоғамдық қатынас салаларының негізгі белгілерінің кең ауқымын қамтиды.
Халықтың көші-қонының жаңа сипаттағы экономикаға өту процесіне ықпалы ұлғая түскен сайын, осы процесті реттеудің біртұтас жүйесін жасауға қажетті оның табиғаты мен мәнін, әрқилы түрлерін және деңгейлерін, әдістемелік ұстанымдарын зерттеудің көкейкестілігі арта түседі.
Қазақстан Республикасы үшін экономикалық дамудың қазіргі жағдайларында болашақ дамудың: көші-қонның теріс ықпалы үнемі өсіп отырған дамушы елдің шаруашылық жүйесінен бастап, көші-қон үдерістері жалпы дамуға жағымсыз әсерін тигізе алмайтын қуатты жаңа мемлекетке айналуға дейінгі кең спектрі бар. Оның үстіне мұндай таңдау — республика халқының саны ұлттық экономикалық қауіпсіздікке қауіп төндіретін шекке дейін азаятындай дәрежеге дейін төмендеуі мүмкін.
1 Назарбаев Н. «Қазақстан - 2030» атты Қазақстан халқына жолдауы: Алматы.- 1998.- 177
2 Астана қаласының Статистика басқармасы 1998 жылдың қаңтар айында құрылды және ҚР Статистика агенттігінің аумақтық органы болып табылады. ҚР Статистика агенттігінің бұйрығымен (2008 жылғы 16 сәуірдегі №49) Астана қаласының Статистика департаменті
3 М.Б. Тәтімов, «Миграциялық саясат қандай болуы керек», Алматы – 1998
4 Қазақстан Республикасы статистикалық жылнамалығы, 2008.
5 Қадырқұлова Г.К. «Население Семиречья в 1867-1926 г.г. (историко-демографические аспекты)»
6 Төлекова М.К. «Жетісу өңірі халқының әлеуметтік-демографиялық дамуы (1897-1999 ж.ж.)»
7 1997 жылы Қазақстан Республикасында да миграцияға қатысты «Тұрғындардың көші-қоны туралы» Қазақстан Республикасының Заңы
8 Нарық экономикасы жағдайындағы халықтың көшіп-қонуы. – Алматы: Қазақ ұлттық аграрлық университеті, 2006. – 203 б.
Оқу-әдістемелік басылымдар:
9 Еңбек нарығы экономикасы. Алматы: КазНАУ, 2004 ж. – 37 б.
10 Көшіп – келушілердің бейімделу жолдарын жақсарту. – Алматы: Халықаралық Бизнес Университеті, Хабаршы №4 (6), 2007 ж. – 111 б.
11 Сыртқы көшіп – қонуды мемлекеттік реттеу. – Алматы: Халықаралық Бизнес Университеті, Хабаршы №2 (4), 2007 ж. – 16 б.
12 Әлеуметтік салаға көшіп - қонудың әсері. - Алматы: Қазақ Ұлттық Аграрлық Университеті, Ізденістер, нәтижелер №1, 2007 ж. 202 б
13 Совершенствование менеджмента и его влияние на стабилизацию миграционных процессов в Казахстане.–Алматы: Ізденіс №2(1), 2007 ж.–47 б.
14 Иммиграцияның еңбек нарығына әсері. – Алматы: Аграрлық нарық проблемалары №2, 2006 ж. – 100 б.
15 Развитие рынка труда в сельхозпроизводстве и его значение для стабилизации миграционных процессов Казахстана.- Алматы: Экономика и статистика №1, 2006 ж. – 41 б.
16 Көші-қон үдерісінің отандық экономикаға әсер етуінің кейбір мәселелері. Алматы: Статистика, учет и аудит №2(23), 2006 ж. – 21 б.
17 Сыртқы сауданы либералдандыру – эмиграцияны азайту. – Астана: С. Сейфуллин атындағы Қазақ мемлекеттік агротехникалық университеті №4(43), 2006 ж. – 152 б.
18 Анализ потоков внутренней миграции сельского населения в республике Казахстан за годы суверенного развития. Алмыты: Казахский национальный аграрный университет, Исследования, результаты №4, 2005 г. – 165 с. (Соавтор Э.Х. Синицына).
19 Влияния миграционных процессов на развитие трудового потенциала Республики Казахстан и его сельхозпроизводство. – Алматы: Поиск №4, 2005 г. – 90 с.
20 Миграционные процессы и безработица в Казахстане. Алматы: Проблемы агрорынка №4, 2005 г. – 87.
21 Развитие малого предпринимательства в сельскохозяйственном производстве Казахстана – источник стабилизации миграционных процессов в стране. Астана: С. Сейфуллин атындағы Қазақ мемлекеттік агротехникалық университеті №9, 2005 г. – 188 с
22 Көшіп – қонудың демографиялық өзгеріске әсері. – Алматы: Қазақ ұлттық аграрлық университеті, 2007 ж. – 117 б.
23 Анализ миграционной ситуации сельского населения в Республике Казахстан. Алматы: Экономика негіздері №4, 2007 ж. -20 б.
24 Проблемы экономического образования. Алматы: Основы экономики № 2, 2006 г. – 23 с. (Соавтор Г. Юльчиева).
25 Әлеуметтік салаға көшіп-қонудың әсері. Алматы: Халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары, 2006 ж.
26 Иммиграция және өндіріс. Алматы: Экономика негіздері №6, 2006 ж. – 17 б.
27 Внутренняя миграция сельского населения РК. – Алматы: Основы экономики №3, 2006 г. – 21с.
28 Совершенствование механизма сокращения безработицы – фактор положительного влияния на миграционные процессы в Казахстане. Алматы: Международный научный симпозиум, 414 с.
29 C.Е. Метелев, Международная трудовая миграция и нелегальная миграция в России, 18-22-бет. «ЮНИТИ-ДАНА» баспасы, Мәскеу. 2006 ж.
30 Нарық экономикасы жағдайындағы халықтың көшіп-қонуы. – Алматы: Қазақ ұлттық аграрлық университеті, 2006. – 203 б.
31 Анализ потоков внутренней миграции сельского населения в республике Казахстан за годы суверенного развития. Алмыты: Казахский национальный аграрный университет, Исследования, результаты №4, 2005 г. – 165 с. (Соавтор Э.Х. Синицына).
32 Влияния миграционных процессов на развитие трудового потенциала Республики Казахстан и его сельхозпроизводство. – Алматы: Поиск №4, 2005 г. – 90 с.
33 Миграционные процессы и безработица в Казахстане. Алматы: Проблемы агрорынка №4, 2005 г. – 87.
34 Развитие малого предпринимательства в сельскохозяйственном производстве Казахстана – источник стабилизации миграционных процессов в стране. Астана: С. Сейфуллин атындағы Қазақ мемлекеттік агротехникалық университеті №9, 2005 г. – 188 с
35 Қазақстанның демографиялық қауіпсіздігі және миграция, Қоғам және дәуір – 2004, N
36 Интеллектуалдық эмиграция және қауіпсіздік, Алматы - 2004
        
        Миграциялық процестерді мемлекеттік реттеу: жағдайы, мәселелері және
басымдылықтары
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
050510 - «Мемлекеттік және жергілікті ... ... ... | |
| | ... ... ... ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ӘДІСТЕМЕЛІК | ... |10 ... ... түсінігі және |10 ... | ... ... мемлекеттік реттеудің |20 ... | ... ... ... процестерді мемлекеттік | |
|реттеудің жағдайы, мәселелері және |24 ... | |
| | ... ... ... МИГРАЦИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІ МЕМЛЕКЕТТІК | |
|РЕТТЕУДІҢ ЖАҒДАЙЫН, МӘСЕЛЕЛЕРІН ЖӘНЕ БАСЫМДЫЛЫҚТАРЫН | ... |33 ... ... ... ... мемлекеттік реттеу | ... |33 ... ... | ... ... ... Қазақстандағы еңбек миграциясы жағдайына |38 |
|талдау.... | ... ... ... ... ... ... реттеу.....|48 |
| | ... ... ... ... ПРОЦЕСТЕРДІ МЕМЛЕКЕТТІК | |
|РЕТТЕУДІ ЖЕТІЛДІРУ | ... ... | ... ... ... ... |56 ... | ... ... ... ... ... ... миграциялық| |
|процестерді реттеуді жетілдіру жолдары...............................|61 |
| | ... ... | |
| | ... ... |73 ... | ... ... өзектілігі. Н.Ә. Назарбаев өзінің «Қазақстан-2030»
атты Қазақстан халқына жолдауында, бірінші ұзақ мерзімдік басымдық ретінде
ұлттық қауіпсіздікті ... ... ... анық: егер еліміз
қауіпсіздігін сақтамаса, онда тұрақты даму ... ... ... өзі ... ... Н.Ә. ... ... басымдықтарының деңгейіне мықты демографиялық және көші-қон
саясаты шығарылуы керек,-деген еді[1].
Бұрынғы Кеңес Одағының аумағында жаңа ... ... ... осы ... ... және әлеуметтік-демографиялық
жағдайдың түбегейлі ... ... жаңа ... ... ... ... ... және оны әлемдік ... ... ... ... жаңа ... және ... ... елдегі және оның аймақтарындағы көші-қондық үдерістердің
түрі мен бағытына ... ... ... ... Ұзақ ... ... ... миграциясы эпизодтық сипаттағы туристік және жеке
сапарлармен, спорттық және мәдени іс-шараларға ... ... ... ... қатар Қазақстанға шетелдерден халықтың көп көлемде көшіп келуі
тән болып отыр. Бұл мемлекеттік ... ашық ... ... ... ... ... ... сондай-ақ көші-
қон жөніндегі заңдардың ... әрі ... ... ... ... ... ... туындап отыр.
Мемлекеттің саяси тұрақтылығы, оның нарықтық қатынастарға мақсатты түрде
бағыт алуы Қазақстанды ... ... мен ... күші үшін ... етіп
отыр. Мұның өзі Қазақстандағы халық санының өзгерулеріне әсер етуде. Елге
көшіп келушілерге байланысты жаңа ... ... ... ... ... ... ... демографиялық
жағдайында  едәуір өзгерістер болуда, бүкіл ... және ... ... ... ... ... түрі ... маңызды түзетулер енгізілуде, республиканың еңбек ресурстарының
едәуір бөлігі босап шығуда. Жан-жақты әлеуметтік-экономикалық, ... өмір ... ... ... ... оның ... ... дамудың жоғары қарқынына қол жеткізу мәселелері маңызды болып
табылады. ... ... ... туындаған Қазақстанның
аймақтарының дамуының әркелкілігі мәселесі жұмыспен қамтудың ... ... етіп ... ... тақырыбының өзектілігі де осы мәселелерге байланысты
еліміздегі миграциялық процестерді мемлекеттік реттеудің қазіргі ... мен ... ... ... процестер» түсінігі адам ресурстары өндірісі, үлестірілуі,
алмасулары және ... ... ... қоғамдық қатынас
салаларының негізгі белгілерінің кең ауқымын қамтиды[2]. 
Халықтың көші-қонының жаңа ... ... өту ... ... ... сайын, осы процесті реттеудің біртұтас жүйесін ... оның ... мен ... әрқилы түрлерін және ... ... ... көкейкестілігі арта түседі.
Қазақстан Республикасы үшін экономикалық дамудың ... ... ... ... теріс ықпалы үнемі өсіп отырған дамушы елдің
шаруашылық жүйесінен бастап, ... ... ... ... ... тигізе алмайтын қуатты жаңа мемлекетке айналуға дейінгі кең спектрі
бар. Оның ... ... ...... халқының саны ұлттық
экономикалық қауіпсіздікке қауіп төндіретін шекке дейін азаятындай дәрежеге
дейін төмендеуі ... ... ... ... ... басты мақсаты-
миграциялық процестерді басқару, халықтың көбеюіне немесе ... ... және ... ... мен ... ... болуы керек. Ол үшін миграциялық саясаттың қауіпсіздігімізге
ықпалын, ... ... ... ... ... әдістер арқылы зерттеп білу қажет.
Қазақстанның белгілі демографы М.Б. Тәтімов миграциялық саясаттың қандай
болуы керектігі жөнінде ... ... ... ... «Миграциялық
саясат, үлкен территориясы бар жаңа ... ... ... ... ... ... мақсаттары мен
міндеттеріне сай ... ... ... ... ... бір ... ... отыр. Миграциялық ... ... ... ... ... ... ... орта деңгейлі теория –
миграция социологиясы  қалыптасып, одан әрі дамып келеді.
Миграциялық үдерістердің ... ... ... ... ... барлық континеттерді, әлеуметтік таптар мен қоғамдық ... ... ... ... өзге ... кетуі өзекті мәселеге
айналды. Мигранттардың ... ... ... ... ... сапалы мамандар (ақыл ойдың сытылуы), білімі, күш-қуаты мол
жастар еңді. Осындай факторлар ... ... ... ... кері ... ... Яғни, миграция барысында донор мемлекеттің
басты ресурсы – адам капиталын ... Ал, ... ... ... ... ... айналды және айнала бермек. Донор
мемлекет кеткен мигранттарды кері қайтарып, мигранттың жинаған ... ... үшін ... жағдайда ғана сол мигрантқа кеткен шығынды
қайтара алатындығы Азия мемлекеттерінің тәжірибесінен белгілі.
Сонымен қатар, қазіргі заманғы экономиканың жоғары қарқынмен ... ... ... ... ... ... түпкілікті емес
халықтың саны басым болған ... ... ... ... ... ... байқауға болады. Соған орай көші-қон процестеріне ... ... ... ... ... ... алға
шығады.  
Тақырыптың ғылыми зерттелу  дәрежесі. Көші-қон процестерін мемлекеттік
реттеудің жағдайы, мәселелері және басымдықтарына ... ... ... ... және ... мамандардың ілім-білімнің
әрқилы салаларында алған нәтижелерін пайдалануды көздейді. Соған байланысты
осы ... ... ... ... ... ... ... рөлін талдаумен үйлестірілді. Бұлардың
бәрі төмендегі батыс ғалымдарының зерттеу ... ... ... ... ... Х. Борхас, А.Смит, Т.Мальтус, Т.Жанн, Ж. ... ... ... ... ... А.Маршалл, және
тағыда басқа ғалымдарды атауға болады. Срнымен ... ... және ... ... мәселелеріне арналған еңбектердің саны өсуде,
оларда әлеуметтік даму процесінің көпмәнділігі және ... ... ... ... қамтамасыз етудің деңгейі,
еңбек нарығының жағдайы, жұмыссыздықтың деңгейі тәрізді ... ... тек қана ... ... ... сондай-ақ демографиялық,
тарихи, саясаттану пәндерінің тұрғысынан да қарастырылған еңбектерде көші-
қон процестерінің мәні мен ... ... ... аса ... ... және ... ... кездеседі.
Көші-қон үдерістеріне байланысты мәселелерді жалпы теориялық және
әдістемелік талдап-зерттеуге, ... ... ... ... ... көші-қонды реттеу жолдарын іздестіруге қажетті ... ... ... ... аты ... ... ... мен
қоғам қайраткерлерінің еңбектерінде кездеседі: В.Зеленский, С.Панарин,
Е.Красинец, Е.Тюрюканова, В.Ионцев, Г.Кумсков, Л.Рыбаковский, ... ... және тағы ... зерттеліп отырған тақырып үшін Қазақстанда ... ... ... мәселелерін зерттеуге арналған отандық
ғалымдарының зерттеу еңбектері аса ... ... ... ... ... ... Н.Мамыров, Ю.Шокаманов, М.Тәтімов,
Л.Тимошенко, Т.Рогачева, Е.Арын, М.Мелдаханова, А.Сатыбалдин, Т.Есполов,
Х.Берешев, ... және ... ... атап ... ... ... ... да еңбек миграциясын ... ... ... ұлттық, қауіпсіздік контекстілерінде
зерттеп, өз еңбектерін, мақалаларын жариялады. ... ... ... М.Б. ... Қ.К. ... И.Н. М.Х. Асылбеков, А.Б. ... ... В.В. ... Е.Ю. ... А.А. ... Ф.Н. ... ... Н.Э. Масанов, Г.М. Мендқұлова, Б.Б. Әбдіғалиев, А.Т.
Тилесов, А.И. Лұқпанов, т.б.
Жеке аймақтың этнодемографиялық ... ... ... өсу ... ... ... мен ... тигізетін әсері сөзсіз, сондықтан
М.Н. Сыдықовтың «Изменения национального и ... ... ... ... ... XIX в.-1989 г.)» ... ... ерекше[4]. Үлкен экономикалық аймақтың даму тарихы мұрағаттық құжаттар
мен статистикалық халық санағының материалдары, өзге де ... ... ... ... ... ... ... туралы
статистикалық мәліметтер беретін Н.В. ... ... ... XX ғасырдағы Маңғыстау халқының тарихы, Солтүстік Қазақстан
аймағындағы халқының ... ... Ә.А. ... еңбектерінде
талданды. Еліміздің басқа аймақтарына арналған ғылыми зерттеулердің ішінде
Г.К. ... ... ... в ... г.г. ... аспекты)»[5] және М.К. Төлекованың «Жетісу өңірі ... ... ... ... атты ... атап ... [6].
Зерттеу жұмысының объектісі Қазақстан Республикасындағы миграциялық
процестерді мемлекеттік реттеудің жағдайы, мәселелері және ... ... ... пәні - ... қазіргі заманғы миграциялық
процестердің дамуы.
Дипломдық ... ... ... - ... ... ретеудің теориялық және әдістемелік мәселелерін, Қазақстандағы
қазіргі заманғы миграциялық процестердің дамуын, оның мәнін, себептері ... ... ... ... ... ... ... реттеу мақсатында жүргізілетін экономикалық саясаттың ең дұрыс
жолдарын таңдаудың теориялық-әдістемелік негіздерін кешенді зерттеу болып
табылады. Осы ... ... ... үшін ... ... байланысты
міндеттерді алға қою және шешу ... деп ... ... ... мәні мен ... және ... экономикалық іс-әрекетке ықпалын анықтау;
- миграциялық процестердің мәні ... ... ... ... мен категорияларын талдап-зерделеу;
- миграциялық процестердің мемлекеттің экономикалық саясатымен және
Астана қаласының миграциялық процестеріне талдау ... ... ... ... әдістемелік негіздері.  Әлемдік экономика ғылымының
дайындап шыққан теориялық ережелері, сондай-ақ ТМД елдері мен алыс ... ... осы ... ... ... ... ... құрылымы. Кіріспе, үш ... ... ... ... тізімінен тұрады.
1. МИГРАЦИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІҢ ДАМУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ӘДІСТЕМЕЛІК
АСПЕКТІЛЕРІ
1.1 Миграциялық процестер ... және ... шолу ... ең ... бірі ... ... процестерді
жүйелендірген ағылшын ғалымы Е.Г. Равенштейн болған еді. Оның 1885 ... ... ... оң бір ... ... ... ... өзінде
миграциялық теорияны жасаушылар негізге алады. Осы он бір ... ... ... ... ... ... және жетінші заңдылықтар берік және
анықтаушы сипатқа ие. Яғни: миграцияның көлемі өндірістің, сауданы, әсіресе
көліктің дамуына ... ... ... ... ең ... анықтаушысы-
экономикалық себептер болады.
Миграция дегеніміз - бұл әлеуметтік-экономикалық катынастарға ... ... ... Миграцияның мынандай ... ... ... бар, ... ... түрі;
3) формасы;
4) себебі;
5) деңгейі.
1) Миграциялық қозғалыстар бір елдің ішінде де, ... ... ... да ... Сол ... де ... ... екі типін бөліп алады: халықаралық ... ... ішкі ... ... ... иммиграция және эмиграция деген түсініктер тән.
Біріншісі, бір елге жұмысқа орналасуға немесе оқуға түсу ... ... да ... ... ... елге ... ... білдіреді.
Екіншісінде елден кету туралы айтылады. Осыған байланысты эмигранттар жэне
иммигранттар болып бөлінеді. Ішкі ... ... - бір ... ... ... Ішкі ... ағымдары мынандай
бағыттары бойынша бөлінеді: ... ... ... Ішкі де, ... ... да ... ... түрлер тән. Олар:
маусымдық миграция, маятниктік миграция (челноктық, шекаралас), зпизодтық
миграция, мәжбүрлі ... ... ... миграция. Осы жоғарыда
айтылған миграция түрлерімен қатар, қазіргі кезде зерттеушілер моральдік
миграция түрін де ... ... ... адам ... ... ... жоқтығынан көшіп кете алмайды, осымен қатар бұл жерде кедейлік
миграциялауға себеп те болады және қоныс ... ... ... ... ... ... ... қарай миграциялық козғалыстарды былай деп ... ... ... әр ... ... ... ұйымдастырылған түрде еңбекшілерді жинау, қоғамдық үндеулер
бойынша ... ... ... ... ... ... ... яғни мемлекеттің көмегінсіз жүзеге асатын.
4) Миграциялық қозғалыстарды себептеріне ... ... ... ... ... ... олар: экономикалық, әлеуметтік, ... ... ... ... ... (отбасының бірігуі, некелік
миграция) және т.б.
Қазіргі кезеңде миграцияны қандай факторлардың анықтағанына қарамастан,
басты орынды экономикалық алады.
5) Тұрғын халықтың ... үш ... ... ... ... ... ... қабылдау[7].
Екіншісі - бұл территориялық қоныс аудару, жоғарыда айтқандай ұйымдасқан
немесе ... яғни ... ... ... ... - бұл ... жаңа орынға, жана жұмысқа бейімделуі және
үйренуі деңгейі.
Әдістемелік принцип талаптары ... ... ... бұл ... ... ... ... үшін белгілі бір
зерттеу іс жосығын анықтап алуы ... ... да, ... ... ... ... ... барлық әдістер қорын қолданғаны жөн,
ғылыми танымның ... ... ... әдіс те ... ... ... пайда болуын, қалыптасуын және ... ... ... ... ... ... мигранттарды,
гастарбайтерлерді қанап, ауыр жұмысқа салу, қазіргі кездегі ... ... таза ... ... ... және өзбек мигранттарының
Қазақстандағы ауыр жағдайларын келтіруге болады.
Құжаттардың, ақпараттардың ең басты мәселелерін білуде контент-анализ ... ... ... мен демографияға ... ... ... ... оның басты көрсеткіштері бірінші
және екінші бөлімде пайдаланылды. Мысалға, 2003-2004 жылдардағы ... ... ... контент-талдау жасалынды. Нәтижесінде
«Экспресс К», Казахстанская правда газеттерінің ... ... ... ... туралы, олардың қайыршылықта өмір сүретіндігі, осыған
байланысты ... ... ... миграциясы – латын тілінен аударғанда көшу, орын ... ... ... ... ... ... 30-ға жуық анықтама бар.
Миграцияға деген қызығушылық тек жиырмасыншы ғасырда ғылыми түрде
зерттеле бастағанымен, ... ... ... ... ... Миграцияның негізгі себептері ретінде табиғи апаттардан ... ... ... климаттық жағдайлардың болуы, өмір сүру территориясына
өзге қарсы топтардың қысымынан болатын көшулер, жауланған ... ... ... ... ... ... ... факторларды атауға
болады. Әлем тарихындағы ... ... ... мәжбүрлі түрде немесе
империялардың «саяси амбициясы» әсерінен жүрген. Оның дәлелі, ... ... ... ... ... ... болады.
Соның ішінде қазақтардың арғы тегі Ғұндардың (Қыпшақтардың) ... ... ... ... жаулаған сәтте өзге еуропалық халықтардың
қазіргі Ресей мен ... ... ... ... ... ... жазылған. Бұл көш – «Ұлы көш» деген атпен белгілі [8].
Миграциялық үдерістердің даму динамикасында бірнеше кезеңдерді ... ... ... ... ... жаңа ... ... ғасырлардағы миграция, жаңа заманғы миграция, бірінші дүниежүзілік
соғыстан бұрын және кейін болған миграциялар, ... ... ... және соғыстан кейінгі миграциялар және қазіргі заманғы миграция.
Қарап тұрсақ, әр заманның миграциялық ... ... ... ... ... ... ... миграцияның типтері
қалыптасты деуге толық негіз бар. Миграцияның ... ... ... ... ... ... толықтай
көрсетілген.
Миграцияны келесі топтамаларға бөлсек болады:
Иммиграция (лат тілінен. emmigro – қоныстанамын) – шетел  азаматтарының
мақсатты түрде ... бір ... ... ... (ұзақ уақыт болуы
мүмкін).  Егер қоныс аударушы бір жылдан артық уақытқа қалса ол ... деп ... ... ... үш топқа бөлуге болады. ... ... ... ... ... (ҚР-да анықтама бойынша оралман деп
аталады). Иммиграция ... екі ... ... және ... ... және уақытша экономикалық иммиграция. Уақытша жұмыс
күшінің экономикалық миграциясы секілді түрлері бар (құрылыс, өнеркәсіп,
транспорт және ... ... ... ... миграцияны талдап көрелік. БҰҰ-ның эксперттері халықаралық
миграцияның заңды қатысушыларын бес категорияға бөледі: ... ... ... ... істеуге келген (кеткен) мигранттар; отбасы құру, отбасын
қайта біріктіру линиясындағы мигранттар; тұрақты ... бара ... ... арнайы жіберілген адамдар (қашқындар, саяси баспана
іздеушілерге т.б.)[9].
Эмиграция (лат тілінен. Emigro – ... ... орын ... ) ... бір ... ... бір уақытқа өмір сүруге кетуі. БҰҰ-ның
эксперттері эмигранттар қатарына бір мемлекеттен ... ... ... ұзақ ... ... ... ... санатына жатқызуға
болатының айтады.
Эмиграцияның себептеріне: экономикалық (жұмыссыздық, табыстың аз болуы,
өмір сапасының ... т.б.); ... ... ... аймақтың өмір
сапасының жақсы болуы, сапалы білімге қол жетімділік, әлеуметтік статусының
жоғарылауы т.б.); ... ... ... ... мен ... ... болуы); этникалық (ұлттардың өз отанына қайта оралуы,
этникалық дискриминация мен ... т.б.); ... ... неке ... отбасын қайта құру); экологиялық және географиялық
(табиғи-климаттық жағдайдың нашарлығы, табиғи ... ... мен ... діни және өзге де ... ... жасауы
мүмкін.
Заңсыз миграция – белгілі бір мемлекетке азаматтығы жоқ адамдардың,
шетелдіктердің қоныстанушы ... ... бұза ... ... ... қашқындар мен саяси баспана іздеушілер жайында ақпарат құралдары
арқылы естіп-біліп жатамыз. Бұл екі ұғым ... ... ... ... ... бар. ... діни қысымның әсерінен,
мемлекеттің дискриминациясынан қашқан адаммен, бір бай ... ... өзге ... ... ... ... ... алғашқысының жағдайы
әлдеқайда ауыр, қиын.  Бірақ, бұл ұғымға ... ... ... ... 1951 ... қашқындардың статусы жөніңдегі Конвенцияда: «Қашқын
дегеніміз – белгілі бір ... ... ... діни ... ... ... бір әлеуметтік топқа мүше ... ... ... ... ... қауіп-қатер туған жағдайда, сол
мемлекеттің жеке басының бостандығын қорғауынан бас тартуы немесе ... ... рет ... ... 1948 жылы ... құқықтары» жөніңдегі 
жалпыға ортақ декларацияда анықталды.  Сол кезден бастап ... ... ... пана ... ... ... БҰҰ-ның Бас Ассамблеясы
қашқындарды баспанамен қамтамаз етуге және ... ... ... 1967 жылы ... Бас Ассамблеясы баспана беруді гуманисттік және
адамгершілік іс-әрекет екендігін атап көрсетіп, мемлекеттер бір ... ... ... ... беруіне қарамастан достық қарым
қатынасын ... ... деп ... ... ... ... атты
Декларация қабылданды. Уақыт өте келе, бұл тек ... ... ... ... ... ... ... келген мемлекеттің заңынан қорғау
мақсатында жұмыс істей бастады [9].
Қалыптасқан тәжірибе бойынша «қашқындар» өздерінің проблемаларын ... ... ... шеше алады: өз еркімен өз отанына қайта оралу; баспана
беруші ... ... сол ... ... өзге мемлекетке көшу арқылы жаңа
өмір бастау. Жиырмасыншы ғасырда  екінші, үшінші шешу жолдары ... ... ... ... ... өз отанына қайтумен шешіліп
жүргенін байқауға болады. Қазіргі ... бай ... мен қоса ... өз жерінде көптеген ... ... ... ... қаламайды.
Экологиялық  мигранттар – мемлекеттегі экологиялық апаттар мен табиғи
ортаның бұзылуынан адамдарды мемлекет ішінде, өзге ... ... ... ... амал ... аяқ астынан болуы мүмкін табиғи
апаттар мен белгілі бір территориядағы   ұзақтан келе ... ... ... ... ... (экологиялық мәселелер, елдің шөлденуі,
жер деградациясы т.б.).
Еңбек миграциясы – ... ... ... ... ... ішілік,
мемлекет аралық көші-қонға қатысуы. Бүгінгі күндері әлемде жасалатын
миграцияның басым көпшілігі ... ... ... ... ... Себебі, миграцияға түсетін әр адам өз ... ... ... ... ...    ... ... Халықаралық еңбек ұйымы өзінің шегінде мигранттарды бірнеше
топтарға бөледі:
1. Маусымдық ...... бір ... ... ... тысқары
мемлекетте жұмыс істейтін адамдар;
2. Арнайы жобалардың ... ... ...... бір ... ... ... жұмыс істейтін адамдар;
3. Арнайы шарт бойынша жұмыс істейтін мигранттар – мемлекеттің  өзінде
жоқ ... ... ... ... ... ... мигранттар – өзге мемлекетке келіп жұмыс
істейтін және ... ... ... ... ... ... ... Жоғары квалификациялы кадрлар – өте жоғары квалификациялы мамандар
(Бұл топ мемлекетке келгенде әлеуметтік жағдайлар ... ... ... ... өмір), азаматтық берумен қатар, отбасы құруға
да мүмкіншілік береді)[10].
      Миграция ерекше әлеуметтік феномен ретінде ... ... ... ... ... ... негізгі көзқарастарына,
миграцияның екершеліктеріне қысқаша тоқталып өтсек.
      Экономиканың неокласикалық теориясына  сәйкес халықаралық ... ... ... ... пен ... әр қилылығы және
жалақының әр түрлі болуымен бағалайды. Осыдан жалақысы аз ... ... ... ... күші ... ... бұл – еңбек нарығы.
Еңбек күшін шығарушы ... ... өсуі ... ... төмендеуіне әкеледі. Яғни, экспортер мемлекет
ендігі кезде импортер мемлекетке ... ... ... ... ... ... ... мемлекетпен еңбек күшін қабылдаушы мемлекеттің
жағдайы бір-бірімен тығыз байланысты.
Адам капиталының теориясы ... ... ... Адам ... ... тұрғыда инвестиция екендігін түсіндіреді. Білім, ғылым
мемлекетті алға жылжытушы күш ... ... ... ... ... ... ... тек материалдық тұрғыдан ұтуды ... ... өзге ... көшуі, оның ... ... ... жазады. Яғни, мигранттардың туған-туыстарынан
кетуі, жора-жолдастарынан алыстауы, климаттық жағдайдың ... ... ... адам психологиясына кері әсер беретіндігін айтады.
Жаңа экономикалық ... ... ... ... және ... ... ... тырысады. Себебі, эмиграция жеке
адамның шешімі ғана емес, сонымен қатар отбасының мәселесі, ... ... ... ... ... амал-әрекет деп қарастырады. Оған
мемлекеттегі экономикалық жағдайдың да үлкен ықпалы бар. ... ... ... ... ... онда ... ... стимул
күшейеді. Егер мемлекеттің экономикалық әлеуеті жоғары ... онда ... ... жағдайда мемлекеттің ішкі нарығына инвестицияның ... ... ... ... ... бұрынғы реиммигрантарға
қояды. Олардың жергілікті еңбек нарығына әсері қандай екендігін анықтайды.
«Қоғамдық капитал» ретінде түрлі мемлекеттік, ... және ... бола ... ... ... ... арасында «делдал» болуы
шарт. Ол әр түрлі бағыттағы жұмыс беруші, тапсырысты орындаушы институт
болуы ... Осы ... ... ... ... ... ... табылады.
Сегментелген еңбек нарығының теориясы (екі жақты) индустриялдық және
постиндустриялдық мемлекеттердегі  халықаралық еңбек ... ... деп ... ... ... екі ... де осы дамыған елдерде
жүреді. Мәселен, мемлекеттің азаматтары жалақы жоғары бірінші салалы ... ... ... Ал, ... төмен екінші деңгейлі еңбек
нарығында  шетелдің ... күші ... ... ... ... ... мегаполистерге тән құбылыс деп атауға болады. Сауд-Арабия, БАӘ,
Малазия, АҚШ, Ұлыбритания, Канада және т.б. мемлекеттер сапалы және ... ... ... ... ... ... болып саналады.
Технологиялық даму теориясын  жақтаушылар экономика мен ... ... ... ... орасан екендігін айтады. Келген иммигрант
жергілікті халықпен бәсекеге түсіп бәсекелестікті күшейтеді, жалпы нарықтық
бір бөлігі болады, мемлекеттің қойған салығын төлеп, ... ... ... ... айналатындығын ескертеді.      
 Pull-Push теориясының (тарту және итеру) өкілдері әр потенциалды
мигрантты мемлекеттен ... ... күш ... және ... ... ... жасалынған жағдайымен мигрантты тартып
тұратынын зерттейді (миграцияға мемлекеттің ... даму ... өмір сүру ... ... ... ... ... секілді факторлар әсер етеді). Жаратылыстан берілген ... ... ... ... ... алатындығын, олардың
қайда және қалай жұмыс істейтіндігін жеке адамның өзі анықтайтынын теория
өкілдері мойындайды [11].
Осылайша, ... ... ... ... адам және ... үшін өте ... ... болып табылады. Бұл түсінікке отандық және
шетелдік әлеуметтік ғылымдарда баса назар аудара отырып, халықаралық ... ... ... ... ... білу ... ... қоғамды тұтасымен өзгерте алатын жағдай болғандықтан оған
мемлекетті басқару, мемлекеттік ... ... ... ... ... ұстаған жөн.
Халық миграциясы қоғамдық өндірістік қатынастардың халықтың қозғалысымен
байланысты белгілі бір ... ... ... ... күштердің дамуы
халықтың миграциялық қозғалысының ең басты, ең терең ... ... ... ... ... ... неғұрлым жоғары болған сайын, әлеуметтік
өзара байланыстары мен өз ара қатынастарының ... ... ... ... әңгіме өндірістік күштер жөнінде болғанда, бұл өз ара қатынастар
еңбек ... ... ... қатынастар болып табылады. Өндірістік
күштердің дамуымен халықтың кәсіби және аумақтық жылжымалылығының өсуіне
негізделіп қоғамдық ... ... ... ... ... ... мен ақпараттық технологиялардың құралдары
жасалады. Адамдардың мұндай күрделеніп, ... бара ... ... ... қол ... ... ... деңгейінен келіп шығады. 
Біз халықтың миграциясын еңбек бөлінісінің ең ... ... ... ... алу ... ... ... басшылыққа ала отырып,
әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... әрекеттесуімен байланысты болған миграциялық үдерістердің
нәтижесінде меншік мәселелері басшылыққа алынады — ... ... ... ... ... жасалатын қоғамдық
байлықты иелену көзделеді. Әрине, ... ... ... әрдайым
экономикалық және әлеуметтік мүдделердің қатысы болады, бұның өзі халықтың
көшіп-қонуға ниеттенуінің негізгі өзегі болып табылады. Егер, ... ... ... ... ... немесе кәсіби мүмкіндіктерін жүзеге
асырудың үлкен ... я ... ... ... әлде ... ... болған күннің өзінде ... ... ... ... ... оның ... ең ... әлеуметтік-экономикалық мүдделер жатқанын
көрер едік[12].
Әрқилы аумақтар бойынша адамдардың қозғалу процесі ... ... ... ... орын ... ... тығыз байланысты
болады, сол себепті де, уақыт бойынша ресурстардың өзгеруі шеңберінде ... ... ... ... қарапайым үлгісі ретінде
қарастырылуы мүмкін. Әлеуметтік категория ... ... ... бақылап отыру және адамдардың кеңістік пен уақыт бойынша
қозғалыс үрдістері дегенді ғана ... ... ... ... орын ауыстыруын талдау осындай қозғалыстардың салдарын талдауда
үлкен мәнге ие болады. Бұндай салдарлар ... аса ... ... соған
сәйкес қазіргі заманғы геоэкономикалық кеңістікте еңбек ... ... көп ... ... ... - ... ... дерлік
иммиграцияға шектеулер қояды, олар миграцияны капиталдың ауысуы түріндегі
экономикалық ... ... ... ... ... ең ... ретінде қарайды, себебі, экономист-ғалымдар басқа кез келген
ресурстар тек ... ... ... ... ... әлдеқашан
дәлелдеп шыққан. Адамдарсыз, олардың өндірістік процестерге қатысуынсыз
табиғи ресурстар да, ... ... да ... ... және ... процестер де іске аспай қалады, яғни ресурстардың басқа
түрлерінің тиімді ... адам ... ... ... ... ... болады, дегенмен, егер адам ... ... ... ... ... жоғары деңгейде тиімді пайдалану мүмкін
болмай қалады. Бұл ереже геоэкономикалық кеңістіктегі капиталдың ... ... қоса ... адам ... саны мен ... бағалаудың және оның әрбір ... ... ... ... ... ... ... экономикалық тұрғыдан
талдаудың қажеттігін туғызады.
Қазіргі заманғы ғылым халықтың қозғалысының ... үш ... ... ... ... ... мен қайтыс болу динамикасы);
- кеңістіктегі қозғалысы (көші-қондық);
- әлеуметтік қозғалысы (адамдардың қоғамының әлеуметтік - ... ... ... әлеуметтік түрі әлеуметтік жылжымалылықпен, яғни әлеуметтік
мәртебесінің өзгеруімен теңдестіріледі. Туылу мен қайтыс болу ... адам ... ... ... ... олардың табиғи қозғалысы
ретінде қаралады. Табиғи және әлеуметтік ... ... ... ол ... ... ... ... немесе
азырақ не көбірек уақытқа өзгертуіне байланысты кеңістіктік орын ауыстыруы
болып табылады. Халықтың қозғалысының осы әрқилы ... ... ... ... тәуелді болып келеді, сол себепті де халықтың қозғалысы бірегей
тұтас қозғалыс ретінде қаралады.
Халықтың көші-қоны түсінігін кең және тар ... ... ... ... ... әлеуметтанушылық зерттеулерде оны
жіктемелеуге және анықтауға әрқилы тұрғыдан ... ... ... халықтың
көші-қонының барлық анықтамаларын төмендегіше қарастыратын төрт негізгі
позицияларға топтастыруға болады:
- халықтың аумақтық орын ауыстыруларының ... ... ... ... ... ... ... жылжымалылығының формасы;
- халықтың әлеуметтік сипаттамасын қоса алғандағы оның ... ... ... ... ... ... орын ... ретінде анықтау зерттеу еңбектері үшін ең ыңғайлысы болып табылады.
алайда, Ғылыми ... ... ... ... орын ... және
осы кездердегі олардың көздеген мақсаттары жөнінде едәуір ... ... ... де халықтың көші-қонының тар және кең ... ... ... ... ... көші-қоны тұрақты өмір сүру
орынын ауыстырумен аяқталатын   халықтың аумақтық орын ... ... ... ... ал кең ... — маусымдық, маятниктік және
эпизодтық сипаттағы түрлері де енетін ... орын ... ... ... қарама-қайшылықсыз және әмбебап теориясын жасау, қандайда ... ... ... ... ... негізділігін анықтау үшін
қолданылған іс-шаралардың ... ... ... ... ... дамуының
үрдісін талдауда қолданылатын әдістемені дайындау болып табылады.
Сонымен бір мезетте, білікті кадрлардың халықаралық миграциясы өседі деп
болжамдауға толық негіз бар, ... ... ... ... ... ... болжамдау қиын және осы санаттағы жұмысшылардың халықаралық
еңбек көші-қонының ... бір ... құру да ... Бұл білікті
кадрлардың халықаралық көші-қонының едәуір ... ... (ТҰК) және ... ... күші ... ... ететін, өз ішкі еңбек нарығындағы ... ... ... түсіндіріледі. Жаңа ақпараттық технологиялар белгілі
бір салаларды ... ... ... ... ... ... ... интеллектуальдық және басқа да қабілеттерін, еңбек
дағдыларын оларды физикалық орын ... ... ... ... өзі ... көшіп-қону қажеттілігін біршама азайтады.
Сонымен ... ТҰК ... ... ... ... жоғары білікті
еңбекті қажет етумен қатар, сондай-ақ шет аймақтарда нашар дамыған елдерде
де осындай еңбекті ... ... ... ... ... ... ... болады:
1. Иммиграциялық үдерістер үстеме табыс алуға ... ... ... жинауға қолайлы;
2. Шетелдерде көптеген еңбек проблемасын ... шешу ... ... ... ... Еңбек ресурстарының иммиграциясы әлемдік өзгерістің дамуын талдағанда
мына жағдайды көрсетеді, бұл өзгеріс нарықтық экономикасы ... ... және ... ... қабілеттілігін арттырады.
4. Иммиграциялық үдерістер дамушы елдерде бірнеше мәселелер ... ... ... әлеуметтік және экономикалық жағдайдың нашарлауы,
мемлекет осы ... ... ... ... ... ... керек.
Сондықтан көшіп-қону үдерісін реттегенде осы ... ... ... ... мемлекет деңгейінде басқару әдістерінің барлық
тетіктерін ... ... ... ... ... еңбек мигранттары санының өсуіне көптеген ... және ... ... әсер ... Осы ... ... ... және олардың еңбек нарығына, ... ... ... ... білу ... ... стратегиясын жасап шығуда аса
үлкен маңызға ие[15].
Еңбек ресурстары қозғалысының әлеуметтік-экономикалық бет алыстары.
Ғаламдық БЕН-ның қалыптасуында ... ... ... ... ... осы нарықтың құрылуының бастамашысы болған трансұлттық
корпорациялар ... ... ... ... тартуда бір-бірімен
бәсекелескен ұлттық мемлекеттер; білім беру және ... ... ... отырған мемлекеттердің аймақтық бірлестіктері;
халықаралық келісімдер мен ұйымдар, мысалы, соңғы уақыттары ... бара ... БСҰ, БҰҰ, ... ХЕҰ ... ... ХВҚ, ХБ даму
агенттері және басқалары ғаламдық БЕН-ның әрекетінің ... ... және оның ... ... артықшылықтарын пайдалануға жәрдемдесетін
әрқилы бағдарламалар жасалуда. Соңғы кездері осы ... шығу және ... даму ... үшін ең үлкен артықшылықтарды алу стратегиясын жасап
жатқан білікті жұмыс ... ... ... ... рөл ... ... елдер, әдетте, ақпараттық технологияларға байланысты кейбір
секторларда (Франция, Германия, Голландия, Ирландия, ... ... ... және ... ... ... (АҚШ, Ұлыбритания, Норвегия,
Дания, Ирландия, Голландия) жоғары білікті мамандарды тарту үшін ... ... түсе ... ... ... білікті жұмыс күшін тарту үшін үкіметтер
пайдаланатын мына механизмдерді ... ... ... ... ... ... үшін ... Германиядағы
«жасыл карталар» және АҚШ-тағы Н-1В, Н-1С визалары тәрізді арнайы схемалар;
Канада мен Австралияның жоғары білікті жұмысшылардың ... және ... ... ... ... білікті мигрантарға
арналған бағдарламасы.
2. шетел жұмысшыларының еңбек нарығына тез енуін қамтамасыз ... ... ... алу процедурасын қарапайымдау немесе одан толық
азат ету.
3. Табысы ... ... ... салынатын салықтың салмағын
жеңілдету үшін жасалған ... ... ... ... ... ... ... және шетелдік қаржы салымдарын
тарту үшін қолданылатын дербес салықтық ынталандырулар көптеген ... ... бері бар ... Голландия).
4. Бұрын елде жұмыс істеп кеткен жоғары ... ... ... ... ... ... еліміздегі халықтың миграцияның әлеуметтік функцияларын ... ... ... ол ... үш ... тұрады.
Бірінші кезең:
XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың 20-шы жылдарын құрайды. Бұл
кезеңде ... ... ... ... ... И.Л. ... ... кезінен бастап Ресейдегі қоныс ... ... 1912), ... ... ... Ресей мен КСРО-ғы халықаралық және континент
аралық миграциялар» ... 1928) және ... ... жж.) ... ... ... да ғылымдар мен бағыттарды
зерттеу тәрізді ... ... ... ... ... Бұл кезеңде
социализм дәуірінде миграция жоспарлы түрде жүргізіледі, ... да ... ... жоқ ... ... ... ... байланысты
1939 және 1959 жылдардағы жүргізілген халық ... ... ... туралы сұрақтар да енгізілмейді.
Үшінші кезең:
1960-шы жылдардан ... ... бұл ... ... ... ... жаңа дәуірі басталды. Миграцияның әр түрлі
аспектілеріне ... ... ... ... ғалымдардың еңбектері
жарияланды, олар В.И. Медков, А.Я. Кваша, В.А. Ионцев, Г.С. Витковская,
Н.М. ... ... ... ... ... ... Заславская, О.М. Маслова, В.И. Переведенцева өз еңбектерін арнаған.
Миграцияның қоғамның этникалық құрылымы мен ... ... Г.С. ... Ж.А. ... т.б. өз еңбектерінде
қарастырады.
Қазақстандық ғалымдар да миграцияны ... ... ... ... қауіпсіздік контекстілерінде зерттеп, өз
еңбектерін, мақалаларын жариялады. Олар: Тасмағамбетов, Б.Г. ... ... Қ.К. ... И.Н. М.Х. ... А.Б. ... К.Л. ... ... Е.Ю. Садовская, А.А. Нұрмағамбетов, Ф.Н. Базанова, Н.В. Романова,
Н.Э. Масанов, Г.М. ... Б.Б. ... А.Т. ... А.И.
Лұқпанов, т.б.
1.2 Миграциялық процестерді мемлекеттік реттеудің ... және ... ... ... ... күші ... мен экономикалық тұрақтылық мәселесі және этномәдени
қауіпсіздік проблемасы талданады және ... ... ... ... ... депопуляция, яғни ел тұрғындарының азаюы XX
ғасырда бірнеше рет ... ал ... ... реет ... ... алдыңғы үш
ретте ол өте күшті болған еді. ... ... ол ... ... күшті әлеуметтік сілкіністермен. Бірінші дүниежүзілік
соғыс пен 1916 жылғы ұлт-азаттық ... 30 ... ... пен
репрессия, Екінші дүниежүзілік соғыспен байланысты болса, қазіргі кезеңдегі
халық санының азаюы ... ... ... ... болуда. Сондықтан да, қазіргі кездегі тұрғын халықтар азаюын
тоқтату күрделірек. Қазіргі кезеңде табиғи өсім ... ел ... ... сену ... ... Қазақстан Республикасының
тұрғындарының азаюы ұзаққа созылуы мүмкін[18].
Демограф ғалымдар мен БҰҰ-ның ... ... 2015 ... қарай
Қазақстан халқының саны ең жақсы дегенде 15000778 адамды, ал ... ... ... ал ең ... ... 14000885 ... ғана құрауы мүмкін.
Бұл дегеніміз - ... ... ... саны әлі де, 1979 жылғы санақ
көрсеткіштері бойынша тіркелген 14684000 аса ... ... ... ... ... халқының өсу қарқынын толық ... үшін ... ... ... автордың құрастырған 2-ші кестесін келтірейік.
Өзінің территориясы жағынан Қазақстан дүниежүзінде 9-шы орынды алады.
Дегенмен, әрқашанда аз қоныстанған ел ... ... ... ... (мың кв. км) ... ал тұрғын халықтың шаршы киллометрге орналасу
тығыздығы-5,5 адам ғана, яғни төмен болып қалуда.
БҰҰ-ның мәліметтері бойынша 2015 жылы Орталық ... ... ... ... яғни 1994 ... 54 ... 75 ... дейін жетеді екен.
Осының ішінде тек ... ... ... саны 22,3 тен 33,2 ... деп ... Ал бұл ... ... күшейтеді, Қазақстан
арқылы Ресейге транзиттік ... ... ... ... әлеуметтік
шиеленіс пен потенциалды конфликтілерге қосымша серпін береді.
Осы демографиялық қауіпсіздік ... ... ... ... 26-шы ... ... ... жылдың 28-ші сәуірінде
өзгерістер ... ... ... ... ... ... ... Онда - «Қазақстан Республикасының ұлттық
қауіпсіздігіне қатерлер» деген 5-ші ... 11-шы ... ... ... нашарлауы, оның ішінде туудың құрт төмендеуі, өлім-
жітімнің көбеюі, бақыланбайтын ... ... ... ... ... қатер екендігі баса айтылған.
Миграциялық процестердің, этномәдени саладағы қауіпсіздікпен байланысты
мәселелерің қарастыру да өте өзекті. Өйткені ... ... ... ... алып ... деп болжамдалады, осының нәтижесінде
жеке тұлға мен топтың, аймақтағы әлеуметтік тұрақтылықтың, жалпы ... ... ... ... шығу мүмкіндігі пайда болады.
Этномәдени қайта өсіп-өнудің ... ... ... ... ... мүмкін. Мәселен, психологиялық бағдарсыздық, девиантты мінез-құлық
түрінің тарауына, әлеуметтік маргинализацияға және т.б. Бұл өз ... ... ... ... ... ... ... ретінде,
Ресейдің Солтүстігіндегі «дағдарысты» этностар деп ... ... ... ... ... ... және ... отарлауы мен индустриализаииялауы нәтижесінде, осы жерлерді
мекендейтін аз санды халықтар (немецтер, ... ... және ... өмір ... ... өндеуде қиыншылықтарға тап болды. Бұл олардың
дәстүрлі шаруашылық айналымынан оларға қажетті жерлерді алып қою мен ... ... ... ... ... ... үшін
жүргізген мемлекеттің дұрыс емес саясаты нәтижесінде пайда болды. Осыған
байланысты олардың этникалық мәдениеті күшті азып ... Бұл ... ... ғана ... ана тілін сақтап калды. Әр ... ... ... ... қылмыстық, отбасының бұзылуы
сияқтылар кең тарады.
Миграция мен ... ... ... ... ... үш саты ... ... миграцияның ықпалы жұмыс орнына деген салмақтың өсуі
және территорияның әлеуметтік-мәдени ... ... ... күшеюімен болады. Осылай деп, ең кем дегенде қабылдаушы этнос
бағалайды. Осы ... ... екі ... бөліп алуға ... ... ... мен ... ... ... этникалық
жақындық болады, екі жақтың толық бірегейлігіне дейін ... ... ... этностық әр түрлілігі сақталады. Әр нұсқа әр түрлі ... де ... - ... және ... - ... ... да ... жағдай баршылық. Мұнда да оралмандар ... ... ... ... Оған ... ... ... біршама
бөлігінің оларға қонақжайлын танытпауы. Бұл ... бір ... ... ... ... болатынының тағы да бір дәлелі. Мәселен,
жүргізілген сауалдар, алматылықтардың арасында, ... ... ... ... ... ауылдарға коныстандыру керек деген
пікірлердін көптігін көрсетті.
Мемлекет көші-қонды реттеудің көптеген функцияларын ... ... ... бере ... ... ... ... үздіксіз жұмыс
істеп тұруын және ел экономикасының бәсекелестік қабілетінің ... ... ... жоғары білікті мигрантарды тартуды шешу мәселесін өзіне
қалдырады. Мұндай мәселелерді ... шешу ... ... ... ... паш ... жалпы иммиграциялық ағыннан ең қажетті
кадрларды таңдап алу арқылы барынша көп пайда табуға ұмтылуын ... ... пен ... келісімдердің компанияларға қажетті көш-
қондық ... ... ... тек қана «жеңілдетуші» екенін ерекше
атап өту керек. Түптеп келгенде ... ... ... ағындарын 
тікелей компаниялар басқарып отырады себебі, оларға деген қажеттілікті
нарықтық мұқтаждықтар талап етеді. 
Мемлекеттің эмиграциялық саясатының ... - ... ... ... ... ... ... қайтуын - қамтитын эмиграциялық циклдың үш фазасын
реттеу болып табылады. Іс жүзінде бұндай реттеу ... ... ... ... қозғалыс еркіндігі мен жұмысқа орналасу құқығын
қамтамасыз ету;
- миграттандың отанына қайтуына кепілдік ... ... ... ... ақша ... елге ... ... пайдаланылуын қамтамасыз ету;
- мамандықтарына сұраныс жоқ жұмысшыларды шетелге жіберу арқылы
жұмыссыздықты ... ... ... ... күшіне деген сұранысы қанағаттандырылмаған
секторларында жұмыс істейтіндердің ... ... ... ... шаруашылығын дамытуға қажетті мамандықтарды шетелде ... ... ... ішкі ... ... жетілдіру;
- еңбекші эмигранттарға әлеуметтік кепілдіктер беру[19]. 
Қазіргі таңда тұрғындардың халықаралық көші-қоны аса ... ... ... өзі, ең ... ... ... ... күрделі және
көптарапты мәселелердің кешінін қойды. Көші-қонды реттеуші биліктің елге
қажет емес иммигранттардың ... өте ... ... ... және ірі ... ... ... қоғамға тиімді кірігуін қамтамасыз етуге
қабілетсіз болуы, көші-қон ... жаңа ... мен ... іздеудің қажеттігін көрсетіп отыр.
Дамудың қозғаушы күші ретіндегі диаспоралардың белсенділігі тұтастай
алғанда - ... ... ... ... ... ... және ... көмек көрсетуге ұмтылу, макроэкономикалық жағдайлар,
мигранттардың отанында қаржы салушылық және басқа да мүмкіндіктердің ... ... ... ... факторларға байланысты болады. Оның
үстіне, нарықтық инфрақұрылымның институтционалдық дамуының белгілі ... ... ... етіледі, оған әлі бірқатар елдер жеткен жоқ.
Инвестициялық ... ... ... ... ... және ... жіберілетін елдер диаспораның тарапынан ... ... ... ... диаспора мен мигранттардың отанындағы экономиканың ... ... ... формада жүзеге асады: 
- мигранттардың ақшалай аударымдары;
- отанда қалған қауымдарды дамыту үшін ұжымдық ақша аударымдары;
- диаспораның көмегімен іскерлік байланыстарды жолға ... ... ... қаржы салу құралдарын жасау;
- ілім-білімді беру, «милардың айналымы» немесе «ми ... ... ... ... ... ... ... қатысуының алғашқы екі түрін
(тікелей түрі - отбасына көмектесуге жіберілген ақша аударымдарының шағын
бизнеске салынуы және ... түрі - ... ... ... өздерінің тауарлар мен қызметтерге деген қажеттіліктерін
өтеуге жұмсаған ... ... ... әсер ... жүзеге асады)
олардың бәрі жүзеге асырса, соңғы үш түрі тек білікті және әсіресе жоғары
білікті мигранттардың үлесіне ... ... ... ... жаңа ... сипат береді, өздері
шыққан елдердің ғаламдасу ... ... ... көмектесуші
байланыстырушы буынға айналдырады. Соның ішінде иммиграция сыртқы сауданы
жандандырады. Батыс ғалымдарының мәліметтеріне ... ... ... ... 10%-ға өсуі ... ... ... 8,3%-ке ұлғайтады.
Жоғарыда баяндалғандардан төмендегідей қорытындылар жасауға болады:
Біріншіден, этникалық еңбектік көші-қон диаспораның қамқорлығымен жүзеге
асады, ол ... ... ... ... ... ... табады.
Мигранттардың жаңа өмір сүру орындарына орнығуына және кәсіпкерліктің
дамуына қажетті ... ... ... туған-туыстары мен достары
береді.
Екіншіден, этникалық кәсіпкерлік мигранттарды әлеуметтік-экономикалық
бейімдеудің шынайы табысты жолы болып қана ... кең ... ен ... этникалық кәсіпкерліктің қарқынды дамуы ұлттық негіздегі
табыс деңгейінің ... ... ... түседі. Көптеген ұлтаралық талас-
тартыстардың негізінде экономикалық себептер жатады – ... ... ... ... ... ... өмір сүру деңгейінің
жоғары болуы себеп болады.
Сонымен, этникалық көші-қон және ... ... ... ... ... ... ... да дами беруі мүмкін, алайда
мигранттар кәсіпкерлікке ... бір ... ... ... ... сондай-ақ көп жағдайда оның дамуының қозғаушы күші ... ... ... ... бірге көші-қонның экономикалық себептері –  өз
бизнесін ашуға ұмтылу және өмір сүру ... ... ... – 
әрдайымда негізгі қозғаушы күш болып қала береді. Этникалық бизнес – ... ... ... ... ... ... ... және
мигранттардың басқа бір әлеуметтік-мәдени ортада өмір сүруге табысты
бейімделуінің үйлесуінің нәтижесі ... ... ... мемлекеттеріндегі миграциялық процестерді мемлекеттік
реттеудің жағдайы, мәселелері және басымдықтары
Шет елдердегі миграциялық саясаттағы ... ... ... ... ... ... Франция да 2004 жылдан бастап ... ... ... кіру визасын алу үшін ... ... ... ... ... ... жағдайларда бет бейнесі
өлшемдерінің де көрсетілуін талап ... Осы ... АҚШ, ... т.б. ... миграциялық өзгерістерді де өз сөзінде ... ... ... ... Бас ... ... ... 2004 жылдың 27 қыркүйегіндегі Республика Президентінің
жанындағы адам құқықтары жөніндегі Комиссия ... ... ... ... мынандай пікірін білдірді: «Қазақстанға
Қырғызстан территориясы арқылы заңсыз мигранттар келуде. Ал ... ... ... ... ең ... аумақ, өйткені қолдағы бар
мәліметтер ... ол ... ... мен ... ... ... мүмкін».
Қазақстандық саяси ғылым докторы К.Л. ... ... ... ... басым бағыттары мыналар болуы қажет
дейді. Олар, бұл саладағы жауапкершіліктің күшеюін қарастыратын ұлттық
заңдылықты ... ... ... ... ... ... ... шығару туралы іс-жосығын, мемлекеттік органдардың өзара ... және ... ... ... ... нормативтік актілерге
қосылу мен оның ... ... ... ... миграцияның алдын-алу
жөніндегі жалпы еуропалық және ... ... ... классификациясы бойынша халықаралық миграция субъектілеріне,
шетел студенттері, шетел азаматтары, ... ... ... ... ... құру ... келген мигранттар, иммигранттар,
қашқындар, саяси ... ... ... ... ... ...... тұрғылықты мекенінің тастап өзге
мемлекетке бір жылдан артық келген адам» – деген ... ... ... бері барлық мемлекеттер бұл терминді унификациялап жатқанымен, БҰҰ-
ның иммигранттарды ... ... ... деңгейде қолданылмай отыр.
Иммиграцияның әсерінен әлемде жаңа мемлекеттер құрылды (АҚШ, Австралия,
Жаңа Зеландия, ОАР, Израиль, Канада, Аргентина т.б. ... ... ... бөлек жиырмасыншы ғасырдың екінші жартысында
Батыс Еуропа мен Солтүстік Еуропа иммигранттарды ... ... ... да көп ... аймақтардың біріне жатады. Сол уақыттағы
мигранттарды көп қабылдаушы ... ... ... ... ... ... Швеция және Голландия кіреді.
Ал саяси ғылымдар кандидаты Б.Б. Әбдіғалиев былай деп атап өтеді:
«Қазақстанның ... ... үшін ... ... ... мен қиыншылықтар да басты орынды алады.
Біріншіден, территориямыздағы аз қоныстану, адам санының азаюы мемлекеттік
қауіпсіздік деңгейін төмендетеді. Мұндай жағдайда ... ... ... ... ... мен Өзбекстанның демографиялық қысымы күшейе
түседі; ... ... ... ... ... ... бағалаулар
бойынша әсіресе 2020 жылдан соң Қазақстанның Қарулы ... ... ... Ал ... иммиграция діни экстремизм мен терроризмнің
тарауына әкелуі мүмкін»[21].
Ресей ғалымдарының миграциялық саясатқа ... ... ... мынандай тұжырымдарды атап ... ... ... бағдарлау институтының ... ... ... ... Н.В. ... былай дейді: «Заңсыз мигранттарды
депортациялағаннан гөрі, иммигранттарды ... мен ... Мұны ... ... ... ... мәселен, 2002 жылы Италияда
иммигранттардың белгілі бір санаты легализацияланды. Осы шара барысында
легализациялау ... 600 мың ... ... ... Ал М.В. Ломоносов
атындағы ММУ-нің экономика ғылымдарының кандидаты Р.С. Ротова миграциялық
саясат селективті, яғни ... ... ... Бұл ... ... да ... ... жоқ. Ең алдымен КСРО-дан келетін этникалық
орыстар заңды кіру құқығына ие болуы қажет. Бұл ксенофобия емес, ... ... ... дейді.
ТМД елдерінің аумағында жүріп жатқан көші-қон үдерістері ... ... ... ... ... ... құбылыс емес
екендігі, сол себепті әлдеқашан қолданыста жүрген тұжырымдамаларды қайта
қараудың қажеті жоқтығы назарға ... ... ... ... ... ... ... себептері ... ... ... әсерлері |
|Көшіріп-қоныстандырудан |Білімі мен біліктілік деңгейі ... ... ... ... кетуінен келетін шығындар |
|тиімділіктерді іздестіру | ... ... ... ... ... ... қайта |
|іздестіру ... ... ... ... ... |Қоғамдағы жағдайдың тұрақсыздануы ... ... ... ... ... мен ... |
| ... тепе-теңдіктердің жойылуы, |
| ... ... ... ... ... ... көбеюі, эмиграцияның ұлғаюы, |
|мүмкіндігінің болмауы ... ... үшін ... факторлары |
| ... ... ... ... ... ... тобы ... ... ... ... болып
табылады:
1) өндірістің дамуының экономикалық заңдылықтары (объективтік
факторлар);
2) қоныс аударушы еңбек ... ... ... және ... ... ... ... алғанда халық факторы ерекше үйлесімінің және өзара
әсерінің ... ... ... аумақтық орын ауыстыруларына әкеліп
соғатын жағдаяттар мен ... ... да бір ... ... ... ... өмір сүру жағдаяттарын құрайтын ... ... ... сондай-ақ, құрылымдық факторларды
есепке алатын әр түрлі жіктемелері бар (2 сурет).
Көші-қон факторларын жіктемелеу сияқты, оның ... ... ... да ... сипатқа ие емес екендігін атап өту керек.
Кейбір зерттеушілер факторлардың екі: экономикалық және әлеуметтік ... ... ... ... факторларға табиғи-климаттық,
этникалық, демографиялық, моралдық-психологиялық факторларды қоса отырып,
бес тобын ... 1 ... ... ... ... факторларының бір-бірінен түбегейлі ажыратылып тұруы, ... да ... ... ... ... үдерістерін тиімділеу үшін
қандайда бір факторларды пайдаланудың ... әр ... ... ... ... Айталық, табиғи-климаттық факторлар көші-қонды
реттеу тұрғысынан алғанда іс-жүзінде басқаруға келмейді. Демографиялық,
этникалық, ... ... тек ... түрде ғана
басқаруға болады. Нарықтық қатынастар ... ... ... ... ... ... ... объектісі болуы мүмкін.
Сонымен бір мезетте, білікті кадрлардың халықаралық миграциясы өседі деп
болжамдауға толық негіз бар, ... ... ... ... ... шамасын болжамдау қиын және осы ... ... ... ... ... бір моделдерін құру да қиын. Бұл білікті
кадрлардың халықаралық ... ... ... ... (ТҰК) және ... ... күші ағындарының ғаламдасуына
ықпал ететін, өз ішкі ... ... ... ... ... ... Жаңа ... технологиялар белгілі
бір салаларды толықтай шетелге көшірудің ... ... ... ... интеллектуальдық және басқа да қабілеттерін, еңбек
дағдыларын ... ... орын ... пайдалануға мүмкіндік
береді, бұның өзі мамандардың көшіп-қону ... ... ... ... ТҰК ... дамыған әлемнің орталағында жоғары білікті
еңбекті қажет етумен ... ... шет ... нашар дамыған елдерде
де осындай еңбекті қажет етеді. Демек, жоғарыда айтылғандардан ... ... ... ... ... үстеме табыс алуға мүмкіндік беретіндіктен
көбірек капитал жинауға қолайлы;
2. Шетелдерде көптеген ... ... ... шешу ... жұмысшы күштерімен қалыптастырылады;
3. Еңбек ресурстарының иммиграциясы әлемдік өзгерістің дамуын
талдағанда мына ... ... бұл ... ... экономикасы
дамыған елдерге байланысты және елдің бәсекеге қабілеттілігін арттырады.
4. Иммиграциялық процестер дамушы ... ... ... ... ... болашақта әлеуметтік және экономикалық жағдайдың нашарлауы,
мемлекет осы жағдайда жылдам ... ... ... ... керек.
Сондықтан көшіп-қону үдерісін реттегенде осы елдер ... ... ... ... деңгейінде басқару әдістерінің барлық
тетіктерін ... ... ... ... ... еңбек мигранттары санының өсуіне көптеген әрқилы және өзара
шартталған ... әсер ... Осы ... ... ... және ... ... нарығына, сондай-ақ тұтастай алғанда
экономикаға әсерін білу ... ... ... жасап шығуда аса
үлкен маңызға ие[22].
Дамыған елдер, әдетте, ... ... ... ... ... ... Голландия, Ирландия, Канада, Австралия,
АҚШ, Дания) және денсаулық сақтау ... (АҚШ, ... ... Ирландия, Голландия) жоғары білікті мамандарды тарту үшін өзара жиі
бәсекелестікке түсе бастады.
Тұтастай алғанда, шетелдік білікті ... ... ... үшін ... мына механизмдерді бөліп көрсетуге болады:
1. жоғары білікті мигрантарды тарту үшін пайдаланылатын Германиядағы «жасыл
карталар» және АҚШ-тағы Н-1В, Н-1С визалары ... ... ... мен ... ... ... ... уақытша және
тұрақты миграциясы бағдарламалары; Ұлыбританияның жоғары ... ... ... ... ... ... ... тез енуін қамтамасыз ету мақсатында
жұмысқа рұқсат алу процедурасын қарапайымдау немесе одан толық азат ету.
3. Табысы жоғары шетел жұмысшыларына салынатын ... ... ... ... ... ынталандырулар (мысалы, Скандинавия елдерінде).
Жоғары білікті жұмысшыларды және шетелдік қаржы салымдарын тарту үшін
қолданылатын дербес салықтық ... ... ... ... бері бар ... ... Бұрын елде жұмыс істеп кеткен жоғары білікті эмигранттардың елге қайтуын
қолдау (мысалы, Ирландия).
Кесте 3
Шет ... ... ... ... ... ... |Реттеудің нәтижесі ... ... ... ... ... ... |
| | ... ... |Н – 1В, Н-1С ... ... ... ... ... және ... |Таңдау жоғары кәсіпті |
|Австралия ... ... ... жағында ... ... ... |Тек қана ... ... |
| ... ... |мамандар үшін |
| ... ... ... | ... ... қызықтырулары |Салық мөлшерлерінің ... ... | | ... ... ... жоғары |Бірнеше мамандықтарды таңдауы|
|Голландия ... | ... ... ... |Табыстың экономикалық өсуі |
|Қытай ... ... ... ... ... ... ... |Елдің ішінде оқыту ... ... ... ... ... |Жоғары мамандарды елге шақыру|
| | ... ... елге |
| | ... ... ... ... реттеудің көптеген функцияларын мемлекеттен жоғары
тұрған органдарға бере отырып, әлеуметтік маңызды салалардың үздіксіз ... ... және ел ... ... қабілетінің жоғары болуын
қамтамасыз ететін жоғары білікті мигрантарды тартуды шешу мәселесін өзіне
қалдырады. Мұндай ... ... шешу ... ... таза
прагматикалық мүдделерін паш етіп, жалпы иммиграциялық ағыннан ең ... ... алу ... ... көп ... табуға ұмтылуын көрсетеді.
Ұлттық саясат пен аймақтық келісімдердің ... ... ... ... қамтамасыз етуді тек қана «жеңілдетуші» екенін ерекше
атап өту керек. Түптеп келгенде ... ... ... ... ... ... ... себебі, оларға деген қажеттілікті
нарықтық мұқтаждықтар талап етеді[23].
БЕН ... ... ... ... ... ... ... рөл атқара бастады. Бұл елдер осы нарыққа шығудың және
ұлттық даму мақсатында онда ең ... ... ... стратегиясын
жасап шығуда. Айталық, мысалы Қытай 2000 жылдың көктемінде «сыртқа бару»
ұранын алға ... жаңа ... ... ... ... бұл стратегия елдің халықаралық еңбек ... ... ... ... етуі тиіс дейді. ҚХР өз ... ... ... жұмыс істеуші адамдардың үштен бірі келетінін, әйтсе де әлемдік
еңбек ... 2-3 % ғана оған ... ... назарға алып отыр. Соған
сәйкес Пекинде ... ... ... ... 10 % жаулап алу міндеті алға
жиі қойылып отыр]. ҚХР-дағы ғылыми-техникалық кадрлардың (ҒТК) саны ... ЕО, ... ... ... қоса ... ... ... бұл
кадрлардың сапасы біршама төмен деңгейде. Айталық, Лозанна ... ... ... ... ... ... (2000) сәйкес ҚХР ... ... ... ... ең ... ал «білікті ақпаратық технологтардың
жарамдылығы» көрсеткіші бойынша соңғының алдындағы орынды иеленді.
Сонымен, жоғары ... ... ... ... ... ... отыр, ал бірыңғайландырылған дипломдардың ... ... өз ... мен ... ең ... ... жүзеге асыруға
мүмкіндігі бар, белсенді қатысушыларына айналды.
Ғаламдық еңбек нарығының қалыптасуы шетелдік жұмыс күшін ... ... ... экспорттау және импорттау арқылы көрініс тапты:
- білікті жұмысшы мигранттардың орын ... ... ... ... және ... ... оқыған елдерінде немесе
басқа елдерде жұмысқа орналастыру;
- білікті жұмысшылардың білімдерін оларды орын ауыстырмай-ақ пайдалану.
Мемлекеттің эмиграциялық саясатының негізі — ... ... ... ... ... ... қайтуын — қамтитын эмиграциялық циклдың үш фазасын
реттеу болып табылады. Іс жүзінде ... ... ... ... ... ... ... еркіндігі мен жұмысқа орналасу құқығын
қамтамасыз ету;
- миграттандың отанына қайтуына кепілдік беру;
- ... ... ... ақша ... елге ... ... пайдаланылуын қамтамасыз ету;
- мамандықтарына сұраныс жоқ жұмысшыларды ... ... ... ... ... экономиканың жұмыс күшіне деген ... ... ... ... ... ... ... халық шаруашылығын дамытуға қажетті ... ... ... ... ... ішкі еңбек нарығын жетілдіру;
- еңбекші эмигранттарға әлеуметтік кепілдіктер беру[24].
Қазіргі таңда тұрғындардың халықаралық көші-қоны аса ... ... ... өзі, ең ... ... елдердің алдына күрделі ... ... ... қойды. Көші-қонды реттеуші биліктің елге
қажет емес ... ... өте ... ... ... және ірі өзге
этникалық қауымдардың қабылдаушы қоғамға тиімді кірігуін қамтамасыз ... ... ... ... жаңа ... мен ... іздеудің қажеттігін көрсетіп отыр.
Дамудың қозғаушы күші ретіндегі диаспоралардың белсенділігі тұтастай
алғанда - ... ... ... ... ... ... және басқаша көмек көрсетуге ұмтылу, макроэкономикалық жағдайлар,
мигранттардың отанында қаржы салушылық және басқа да мүмкіндіктердің ... ... ... ... ... байланысты болады. Оның
үстіне, нарықтық инфрақұрылымның институтционалдық дамуының белгілі бір
деңгейде ... ... ... оған әлі бірқатар елдер жеткен жоқ.
Инвестициялық климаты нашар, ... ... ... және ... жіберілетін елдер диаспораның тарапынан ... ... ... ... ... мен мигранттардың отанындағы ... ... ... ... формада жүзеге асады:
- мигранттардың ақшалай аударымдары;
- отанда қалған қауымдарды ... үшін ... ақша ... диаспораның көмегімен іскерлік байланыстарды жолға қою;
- диаспораға арналған қаржы салу құралдарын жасау;
- ілім-білімді ... ... ... ... «ми ... ... ... шыққан елдің дамуына мигранттардың қатысуының алғашқы екі түрін
(тікелей түрі - ... ... ... ақша аударымдарының шағын
бизнеске салынуы және ... түрі - ... ... ... ... тауарлар мен қызметтерге деген қажеттіліктерін
өтеуге жұмсаған ... ... ... әсер ... жүзеге асады)
олардың бәрі жүзеге асырса, соңғы үш түрі тек білікті және әсіресе ... ... ... ... санының көбеюі оларға жаңа сапалық сипат береді, өздері
шыққан елдердің ... ... ... ... ... ... айналдырады. Соның ішінде иммиграция сыртқы ... ... ... ... сәйкес, мысалы, АҚШ-тағы
иммигранттардың санының 10%-ға өсуі экспортты 4,7%-ке, импортты – ... ... ... ... төрт қуыстықты табады.
Біз осы жіктемелеумен көп жағынан ... ... оның ... белгісі
ретінде этникалық кәсіпкердің миграцияның түріне ... ... деп ... Осы факторды есепке алу этникалық
кәсіпкерлердің нарықтағы мамандануын ғана ... ... ... ... ... ... ... асу ерекшеліктерін
және келешек дамуын тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.
Бірінші қуыстық - ... ... көп ... ... ... ... ... этникалық мигранттар қауымының ішкі
қажеттіліктері үшін ... ... ... ... ... және ... ... – этникалық тауарларды тұрғылықты ... ... ... ... ол қоржын сауданың немесе маятниктік көші-қонның
негізінде жергілікті нарыққа «экзотикалық» тауарларды ұсыну болып табылады.
Көп ... бұл ... ... ... ... ие ... нарықтар болып табылады.
Үшінші қуыстық – тұрғылықты мекенжайға ... ... ... ... ... қызметтерді қанағаттандыру.
Төртінші қуыстық – нашар қорғалған және ... ... ... ... абыройлы емес, байырғы тұрғындардың көп жағдайда
тастап ... ... ... ... Бұл ... ... ... маусымдық және мәжбүри мигранттар басым болады.
Қазіргі таңдағы кеңестік дәуірден ... ... ... ... ... ала ... біздің пікірімізше, бесінші қуыстықты бөліп
көрсетуге болады. Оны көптеген ... ... ... ... ... олар ... ... құрылымдардан тұратын
белгілі бір топтардың тар корпоративтік мүдделерін ... ... ... саласында әрекет етеді.
Жоғарыда баяндалғандардан төмендегідей қорытындылар жасауға ... ... ... көші-қон диаспораның қамқорлығымен жүзеге
асады, ол мигранттарды қаржылық, моральдық қолдау түрінде ... ... жаңа өмір сүру ... орнығуына және кәсіпкерліктің
дамуына қажетті қаржы-қаражатты мемлекет емес, туған-туыстары мен достары
береді.
Екіншіден, этникалық кәсіпкерлік ... ... ... табысты жолы болып қана қоймай, кең көлемде ен жайып
отыр.
Үшіншіден, этникалық кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... ... болуын күшейте түседі. Көптеген ұлтаралық талас-
тартыстардың негізінде экономикалық себептер жатады – ... ... ... кейбір этникалық топтардың өмір сүру ... ... ... ... бұл ... ... келе, этникалық миграция және кәсіпкерлік
өзара тығыз байланысты құбылыстар мәселелері қарастырылды. ... ... да дами ... ... ... мигранттар кәсіпкерлікке
белгілі бір әлеуметтік-мәдени түр-түс беріп қана қоймайды, сондай-ақ ... оның ... ... күші ... де ... ... Сонымен
бірге көші-қонның экономикалық себептері – өз бизнесін ашуға ұмтылу ... сүру ... ... ... – әрдайымда негізгі қозғаушы ... қала ... ... ... ... ... МЕМЛЕКЕТТІК
РЕТТЕУДІҢ ЖАҒДАЙЫН, МӘСЕЛЕЛЕРІН ЖӘНЕ БАСЫМДЫҚТАРЫН ТАЛДАУ
2.1 ... ... ... ... ... талдау
Қазақстан Республикасының тәуелсіздік алуы және оны ... ... ... ... жаңа экономикалық және саяси
жағдайлар тұтастай алғанда елдегі және оның ... ... ... түрлеріне және бағыттарына елеулі өзгерістер
енгізді. Қазақстан ұзақ кезең бойы жабық жүйе ... өмір ... ... ... ... ... жеке сапарлармен, спорттық және мәдени
іс-шараларға қатысулармен ... ... ... ие болды. Ол, сондай-
ақ, негізінен жоғары білікті жұмысшылардың ... және ... ... ... және ... ... ... барып қайтуы түрінде де жүзеге асырылды.
Елдің ... ... ... ... эмиграцияға байланысты
көзқарастарды ... ... ... ... елдерге қоныс
ауыстыруын жандандырды, бұның өзі ... ... ... ... кетуіне
әкеліп соқтырды. Өзінің тарихи отанына оралуына мүмкіндіктің кеңеюіне
байланысты тұрғылықты емес халықтың ... ... ... ... ... жылдарындағы көшіп-қону үдерісінің динамикасы
|Жылдар ... ... ... мың. адам |
| ... ... |
| | | ... |
|2001 |141,7 |53,5 |- 88,2 ... |120,2 |58,2 |- 62,0 ... |73,9 |65,6 |- 8,3 ... |65,5 |68,3 |2,8 ... ... |557,1 |293,1 |- 264,0 ... | | | ... ... |111,4 |58,6 |- 52,8 ... |74,8 |52,1 |22,7 ... |68,3 |65,5 |2,8 ... ҚР ... ... мәліметтері ... ... ... ... ... ... Украина, Беларусь сияқты
елдеріне, Германия, Израиль ... алыс ... ... ... ... ... көші-қон бойынша республикаға 788,2 ... ... ... 2757,8 мың адам ... ... ... Көші-қонның
теріс сальдосы 1969,8 мың адамды құрады. Көші-қонның теріс сальдосының ең
көп болған «шыңы» 1994 жылмен ... ... бұл ... елден жарты
миллионға жуық адам кетті, 70 мыңнан сәл астам адам ... ... ... қарап, Қазақстанда 2010 жылдан бастап, сыртқа шығатын адамдар
саны азайды, (бірінші рет соңғы 40 - ... ... ... келушілермен
салыстырғанда. Статитстикалық мәліметтерге қарап баға ... 1206,7 ... 531,2 мың ... 177,5 мың ... ... ... ... осы аралық
ішінде 171,8 мың қазақ көшіп ... ... ... ... экономикалық
факторлардың ішіндегі ең маңыздысы жылына бір ... ... ... көлемі болып табылады. Зерттеулер қала тұрғындарының табысы ауыл
тұрғындарыныкінен 2 есе көп ... ... ... ... бірге, бұндай
жағдай 2001-2005 жылдарда да сақталып отыр және ол ... ... ... ... адамдардың аздау болады және жалданып істелінетін
жұмыс үшін алынатын табыс деңгейі жоғары болады (қалада —70-79 %; ал ауылда
— 57-60 ... ... ... аз ... ... ... ... және басқа
да әлеуметтік төлемдер ауылдық жерлердегі ... ... ... Ол ... ... ... ... табыстарының 23%-ын құрайды
(ал қалада — 30%).
Кесте 5
Қазақстандағы халықтың орташа айлық еңбек ақысы 2007-2011 жылдар
|Экономика |2007 |2008 |2009 |2010 |2011 ... | | | | | ... |23,76 |26,23 |30,3 |36,2 |40,9 ... | | | | | ... |17,3 |20,3 |23,13 |28,33 |34,1 ... |15,4 |18,9 |22,8 |27,6 |33,6 ... және | | | | | ... |24,4 |29,0 |34,1 |41,6 |49,0 ... | | | | | ... |15,0 |16,9 |18,0 |26,0 |31,1 ... ... ... ... ... |
5 - ... ... ... ... экономикасы тұрақтанған
кезден бастап, ауыл шаруашылығындағы орташа айлық еңбек ақысы ... 15-17 % кем ... ал ел ... ... 16,3% - ға ... Осы ... ... да байланысты және күн көру қажеттілігіне де
сақталып отыр.
Табыстардың қалыптасуының елеулі тұсы, қалада ... ... сол ... ... құрамы әрқилы, кәсібилігі және мамандығы
жетілген, саяси бағыт-бағдары мен мәдениетінің өрісі кең топтар ... ... ... ... ... жұмыс орнын таңдаудың кең
мүмкіндіктері бар, бірақ ол үлкен ... ... ... ... қажет етеді. Осылайша, ақшалай табыстар динамикасының ... ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы күн көруге байланысты (айлық орташа жан басына
шаққанда, теңге)
|Тұратын |2007 |2008 |2009 |2010 |2011 ... | | | | | ... ... |7799 |8999 |98/60 |11504 ... жер| | | | | |
| |4477 |4989 |5828 |6560 |7599 ... ҚР-ның статистика агенттігінің мәліметі |
6 - ... ... ... ... ... ... деңгейі,
қаламен салыстырғанда 66,1 %-ы құрайды.
Сондай-ақ Қазақстанның аумағындағы ... ... да ... ... Халықтың тығыздығы аз да болса төмендеді (1989 ... 1 ... ... 1999 ... – 5,49 ... ... ... ең тығыз
орналасқан облысы Оңтүстік ... (16,9), ал ... ең аз ... (1,9) ... ... ... Қазақстан аймағында да, сондай-ақ Орталық
және Шығыс Қазақстанда да халықтың ... ... ... халқының
едәуір бөлігі (41,8% немесе 6250 мыңнан астам ... ... ... аймақта өмір сүріп жатыр. Солтүстік Қазақстан елдің халқының
саны көп аймағы болып табылады, санақ жүргізілген ... бұл ... 3,7 ... немесе бүкіл халықтың ... бірі өмір ... ... ... ... халықтың 13,7%-ы тиесілі. Республиканың әрбір бесінші
тұрғыны Шығыс (10,3%) және ... (9,4%) ... өмір ... ... ... өмірлік маңызы бар әлеуметтік құрылымдарды
қалпына келтіру адамдардың өз ... ... ... деген ынтасын
едәуір төмендетті. 2001 жылы көші-қонның теріс сальдосы 94,2 мың адамды, ... жылы – 62 мың ... ... ... бір табиғи өсімге қарамастан
республика өзінің халқының бір бөлігінен ... ... 1989 ... ... ... ... ... халқының саны 16199,2
мың адам болса, ал 1999 жылғы санақ бойынша – 14953,1 мың адам болды, ... ... ... ... 1246,1 мың ... ... өз
азаматтарының 7,7 %-нан айырылды. 2006 жылдың басына қарай ... 15219,3 мың адам ... яғни 5,6 ... бір км2 ... ... өзі,
әрине, елдің аумағына сәйкес емес.
7-кестеден көріп тұрғанымыздай Қазақстандағы көшіп – қону үдерісі, кері
жағдайға ... ... ... ... ... ... иммиграцияның көлемі мен сипаты әлемнің бірқатар ... ... ... ... 2000 жылы жақын шетелдерден Қазақстанға 31,6 мың
адам келді, 117,4 мың адам кетті; ал 2005 жылы ... 74,8 мың ... 52,14 мың адам ... (7 ... ... екі негізгі бағыт көзге түседі: Ресейдің
шекаралас облыстарына көшіп кету, ол жерлерде өмір сүру ... ... ... ... және сол ... ... ... байланыс орнату
оңайырақ. Екінші бағыт Қазақстанның өндірістік ... ... ... ... бұл жұмыссыз қалған жұмысшы кадрлардың
кетуімен және ол жерде туысқандардың бар ... ... ... ... үшін де осы ... басым мәнге ие болуда.
Кесте 7
1999 ж. және 2011 ж. Қазақстан Республикасындағы сыртқы миграция
| |1999 жыл |2011 жыл |
| ... ... ... ... ... отандарына қайтуына
байланысты сақталып отыр: украиндар – 6 мың адам; белорустар – 1,3 ... ... – 46 мың адам ... ... 7 ... ... облыс ішіндегі
және облыстар арасындағы халықтың ... ... ... ... ... ... облыс ішіндегі көші-қон 2005 жылғы 275,5 мың адамнан 2011
жылғы 94,8 мың ... ... ... 2,9 ... ... ... көші-қон
тиісінше 155,8 мың адамнан 78,6 мың адамға (2 ... ... ... - 2011 жылдардағы республика ішіндегі халықтың көші-қоны, адам
|Жылдар |Республикалық миграция| ... ... |
| | ... ... ... ... ... |236957 |97524 |139433 ... |204569 |81060 |123509 ... |228610 |96973 |131637 ... |173416 |78584 |94832 ... |184409 |79104 |105305 ... |268922 |103881 |165041 ... |317928 |127474 |190454 |
| ... – ҚР ... ... мәліметтері ... ... ... ... ... ... Астана мен
Алматы қалалары, Ақмола және Маңғыстау облыстары елдің басқа ... ... оң ... ие ... ... ... ... негізінен
төмендегідей аймақтардың есебінен – Ақмола облысы, Алматы қаласы, Қарағанды
және Қостанай облыстарынан жүрген көші-қонның оң сальдосына ие ... ... ... ... ...... Алматы, Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл және
Шығыс Қазақстан ... ... ие ... ... ... аймақтың шеңберінде жүруде.
Біз жасалып шығарылған болжамдау әдістемесін пайдалана ... ... ... ... және Астана қалалары бойынша, сондай-ақ тұтастай
алғанда, Қазақстан Республикасы көлемінде ... ... 2010 ... ... жасадық (жұмыста келтірілген).
іс жүзіндегі мәліметтер
тегістелген және болжамдық
Логарифмдік (тегістелген және болжамдық)
Сурет 2 ҚР халқының көші-қон деңгейін Браунның бейімдеуші полиномиальды
үлгісі бойынша болжамдау
Қазақстан ... ... ... ... ... ... Д = 505729 – 67141• t + 3803 • t2,
мұндағы Д — ... ... мың ...... ... ... ... Қазіргі кездегі Қазақстандағы еңбек миграциясы жағдайына ... ...... ... істеу мақсатында мемлекет ішілік,
мемлекет аралық көші-қонға қатысуы. Бүгінгі күндері әлемде ... ... ... ... миграциясы екендігі барлық адамдарға
белгілі. ... ... ... әр адам өз ... жақсартқысы келетіні дәлденіп отыр.              
Халықаралық еңбек ұйымы өзінің шегінде мигранттарды бірнеше ... ... ... – белгілі бір уақытта өзінің отанынан тысқары
мемлекетте жұмыс істейтін адамдар;
7. Арнайы жобалардың ... ... ... – белгілі бір жобаға
мемлекеттің араласуымен келіп жұмыс істейтін адамдар;
8. Арнайы шарт бойынша жұмыс істейтін ...... ... ... ... ... ... жұмыс істейтін мигранттар – өзге ... ... ... және ... ... бойынша жұмыс атқаратын еңбек күші;
10. Жоғары квалификациялы кадрлар – өте жоғары квалификациялы ... топ ... ... ... ... жасалады (пәтер,
жоғарғы жалақы, сапалы өмір), азаматтық берумен қатар, ... ... ... береді)[29].
Миграция ерекше әлеуметтік феномен ... ... ... объектісіне айналып отыр. Олардың ... ... ... ... ... ... ... теориясына  сәйкес халықаралық миграция
мемлекеттер арасындағы экономикалық теңсіздік пен дамудың әр қилылығы ... әр ... ... бағалайды. Осыдан жалақысы аз мемлекеттен
жалақысы жоғары мемлекетке еңбек күші ... ... бұл – ... ... ... ... мемлекеттің экономикасының өсуі ... ... ... ... ... экспортер мемлекет
ендігі кезде импортер мемлекетке айналуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... еңбек күшін қабылдаушы мемлекеттің
жағдайы бір-бірімен тығыз байланысты.
Қазақстанда таяудағы Еңбек миграциясы ежелгі уақыттан бері орын ... ... ... ... табылады. Ол бірінші қоғамдық еңбек бөлінісімен
байланысты пайда болды. Бұл ... ... ... ... ... ... шаруашылығы мал шаруашылығынан бөлінгенде көшпенді мал ... ... ... ... ... бұл кезеңінде еңбек ... ... ... ... де экономикалық тиімділік болды: ... ... ... жаңа ... ... ... болды; жер
шаруашылығының дамуымен ... ... ... ... көшті де
адамның тұрақты тұрғындары пайда болды. ... ... ... ... қалалардың пайда болуына алып келіп, адамдардың ... ... ... ... тарихтан белгілі. Бірақ тарихтың
бұл кезеңінде миграциялық үрдістерге ... ... да ... ... XIX ғасырда барлық жерлерде де жұмыс күші жеткіліксіз болды, сондықтан
мигранттар ағымы (иммиграция) ынталандырылып ... ... ол, ... ... ... ... ... қабылданды. Көптеген елдер
әскери мүдделерді көздеуі себебімен де адамдарды өз ... ... ... ... күрт өсуі өнеркәсіптің қауырт дамуы
дәуірінде орын алды. Осы ... ... ... ... ... ... да анық көріне бастады және де оның салдарын бағалау ... ... яғни ... ... ...... елі ... оны қабылдаушы
слреципиент ел тұрғысынан жүзеге асырылуымен ... ... ... ... ... үшін ... оңтайлы жақтары:
- еңбек өнімділігін арттыру;
- өнеркәсіптегі, ауыл шаруашылығындағы, өндірістік емес ая ... бос ... ... бос ... ... ... бос ... толтыру;
- жаңа территорияларды игеру және с.с. болып ... Ал ... ... үшін ... ... ... ... мен мигранттар арасында жоғары ... ... үшін ... ... ... жергілікті тұрғындар мен мигранттар арасында ... ... ... ... ... ... ... шағын тұрақ жерлерінде криминогендік қауіптер
ошағының қалыптасуы;
- белгілі уақыт өткеннен кейін әлеуметтік қорғау жүйесіне түсетін салмақ-
тың ... ... ... ... ... ... еңбек миграциясын бағалау көбіне
миграцияның тұрақты немесе уақытша болуымен байланысты болды. Эммиграция,
бір жағынан, қалған жұмыскерлер арасында жұмыссыздықтың ... ... ... алып ... ... ... мигранттардың өз тұрмыс
жағдайын едәуір жақсартуына мүмкіндік ... Бұны ... ... жағы
ретінде қарастыруға болады, себебі мигранттар өз елінде қалған от бастарын
материалдық ... ... ... ... дамуына қосымша ... ... Егер ... шет елде ... жыл ... істегеннен
кейін өз еліне қайтатын болса, бұл ... ... өмір ... ... ... шығын шығармай-ақ біліктілігі мен мамандығын
арттыруына алып ... ... ... ... ... ... үшін оңтайсыз жақтары
негізінен, білімі мен ... өз ... ... ... ... ... оралмаған жағдайда, олардың елдері үшін бұл жіберіп алған пайдалылық
түріндегі экономикалық шығындармен байланысты ... ... ... ... бері ... ... миграциясының белгі-
лері де өзгеріп отырды. Бұған ... ... ... ... ... ... түрде соңғы мерзімде ғана терең қарасты-
рылып, ашыла бастады. Жалпы алғанда, еңбек миграциясының салдарын баға-лау
жөніндегі ... ... ... ... зор. ... ... ... қолдау немесе оны шектеу саясатының негізіне осы бағалау
алынады. Олай ... бұл ... ... ... ... жеделдету
немесе, керісінше, оны тежеудің базасы болып табылады. Соңында бағалаудың
нәтижесі ұлттық экономиканың ашықтық дәрежесіне ... ... ... ... миграциясын сандық және сапалық жағынан бағалауға тырысудың
көптеген мысалдары бар, ... ... ... ... пайдалылық пен
жоғалтулардың барлығын қосу мен бір ... ... ... деп ... ... себебі олар бағалау бойынша көптеген
көрсеткіштерді ... ... ... ... ... таза ... бірге саяси, әлеуметтік және мәдени факторларды, елдегі ... ... ... ... ... да ... қажет екендігі мәлім.
Олай болса, жоғарыда келтірілген себептерге байланысты еңбек миграциясынан
түсетін пайдалылық иен жоғалтуларды сандық есептеудің ... ... ... ... пен оның ... басты даму бағыттарын анықтаудың
бағыты ретінде ғана қарастыруға болатындығын тәжірибе көрсетуде.
Эконмикалық өмірдің жаһандануы ме халықаралық ... ... ... ТМД ... де ... карқынмен қазіргі әлемдік экономиканың
бөлінбес ... ... ... ... ... тартуда. Бұл мәселенің
Қазақстан үшін өзекті болып ... ... да ... ... ... ... сальдосы 1 млн. 990,0 мың адам болды.
Осы ... ... ... ең ... ... ... ... келеді. Бұл жылғы жоғалту 410,0 мың адам болды. Бұдан ... ... ... ... ... ... сальдосының 1997 жылға
дейнгі кезеңде біртіндеп төменденгендігін, яғни 1995 жылы – 238,6 мың; 1996
жылы – 175,5 мыңға дейін ... ал 1997 жылы ... ... мың теріс сальдоны көрсеткендігін керуге болады. Әрі қарай Қазақстан
тұрғындарын миграциялық жоғалтулары ... ... ... ие ... 1998 жылы -203,0 мыңды, 1999 жылы -128,4 мың, ал 2000 жылы ... ... ... ... ... миграциялық жоғалтуларының ... ... ... ... құрылуының жүзеге ... орын ... ... ... ... миграцияның теріс сальдосы
төмендегідей болды:
2001 жылы -88, 2 мың; 2002 жылы – 62,0 мың; 2003 жылы – 11,5 мың; ... – 14,9 мың ... [7, 502 ... ... ... ... ... миграция үрдісінде
біртіндеп оңтайлы жағдай туғандығын көруге болады. Бұл Қазақстандағы әлеу-
меттік-экономикалық жағдайдың жақсаруы, ... өсу ... ... ... жылы Қазақстан Республикасында да миграцияға қатысты «Тұрғындардың
көші-қоны ... ... ... Заңы ... ... ... ... принциптерімен бірге әлеуметтік-экономикалық
жағдайға байланысты әлуеттік миграция мен миграциялык ағымдарды бағыттарын
болжауға ... ... ... орта ... ... бағдарламаларын жасау негізінде елдің ішіндегі стихиялық
тәртіпке келтірілмеген ... ... ... негізгі мәселелердің
қатарына жатқызады [31].
Сонымен қатар Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... белгіленді. Осы мәселеге
байланысты 2001-2010 ... ... ... ... ... ... Бағдарламасында көрсетілген мерзім бойынша:
- ішкі еңбек нарығын қорғау ... ... ... ... реттеу;
- еңбек миграциясы шеңберінде келген шетелдік азаматтардың еңбек қыз-
меттерін лицензиялау және ... ... ... шетелдіктермен салыстырғанда бірдей
мамандықтары мен лауазымдар бойынша бос ... ... ... ... ... ... ... еңбек миграциясы және басқаларды болдырмау бойынша ... ету ... ... ... ... ... ... [9].
Осы мәселеге қатысты Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан
халқына ... ... өз ... жаңа ... ... ... әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру
стра-тегиясы» атты Жолдауында еңбек ресурстарын ... ... ... ... ... реттеу үшін мынадай іс-шаралар кешені көзделген:
- ұлттық мүддені қорғаумен үйлестіре отырып көші-қон режимін ырықтан-
дыру;
- ... ... ... ... ... салаларының
қажеттіліктеріне жауап беретін шетелдік жоғары білікті жұмыс күшін тарту;
- өңірлердің әлеуметтік-экономикалык даму болжамдарын ескере ... ішкі ... ... ... ... ... басқарудың және мониторингінің біртұтас ақпараттық
жүйесін құру.
Жоспарланып отырған ... ... ... ... ... ... шешу және ұлттық бірігу, жаңа индустриалдық
технологияларды дамыту және теңестірілген өңірлік даму мүддесін қорғау ... ... ... ... ... ... ... қаншалықты маңызды сұрақ ... бұл ... ... ... ... ... ... ресми еңбек иммиграциясы Қазақстанға еңбек ету мақсатымен
келіп жатқан миграциялық ағымның бөлігі ғана болып ... ... ... ... даму ... да, әлеуметтік-саяси
тұрақтылық жағынан алғанда да, тағы бір шешуі қиын ... ... ... себебі ол жұмыскерлердің еңбек нарығының ашықтығы жолындағы
мемлекет құрған институционалдық кедергілерді ... ... ... ... ... ... еңбек көші-қон үдерістерінің қарқындауының
негізгі факторларына постсоциалистік ... ... ... ... мен ... ... қарқынмен дамып келе ... ... ... өмір сүру ... бар ... стихиялы еңбек миграциясы
болып табылады. Бұл үдеріс ... өсіп ... және ... ... 2005 ... ... ... белгіленген 27 мың адамдық квотамен
салыстырғанда, ... ... ... жыл ... ... саны 700 ... ... Қазақстан заңдылығы Қазақстанға ... ... ... де, ... ... ... жұмыс күшінің көлемі аумақты ... ... ... тыс тарту фактылары көбейіп келеді
[33].
Қазақстанның ... ... ... ... 3-4 ... орын ... дайындық профилі мен мамандығының жұмыс күшіне ... ... ... ... орын алған құрылымдық жұмыссыздық,
бүгінгі күні экономиканың барлық ... ... ... ... ... ... аймақтағы жасырын жұмыс күшінің негізгі ағымы Өзбекстаннан,
Қырғызстаннан және Тәжікстаннан келеді. Мақта, табақ және басқа да ... ... ... ... ... ... құрылыс және жүкті тиеп-түсіру
жұмыстары арзан шетелдік жұмыс күші ағымының арқасында қамтамасыз етіледі.
Қазақстанның Орталық ... ... ... ... жалдаумен
басқалардан гөрі құрылыс фирмалары, сауда мен қызмет көрсету аясы ұйымдары
айналысады. Бұл әдетте еңбек сиымдылығы ... көп ... ... және ұзақ ... дайындықты қажет етпейтін экономика секторларына
жатады.
Жұмыс берушілердің жұмыс күшін ... ... ... себептеріне:
- біріншіден, Қырғызстан мен ... ... ... ... жағдайларына, еңбек тәртібіне деген талаптардың едәуір
төмендігі;
- екіншіден, Қазақстанда ... ... ... ... ... табудың мүмкін еместігі;
- үшіншіден, жұмыстардың маусымдық мерзімділігі;
- төртіншіден, жұмыскерлерді ресми квота бойынша тартуға ... алу ... ... және ... ... ... еместігін жатқызуға
болады.
Демографиялық көші-қон ... ... ... үшін ... ... ... ... мақұлдады:
1. Қазақстан Республикасының мемлекеттік демографиялық ... (2000 ... ...... ... Республикасының көші-қон саясатының тұғырнамасы (2000
жылдың 5-қыркүйегі, № 1346).
Көші-қон ... ... ... ... ... ... ... төменде көрсетілгендей негізгі бағыттары мен механизмдері
белгіленді:
- оралмандардың орнығуын, көшіп ... ... ... ... ... ... ... кірігуіне жан-жақты қолдау
көрсету, қарулы қақтығыстарды бастан өткерген адамдарға психологиялық
қолдау ... ... ... ... ... алу және одан ... ... болдырмау;
- мәжбүрлі иммигранттар мен босқындарды өздері келген мемлекеттеріне
ерікті ... ... ... өзі көші-қон саясатының негізгі
бағыттарының бірі ... ... ... ... ... және дамыту;
- еңбек көші-қонын реттеп отыру.
Осыларға қарамастан, біздің пікірімізше, нарықтық экономика жағдайында
көші-қон ... осы ... ... ... ... және
стратегиялық мақсаттарды есепке ала отырып, жетілдіру қажет[34].
Экономикалық мақсаттарға ... ... ... ... азаюы;
- сырттын келетін валюталық түсімдердің көбеюі;
- халықтың жинақтық ақшаларының көбеюі.
Әлеуметтік мақсаттарға:
- білім беруге қаржы салуға әлеуметтік төлемдердің өсуі;
- көшіп келушілердің және ... ... ... ... ... ... шараларды қолдану;
- заңсыз миграцияны болдырмау және көші-қон үдерісіне ... ... ... ... ... ... кәсіби біліктілік құрамына ықпал ету;
- көші-қонды ілім-білім мен ... ... ... ... ... ... жұмысшы күшінің шетке кетуін барынша азайту;
- еңбек нарығының кеңеюіне байланысты ... ... ... ... ... ... үшін ... әдісті
пайдалану қажет болды, сол себепті де Қазақстан Республикасының 2001 ... (№ 1371) ... ... Республикасының 2001-2010
жылдардағы Көші-қон ... ... ... ... ... ... Көші-қон саясатының салалық бағдарламасында
«Ішкі миграцияны ... ... ... және өмір сүру ... ерікті
түрде таңдау құқығы ұстанымдарына негізделеді. Сонымен бір мезетте ол ... ... ... ... бағытталады» деп атап көрсетілген.
Соған байланысты ішкі ... ... ... ... ... ... ... және басқа да факторлармен бірге
Қазақстан Республикасындағы 2015 жылға ... ... ... ... болып табылады. Ол төмендегідей міндеттерді шешуге
мүмкіндік береді:
- ... ... ... жастардың, мектепті және ... ... ... ... ... ... ... қабылдауға;
- артта қалған құлдыраған аймақтардан инфрақұрылымы дамыған аймақтарға
қоныс ... ... ала ... халықты орналастырудың тиімді
сұлбасын анықтауға;
- жағдайы төмен аймақтарды аймақтарды, шағын қалаларды, ... ... ... ... ... ... қалпына келтіру.
Ортамерзімдік перспективада (2001-2005 жж.) ішкі көші-қонды реттеудің
негізгі бағыттары төмендегідей салалар бойынша іс-шараларды жасап ... ... ... келе ... ... жағдайда елді мекендердің тиімді
этнодемографиялық дамуын қамтамасыз ету;
- ауылдық ... ... ... ... ... ... арнайы
шараларды дайындау және жүзеге асыру, еңбекақы төлеудегі теңсіздікті
жою және ауылдың әлеуметтік ... ... ... республика
ішіндегі ауылдан қалаға қоныс аударуларды азайту;
- елдегі және оның жеке аймақтарындағы ... ... ... ... ... ... азайту бойынша кешенді
шараларды жүзеге асыру және осы аймақтардағы ... ... ... ету;
- республика ішіндегі халықтың ... ... ... ... ... ... жүйесін жетілдіру;
- әрқилы санаттар бойынша (жыныстық-жастық, кәсіби, кету және ... және т.б.) ... ... және кетуі ... және ... ... мәліметтер базасын жасау;
- «ішкі (облысаралық) эмигранттың және иммигранттың бейнесін» әр жыл
сайын әзірлеп ... ... ... ... ішкі көші-қонды
реттеу төмендегідей бағыттар бойынша ... ... ... қажет
етеді:
- өндірістік күштердің орналасу сұлбасын негізге ала ... ел ... ... ... ... және ... ... орналасуын
қамтамасыз ету;
- халықтың республика ішіндегі тиімді орналасуына қол жеткізу мақсатында
аймақтардың экономикасының өркендеуі үшін ... ... ... ... ... өмір ... ... жағдайлар жасау;
- көші-қон ағындарын экономикалық өркендеу нүктелеріне бағыттау, ... ... және ... ... ... ... ... шығу;
- аймақтардағы демогрфиялық жағдайды есепке ала ... ... өмір сүру ... ... экономикалық өркендеу нүктелеріне,
шағын қалаларға және ... елді ... ... ... ... келуін
ынталандыру жүйесін жасау;
- қиын мәселелері бар аймақтар мен қалаларға жоғары білікті кадрларды,
жоғары оқу орындарының, ... және т.б. ... ... ... ... ... республика ішіндегі көші-қон ағындарын басқаруды
әрқилы бағыттар бойынша жеке-жеке жүзеге асыру қажет, ... ... өз ... бар. Өз ... қалалар арасындағы
халықтардың орын ауыстыруларын реттеу өзінше жеке бір іс те, ал облысаралық
қоныс аударуларды реттеу, сондай-ақ ауылдан ... ... ... ... іс ... Шындығында әрқилы бағыттағы ағындардың арасында жалпы ұқсас
сипаттары көп, бірақ көші-қон ағындарының ... мен ... ... ... ... де бар. Айталық, ауылдан қалаға көші-қон
ағындардың едәуір бөлігі ауыл жастарының ... ... ... ... ... байланысты туындайды.
Кесте 9
Оралмандардың елге келу динамикасы
|№ |жылдар |Иммиграцияның ... ... ... |
| | ... |келді |келгендер |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | | ... |адам |отбасы |
|1 |2006 |500 |5490 |12686 |4990 |
|2 |2007 |600 |9105 |28726 |8505 |
|3 |2008 |2655 |10337 |34625 |7682 |
|4 |2009 |5000 |16026 |42327 |11026 |
|5 |2010 |10000 |18955 |67587 |8955 |
|6 |2011 |15000 |23174 |99907 |8174 ... – ҚР ... ... ... ... автор |
|жүйелеген ... ... осы ... ... ... ... 147698 ... отбасы (оралмандар) жалпы саны 600550 адам келді (11 кесте).
Олар негізінен Өзбекстаннан (61,5 %), ... (15,4 %) ... (9%) ... Келген оралмандардың жалпы санының ішінен
еңбекке қабілетті жастағылар — 52,1 %, ... ... ... ... 42,7 %, ... ... — 5,2 %-ды құрайды. Еңбекке қабілетті
оралмандардың 32 %-ға жуығы арнаулы орта және жоғары ... ... ... ... жастағы оралмандардың 60 %-ы әрқилы жұмыс түрлерімен
шұғылданады, ал келген отбасылардың 16 ... ... ... ... ... жастағы оралмандардың білімі мен кәсіби дайындығының
деңгейін талдап-зерделеулер олардың арасында 45 ғылым докторы, 245 ... бар ... ... 26107 ... ... ... 3157 — толық
емес жоғары білімі, 49921 — арнаулы орта білімі, 155370 — жалпы орта білімі
бар.
Оралмандардың кәсібі бойынша құрамы ... 1563 адам ... 12379 — ... беру ... 6768 — ... 827 ... ... 50842 — ауыл ... 9074 — ... ал 140383 ... басқа мамандығы бар.
Білікті мамандарды дайындауға қажетті қаржы салымдары ... ... ... ...... он еседей көп. Сонымен, бірден-бір ақылға
сай келетін шешім — бұл, ... ... ел, ... ел және ... ... ... тиімді формулаға сәйкес бөлістіру ... ... ... ... сақтау, әлеуметтік қамтамасыз ету, көлік және
білім беру салаларына дамыған елдердің қаржы ... адам ... ... ... ... нәтижесінде басқа елге ауысуының орнын
толтырудың ең тиімді әдісі болар ... ... ... ... өмір ... ... ... қаржылық және зияткерлік ресурстары, өздері шыққан ... ... ... ... және жеке ... кедейшілікпен күресуге қомақты үлес қоса ... ... ... ... ... ... ... дамыту үшін ұжымдық ақша аударымдарын қоса алғандағы ... ... ақша ... ... ... ... асырылады.
Диаспораның көмегімен іскерлік байланыстарды жолға қою диаспораға арналған
қаржы салушылық құралдарды жасау, ілім-білімді беру, «ақыл-ойдың ... ... ми ...... мен ... ең ... бағыттарының дамуына тартылған бүкіл әлемдегі
кәсіби мамандардың жинақталушы орталықтарына қатысуы арқылы да ... ... ... байланыс жасай алады. Бұндай әрекеттердің
табысты жүргізілуі көп жағдайда ... ... ... ... ... Бұл ... шешу ... күшін жөнелтуші елдер үшін
де, сондай-ақ оларды қабылдаушы ... үшін де ... ... ... ... теңдігіне қол жеткізу мақсатындағы жемісті ынтымақтастық
дәл осы салаларда болуы ... ... ... ... анықтау, заңсыз көші-қон арналарын жою,
тиісті құқық тәртібін қамтамасыз етуде «Мигрант», «Құқықтық ... ... ... ... ... ... мен ... алдын-
алу жұмыстары ұйымдастырылады. Заңсыз жұмыс істеп жатқан ... ... ... ... ... ... ... мен шағын
кәсіпорындар, көлік жуу мекемелері, ... май ... ... ... алынды.
2010 жылы ресми түрде 105 946 ... ... ... Тек ... ... 4846 азамат келген. Олардың көбі ТМД ... ... ... ... келуі өткен жылмен
салыстырғанда екі есеге азайған екен. Оның ... ... ... пен ... ... ... ... Олар
тұрғылықты жеріне тіркелгеннен кейін ... ... ... асып ... көбі ірі ... ... заңсыз сауда жасауын
тоқтатар емес. Қазірдің ... ... ... тауып жүрген көршілес елдің
200-ге жуық азаматы жауапқа тартылды[36].
Қырғызстан азаматтарына заң бойынша ... ... ... ... оларға 90 күнге рұқсат беріледі. Тек осы кесімді ... ... елде ... болса, бізге келіп тіркелулері керек. Ал, олар ... ... ... ... жалғастыра береді. Сондықтан біз олардың қашан
келгенін, қайда тұрақтағанын, немен ... ... ... шара қолдана алмаймыз. Тек күнделікті тексеру арқылы заңсыз жұмыс
істеушілерді анықтап, ... ... ... шекара қауіпсіздігін қамтамасыз ету керек. Шекара қауіпсіздігі -
егеменді ұлттың басты міндеті. Шекара қауіпсіздігін қаржыландыру екі ... 2001 ... ... 4,6 млрд ... 2007 ... ... 10,4 ... дейін көбейтілді. Шекараны бақылау агенттері 2001 жылғы 9000-нан
қазіргі 13 000-ға дейін көбейтілді. 2008 жылдың соңына қарай 18 000 ... ... ... отыр. Президент өз қызметіне тағайындалғаннан
бері шекара күзетіне қаржыны 60%-ға дейін көбейткен ... ... ... ... 4,5 ... адамды ұстап еліне қайтарды, олардың 350
мыңы сотталғандар болды [4, 114]. АҚШ ... ... мен ... үшін ... ... ... ... есірткі сатушыларға және террористтер
үшін ... ... ... ... ... ... ... Орталық Азия мен Шығыс
Еуропадағы ... ... ... ... ... ... сай ... мигранттарды қабылдау жағынан дүние жүзінің
жүргізуші ... ... 9-шы ... алып ... Және де ... ... және геосаяси жағдайына қарай, шекарасының ұзындығы мен оның
авиациялық және темір жол ... ... ... ... және діни ... ... ... бақылау жүйесінің әлі де
жетілдірілмегені, соңдай-ақ мемлекеттің кеден және ... ... ... ... ... ... бой ұруы ... Еуропа
мемлекеттерінің жолында тұрған бірден-бір түйінді өткелең орта ... ... ... күшінде Қазақстанды ТМД және ЕМ мемлекеттеріне
қоғамдық-саяси ахуалы тұрақсыз мемлекеттерінен ... ... ... мен
есірткі және қару жарақ контрабандасын тасымалдаудағы, «транзитті коридор»
есебінде қолданып отыр. Тағы да айта ... ... ... Қазақстан арқылы
(60 пайыз гастарбайтерлер біздің шекара арқылы ... ақша табу ... ... және ... ... айналып өтетін ең ауқымды және мөлдір
(7 мың км-ден аса ... ... ... сондай-ақ
үшінші елдер азаматтары да кесіп өтіп жатады (пәкістандықтар, ауған халқы,
бангладеш тұрғындары және т.б.).
2.3 ... ... ... ... ... реттеу
Астана қаласының Статистика басқармасы 1998 жылдың қаңтар айында құрылды
және ҚР Статистика агенттігінің ... ... ... ... ... ... бұйрығымен (2008 жылғы 16 сәуірдегі №49) Астана
қаласының Статистика департаменті болып қайта ... ... 14 ... бар:
- заң және кадр жұмысы басқармасы;
- қаржы және құжат айналымы басқармасы;
- статистикалық тіркелімдермен жұмыс жасау ... ... ... жасау басқармасы;
- үй шаруашылықтарын зерттеу басқармасы;
- еңбек статистикасы ... ... және ... статистикасы басқармасы;
- баға статистикасы басқармасы;
- жарияланымдар дайындау және статистикалық ақпаратты тарату басқармасы;
- ... және ауыл ... ... ... ... және инвестиция статистикасы басқармасы
- сауда статистикасы басқармасы;
- ... ... ... ... ... ... басқармасы[37].
Астана қаласының Статистика департаменті мемлекеттік ... ... мен ... ... ... ... дамуы туралы статистикалық ақпараттармен қамтамасыз ету
жөніндегі маңызды тапсырмаларды іске ... ... қала ... ... ... мемлекеттік саясатты жүргізу жөніндегі
қызметтерді ... ... ... ... ... ... статистикалық бақылау мен басқа да арнайы зерттеулерді
ұйымдастырып, ... ... ... ... ... ... деректері бойынша 2012 жылғы қаңтарда ... ... ... 2565 адам кетті (көші-қон айырымы +2204 адам). Көші-қонның
жағымды ... ... ішкі ... ... (+2173 ... ... ... бойынша жағымды айырым (+31 адам) байқалады.
2012 жылғы қаңтарда 2011 жылғы ... ... ... ... саны ... ... саны 12,0%-ға азайды.
Қаланың негізгі көші-қон алмасуы өңіраралық көші-қон ... 2012 ... ... ... 3036 ... ... - 863
адамды құрайды.
Астана қаласының Статистика департаменті ... ... ... ... және ... ... қаласының Статистика
департаментінің әлеуметтік-экономикалық дамуы ... ... ... ету ... ... ... ... асырады, сондай-
ақ қала аумағында ... ... ... ... саясатты
жүргізу бойынша қызметті атқарады; мемлекеттік статистиканың статистикалық
деректерін жинауды, статистикалық бақылаулар мен ... да ... ... және өткізуді жүзеге асырады; жарияланымдарды
шығарады.
Өз қызметінде ... ... ... 2010 ... ... ... «Мемлекеттік статистика туралы» Заңын (2010 жылғы 16
сәуірде қолданысқа ... ... ... ... ... және БҰҰ ... Экономикалық Комиссиясының 47-сессиясымен
қабылданған ... ... ... ... принциптерді басшылыққа
алады.
2011-2012 жылдар кезеңінде санақ кадрларын іріктеу, ... және ... ... ... оқыту жүргізілетін болады. Осы мақсатта
Қазақстан Республикасы Статистика агенттігінің кеңселерінде, статистиканың
аумақтық органдарында және жергілікті ... ... ... және бекітілетін болады.
Санақ кадрларын оқыту практикалық ... ... ... ... және ... ... тексерумен қатар жүргізілетін
болады.
1. Халық ... ... ... жүргізу және санақ ... ... ... әзірленген бағдарламаға сәйкес және Қазақстан Республикасы
Үкіметі белгілеген мерзімдерде республиканың барлық аумағында ... ... ... туралы мәліметтер жинауды жүргізу тәртібіне
белгіленген мерзімге сәйкес үй-жайларды алдын ала аралап ... яғни ... ... ... ... мен үй-жайларға (соның ішінде тұрғын еместер
де) бару ... ... және әр ... ... тұратын адамдар саны
анықталады. Халықты сұрауға бөлінген уақытта есепші халық тұратын немесе
тұруы мүмкін үй-жайларға ... ... ... ... ... толтырады.
Азаматтардан мәліметтерді сондай-ақ тұрақты санақ учаскелерінде: санақ
бөлімдері мен нұсқаушылық учаскелерінде ... ... ... ... ... Республикасы Әділет және Қорғаныс
министрліктері жүргізетін болады. Республиканың ... ... ... ... тұратын Қазақстан азаматтарының санағын, Көлік және коммуникация
министрлігі – ... ... ... жол мен ... санақ
жүргізеді, сондай-ақ санақ ... ... ... ... мен ... қамтамасыз етеді. Республиканың Ішкі істер министрлігі
санақ жүргізу кезінде полицияның күшейтілген кезекшілігін ұйымдастыратын
болады. ... ... ... ... шешуді және бақылауды Санақ
жөніндегі республикалық штаб және облыстардағы, қалалар мен аудандардағы
осындай ... ... ... ... ... ... кейін есепші тастап кеткен немесе
қателесіп жазған адамдардың жоқ екендігін анықтау мақсатында бақылап аралау
жүзеге асырылады. Осы ... және ... екі ... ... ... үшін ... бланктері мен санақ жүргізілгендігі туралы анықтамалар
қолданылатын болады.
Санақ жүргізу аяқталғаннан соң есепшілердің барлық санақ ... ... және ... ... ... ... ... кейін аудандық (қалалық) статистика бөлімдеріне жіберіледі, ... ... ... ... ... статистика басқармаларына
одан әрі өңдеуге жіберіледі.
Облыстардың статистика басқармаларында санақ ... ... ... жекелеген көрсеткіштері кодтаудан өтеді де, өткен
санақтағыдай автоматтандырылған өңдеу үшін ... ... ... ... ... бірлескен орталықтарда сканерлер,
серверлер және жұмыс орындары бар ... ... ... істейтін болады,
онда бірнеше өңірлер бойынша санақ қағаздарын енгізу өткен ... яғни ... ... ... ... оқу әдісімен жүзеге
асырылатын болады.
Бұдан әрі қалыптастырылған дерекқор бірлескен орталықтардан Қазақстан
Республикасы Статистика ... ... ... ... ... санақтың қорытынды кестелерін
алуға, санақ дерекқорын жүргізуге жіберілетін болады.
Санақ материалдарын әзірлеудің алдын ала нақтыланған ... ... саны және ... ... ... ... білім деңгейі бойынша бөлу; әлеуметтік-экономикалық ... ... үй ... мен отбасыларының
саны мен құрамы; халықтың көші-қоны; халықтың ... үй ... ... ... ... ... ... топтастырылған негізгі
ақпараттар ауқымы кіретін стандарттық ұйғарынды кестелер алынатын болады.
2. Халық санағы материалдарын тарату
Алдағы санақ материалдарына әртүрлі деңгейдегі ... ... қол ... қамтамасыз ету үшін деректерді таратудың арнайы
стратегиясы мен тактикасы ... ... ол ... ... ... ... ақпаратпен қамтамасыз ету үшін пайдаланушылардың
сұрау салуын зерделеу;
- пайдаланушылардың қалың ... ... ... ... ... ... заманғы технологиялары мен құралдардың әр ... ... емес ... ... ... ... ... үшін күрделі талдау мен есептеулерді орындау;
- пайдаланушылардың сұрау салуын барынша қанағаттандыра ... ... ... өңірлік мекемелерді санақ нәтижелерін таратуға тарту.
Құпия бастапқы (жеке) деректер жариялауға ... ал ... ... ... және ... ... ғана ... жарияланатын болады.
Барлық санақ құжаттамалары Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі
белгілеген тәртіпте сақталатын ... ... ... Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі
және оның аумақтық ... ... ... ... ... ... ... мақалалар және басқа
статистикалық және талдау материалдарын дайындайтын болады.
Санақ материалдары Президент пен ... ... ... ... ... ... ... атқарушы
органдар, мемлекеттік жоғары оқу орындары мен кітапханалар, халықаралық
ұйымдар, ғылыми-зерттеу институттары және ... ... ... ... ... ... Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың 1997 жылғы 20
қазандағы Жарлығымен Астана қаласы (1961 жылға дейін – ... 1961 ... ... 1994 жылдың 6 маусымына дейін – Целиноград, әрі қарай 1998
жылдың 6 мамырына дейін - Ақмола) Қазақстан ... ... ... ... ... ... қаласынан Ақмола қаласына көшіру
туралы Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің бірінші шешім-қаулысы ... 6 ... ... ... органдардың нақты
көшірілуі 1997 жылдың желтоқсанында басталды.
Астана ... ... ... 1998 ... қаңтарында құрылды
және ол Қазақстан ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Статистика агенттігінің (2008 жылдың
16 ... №49) ... ... ... басшысы Н.Назарбаев Сенат депутаттарымен кездескен кезіндегі
сөйлеген сөзінде: «Ақмола қаласының Қазақстан ... ... ... еді. Енді ... ... өнім 20 ... өсті. Халқы үш ... ... ... ... ... ... ... қарағанда басымырақ. Яғни
Қазақстандағы қазағы көп ... ... ... ... – деген болатын.
Астана қалалық статистика департаменті мамандарының айтуынша, соңғы
сәуір айының мәліметі бойынша мұнда 694 122 адам ... ... ... ... қалада тіркеуде тұрмағандар мен шетелден ... ... ... ... қосқанда, көрсеткіштің бұдан да көп болатыны сөзсіз.
Астананың халқы қазірдің өзінде 700 мыңға тақап қалды. ... ... ... келеді. Бұл дегеніміз – халық санының артқандығын көрсетеді.
Бұрын екі ... ... ... Есіл ауданы қосылды. Жалпы, Астанадағы ер
адамдардың саны 332 561 адам ... 350 ... ...... ... бойынша есептейтін болсақ, ең бірінші, Астанадағы балалар, одан ... ... ... жастағылар, сосын зейнеткерлер болып үшке бөлінеді.
Бұл ретте қала балалары — 144 220, ... ... ... — 483 750, ... ... — 56 048. ... 12 ... ішінде халықтың туу деңгейі
өсіп, өлім-жітім азаюда. Мәселен, 2009 бен 2010 жылдардың арасында Астанада
16 113 сәби дүниеге ... ... ... саны – 3285 ... ... өсім бір жыл ішінде 12 828 адамды құрап отыр. Жаңа дүниеге ... ... ... — 76,9%, ... — 11,9%, ...... 1,6%-ды құрады. Демек, бас қалада қазақ нәрестелері ... ... 2010 ... ... ... ... ... қазақтардың саны 445
723 болды. Бұл – 65,2 ... ... ... сөз. Яғни қала қазақыланып
келеді.
1997-2011 ж.ж. аралығында Астанаға шетелдерден ... ... ... адам ... 24596 ... ... ішінде Монғолиядан 3581 отбасы
немесе 14625 адам, Түркиядан 393 отбасы немесе 1430 ... ... ... немесе 26103 адам, Ираннан 65 отбасы немесе 345 ... ... ... ... 226 ... Даниядан 1 отбасы немесе 3 адам, Араб елдерінен
4 ... ... 18 ... ... 3 ... ... 14 ... Грузиядан 1
отбасы немесе 4 адам, Ресей Федерациясынан 376 отбасы немесе 882 ... 4 ... ... 5 ... ... 11722 ... немесе 40621
адам, Тәжікстаннан 52 отбасы немесе 186 адам, Түркменстаннан 488 ... 1746 ... ... ... 367 отбасы немесе 1047 адам,
Әзірбайжаннан 1 отбасында 1 адам, ... ... ... Югославия
елдерінен де бір отбасынан бір адамнан келген екен.
Көрші Павлодар облысына 1997-2011 ж.ж. ... 118 ... ... Осы ... Іле ауданына тек Монғолиядан ғана емес, Қытай, ... 466 ... яғни 58 ... ... ... Қоныстандырушылардың
166-сы балалар, 300-і ересек адамдар, еңбекке ... - 119, ... -41, ... - 78 адам ... ... ... отбасы саны 58 болса,
олардың ішінде адам саны 466 ... ... ... 119 ... ... тұрақтап жатқандардың басым бөлігі, нақты айтсақ, ...... ... ... яғни ішкі ... ... екі-үш пайызы өзге мемлекеттерден келеді. Оның ... ... дені – ... ... Қандас бауырларымыздың арасында
Қытайдан, Өзбекстаннан, Ресейден келгендері ... Ал ішкі ... ... ... ең ... ... ... Қарағанды,
Қостанайдан қоныс аударушылар көп болды. Негізгі қала халқының құрамын сол
жақтан келушілер құрады. Бірақ одан кейін Алматыдан ... ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ құрылыс
қарқын алғанда, Жамбыл, ... ... ... ... легі ... Енді ... күннен-күнге өсуі, өркендеуі
қалаға  қызығушылардың санын арттырып отыр. Тұрғындардың орташа ... ... ... ең жас қала ... ... ... жасы – 32 жас. ... жастар бүкіл елімізден оқу үшін де, жұмыс істеу
үшін де келуде. Жас мамандар ... да ... ... бар жұмысқа тұруда,
сондықтан Астанадағы тұрмыс деңгейі – еліміз бойынша ең ... ... ... ... ... ... ... солтүстік
өңірге ұлттық шырай берді, ұлттық идеяның әлеуметтік-интеллектуалдық
әлеуетін нығайтты.
Астанаға ... әр ... ... қоныстанушылар саны:
Статистика агенттігінің санағы бойынша, 2009 жылы Ақмола облысынан 10 ... ... оның 7798-і ... ... ... ... ... 5607
адам келді, 4851 адам қалды; Қарағанды ... 3807 адам ... 2731 ... Қостанай облысынан 3506 адам келді, 2675 адам ... ... 3320 адам ... 2000 адам ... Шығыс Қазақстан облысынан 3242
адам келіп, 2664 адам ... ... ... 3235 адам келді, 2592 адам
қалды; Солтүстік Қазақстан облысынан 2150 адам ... 1593 адам ... ... 1763 адам ... 1370 адам қалды; Павлодар облысынан
1605 адам келді, 1143 адам қалды; Алматы облысынан 1302 адам ... ... ... ... ... 867 адам ... 830 адам қалды; Батыс
Қазақстан облысынан 821 адам келді, 671 адам ... ... ... ... келді, 190 адам қалды; Атырау облысынан 354 адам ... 255 ... ... Статистика департаменті мемлекеттік органдарды,
астананың қоғамдастығы мен іскерлік орталарын ... ... ... ... ... ақпараттармен қамтамасыз ... ... ... іске ... ... қала аумағында
статистикалық қызмет саласындағы мемлекеттік саясатты жүргізу жөніндегі
қызметтерді жүзеге ... ... ... ... жиынын, статистикалық бақылау мен басқа да арнайы ... ... ... ... ... шығарады.
Астана қаласы – Қазақстан Республикасының астанасы (1997 жылдың 10
желтоқсанынан). 2011 жылдың 1 ... ... ... ... ... 257 адамды құрайды. Халық саны жағынан бұл қала Қазақстанда Алматыдан
кейін екінші орында. 
Қаланың байырғы ...... ... 1961 ... ...... 1992 ... дейін, Ақмола – 1992-ден 1998 жылға
дейін.
Қала Қазақстанның орталық бөлігінің солтүстігінде Ақмола облысында, Есіл
өзенінің ... өзен маңы ... ... ... ... ... Қаланың климаты шұғыл
континеттік. ... ... ... әрі ... сулы артериясы Есіл
өзені болып табылады, және оның екі ... ... пен ... ... 1 ... ... бойынша, қаланың халық саны 697,3 мың
адамды құрайды. 2009 жылдың көрсеткіштерінде ... ... ... 31 908 ... ... – бұл ... ең ... көрсеткіш.
Қалаға жасалған миграциялық толқындар негізінен Қазақстанның ... ... ... адам капиталын тарту жағынан және тұрғындарының
табысы жағынан елдегі көшбасшы қала болып ... ... ... ... ... татарлар, армяндар, әзірбайжандар, еврейлер,
белорустар, грузиндер, молдавандар, тәжіктер, өзбектер және ... ... ... 1997 ... көшуі, ішкі көшіп қонуда үлкен
өзгеріс алып келді, ... ... ... жаңа ... ... ... ... жылдар аралығында 192976 мың адам келді. Астанаға 1997
жылдан 2011 жылдар аралығында ... 264,2 мың адам ... ... ... ... осы қалаға қарай ағылуы жыл сайын
қарқындап барады. Мәселен, 2005 жылы Астана халқы 318 мың 200 адам ... бұл сан ... 760 мың 800-ге ... Он бір жыл ... халықтың саны
екі еседен артық адамға көбейді. Яғни ішкі-сыртқы көші-қон үрдісі – ... ... күш алып ... ... сөз. Бұған да дәлел бар. Статистикалық
мәліметтерге сүйенсек, соңғы бес айда Астанаға 23 мың 355 адам ... 6 ... адам ... ... ... ... айырмасы – 16 мың 399 адам. Бұл
дегеніміз – бес айда ... ... 16 ... ... ... толып отырады
деген сөз.
Астана қаласын еңбекке қабілетті адамдармен қамтамасыз ету керек болып,
Қазақстан республикасындағы еңбек нарқында біршама өзгерістер болып, ... ... болу ... ... 3 ... ... жүргізілген сауалнама
Астана қаласына көшіп келген 120 адамға ... ... ... ... ... ... ... өсу үшін (40,7%);
- еңбек ақының жоғары болып, көп ақы алу мүмкіндігі – (17,3%);
- өмір сүру деңгейі жоғары – (14,7%);
- ... ... ... – (12,7%);
- жоғары білім алу мүмкіндігі – (9,3%).
Астана қаласына жұрт түрлі ... ... ... Бірі жұмыс бабымен
ауысып келіп ... енді бірі – ... ... байланыстырғысы
келетіндер. Ал көбісі жұмыс іздеп келеді. Бұлардың көпшілігі ... ... ... ... ... ... ... ауылда
бірге оқыған жігіттердің көбі 11-сыныпты бітірместен Астанаға құрылысқа
кетіп қалған болатын. Мен жоғары оқу ... ... ... ... ... болып отырды. Осылайша, Қазақстанның әр аймағынан Астанаға
жөңкілетін жастар өте көп. Әйтеуір, күнкөріс үшін екі қолға бір күрек ... олар үшін ... ... ...... әр ... ... емес, өзге елдерден келгендерге де ... ... ... ... ... ... ... келетін арзанқолды
жұмыскерлерді көптеп тарта бастады. 
Қазақстанда заңсыз жүрген мигранттардың саны ... ... ... тура
айта алмайды. Олардың саны заңды мигранттардан да ондаған есе көп ... ... ... өсім ... Қазақстанда заңсыз жүрген
мигранттардың саны шамамен 500 мыңнан 770 ... ... деп ...... ... ... ... тіршілік іздеп келген жүздеген
шетелдік ... үшін ... ... ... да ... ... қамтамасыз ету қажет. Ол үшін, біріншіден, заңсыз
мигранттар ... ... заң ... ... ... бақылау
керек. Екіншіден, еңбек мигранттарының пәтер жалдауға жұмсайтын ... ... мен ... ... ... орынды болар еді.
Сондықтан да оларға арнап арнайы жатақханалар салу керек. Бұл мемлекеттік
бақылаудың реттелуіне ... ... ... еді. ... біздегі еңбек
мигранттары көбіне қаланың шет жақтарынан үй жалдайды. Ол жерлерде ... ... ... таса ... қылмыс та көп болады. 
Миграциялық қауіпсіздік Қазақстан үшін ... ... ... Бұл  ... ... кездесетін проблема. Бұл мәселені шешудің бірнеше жолдары бар.
Соның бірі – әкімшілік жол. Яғни әкімшілік ... ... ... ... деген сияқты. Алайда, бұл әкімшілік шаралар аса нәтиже
бермей жатыр. Сондықтан да, ... ... ... ... ... ... ... өкінішке қарай, мұндай тұжырымдама
қабылданбаған. ... ... ... ... ... ... ... болу керек. Яғни миграциялық ... ... қай ... ... қай салаға жібермеу керек деген сияқты. Егер де осылай
реттеп отырса, өздері салаларға ... ... ... ... да ... еді. ... те ... етілетініне сенімдімін.
Астананың халқы ай сайын өсіп келеді. Елорданы көшіру жарияланған ... ... 200 мың ғана ... ... қазір астаналықтар қатары төрт есеге
жақындап қалды. Астана халқының аз уақыттың аясында мұншалық өсу ... ... ... ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ МИГРАЦИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІ МЕМЛЕКЕТТІК
РЕТТЕУДІ ЖЕТІЛДІРУ ... ... ... процестердің болашағы
Бүгін де Қазақстан өзінің экономикалық даму ... және ... ... ... ... ... орнына айналып отыр, мир-ганттардың
көп бөлігін оралмандар алып отыр – республикамыздан ... ... ... өмір ... ... ... ... таңда ҚР-да заңды
түрде 633241 мың оралман тіркелген), және де Орталық ...... ... ... ... ... ... төмен, яғни
өміршеңдік деңгейлері де төмен жағдай байқалатын аймақтарынан келетін еңбек
мигранттары үшін де ... беру ... ... ... ... ... жыл сайын ... ... ... ... саны – ... ... ... 3 млн. адамды
құрайды. ҚР статистика Агенттігі-нің ... ... ... ... ... 2015 жылға 1,2-1,8 млн адамды құрайды. Еңбек миграциясының
негізгі орталықтары Алматы, Астана, Батыс Қазақстан және Оңтүстік Қазақстан
болып ... ... ... ... тек ... ... машина құрастыру,
нанотехнология, яғни мемлекет казіргі таңда олардың көмегі аса ... ... оған зәру ... отырған мамандарды шақырады. 2008 жылдың 1 қазанында
Қазақстан территориясында еңбек іскерлігін ... ... 55 ... ... ... ... Түркиядан, АҚШ-тан, Германиядан, Ұлыбританиядан,
Израиль мен Үндістаннан, ... мен ТМД ... ... ... ... ... ... еңбек іскерлігін жүзеге асырып
жатыр. Осы тізім қатарына, әрине, мамандығы жоқ гастарбайтерлер ... ... ... топтардың тек кана ... ... ... жыл сайынғы пайдасы 7-9 млрд долларды құрайды
[15]. ... ... ... ... 11 ... 6 ... ... 1995 жылы 500 млн АКШ доллары болды,
- 2006 жылы 3 млрд АҚШ долларына жуық ... бұл ... ... ... ... және де ең ... аударымдарды алушы ел – Өзбекстан
болды ... 38,6%-ы сол елге ... ... және ... ... ... (25,5%) мен ... (16,8%) тиесілі, бұл
статистика салық органдарын айналып ... ... ... ... ақшалай аударымдардың тенденциясын көрсетеді.
Жоғарыда айтылған фактілерді ескере отырып, Орта Азия мемлекеттерінің
қамсыздандырылмаған, ... ... ... ... ... табу
мақсатында өз елдерін тастап көршілес жатқан Қазақстан мен ... ... ... ... ... және ... ... олар
шетелдерге шығып, заңсыз жұмысқа тұруға мәжбүр, ол өз кезегінде жергілікті
еңбек ... ... ... ... құрап, кейін біртіндеп
жұмыссыздыққа алып келеді. Мигранттардың өздеріне олардың заңсыз ... ... және ... ... жол ... олар ... берушілер жағынан қатал эксплуатацияның объектілеріне айналып отыр.
Қазақстанның ДСҰ-ға кіру кезінде жүмыс күшінің еркін жүріп тұруына,
соиымен ... ... ... ... ... ... қатысты келісімді
алуы қажет, ол өз кезегінде ашық еңбек нарығын жасап, казақстандықтардың
жұмысқа ... өз ... ... ... ... фактор ретінде көршілес
жатқан Ресейдің миграциялық заңдылығының кейінгі дамуы ... ол ... ... ... ... ... ... мигранттарының көлемді
мөлшерінің енуіне тыйым салып немесе оған шектеу ... әкеп ... ... өз кезегінде Казақстандағы мигранттардың санын әсіреді, ... ... ... ... ... проблемасын шешу мен осы
саладағы екі елдің зандылықтарын ұштастыруды Қазақстан мен ... ... ... ... шешу қажет.
ҚР Үкіметі 2008 жылға арналған жұмыс жоспарында 2015 ... ... ... ... ... ... елдін еңбек ресурсына деген
қосымша қажеттілікті ... ... ұзақ ... ... ... Және де Орталық Азия елдеріндегі ... ... ... бір-бірінен қаншалықты жабылса да, мемлекеттер арасыңдағы
диалогта жөнелтуші болып, адами факторлар бұл ... да ... ... ҚР ... ... ... жаңа әлемде» атты
жолдауында 28.02.07 ж., Н. Ә. Назарбаев «Орталық Азия ... ... ... аймақтар елдерінде еңбек күшінің алмасуының арнайы
режимін енгізуді талқылайтынын» атап өтті [16].
Бұл сауалдар ... 2015 ... ... ... ... ... ... Концепцияның негізгі мақсаттары мен міндеттерінің қатарына
Қазақстан ... ... ... және ... ... ... реттеу базасын құру және де жоғары білімді,
инновациялық, қаржылық және ... ... ... ... аумағында селектрлі саясат жүргізу жатқызылады.
Тәуелсіздікке ие болумен қатар Ресейде барлық ТМД елдерінің ашықтау
шекараларынан ... ... өту ... ... асырыла бастады, Ресей
Федерациясына жұмыс іздеу мақсатында миллиондаған халық бет бұрды. Ресей
үшін еңбек миграциясы еш ... дәл ... ... ие ... ... ... Ресейді еңбекке қабілетті халықтың өте ... ... ... ... ... оның салдарынан бүгінгі тандағы Ресейдің
экономикасы еңбек мигранттарының ағымынсыз мүмкін еместігін аңғартады. Және
де Ресей үшін, жаппай ... ... ... ... ие ... 2007 ... сәуірінен бастап, миграциялық есеп жүргізу мен
жұмысқа қабылдаудың жаңа талаптары мен ережелеріне сәйкес, Ресей нарығы ... ... ... ... тыйым салынған. Көптеген
еңбекке қабілетті ресейліктер үшін мигранттар ... ... ... ... ... ... ... орындары
барлығына де жеткілікті. Жергілікті тұрғындардың қызығушылығын тудырмайтын,
жұмысты орындауда жоғары мамандандырылу қажет емес, жалақысы аз жұмыстарды
орындайтын, аз ... ... ... ... өзгеше.
Бұлардың қатары «3 В – жұмыс» деп аталатындар – қауіпті, лас және ... ... ... ... өсуі ... жергілікті тұрғындарына
лайық емес, еңбектің ең төменгі шарттарына дайын, шетел ... ... ...... нашақорлық пен терроризм
қай-нар көзі деген тұжырымдар әрине шын мәнінде қате пікірлер, өйткені
қылмыстық бизнес ... және ... ... еш ... ... ... проблемасын зерттейтін Орталықтың» ... ... 2050 ... ... ... ... дең ... 500 мыңнан аса мигранттарды қабылдауы тиіс. Демографиялық төмендеуді
басынан кешіріп отырған Ресей, шын ... ... ... күшіне зәру,
бірінші кезекте ол халық саны аз ... ... мен қиыр ... тән
құбылыс.
Миграциялық зерттеулер Орталығының мәліметтері бойынша, ... ... ... таза ... 6 млн ... ... Ал ... даму министрлігінің болжамы бойынша, еңбекке кабілетті азаматтар-
дың саны 2015 жылға қазіргі 89,8-дан 77,2 млн ... ... ... ... ... ... ... мен әлімнің жоғары дәрежеде болуына ішкі
резервтік компенсация жоқтың қасы деп пайымдайды Ресей сарапшылары.
Сондай ақ, кейбір Ресей ... өз ... жету ... ... ... Азиядан келетін мигранттарға ұнатпау-шылық пен
ксенофобия саясатын үгіттейді, оларды жергілікті емес халықтардың өз ... ... ... ... ... елдің барлық санының 20 ... ... ... ... ... ... өздерінше бір гетто ұйымдастыра бастады, ал ... ... ... өте ауыр[17].
Соңғы кездері өте жиі скинхед ... ... ... ... осы ... орай ... НАТО-дағы қазіргі
өкілі Д. Рогозиннің айтқанына құлақ түрді. Журналистің ... ... ... мынаны айтты: «Демократия – бұл көпшіліктің билігі, ал Ресейдегі
көпшілік ол – ... ... ... ... тек қана ... ... ғана ... деді. ВЦИОМ-нің мәліметтерінше, «орыстар ... ие болу ... ... ... ... ... деңгейі бар
ресейліктердің 57%-ы және ауқатты кісілердің 25%-ы қолдап отыр.
2008 жылдың 22 ақпанында ... ... ТМД ... ... емес ... РФ экс ... Б. В. Путин Ресейдегі ТМД
азаматтары қазіргі танда ксено-фобия, шыдамсыздық және де олардың ... сұғу ... ... ... жүргендерін мойындады. «Біз
өкініш білдіріп қана ... ... ... ... ... тартуға
бар күшімізді жұмсаймыз. Осы жағдаймен қалтқысыз және ... ... ... ... біз ... ... шағын бизнесте,
Ресейге уақытша өмір сүру үшін немесе ұзағырақ мерзімге қалғысы келетін ... ... ... ... ... ... ... мен Ресей жаһанданудың әлемдік контекстіне қосылып,
еңбек мигранттарының қозғалыс ағымы ... ... ... ... ұштасып келеді, сондықтан бүгінгі танда
миграцияның объективті ... мен осы ... ... және ... ... өте қажет. Барлық ТМД елдеріне еңбек миграциясының пайдасы
толыққанды ... ... ... ... және ... Азия елдеріне
миграциялық саясатты бірігіп бағыттап отыруы, жұмысшы күшінің, құқықтарының
қорғалуын ... ... мен ... ... ... ... өткізудің
тұрақтылығын қамтамасыз етіп, елдің миграциялық қауіпсіздігін қамтамасыз
қажет.
Сонымен қатар, Алматыда Халықаралық көші-қон миссиясы мен ҚР ... ... ... ... ... «ҚР ... ... және көші-қон заңдылықтары: квота бөлудің жаңа ережелерін
түсіндіру, шет елдік жұмыс ... ... ... ... атты ... деп хабарлайды ҚазАқпарат. Басқосу Еуропалық комиссияның қолдауымен
Орталық Азия аймағындағы миграциялық ахуалды жақсарту, сондай-ақ ... түзу және ... ... ... ... ... жасау
мақсатында өткізіліп отыр. Еліміздің енбек және халықты әлеуметтік қорғау
вице-министрлі Серік ... ... ... 2002 жылы ... 12 мың ... күші тартылса, 2006 жылы 40,9 мың, 2007 жылы 58,8 мың
шетелдік жұмыс істеген. Ал 2015 жылы ... ... ... саны 500 мыңнан аспақшы. Еліміздің жыл сайынғы шетелдік
жұмыс күшіне ... – 60 мың ... ... ... ... ... құрамын реттеу, оларға қойылатын талаптарды күшейту, 2010-2014
жылдарға арналған квота бөлудің ережесі талқылануда.
Сол себепті де ... ... ... ... оң ... ... ... ол төмендегі себептерге байланысты болады:
- республиканың оралмандарды елге қайтару бойынша мемлекеттік саясатының
жалғасуы;
- өтпелі кезеңде ... ... бір ... кері ... ... (ҚР Статистика агенттігінің мәліметтері бойынша 1990-
2003 жылдар аралағындағы ... ... ... ... сальдосы 3 млн.
адамнан асып кеткен);
- табиғи ресурстарға бай жер аумағында ... тым ... ... ... ... және ... ... түрде жақсаруымен, мұның өзі көрші елдердің халқының елімізге еңбек
миграциясы бойынша, ал соңынан тұрақты өмір ... ... алу ... ... ... ... халық санының мақсаттық болжамының минимальды
деңгейі және халықтың ... ... ... |2005 |2010 |2015 |2020 |2025 |2030 |2040 |2050 ... басындағы |15070,|15959,|17044,|18092,|18985,|19831,|21767,|23526,|
|халықтың саны, |8 |3 |3 |4 |4 |9 |7 |6 ... адам | | | | | | | | |
| | | | | | | | | ... ... | | | | | | | | |
| ... ... | | | | | | |7 |2 ... ... | | | | | |5 |0 |4 |
| 1000 ... |928 |928 |932 |937 |943 |949 |964 |979 ... | | | | | | | | ... саны | | | | | | | | ... |15,1 |19,9 |25,6 |31,7 |38,0 |44,6 |59,9 |76.5 ... мың ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | | ... |7,3 |9,6 |12,3 |15,3 |18,4 |21,7 |29,4 |37,8 ... |7,8 |10,3 |13,2 |16,3 |19,5 |22,9 |30,5 |38.6 ... |284,9 |349,9 |353,0 |316,5 |291,7 |306,0 |344,2 |311,1 ... мың адам | | | | | | | | ... ... | | | | | | | | ... |147,3 |180,9 |182,5 |163,6 |150,8 |158,2 |178,0 |160,9 |
|қыздар |137,6 |169,0 |170,5 |152,9 |140,9 |147,8 |166,3 |150,3 ... |154,6 |160,4 |159,2 |157,6 |162,6 |172,5 |205,0 |245,8 ... | | | | | | | | ... мың адам | | | | | | | | ... ... | | | | | | | | ... |86,3 |86,8 |84,2 |81,7 |82,6 |86,3 |100,1 |121,0 ... |68,3 |73,6 |75,0 |75,9 |80,0 |86,2 |104,9 |124,8 ... ... ... |189,5 |193,9 |158,8 |129,0 |133,5 |139,2 |65,3 |
|адам | | | | | | | | ... ... | | | | | | | | ... |61,0 |94,1 |98,3 |81,9 |68,2 |71,9 |77,9 |39,9 ... |69,3 |95,4 |95,6 |76,9 |60,9 |61,6 |61,3 |25,5 ... ... ... ... 1000 ... ... ... |
|миграциялық |1,0 |1,2 |1,5 |1,7 |2,0 |2,2 |2,7 |3,2 ... |18,8 |21,8 |20,6 |17,4 |15,3 |15,4 |15,7 |13,2 ... болу |10,2 |10,0 |9,3 |8,7 |8,5 |8,7 |9,4 |10,4 ... |8,6 |11,8 |11,3 |8,7 |6,8 |6,7 |6,4 |2,8 ... | | | | | | | | ... өсім |9,6 |13,0 |12,8 |10,5 |8,8 |8,9 |9,1 |6,0 |
| ... – ҚР статистикалық агентінің мәліметтірі бойынша автор |
|жүйелеген ... жылы ... ... оң сальдосы 1 промилледен (15,1 мың
адамнан) кем ... деп ... Біз ... ... осы ... ... ... 0,05-0,1 промильдік пунктке ұлғайып отарады деп есептейміз, ... 2050 жылы оның 3,25-5,5 ... ... ... ... етеді (халықтың
саны 25 млн. адам ... ... бұл ... ... ... ... көлеміндегі сальдосын береді).
Отандық ғалымдардың болжамдық есептері республика халқының саны әрбір
бес жыл ... 1 ... ... ... көбеюі мүмкін екендігін көрсетеді,
соның нәтижесінде ол 2030 жылдың басында 19,8-20,9, ал 2050 жылы 23,5-26,8
миллион адамды ... ... (10 ... ... ... ... арқасында 2030 жылы 1000 әйелге 949-951, ал 2050 жылы 979-985
еркек адамнан ... ... ... жылдары бұл көрсеткіш 929 адам
деңгейінде болып тұр).
2006 жылдың өзінде туылғандардың саны 300 мың ... асып ... ... ... болжамданып отырған кезеңнің өнбойында осы деңгейден артық болып
тұрады. Оның ... бұл ... бір ... (2025 жылы — 291,7-315,7
жаңадан туылғандар) және екі максимумға (2015 жылы — 353,0-378,5 мың ... жылы — ... мың ... туылғандар) ие болады. Соған сәйкес,
туылудың жалпы коэффициенті де 2025 жылы ең аз мәнге ... және ... ... (2010 жылы — ... және 2035 жылы — ... ... ие ... болғандардың саны 2030 жылғы 161,2-172,5 мың адамнан 2050 жылғы
241,0-241,8 мың адамға дейін бірте-бірте ... ... ... ... ... бұл кезеңде 2025 жылғы 7,6-8,5 промиллеге дейін ... ... ... ал одан әрі ... 2050 жылы 8,9-10,4 ... ... Халықтың өлім-жітімі үнемі азайып отырады деген болжамға қарамастан,
осындай толқулардың ...... ... ... толқындарға байланысты болып отыр.
Осындай болжамдардың нәтижесінде ... ... жас ... 2005 жылы 65 ... және одан үлкендердің үлесі ... ... ... ... ... жылдары бұл шама 7,2%-ға
дейін ... Одан арғы ... ... «қартаюы» үдерісі барынша айқын
байқалатын болады, соның салдарынан 20-30 жылы жасы ұлғайған ... ... ал 2050 жылы — ... ... ... ... ... тәжірибесі бойынша Қазақстан Республикасындағы миграциялық
процестерді ... ... ... ішкі және ... ... мәселелері уақыт өткен сайын
өзекті болып келеді. Бүкіләлемдік банк баяндамасы бойынша ҚР ... ... ... ... ... ... тіреген. Қазақстанның әлемдегі
территориялық орналасуының өзі әлемдік және аймақтық ... шет ... ... ... ... және ... ... бойынша Қазақстан арзан ... ... ... ... ... ... мұқтаж. Мәселен, елімізге 2001
жылы 8737 маман келсе, 2004 жылы олардың саны ... ... 2007 ... ... саны үш ... өсіп 58810-ға жетті.
Статистика бойынша шетел мамандарының саны ... өсіп ... ... ... ... ... ... үлесі бойынша
Түркия, Қытай, Ұлыбритания, Индия, Италия және ... ... ... ... Бұл ... ... бүгінгі күндері жалпы ресми
шақырылған жұмыс күшінің ... ... ... ... ... ... (жұмысшы күштерінің) басым көпшілігі құрылыс салаларында (2007
жылғы дағдарысқа дейін 43477-ні құраған), тау-кен ... ... 5444 ... ... ... ... ... басым көпшілігі
инженер мамандықтарының иелері. Яғни, қара жұмысшы емес. Дамушы біздің
мемлекет үшін ... ... өте ... ... ... ... әлем
қарыштап дамып жатқанда жоғарғы технологияларды ... ... ... Қазақстанда табыла бермейтін, мүлдем кездеспейтін мамандық
иелері болғаны дұрыс. Дамыған ... ... ... ... ... ... технологияны меңгерген мамандарды шақырады
(құрылыс саласына ... ... ... социологиялық зерттеу тұрғысынан келсек, зерттеуді 2010
жылы «Стратегия»  зерттеу орталығы жүргізген.  «Шетелден ... ... ... ... ... сұраққа респондеттердің  30% ғана қолдаған.
Сұралғандардың 57%  бұл бағытты  «дұрыс емес» деп ... Ал, ... ... ... ... Бұл – ... Республикасының азаматтарының
пікірі. Бірлікті ту еткен ... үшін ел ... ... ... ... ... дұрыс деп ойлаймын. Ал шетел
мигранттарын біліміне, мамандығына, жалпы адамдық ... ... ... ... 55%; ... ... 23%; ... үлестің 22% жауап
беруге қиналған [2]. Мұндай жағдайды мемлекет ескеруі тиіс.
Қазақстанға шетелден жұмыс күші ағылып ... ... ... ... ... мақсатында ішкі миграциялық ағымдарға белсене
қатысуда. Яғни, халықаралық миграция қатысушылары бір дамымаған аймақтан
екінші ... ... ... ... ішілік миграция сол секілді
экономикалық әлсіз аймақтан экономикалық ... ... ... ... егемендігін жариялағаннан бергі уақытта ішкі миграциялық ағымдар
белсенді жүріп жатыр. Орта есеппен ... ... ... ... адам ... жалпы ел азаматтарының 5-6 миллионға ... ... ... ... Ішкі миграцияның басты және
негізгі бағыты ауыл-қала, қала-қала бағытында ... ... Оның ... ауыл ... ... ... КСРО ... кейінгі
кезеңде совхоз, колхаздар тарады. Өңдіріс орындары жеке ... ... ... ... ... әлсіреді. Есеңгіреп ... ... ... ... ... істеуге ағыла бастады (Алматы,
Астана және өзге ірі қалалар). Сол уақытта қалыптасқан көш әлі ... ... ... Ол көш ... және тұрақсыз болуы мүмкін. Яғни, белгілі
бір уақыт аралығында. Ал қанша уақытқа қалаларға барып жұмыс жасайтындығын
нақты ... ... ... Ата заңымызда Қазақстан Республикасының
азаматтары көшіп-қонуға ерікті, құқылы деп ... [3]. Егер ... ... ... ... отбасының, балаларының болашағын
жоспарлау қиындық туғызатын болса, ... ... ... ... ... белгілі. Миграция заңдылығы бойынша миграцияға ең ақылды,
еңбекке қабілетті ... ... ... ... бір ... ... һәм еңбекқор азамат өзге аймаққа кетіп жатса, сол ... ... ... деген сөз. Осы мәселелерге әлеуметтанушылардың
жүргізген зерттеуіне зер ... ... ... ел ... ... ешқайда көшкілері келмейтіндіктерін айтқан. Ал ... ... ... 2004 жылы 386247 адам ішкі ... болса, 2009 жылы 406251 адам қатысқан [4]. Еңді сол ... ... ... ... және негізгі сұрақ «өзіңіздің тұрақты
мекенінізді ауыстырғыныз келе ме?» болды. ... ... ... бойынша
халықтың басым бөлігі, яғни 73% ешқайда көшкісі келмейтінің айтқан. ... ... ... келмейтін тұрғындардың саны 58% болған. Сұралғандардың
төрттен бір бөлігі (23%) әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... бірақ, анығында көше аламын ба?) ... ... ... келеді екен. Жалпы пайыздық көрсеткіштердің 4%
өзге жерге тұрақты ... ... ... екендігін айтқан. Мен бұл ... ... ... ... ... 4% ... Тұрғындар нақты қайда
көшкісі келетінін білу үшін «Сіз қайда көшкіңіз келеді?» ... ... 23% ел ... 25% ... деп көрсеткен. Басым көпшілігі
Қазақстанның түрлі өңірлеріне көшкенді жөн ... екен (47%). ... 11% ... және өзге ... ... ... айтқан [2].
Зерттеу барысында респонденттерге әр ... ... ... ... ... ... екендігі сұралған. Нәтижесінде жаңадан келген
мигранттарға жылы шырайлылық танытқандардың пайыздық үлесі  50% ... ... 48% ішкі ... қатысушыларына лоялъдылық танытса,
сұралушылардың 47% сырттан ... ... ... ... ... деп ... Бүгінде өте өзекті болып отырған этникалық қазақтар мәселесі назар
аударуды қажет етеді. Респонденттердің 48% ... ... ... деп
тауып, қолдау көрсетсе, қалғаны негативті көзқарас ... ... ... ... ... факторлардың бірі болуы мүмкін). Жалпы
сұралушыларды этникалық жағынан алғанда қазақ ... ... ... ... ... анық болған.
Елімізде заңсыз миграция шешімін таппай отырған ... ... ... ... ... ... саны бейресми ақпараттар бойынша
бір миллионнан асып жығылады. Аталған сан одан да көп ... ... ... ... ... туралы» Заңында: «Миграция ағымының бақылаудан,
реттеуден ... ... ... ... ... мүмкін қатер» екендігі
жазылған. Әлем тарихында миграция әсерінен ... ... ... жаңа ... ... ... бір титулды ұлттардың өз
мемлекетінде үлес салмағы азайып, орнына өзге ұлттар  ... ... ... ... Ал ... ... ... ресурсы мен көрші
мемлекеттердің адамдық ресурсын салыстырып қарағанда, ... ... ... ... мықтап қолға алу керек екендігі түсінікті. Мемлекет
үшін ... ... ... ... ... ... саяси тұрақтылықты
бұзуға (Франция, Италия тәжірибелері), қылмыстың өсуіне, жергілікті халық
пен мигранттар қайшылығын туғызуға, ... ... ... ... ... ... дисбалансты бұзуға т.б. проблемаларға алып келетін
топ екендігін ... ... мен ... ... ... ... ... феноменмен еліміз өзінің мүмкіндігінше күресіп
жатыр. Бірақ, қанша әрекет жасасақ та осы ... ... ... миграцияның
көлемі азайған емес. Мәселен, 2006 жылы мигранттарды жаппай заңдастыру
процесі ... ... ... барысында 100 000 мигрантты заңдастырамыз
деп болжаған. Нәтижесінде  2007 жылдың 9 ... ... 142 941 ... арыз ... соның 141 950  заңдастырылған. Заңдастырылған
мигранттардың басым көпшілігі келесі мемлекеттердің ... ... ... ...  -  101 743 (71,7%); Қырғызстан азаматтары –
19 854 (13,9%); Ресей азаматтары  -  9 494 (6,6%); ... ... ... (2,9%); өзге ... азаматтары 6 749 (4,7%). Мигранттардың
басым көпшілігі құрылыс (95 943), ... ... (18 399) мен ... (12 965) ... ... Бұл – ... бір ...  акция.
Мұндай күрес шаралары ұзақ мерзімді нәтиже бермейді, тек заңсыз миграцияны
бір маусымның ... ғана ... ... ... дамыған мемлекеттерінде
заңсыз миграция мәселесі мемлекет назарынан ешқашан түскен емес. ... ... заң ... шешеді. Мемлекеттің мигранттарды
мемлекет пен ұлт мүддесіне қолдана, жарата білу стратигиясы ... да, ... ... ... ... бар. Ал, біздің
мемлекетте миграциялық ахуалды дұрыс реттеу үшін ең ... ... ... ... ... Заң ... ... деп ойлаймын.
Себебі, қолданыстағы заң ... ... сай ... ... ... ... ... ықпал ету әдістері тікелей де, жанама
да болуы мүмкін. Әлемдік іс-тәжірибе ... ... ... ... ... ... ... үкімет тарапынан түзетуші
ықпал жасаудың артықшылығы көп. Әлемдік ... ең ... ... ... ... ... бір ... мен стандарттарды сақтап отыруды қажетті және ... сай ... ... ... ... ... үдерісін реттеуші халықаралық
конвенцияны бекіту кезінде елдер халықаралық құқық нормаларының ұлттық
заңнамадан ... ... Бұл ... үшін де, ... ... едәуір көбеятін мигранттар үшін де едәуір маңызға ие. ... ... ... ел ... мигранттардың елге келуі мен оларды
пайдалану үшін ... ... ал ... ... шетке жіберуші елдер
шетке кетуді реттеу және өздерінің ... ... ... ... мүдделерін қорғау мәселесімен айналысуы тиіс.
КСРО ыдырағаннан соң Қазақстанға әрқилы санаттағы шетелдік ... ... және ... ... ... болуы біздің республикамызға
келетін заңсыз мигранттардың санын көбейтіп жібергенін атап өту ... ... ... ... қылмыстық жағдайды шиеленістіріп
жібереді (контрабанда, есірткі саудасы).
Соған байланысты 2000 жылдың ақпанында Үкіметтің Қаулысы ... ... ... елімізге келуі және Қазақстан Республикасының аумағы
арқылы транзиттік өтуі тек виза ... ... ... ... ... ... ... заңсыз миграцияны болдырмауға ықпалын тигізеді.
ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев осыған байланысты Қазақстандағы мигранттардың
заңсыз ... ... алу және ... мен ... ... ... жолын кесу шаралары арқылы біз ... ... ... ... деп атап ... ... базаның жетіліспеуі, заңсыз ... және ... ... ... ету ... ... ақпараттық
талдаушылық базаның нашар материалдық-техникалық қамтамасыз етілуі заңсыз
көші-қон мәселесін шиеленістіріп жібереді.
Біздің пікірімізше, заңсыз миграция көлемінің ... ... ... ... осы ... Қазақстанның саясатын, сондай-ақ халықаралық іс-
тәжірибені есепке алатын заңнамалық жүйенің болмауы;
- техникалық, сондай-ақ ... ... қоса ... ... ... ... желтоқсанында Республика Парламенті Босқындар туралы 1951
жылғы конвенцияны және соған байланысты 1967 жылғы Хаттаманы ... ... ... осы конвенцияға қосылған 137-ші мемлекет болды, ... ... ... ... ... кезінде халықаралық
стандарттар мен ұстанымдарды сақтауда өзіне міндеттеме ... ... ең ... ... ... ... ... немесе
мәжбүрлеп еліне қайтаруға тыйым салу, босқындардың ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір елде босқын деп
танылған ... ... ... құқықтарды беру болып табылады.
Көші-қон үдерістерін құқықтық реттеуді жүзеге асыру үшін тек ... ғана ... ... ... ... ... сәйкес
тұғырнамалық ұстанымдар қажет.
Демографиялық көші-қон ... ... ... үшін Қазақстан
Республикасының Үкіметі төмендегі құжаттарды ... ... ... ... ... саясатының
тұғырнамасы (2000 жылдың 17-тамызындағы, № 1272);
2. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ...... саясатының тұғырнамасында өтпелі кезеңдегі көші-қон саясатын
жүзеге асырудың төменде көрсетілгендей негізгі бағыттары мен ... ... ... ... ... ... ... және
жергілікті жердегі әлеуметтік ортаға кірігуіне жан-жақты ... ... ... ... өткерген адамдарға психологиялық
қолдау көрсету;
- мәжбүрлі көші-қон ағындарының алдын алу және одан ... ... ... ... иммигранттар мен босқындарды өздері ... ... ... ... ... өзі ... саясатының негізгі
бағыттарының бірі болып табылады:
- көші-қондық бақылауды қалыптастыру және дамыту;
- ... ... ... ... қарамастан, біздің пікірімізше, нарықтық экономика жағдайында
көші-қон саясатының осы негізгі бағыттарын экономикалық, ... ... ... ... ала ... жетілдіру қажет.
Экономикалық мақсаттарға төмендегілер жатады:
- жұмыссыздық деңгейінің азаюы;
- сырттын келетін валюталық түсімдердің көбеюі;
- халықтың жинақтық ақшаларының көбеюі.
Әлеуметтік ... ... ... ... ... ... төлемдердің өсуі;
- көшіп келушілердің және олардың отбасыларының қауіпсіздігін қамтамасыз
ету бойынша кешенді шараларды қолдану;
- заңсыз миграцияны болдырмау және ... ... ... бекіту жатады.
Стратегиялық мақсаттарға:
- еңбекші мигранттардың кәсіби біліктілік құрамына ықпал ... ... ... мен ноу-хау алудың әдісі ретінде пайдалану;
- білікті жұмысшы ... ... ... ... азайту;
- еңбек нарығының кеңеюіне байланысты жалақы көлеміндегі теңсіздіктерді
азайту.
Көші-қон саясатын жүзеге асыру үшін ... ... ... болды, сол себепті де Қазақстан Республикасының 2001 жылғы
29-қазандағы (№ 1371) Қаулысымен Қазақстан ... ... ... саясатының салалық бағдарламасы қабылданды және
бекітілді.
Қазақстан Республикасының Көші-қон ... ... ... ... реттеу қозғалыстың еркіндігі және өмір сүру орнын ерікті
түрде таңдау құқығы ұстанымдарына негізделеді. Сонымен бір мезетте ол ... ... ... ... ... деп атап ... байланысты ішкі көші-қонды мемлекеттік ... ... ... ... ... және басқа да факторлармен бірге
Қазақстан Республикасындағы 2015 жылға дейінгі ... ... ... ... табылады. Ол төмендегідей міндеттерді шешуге
мүмкіндік береді:
- еңбек нарығындағы, әсіресе жастардың, ... және ... ... бітірушілердің арасындағы жұмыссыздықты ... ... ... ... ... ... аймақтардан инфрақұрылымы дамыған аймақтарға
қоныс аударуларды есепке ала отырып, халықты ... ... ... ... ... ... ... шағын қалаларды, ауылдық елді
мекендерді дағдарыстан шығару, олардағы өндірісті қалпына ... ... ... жж.) ішкі ... ... ... ... салалар бойынша іс-шараларды жасап шығуды
қажет етті:
- қалыптасып келе жатқан нарықтық жағдайда елді ... ... ... ... ... ... ... халықтың жұмыспен қамтылуын қолдау ... ... ... және ... ... еңбекақы төлеудегі теңсіздікті
жою және ауылдың әлеуметтік инфрақұрылымын нығайту жолымен республика
ішіндегі ауылдан қалаға қоныс аударуларды азайту;
- елдегі және оның жеке ... ... ... ... ... зиянды әсерін азайту бойынша кешенді
шараларды ... ... және осы ... ... ... ... ... республика ішіндегі халықтың көші-қонын ... ... ... ... тиімді жүйесін жетілдіру;
- әрқилы санаттар бойынша (жыныстық-жастық, кәсіби, кету және кету
орындары және т.б.) ... ... және ... ... және ... ... ... базасын жасау;
- «ішкі (облысаралық) эмигранттың және иммигранттың ... әр ... ... ... ... ... ... ішкі көші-қонды
реттеу төмендегідей бағыттар бойынша іс-шараларды дайындап ... ... ... ... ... ... ... ала отырып, ел халқының
және еңбек ресурстарының қозғалысын және қайтадан бөлініп орналасуын
қамтамасыз ... ... ... ... ... ... қол ... мақсатында
аймақтардың экономикасының өркендеуі үшін қолайлы алғышарттар жасау және
олардағы халықтың өмір ... ... ... ... көші-қон ағындарын экономикалық өркендеу нүктелеріне бағыттау, сондай-
ақ ... және ... ... ... ... ... ... аймақтардағы демогрфиялық жағдайды есепке ала ... ... өмір сүру ... ... ... өркендеу нүктелеріне,
шағын қалаларға және ауылдық елді мекендерге халықтың ерікті ... ... ... ... қиын мәселелері бар аймақтар мен қалаларға жоғары білікті кадрларды,
жоғары оқу ... ... және т.б. ... ... ... ... ... республика ішіндегі көші-қон ағындарын басқаруды
әрқилы бағыттар ... ... ... ... ... себебі, олардың
әрқайсысының өз ерекшеліктері бар. Өз ... ... ... орын ... реттеу өзінше жеке бір іс те, ал облысаралық
қоныс аударуларды реттеу, сондай-ақ ... ... ... ... ... іс болмақ. Шындығында әрқилы бағыттағы ағындардың арасында жалпы ... көп, ... ... ... ... мен ... ... тигізетін ерекшеліктері де бар. Айталық, ауылдан қалаға көші-қон
ағындардың едәуір ... ауыл ... ... ... ... ... ұмтылуына байланысты туындайды.
Сонымен, Қазақстан Республикасының Үкіметі үшін халықаралық іс-тәжірибе
өзінің білікті ... ... ... ... ... үлгі бола
алады. Бүкіл әлемдегі жоғары білікті қазақ қызметкерлерінің қоғамдастығын
қалыптастыруға және ... ... ... ... дайындап
шығу қажет.
ҚОРЫТЫНДЫ
Миграциялық процестерді және ... ... ... ... ... ... әсерін талдап-зерттеулердің
нәтижесінде біз төмендегідей теориялық тұжырымдар мен практикалық ұсыныстар
жасадық:
1. ... ... ... ... мен ... ... елдерден
жақсы дамыған елдерге «ақылды адамдарының кетуі» ХХІ ... ... ... ... бірі ... ... ең ... үш себебі
бар. Біріншіден, көші-қон (мигранттарды қабылдайтын) өндірісі ... де, ... ... ... ... ... елдердің
де демографиялық сипаттарын күрт өзгертетін болады. Екіншіден, жоғары
білікті жұмысшылардың нашар дамыған ... ... ... ... елдерге де,
сондай-ақ қабылдаушы елдерге де өз әсерін тигізетін болады. Үшіншіден,
халықаралық ... ... зор, әрі ... ... ... ... Ғалым экономистердің көзқарастарының эволюциясы халықтың көші-қонының
мәнін, себептерін, факторларын, заңды байланыстарын ... ... ... бәрі ... ... ... ең алдымен экономиканың
дамуының қажеттіліктерімен шартталған заңдылықтар жатқандығын анықтауға
мүмкіндік берді. Адамдардың өз өмір сүру ... ... ... ... ... бірі ... отыр, сондай-ақ ол
адамдардың өздері қалаған әлеуметтік стандарттарға қол жеткізуінің көрінісі
болып табылады. Халықтың қозғалысына, ... ... ... ... ... мемлекеттік-саяси факторлардың әсері де ... ... бір ... ... бұл фактор дербес ... ие ... ... көші-қоны өзінің функциональдық ... ... ... ... ... және ... тәуелділіктерді
бейнелейтін күрделі, әлеуметтік-экономикалық ... ... ... Ол ... іс-әрекеттің көптеген жәйттерімен тәуелділенген қоғамдық
дамудың бір мезетте әрі құралы, әрі факторы болып табылады. Бұндай жәйттер
... ... ... еңбектік және
физиологиялық бейімдеудің мәселелері, қоныс аударушы халықтың демограифялық
құрылымының ерекшеліктері, оның жаңа ... және ... ... ... Халықтың көші-қонының үдерісінде туындайтын
қарым-қатынастардың күрделі жүйесін ... оны ... ... шығу мақсатымен осы құбылыстың ерекшеліктерді
анықтауға, сыртқы хаостың ... оған тән ... ... ... ашуға
мүмкіндік береді.
4. Еңбек мигранттарының санының өсуіне көптеген әрқилы, сонымен қатар
өзара тәуелді ... әсер ... Осы ... ... әрекеттесуінің
механизмдерін, сондай-ақ оның еңбек нарығына және тұтастай ... ... ... білу ... ... ... шығу үшін өте ... Көші-қон үдерістерін басқару стратегиясының келешегін бағалай отырып,
одан жақын арада аса зор нәтижелер ... ... де жоқ ... ... ... ... бір ... — ауыл тұрғындарының қалаға қоныс
аударуы және еңбек нарығы ... ... ... ал екінші
жағынан — шетелге қоныс аударуға және ... ... ... ... ... өсуі тәрізді үдерістер қоса қабаттасып жүріп отырады.
7. ... ... және ... ... тығыз байланысты
құбылыстар. Кәсіпкерлік этникалық көші-қонсыз да өркендеуі мүмкін, алайда
мигранттар кәсіпкерлікке белгілі бір ... реңк ... ... көп ... оның дамуының қозғаушы күшіне айналуы да мүмкін.
Сонымен бір мезетте ... өз ... ашу, ... деңгейін көтеру
сияқты экономикалық себептері бұрын да, алдағы кезеңде де негізгі қозғаушы
күш бола бермек. Этникалық ... — жеке ... ... ... ... ... бейімділігінің және мигранттардың басқа мәдени-
әлеуметтік ортада өмір сүруге сәтті бейімделуінің үйлесімінің нәтижесі.
8. ... ... ... ... ... ... ... сыртқы көші-қонның дамуына тарихи-этникалық
факторлардың, ал ішкі ... ... ... ... ... ... отырғандығы жөнінде тұжырым жасауға
мүмкіндік береді.
9. Сыртқы көші-қон Қазақстан ... ... ... ... ... фактор болып табылады. Егемендік алғаннан
кейінгі кезеңдегі көші-қон үдерістерін талдап-зерттеулер 1990 жылдардың бас
кезінде барынша күшейіп кеткен көші-қондық ... ... ... көші-қон үдерістерінің тұрақтанып келе жатқанын ... ... ... ... ... ... ... болуына және қоғамдық-саяси өмірдің тұрақтылығына байланысты
болмақ.
10. Қазақстанның дамушы ... ... ... ... ... оның өркендеуінің ішкі көздерінің
нығаюы халықтың өмір ... ... ... ... мен ... тиімді
қайта қоныстануын қамтамасыз етеді.
15. Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... саясат қалыптасты, бұл саясатты ... ... ... ... ... ету — ... жалпы алғанда, елдің және
оның азаматтарының қауіпсіздігі, сондай-ақ салық төлеушілердің ... ... ... ... ... ... ... иммиграцияның қолайлы шарттарын жасау екендігін дәлелдеп
отыр.
Сонымен, миграция дегеніміз – қазіргі жаһандану ... мен ... ... ... ... Миграциялық процесс ... ... ... ... ... ... ... аса қарқын
алғаны белгілі. Сонау тарихи кезеңдердегі Жібек жолы салған сара ... ... ... ... ... да, ... миграциялық үрдістен
бұл аумақтың ешқашан тыс қалмайтынына тағы бір дәлел. Үкімет жанынан жұмыс
істейтін көші-қон комитеті және миграциялық полиция ... де ... ... ... ... үрдісін реттеуге міндеттелген, соған сәйкес олардың
жұмыстары да солай үйлестірілуге тиісті. ... ... ... ... ... алуда. Әсіресе, оралмандардың тарихи отанға
келгеннен кейінгі елді мекендерге ... ... Азия ... ... еңбек мигранттарының елде жүріп-тұруына ... ... ... ... айтылар сын болып табылады.
Оралмандардың елге орналасуы мен ... ... ... сай
тұрақтануы және мамандығына сай жұмысқа орналасуына қатысты кедергілер ішкі
миграцияның кейбір мәселелерін тудыруда.
Гастарбайтерлер деп ... ... ... ... ... ... Азия елдерінен жұмысшыларсыз біздің
қазақстандық экономиканы да, қоғамды да елестету қиын ... бара ... ... ... гастарбайтерлер елдегі ірі құрылыстармен қатар,
тұрғын үйлерді жөндеу және базарларда сауда жасау ... ... ... жатыр. Қазақстандағы еңбек миграциясы аса күрделі. Мұндай еңбек
мигранттары елдегі заңды және ... ... ... де жол ашты.
Заңсыз миграцияның салдары өте көп. Олардың еңбегінің белгілі елдегі ... ... ... де, ел ... түсуі тиісті қаржының
сыртқа кетуіне жол ашады. Орталық Азия елдеріндегі саяси-экономикалық даму
үрдісі ... ... ... ... ... ... сарапшыларының пікірінше, оның ішінде канадалық Хоумер-
Диксон, болашақтағы ... мен ... ... судың
жетіспеушілігінен, егіндік жерлердің тозуынан, орман, балық қорларының
азаюынан болатынын айтады. Өкінішке қарай, бұл ... ... ... ... ... ала ... отыр. Бұл жағдайда Орталық Азия аймағы да
бөлініп қалмайды. Қазіргі ... орын алып ... ... ... бар, тұрғындардың өте тығыз орналасуы мен туу жоғары болашақта
салмақты мәселелер тудыруы ... ... ... ... ... ... Өзбекстан, Тәжікстан және Қырғызстанды ... ... ... ... қоршаған орта жағдайы бүгіндері бос сөз емес.
Осы жоспарда Орталықазиаттық аймақтың бұл бөлігінде мүмкін ... ... ... ... алу ... күшейтіп, нақты шараларды жүзеге
асыру қажеттілігі туып отыр. Осы ... ... үшін де ... ... сырттан келетіндер еңбегі мен олардың қоғамда жүріп-
тұруының өзі үлкен мәселе. Ол мәселе, ұлтшылдық отын ... да ... ... ... ... ... ... мәселе
екендігі, оның үкімет саясатын үйлестіруде үнемі назарда ... ... ... ... ... ... өзектілігі
мына мәселелерге байланысты деп ойлаймын:
- миграцияның ұлттық қауіпсіздік санатындағы проблема екендігінде;
- бүгінгі еңбек миграциясын реттеудің, оны басқарудың  әлсіздігі;
- заңсыз ... ... ... ... ... ... ... еңбек нарығының миграциялық ағымнан өзгеріске ұшырауы.
Осы және өзге де көптеген мәселелер осы тақырыптың ... ... ... ... атағандай, миграцияны тәжірибе жүзінде көптеген
қырларынан қарауға болады. Оның ішінде ішкі миграциялық ағым ... ... ... ... ... ... Зерттеулер көрсетіп отырғандай ішкі
миграцияның басты себептерінің бірі  – аймақтардағы экономикалық жағдайдың
төмендігі. Осы ... ... ... ... бойынша келесідей іс-
шараларды атқаруы керек:
- ауылдағы инфрақұрылымды барынша дамыту;
- әлеуметтік  ... ... ... ... ... (мектеп,
бала-бақша, емхана);
- жаңа заңда ішкі миграцияның мәселесін нақтылау және оның ... ... ... кәсіпкерлікке айналдырудың концепциясын жасау.
Міне, осындай атқарылуы керек міндеттер бар. Дегенмен, бұл оңай ... ... ... ... ... бұл ... өз шешімін табады деп
сенеміз. Бұлар – тек миграцияға ғана емес, жалпы мемлекеттік дамуға керек
мәселелер. ... ... жағы – ... ... ... оның ... ... осы жағдайды сараптау барысында көрсеткен болатынмын. Әлем
мемлекеттерінің өзі осы мәселені шешуде ... тап ... ... Біз ... ... ... ... алмаймыз, сондықтан, оны тиімді
түрде өзіміздің пайдамызға асырғанымыз дұрыс. Себебі, әлемдегі болып жатқан
либералды саясат осыған алып ... ... ... және ... ... ... ... және  жалпы миграцияны тек ... ... ... алып ... заңды. Сондықтан, болашақта мына
мәселелерді реттеген абзал:
- заңсыз ... ... ... және оның алдын алуды жетілдіру;
- еңбек миграциясына ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Назарбаев Н. «Қазақстан - 2030» атты Қазақстан халқына жолдауы:
Алматы.- 1998.- 177
2. Астана ... ... ... 1998 ... ... ... және ҚР ... агенттігінің аумақтық органы
болып табылады. ҚР Статистика агенттігінің бұйрығымен (2008
жылғы 16 сәуірдегі №49) Астана қаласының Статистика департаменті
3. М.Б. Тәтімов, ... ... ... ... ... ...
1998
4. Қазақстан Республикасы статистикалық жылнамалығы, 2008.
5 Қадырқұлова Г.К. ... ... в ... г.г. ... ... Төлекова М.К. «Жетісу өңірі халқының әлеуметтік-демографиялық дамуы
(1897-1999 ж.ж.)»
7. 1997 жылы ... ... да ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Заңы
8. Нарық экономикасы жағдайындағы халықтың ...... ... аграрлық университеті, 2006. – 203 б.
Оқу-әдістемелік басылымдар:
9. Еңбек нарығы экономикасы. Алматы: КазНАУ, 2004 ж. – 37 б.
10. ...... ... ... ...... ... Университеті, Хабаршы №4 (6), 2007 ж. – 111 б.
11. Сыртқы көшіп – ... ... ... – Алматы: Халықаралық
Бизнес Университеті, Хабаршы №2 (4), 2007 ж. – 16 б.
12. Әлеуметтік салаға көшіп - қонудың ... - ... ... ... Университеті, Ізденістер, нәтижелер №1, 2007 ж. 202 б
13. ... ... и его ... на ... процессов в Казахстане.–Алматы: Ізденіс №2(1), 2007
ж.–47 б.
14. Иммиграцияның еңбек нарығына ...... ... ... №2, 2006 ж. – 100 ... ... рынка труда в сельхозпроизводстве и его значение для 
стабилизации миграционных процессов ... ... ... ... №1, 2006 ж. – 41 ... Көші-қон үдерісінің отандық экономикаға әсер етуінің кейбір
мәселелері. ... ... учет и ... ... 2006 ж. – 21 ... ... ... либералдандыру – эмиграцияны азайту. – Астана: С.
Сейфуллин атындағы ... ... ... ... 2006 ж. – 152 ... ... ... внутренней миграции сельского населения в республике
Казахстан за годы суверенного развития. ... ... ... ... ... ... №4, ... – 165 с. (Соавтор Э.Х. Синицына).
19. Влияния миграционных процессов на ... ... ... ... и его ... – Алматы: Поиск №4,
2005 г. – 90 с.
20. ... ... и ... в ... ... ... №4, 2005 г. – 87.
21. ... ... ... в ... Казахстана – источник стабилизации ... в ... ... С. Сейфуллин атындағы Қазақ мемлекеттік
агротехникалық университеті №9, 2005 г. – 188 с
22. Көшіп – қонудың демографиялық ... ...... Қазақ
ұлттық аграрлық университеті, 2007 ж. – 117 б.
23. ... ... ... ... населения в Республике
Казахстан. Алматы: Экономика негіздері №4, 2007 ж. -20 ... ... ... ... Алматы: Основы экономики № 2,
2006 г. – 23 с. ... Г. ... ... ... ... ... Алматы:  Халықаралық ғылыми-
практикалық конференция материалдары, 2006 ж.
26. ... және ... ... Экономика негіздері №6, 2006 ж. –
17 б.
27. Внутренняя миграция сельского населения РК. – ... ... №3, 2006 г. – ... Совершенствование механизма сокращения  безработицы – ... ... на ... ... в Казахстане.
Алматы: Международный научный симпозиум, 414 с.
29. C.Е. Метелев, Международная трудовая миграция и нелегальная миграция
в России, 18-22-бет. ... ... ... 2006 ж.
30. Нарық экономикасы жағдайындағы халықтың көшіп-қонуы. – Алматы: Қазақ
ұлттық аграрлық университеті, 2006. – 203 ... ... ... внутренней миграции сельского населения в республике
Казахстан за годы ... ... ... ... аграрный университет, Исследования, результаты №4, 2005
г. – 165 с. ... Э.Х. ... ... ... ... на ... трудового потенциала
Республики казхастан и его сельхозпроизводство. – Алматы: Поиск №4,
2005 г. – 90 ... ... ... и ... в ... ... ... №4, 2005 г. – 87.
34. Развитие малого предпринимательства в ... ...... стабилизации миграционных
процессов в стране. Астана: С. Сейфуллин атындағы Қазақ мемлекеттік
агротехникалық университеті №9, 2005 г. – 188 ... ... ... ... және ... ... және
дәуір – 2004, N
36. Интеллектуалдық эмиграция және қауіпсіздік, Алматы - 2004
-----------------------
ХКҚ жалпы факторлары
Эконономикалық
Әлеуметтік
Табиғи климаттық
Этникалық
Демографикалық
Моралды психологиялық
(1999-2011) жылдар
Көші-қонның ... мың адам

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 90 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Транзиттік экономика166 бет
"жаңажол" кен орнының автоматтандырылуын жобалау24 бет
n-ші ретті, коэффициенттері айнымалы біртекті сызықтық дифференциалдық теңдеулерді жалпыланған Абель формуласын пайдаланып шешу36 бет
Аграрлық қатынастарды экономикалық реттеу146 бет
Банк қызметін мемлекеттің тиімді реттеуі21 бет
Банкілік ресурстар: құрамдау көздері және реттеу жолдары39 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Бұлшықет ұлпасы5 бет
Валюталық жүйе және валюталық қатынастар туралы84 бет
Валюталық реттеу және оның тәртібі9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь