Экономикалық жүйелердегі кластерлерді құрудың теориялық негіздері

КІРІСПЕ 5

1. ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖҮЙЕЛЕРДЕГІ КЛАСТЕРЛЕРДІ ҚҰРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ 9
1.1 Кластерлерді құрудың негіздері және теориялық мәселелері 9
1.2 Кластерлік даму аймақтардың экономикалық бәсекеге қабілетін арттыру құралы негізінде 14
1.3 Кластерлік құрылымдарды құрумен қаржыландырудың шетелдік тәжірибесі 19

2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ КЛАСТЕРЛІК ҚҰРЫЛЫМДАРДЫ ҚҰРУДЫҢ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ 27
2.1 Өндіріс кластерін құрудың қаржыландыру тенденцияларын талдау 27
2.2 Қазақстан Республикасындағы кластерлік құрылымның құрылуы және оны талдау
30
2.3 Қазақстан Республикасындағы кластерлік дамудың жағдайы мен негізгі мәселелері 37

3. ҚАЗІРГІ ЗАМАНДАҒЫ ӨНДІРІС КЛАСТЕРІН ҚҰРУ МЕН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ 43
3.1 Қазақстандағы өндіріс саласындағы кластерлерді құрудың ұйымдық және қаржылық аспектілері 43
3.2 Кластерлік тәсілмен нарықтағы тиімділікті арттырудың моделдері 49

ҚОРЫТЫНДЫ 55

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 58
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Мемлекеттің экономикалық жетістігін анықтау үрдісінде еліміздің бәсекеге қабілетті болуы мен оны әріқарай дамыту механизмдерін жетілдіру ісіне баса назар аударылады. Өйткені ұлттық шаруашылықтың экономикалық тиімділігін басқару жолдарын жетілдіру Қазақстанның 2020 жылға дейінгі жоспарының негізгі міндеттерінің бірі болып табылады. Ең бастысы – экономиканың бәсекеге қабілетті моделін таңдау, басым салаларды анықтау, бәсекеге қабілеттілік деңгейін арттыратын қолда бар экономикалық мүмкіншіліктерді анықтау, сондай-ақ сыртқы экономикалық бәсекеге қабілеттілік тұрғысынан бәсекелестік байланыстарды дамытуға әсер ететін механизмдер мен факторларды анықтау жөніндегі мәселелер туралы сөз қозғалады. Қазіргі уақытта барлық елдерде кластерлік бастама индустриалдық, аймақтық, инновациялық саясаттың маңызды бөлігі. Бұл құбылыс экономикасы жоғары дамыған елдерде ғана емес, экономикасы өтпелі және дамушы елдерге де тән. Кластерлік бастама аймақ бойынша кластерлердің бәсекелестігін арттыру үшін ұйымдасқан талаптар. Ол процеске кластерге кіретін кәсіпорындар, үкімет және ғылыми аймақтар кіреді.
"Кластер" ұғымына көптеген анықтама беруге болады. Ең негізгі анықтаманы XX ғасырдағы стратегиялық жоспарлау саласындағы ең мықты эксперттердің бірі профессор Майкл Портер берген. Қазіргі уақытта кластерлік концепция индустриалды кластермен (Competitive advantages of the nations, 1990 және аймақтық кластерлермен (Competition, 1998) тығыз байланысты. Кәсіпорындардың бәсекелестігі және өндіріс салаларымен кластерлік одақ арасында тығыз байланыс бар. Осы және басқа да мәселелердің шешімін табу Қазақстанда толыққанды зерттелмеуі экономиканың тұрақты дамуына қиындықтар туғызып отыр. Ел экономикасын бәсекеге барынша қабілетті ету мен оны дамытудағы басқару мәселелерін шешуде жаңа теориялық-әдістемелік негіз салу қажеттілігі шетелдік озық тәжірибелерді толық зерттеуді талап етеді.
Берілген жұмыс тақырыбының өзектілігі болып дамыған елдердегі ең озық тәжірибелерді пайдалану негізінде Қазақстан экономикасын бәсекеге қабілетті ету табылады.
Тәуелсіздік алған жылдары Қазақстан Республикасы экономиканы қай бағытта дамыту қажет деген сауалға тірелгені белгілі. Әрине, осыдан он жеті жыл бұрын социалистік даму үрдісінде болып келген Қазақстан үшін АҚШ немесе Жапония сияқты дамыған ел экономикасы үлгісін көшіру мүмкін емес еді. Алайда, қазір Қазақстан экономикасы дамудың екінші сатысынан үшінші сатысына – инновациялық даму бағытына бет бұруда. Осыған орай, мысал ретінде елде қабылданып, іске асырылып жатқан индустриалды-инновациялық дамуды жеделдету стратегиясын айтуға болады. Ал инновациялық дамуда біз үшін аса пайдалы болатын үлгі - әлемнің ең озық елдерінің экономикалық даму үлгілері. Өйткені дәл осы елдер - әлем бойынша ғылым мен технологияны дамытуға өкімет тарапынан аса мән беретін мемлекеттер. Әлемнің жетекші елдері дәл осы ғылыми-техникалық дамуға зор мән берудің арқасында, айталық Жапония, қысқа мерзім ішінде ХХ ғасырдың ортасынан бастап әлемдегі екінші дәрежелі экономикалық державаға айналды.
1. Ажиметова Г.Н. «Классификация точек и взглядов на содержание понятия кластер» // Транзитная экономика. № 5-6 – 2009 год.
2. Бишимбаев К.В. Повышение конкурентноспособности, Алматы, 2006 г.
3. Мандель И.Д. «Кластерный анализ», Оқулық, 1988 ж.
4. Маршал А. “Принципы экономической науки”, Оқулық 1993 ж.
5. Портер М. «Конкуренция»: Пер. с анг. – Москва: Издательский дом «Вильмс», 2003 г.
6. Тюнен Ф. “Изолированное государство в отношение к сельскому хозяйству и национальной экономики ” , Оқулық 2001
7. Утебаев Ж.А «Формирование и развитие молочного кластера в Казахстане» // Автотеферат.
8.Филиппов П. «Кластеры конкурентоспособности» //Эксперт Северо – Запад.
9. Экономика [Мәтін]: Әлемдік классика, Алматы: Таймас, 2006 ж.
10.Экономика предприятия. /Под ред. Горфинкеля В.Я. и Швандара А.С. Учебник для вузов, 4 изд. М.: ИНФРА-М, 2006г.
11.Экономика предприятия. Учебное пособие/ В.П.Волков, А.И.Ильин, В.И.Станкевич и др.; под общей редакцией А.И.Ильина, М.:Новое знание, 2004г.
12.Экономика предприятия/ Под ред. Академика В.М.Семенова, 4-е изд. Спб.:Питер, 2005г.
13. Абрютина М.С. Экономика предприятия. Учебник. М.: Изд.Дело и сервис, 2004г.
14. Скляренко В.И., Прудников В.М., Акуленко Н.Б. Экономика предприятия. Учебное пособие, ИНФРА-М, 2004г.
15. Сергеев И.В. Экономика предприятия. Издание 2-е, Москва, Финансы и статистика, 2000г.
16. Экономика предприятия; Учебник для вузов / Под ред. Р.А. Сафронова, М.: Юрист, 2002г.
17. Мейірбеков К., Алимбетов Қ. Кәсіпорын экономикасы: Оқу құралы/ - Алматы: Экономика, 2002ж.
18. Куатова Д.Я. Кәсіпорын экономикасы: Оқу-тәжірибелік құралы/- Алматы: Экономика, 2006ж.
19. Грузинов В.П. Экономика предприятия. Учебник для вузов, 2 изд. М.: ЮНИТИ, 2003г.
20. «2003-2015 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының Индустриялық-инновациялық даму стратегиясы», Астана, 2003ж.
21.ҚР-сының «Инвестициялар туралы» Заңы, 8 қантар, 2003г..// Каз.Правда,
22.Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007-2009 жылдарға арналған бағдарламасы.31 наурыз 2006 ж.
23. Справедливая глобализация: создание возможностей для всех.
Доклад Всемирной комиссии по социальным аспектам глобализации. ООН. –
Женева, Швейцария, 2004.
24. Портер М. Международная конкуренция. – М.: Международные
отношения, 1993. – 896 с.
25. Портер М. Конкуренция. – М.: Издательский дом «Вильямс», 2003 –
496 с.
26. Соколенко С.И. Подъем национальной конкурентоспособности на
основе кластерной модели // Регион: Восток – Запад. – 2003. – №3-4. – С. 52–55.
27. Материалы семинара «Конкурентоспособность и отраслевые
кластеры: новая повестка для российского бизнеса и власти». Санкт-Петербург,
28 января 2003 года.
28. Марис Мануэл Агбон. Взаимодействие малого и крупного бизнеса
через индустриальные кластеры. – Материалы международной конференции
«Взаимодействие малого и крупного бизнеса». Российская Федерация, Москва,
7–9 июня 2004 года.
29. Ketels, Ch. The Development of the cluster concept – present
experiences and further developments. – Материалы конференции. Германия,
Дуисбург, 5 декабря 2003 года.
30. Solvel, O., Lindqvist, G., Ketels, C. The cluster initiative Greenbook. –
Stockholm, 2003.
31. Фиоре Серджо. Институциональная организация геоэкономической
конкуренции // Русский Архипелаг. Сетевой проект «Русского Мира» //
http://www.archipelag.ru.
32.07.02.06 жылдың ҚР-сының Қазақстан Республикасының "Жеке кәсіпкерлік туралы" Заңы.
33.www.cluster. kz
34.www.minfin.kz Мелкумов Я.С. Теоретическое и практическое пособие по финансовым вычислениям. – М.: ИНФРА – М, 1996.
35. Мотовилов О.В. Банковское и коммерческое кредитование и финансирование инвестиций. – СПб., 1994.
36. Первозванский А.А., Первозванская Т.Н. Финансовый рынок: расчет и риск.- М.: ИНФРА – М, 1994.
37. Пиндайк Р. Микроэкономика / Р.Пиндайк, Д. Рубинфельд, - М.: Дело, 1999.
38. Правовые основы бухгалтерского учета и аудиторской деятельности / Под ред. С.П. Чаадаева. – М.: Юристь, 1999.
39. Стоянова Е. Финансовый менеджмент. – М.: Перспектива, 2004.
40. Федотова М.А. Сколько стоит бизнес? – М.: Перспектива,2000.
41. Финансово-кредитный словарь. – В 3-х т. / Под ред. В.Ф.Гарбузова. – М.: Финансы и статистика, 1999.
42. Хелферт Эрик. Техника финансового анализа / Пер с англ. – М.: ЮНИТИ. 1996.
43. Холт Р.Н. Основы финансового менеджмента / Пер с англ. – М.: Дело, 1993.
44. Хорн Дж. К.Ван. Основы управления финансами / Пер. с англ. – М.: Финансы и статистика, 1996.
45. Шеремет А.Д. Финансы предприятий. – М.: ИНФРА – М, 1999.
46. Савицкая А. Анализ хозяйственной деятельности предприятия. М,2007 г.
47. Бусыгин А.В. Предпринимательство. – М.: Дело, 1999.
48. Бухалков М.И. Внутрифирменное планирование. – М.: ИНФРА – М, 1999.
49. Вершигора Е.Е. Менеджмент. – М.: ИНФРА – М., 1999.
50. Виханский О.С. Менеджмент / О.С. Виханский, А.И. Наумов. – М.: Гардарики, 1999.
51. Воронин А.Г. Основы управления муниципальным хозяйством / А.Г. Воронин, В.А. Лапин, А.И. Широков. – М.: Дело, 1998.
52. Григорьев В.В. Оценка предприятий: имущественный подход / В.В. Григорьев, И.М. Островкин. – М.: Дело, 1998.
53. Данилов Ю.А. Создание и развитие инвестиционного банка в России. – М.: Дело, 2001.
54. Дегтярева О.И. Внешнеэкономическая деятельность / О.И. Дегтярева, Т.Н. Полянова, С.В. Саркисов. – М.: Дело, 1999.
55. Дойл П. Управление маркетингом и стратегия. – М.: Дело, 1999.
56. Доунс Дж. Финансово-инвестиционный словарь. – М.: ИНФРА –М, 1997.
57. 32.Ефимова М.Р., Петрова Е.Б., Румянцева В.Н. Общая теория статистики. – М.: ИНФРА –М, 1996.
58. Ивашковский С.Н. Экономика: микро- и макроанализ. – М.: Дело, 1999.
59. Карасева М.В. Финансовое право. Общая часть. – М.: Юристь, 1999.
60. Кондраков Н.П. Бухгалтерский учет. – М.: ИНФРА – М, 1999.
61. Кочович Е. Финансовый анализ. – М.: Финансы и статистика, 1994.
62. Липсиц И.В. Коссов В.В. Инвестиционный проект: методы подготовки и анализа. – М.: БЕК. 1996.
        
        |МАЗМҰНЫ                                                            |     ...                                                            |5    |
| | ... ... ... ... ... ... |9 |
|НЕГІЗДЕРІ | ... ... ... және теориялық мәселелері |9 |
|Кластерлік даму ... ... ... қабілетін арттыру|14 |
|құралы негізінде | ... ... ... құрумен қаржыландырудың шетелдік |19 |
|тәжірибесі | |
| | ... ... ... ... ... ... |27 ... ТАЛДАУ | ... ... ... ... қаржыландыру тенденцияларын талдау |27 |
|2.2 Қазақстан ... ... ... ... және |30 |
|оны талдау | ... ... ... ... ... ... мен |37 |
|негізгі мәселелері | |
| | ... ... ... ... ... ҚҰРУ МЕН ... ЖОЛДАРЫ |43 |
|3.1 Қазақстандағы өндіріс саласындағы кластерлерді құрудың ұйымдық |43 ... ... ... | ... ... тәсілмен нарықтағы тиімділікті арттырудың моделдері |49 |
| | ... |55 |
| | ... ... |58 ... ... өзектілігі. Мемлекеттің экономикалық жетістігін
анықтау үрдісінде еліміздің  бәсекеге ... ... мен оны ... ... ... ... баса назар аударылады. Өйткені ұлттық
шаруашылықтың экономикалық тиімділігін ... ... ... 2020 ... ... жоспарының негізгі міндеттерінің бірі болып
табылады. Ең бастысы – экономиканың бәсекеге қабілетті ... ... ... ... ... ... деңгейін арттыратын қолда
бар экономикалық мүмкіншіліктерді анықтау, сондай-ақ ... ... ... ... ... байланыстарды дамытуға әсер
ететін механизмдер мен  факторларды анықтау жөніндегі мәселелер туралы сөз
қозғалады. Қазіргі уақытта барлық елдерде кластерлік ... ... ... саясаттың маңызды бөлігі. Бұл құбылыс экономикасы
жоғары дамыған елдерде ғана ... ... ... және ... ... ... ... бастама аймақ бойынша кластерлердің бәсекелестігін
арттыру үшін ұйымдасқан талаптар. Ол ... ... ... үкімет және ғылыми аймақтар кіреді.
"Кластер" ұғымына көптеген анықтама беруге ... Ең ... XX ... ... ... саласындағы ең мықты
эксперттердің бірі ... ... ... берген. Қазіргі уақытта
кластерлік концепция индустриалды кластермен (Competitive advantages of the
nations, 1990 және ... ... ... 1998) ... ... бәсекелестігі және өндіріс салаларымен
кластерлік одақ ... ... ... бар. Осы және ... да ... табу ... ... зерттелмеуі экономиканың тұрақты
дамуына қиындықтар туғызып отыр. Ел экономикасын бәсекеге барынша қабілетті
ету мен оны ... ... ... ... жаңа ... негіз салу қажеттілігі шетелдік озық тәжірибелерді толық
зерттеуді ... ... ... ... ... ... ... елдердегі ең озық
тәжірибелерді пайдалану негізінде Қазақстан экономикасын ... ... ... ... жылдары Қазақстан Республикасы экономиканы қай
бағытта дамыту қажет деген ... ... ... ... ... он ... бұрын социалистік даму үрдісінде болып келген Қазақстан үшін АҚШ немесе
Жапония сияқты дамыған ел экономикасы үлгісін ... ... емес ... қазір Қазақстан экономикасы дамудың екінші сатысынан ...... даму ... бет ... ... ... ... елде қабылданып, іске асырылып жатқан индустриалды-инновациялық
дамуды жеделдету стратегиясын айтуға болады. Ал инновациялық ... ... аса ... ... үлгі - ... ең озық елдерінің экономикалық даму
үлгілері. Өйткені дәл осы елдер - әлем ... ... мен ... ... ... аса мән беретін мемлекеттер. Әлемнің жетекші
елдері дәл осы ғылыми-техникалық ... зор мән ... ... ... ... ... ішінде ХХ ғасырдың ортасынан бастап әлемдегі екінші
дәрежелі экономикалық державаға айналды. Олай ... ... ... ... ... ... әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті елу елдің
қатарынан орын алуды көздеген Қазақстан үшін ... ... ... ... ... ... аса ... әрі тиімді. Бәсекелестік пен
бәсекеге қабілеттілік, экономиканың тұрақты дамуы сияқты  мәселелер
көптеген ... ... ... ... ... ... ... ретінде М.Портер, А.Смит, Д.Рикардо, А.Маршалл, Дж.Стиглер,
Й.Шумпетер, Э.Чемберлин, ... ... ... ... К.Эклунд, А.Пигу  және Г.Джереффи, Р.Каплински, Р.Буайе және ... ... ... қолданылды. Олардың еңбектерінде нарықтық
шаруашылықтың ... ... ... ... экономиканың
бәсекеге қабілеттілік мәселелері, ұлттық жүйе мен ... ... ... болу концепциялары, елдер мен аймақтардағы экономикалық
және әлеуметтік ... ... мен ... ... ... ... қатар С.Ю.Глазьев, А.Г.Гранберг, С.А.Дебабов,
Е.А.Коломак, Б.Л.Лавровский, ... ... ... ... Р.А.Фахутдинов, А.В.Шевчук сияқты ұлттық және
аймақтық экономиканы зерттеуші ресейлік ғалымдардың еңбектері пайдаланылды.
Зерттеудің ... мен ... ... ... ... басқаруда кластерлерді құрудағы озық тәжірибелерді анықтау және
оларды пайдалану жолдары қарастырылды. Осы ... ... ... ... етуге, экономиканы басқару тетіктерін жетілдіруге, оның
теориялық-әдістемелік негіздерін ... және оны әрі ... ... ... қол ... үшін келесідей міндеттер қойылды:
1. сала экономикасын басқаруда ... ... және ... талдау және артықшылықтары мен ерекшеліктерін анықтау;
2. алдыңғы ... ... ... ... ... ... бәсекеге барынша қабілетті елдердің
қолданбалы ғылыми зерттеу жұмыстарына жұмсайтын шығындарын анықтау
арқылы олардың экономика дамуына тигізетін әсерін ... ... ... ... еңбек өнімділігі және оның еңбекақы, ... ... ... ... дәлелдеу және оны
Қазақстанда пайдалану қажеттілігін көрсету;
Зерттеу нысанасы ретінде Қазақстан экономикасының анағұрлым бәсекеге
қабілетті ... ... құру және ... ... ... пәні ретінде озық тәжірибелерді анықтау нәтижесінде Қазақстан
экономикасы салаларын басқарудың тетіктерін анықтау және ... ... ... және ... ... Қазақстан мен дамыған
елдер экономикаларының бәсекеге қабілеттілігінің тұрақты дамуы мен оңтайлы
басқару мәселелерін,кластерлерді құру және ... ... ... ... мен салыстырмалы талдау әдістері қолданылды. Бәсекелестік
теориясы мен экономикалық даму теориясы пайдаланылып, ұлттық экономика ... ... ... ... ... факторлары мен
динамикасын зерттеуде жүйелік талдау әдістемелері анықталды.
Жұмыстың ғылыми жаңалығы:
- ... ... ... салаларын және кластерлерді басқаруды
жетілдірудегі ерекшеліктерін зерттеп, оның Қазақстан үшін ... ... ... ... табылады;
- Бәсекеге барынша қабілетті елдер экономикаларының дамуы негізінде
ғылыми-техникалық жетістік ... яғни ... ... ... ... ... ... еңбек өнімділігін қамтамасыз
ететіндігі дәлелдеуі;
- Осының негізінде ... ... ... ... ... ... жетілдіру бойынша теориялық және әдістемелік негізді
кешенді әрі жүйелі түрде дайындауға әрекет ... ... ... ... іс жүзінде ұсыныстар беру.
Профессор Портердің тұжырымдары ең ... әрі ... ... ... ерекше танылғаны "Портердің бес күші", "жинақталған құн тізбегі",
"кластерлік теория". Аталғандар бәсекелестіктің өсудің жаңа ... ... ... ... экономиканың мықты макроэкономикалық негізін құру
үшін кластерлік саясат жүргізіп отырған ... және ... ... ... танылды.
Кластерлердің дамуына себебін тигізетін басқа факторлар, уақыт өте
келе ... ... жаңа ... сондай-ақ аймақтан шалғайда
орналасқан, кәсіпорындарға инвестиция тартуға мүмкіндік ... ... ... ... бар ... айтуы бойынша, кластерлер – бұл "…бір-бірімен ... ... ... ... белгілі бір өнім
типін жеткізумен айналысатын, ұйымдарға, компанияларға қызмет ететін,
көршілес салаларда және ... ... ... ... ... ... саласында одақтас,сондай-ақ бәсекелес ұйымдар".
Бір-біріне жақындығына қарамастан экономикалық қызмет обьектілерінің
орналасу маңыздылығын көп ... ... ... ... өткен, бірақ
аналитикалық және нормативті әдебиеттерде соңғы төрт онжылдық қана
көрсетілген. ... ... жеке ... ... да, ... ... мен кластерлеудің салдары кеңінен таралуда. ... ... ... тәжірибеде қолдануға қолдануға тырысты, бұл қадамдардың
нәтижесі әр-түрлі ... ... ... ... ... ... деңгейде көптеген шаралар қолдануда. Осы саясатты іске ... ... ... әр-түрлі министрліктерге жүктелген: өндірісті
қолдау, бәсекелестік саясат, ғылым және технология саласы, еңбек нарығы
және білім саласы, әлеуметтік ... ... ... ... тығыз байланыс орнатқан, ортақ
бәсекелестікті арттыруға бағытталған, бір географиялық ... ... ... ... ... ... ... анықталады.
Тәжірибеде кластерлік қатынас жаңа басқару формаларын дамытып және
кеңейтуге пайдалы болды, ... ... ... ... ... ... ... кластерлер құрылуы нарығында қажеттіліктер
үшін және қолданыстағы кластерлердің белсенділігін қалпына ... ... ... желілер мен институттар жүйесін құруға
негізделген.
Кластерлердің маңызы зор, ... ... ... ... ... ... және ... инновацияны қолдануына мүмкіндік
береді. Кластерге деген қызығушылық көптеген елдерде артып отыр, өйткені
экономикалық ... ... қана ... ... ... ... әлемнің экономикалық картасында келесідей кластерлер бар: бір
орында өзара байланысты өндірістермен институттар салаларының салмағы -
белгілі бір ... ... ... ... ... жеткізушілерден
бастап университеттер мен мемлекеттік органдарға дейін.
Мұндай типтегі ең танымал кластерлер Силикон жазығымен Голливудта
бар, ал әлем ... ... өте көп. ... айтуынша, кластерлер
бәсекелестікке үш негізгі тәсілмен әсер етеді: біріншіден кәсіпорын
орналасқан ... ... ... ... ... инновацияны
енгізудің жылдамдығымен бағытын анықтайды, үшіншіден, кластер аясында жаңа
коммерциялық қызметтің пайда болуына ықпал етеді.
Дипломдық жұмыстың ... және ... ... ... және шет
елдік экономикалық ғылыми мектептердің макроэкономика теориясы және енбек
қатынастары саласындағы ғылыми зерттеулері ... ... ... ... ... ... ... және құқықтық актілері,
Халықаралық ұйымдармен келісім-шарттар және басқа да ... ... ... ... ... ... Республикасының Статистика
жөніндегі агенттігінің, Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі,
басқа да министрліктер мен ... ... мен ... ... ... ... аспектілеріне қатысты бұқаралық ақпарат
құралдарының материалдары, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... қолданылды.
1.ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖҮЙЕЛЕРДЕГІ КЛАСТЕРЛЕРДІ ҚҰРУДЫҢ ... ... ... ... ... негіздері және теориялық мәселелері
Бәсекеге қабілеттіліктің дамуымен құрылымы жөнінде көптеген теориялар
бар. Бірақ, жетілген және ... ... ... ... ... ... формасы кластерлік теория механизмі болып
табылады. Оның негізінде кластерлік түсінік дегеніміз – ... ... ... мен ... ... ... бәсекелес фирманың өзара
байланысты топтарының жиынтығы, ол батыстың интерпритациядағы “диамант
бриллиант” алтын қосылуы ретінде ... ... ... ... ... ... нарықтарда бәсекелестік позициясын
қамтамасыз етеді.
Ғылыммен техниканың көп саласында ... ... ... – топ, ... ... деген ағылшын сөзінен шыққан.
Негізінен кластер сөзі жаңа ұғым емес. Оның түп тамыры 1826 ... ... ... ... ... “Изолированное государство в
отношение к сельскому хозяйству и национальной экономики ” деген еңбегінде
(1850 жылы 2-ші ... ... ... теориясымен байланысты
көрсетілген. Көліктік алымдардың бар болуы ... ... ... ... ... ... Бұл ... абстрактілі
географиялық үлгінің мазмұны.
Сонымен қатар, осы саладағы негізгі ... бірі ... ... ... ... ... А.Маршалдың “Принципы
экономической науки” атты кітабы болып табылады.
Өзінің ... ... ... және “локальды өндіріс” үшін
арнайы терминдер енгізбеген. Бірақта бейнелеуден ... ... ... ... ... мысалға келтірілген. Дәлірек ... ... ... ... ... ... аудан саналады.
Бұл кітаптың негізгі жетістігі, А. ... ... ... мен ... ... ... ... эффектіні
көру бұйырды. Кластер – ішкі экономикада шикізат пен ... ... ... жұмысшылардан
тұратын топтармен байланыстан тиімділікке қол жеткізетін кәсіпорынның
салалық немесе географиялық концентрациясы. Кәсіпорынның ... ... ... агенттер кіреді. Олар жойылған нарықтағы ... үшін ... ... ... ... ... ... процесті
ортақ техникалық жарықтандыруды қолдану ... ... ... болуы мүмкін.
Кластер ұғымына қатысты ақпарат массивін зерттеу қиындығы – кластер
ұғымына әртүрлі мінездеме берілген, ал ... ... ... ... тар ... ... ... береді. Мысалы,
инновациялы кластер, алмаз ... ... ... ... ... ... ядролық
физикадан келген. 1984 жылы ... ... жаңа түрі ... ... ... ... ядро ... күрделі құрамды бөліктер
шығарады.
Кластер түсінігін әртүрлі салалар арасындағы ... ... ... ... ... да ... ... соңғы
өнімнің өндірісі үшін кластерге әртүрлі сала өндірушілері бірігеді.
Францияда технологиялық өзарабайланысқан секторларды ... ... ... ... Оның мәні мынада, бір сектордың технологиялық
қуаты басқасына тәуелді. “Фильеры” термині кластердің кең ұғымының ... ... ... ... болуы бір жағынан, ұсақ өндірушілер
арасындағы тығыз технологиялық байланыс ... үшін ... ... ... ... елдің экономикалық секторында байланысқан шағын
кәсіпорындарда кластердің құрылуымен ... ... ... ... ... тар ... көрсетеді, өйткені
потенциалды артықшылықтарды жүзеге асыру үшін ... мен ... ... байланысты жасап шығару қажеттігі - ... ... бір ... ... ... швед ... ... қолданылған.
Олардың кластерлік механизмі ұлттық экономика құрылымына ... ... ... ... ... өзара байланысын зерттеуге
қолданылады. ... ... Е. ... ... ... ... ... Дахмен бойынша бәсекелестік жетістіктің даму негізі ... ... ... ... ... алға басуды
қамтамасыз ету қабілеттілігінің бар болуы. Даму кезең бойынша жүзеге асуы
керек немесе басқа саламен байланысты бір ... ... ... ... аймақтық-өндірістік кешен, өндірістік
және ғылыми-өндірістік ұйым ... ... ... өкіметі кезінде
барлық халықшаруашылық кешеннің дамуына үлкен ... ... ... ... ... ... дамуға қызығушылық соңғы орында
болды. ...... ... ... экономиканың шикізат
саласынан құраған. Аймақтық – өндірістік кешен құрылуында және ... ... ... ... ... ... ие болды. Аймақтық –
өндірістік ... ... ... бәсекелестік механизмнің жоқ болуы
мемлекеттік реттеу ролінің күштілігімен толықты. ... ... ... ... ... ... жетістігі және аймақтық
– өндірістік кешен құрылуы кластерлік механизмнің құрылуына ... ... сай ... ... мүмкіндік берді.
Кластер ұғымы 1990 жыл М.Портердің “Конкурентные преимущество стран”
кітабы шыққан соң кең таралды. Ол кітапта ... ... ... ... теориясы жазылған. Бұл теорияда ... ... ... рол ... ... 100 саланың бәсекеге қабілеттілігін талдай келе М. Портер
бәсекеге қабілетті компаниялар елде жүйесіз шашылмаған, бір ... ... ... ... бар ... ... келді. Бұл құбылысты
келесідей түсіндіреміз: нарықта бәсеке қабілеттілікке қол ... ... ... ... өзінің жағымды әсерін айналасына таратуда:
жеткізушілерге, тұтынушшыларға және ... ... өз ... ... ... ... жетілдіруге
көмектеседі. Өзара байланысты пайдалы одақтастықтың ... ... ... бәсекелестіктің өсуіне бірге ықпал еткен фирмалардың
кластері құрылады.
Көптеген экономистер кластер ... ... ... ... ... Олар кластерлерді дифференциалдауға негіз бола
алатын: өндіріс кластері, аймақтық кластер, инновациялық кластер және т.б
Кластердің әртүрлі анықтамасын ... ... ... ... ... ... ... трактовкаларының ішінде кластер ұғымына
қатысты концептуалды бірлік, ... ... ... ... база М.Портердің “кластер” концепциясы;
2) шетел авторларының анықтамаларындағыдай, отандық экономистер
кластерге әртүрлі ... ... ... локалдандыру (географиялық
концентрация) өзарабайланыстың анықталған тәсілі (тігінен, көлденеңінен,
тігінен және көлденеңінен).
3) көптеген ... бұл ... ... ... ... ... ... ғылыми қызығушылығына және шешілетін мәселелерге толық
жауап беретін аспектілерге көп ... ... ... ... екі орталық кезеңді бөліп көрсетуге
болады. Біріншіден, кластерлердегі фирмалар әртүрлі әдістермен ... ... ... және ... алу ... және ... (қосымша
өнім және қызметтер, технология немесе институттардың арнайы шығындарды
қолдануы ) болып келеді. Бұл ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қатынас немесе желілерді тартады.
Екіншіден, кластерлер – ... ... ... ... ... ... ... Кәсіпорындардың біріккен орны, құнды
жасайтын, бірге қызмет ететін фирмалар арасындағы желілердің нәтижесі болып
табылатын артықшылықтардың көбеюімен құрылуына әсерін ... ... ... ... ... одақ үшін ... тұрақтылықты
қамтамасыз етеді. Өндірістің географиялық локалдануы, кластердің құрылуының
негізі ретінде бар болып қарастырылуы керек. Осының ... ... ... ... ... ... ... экономика институтының ғалымдары кластерлерді кемелділік
деңгейі бойынша жіктейді және ... ... ... ... ... көрсетеді. Мықты кластерлер үшін ... ... ... ... ... ... арасындағы белсенді
байланысты көрсететін кластердің тиімді құрылымы қажет. Тұрақты ... ... ... ... ... ... ие ... мәнді артықшылықтарды алу үшін өндірістің потенциалының
критикалық ... ... ... ... ... мәнді
ресурстарына ие, сондай-ақ құрылымы үзінділенген болып келген. Латентті
кластерлерде бірнеше ... ... және ... ... бар.
Кластер ұғымын түсіндіруде әр-түрлі көзқарастар бар. Бұл:
- кеңістікті – экономикалық (аймақтық-салалық концентрация мазмұнында
кластер ішкі технологиялық және ... да ... ... ... Бұл ... ... бірі ... құрылымды (кластердің анықтамасы оның құрылымынан және
қатысушылардың ... ... ... ... желі ... ... ... әртүрлілігі ретінде
түсіндіріледі);
- институтционалды (қатысушылардың ... ... ... көп орын беріледі);
- функционалды (кластер анықтамасы тік және көлденең байланыстардың
талдауына сүйенеді);
- интеграциялы (кластердің ... ... ... ... ... байланыстар маңызды орын алады);
- стратегиялық (кластер стратегияны, өндірістік саясатты жүзеге
асырудың, аймақтың, кәсіпорынның ... ... ... ретінде
қарастырылады).
Кеңістікті – экономикалық көзқарас жалпыланған болып саналады. Бұл
көзқарастың айналасында кластер ... екі ... ...... ... байланыспен өндіріс концентрациясы. Бұл көзқарас екі
бағыт бойынша дифференциялануы мүмкін:
1) негізінде өндіріс күштерінің орналасуы, жергілікті ресурстардың
тиімді қолдануы, ... ... ... ... ... ... мамандануы негізінде құрылған көзқарас;
Кластердің әсерлерін және масштаб әсеріе зерттеуге ... ... ...... ... кластерді экономикалық
білім ретінде қарастырғанда қолданады.
Құрылымды көзқарас кластердің қызмет атқарып ... ... ... байланысына басымдық беретін отандық зерттеушілерге тән.
Желілік көзқарас айналасындағы ... ... ... ... Осы көзқарасты жақтаушылар кластерді бір немесе бірнеше
иерархиялық кластерге ... ... ... ретінде
қарастырады.
Кластер теориясы және желілер теориясы –процестерді жақсы түсіндіруге
және бір-бірімен өзара байланысқан әртүрлі бағыттар. Кластерлер ... ... пен ... желілер теориясын байланыстырады. Кластер –
географиялық аймақ айналасында бақыланатын, фирма және ұйымдардың ... ... ... ... қамтамасыз ететін және өзара
қатынастың жиілігімен күшін арттыратын ... ... ... ... қалай жұмыс атқаратынын және шығарылымды
болып келе ... ... ... ... ... өз ... ... қоғамдық капиталмен, қоғамдық белсенділікпен бәсекелестік
арасында, экономикалық өсумен тығыз байланыс орнату мүмкіндігі ретінде
қарастырылады.
Кластердің ... ... ішкі орта ... ықпалымен
жылдамдатылады, баяулатылады және бейтараптандырылады. Бұл процеске ... ... ... ... мен басқа да институтционалды
білімдер, сондай-ақ ... ... ... өз ... тигізеді.
Кластер шаруашылықтың, экономикалық қатынас пен байланыстың жаңа
формасы болып табылады. Олар өз ... ... ... көрініс табатын
белгілі - бір әлеуметтік-экономикалық әсер ... ... ... ... секторларының және кәсіпорынның бәсекеге
қабілеттілігімен өнімділігі ... ... ... және кадрлық
потенциалының артуы. Кластерге қатысушылардың ... күші ... ... құруға себебін тигізеді. Кәсіби білім және мамандарды
даярлау және қайтадаярлау, ... ... ...... ... ... ... құрылуына әсер ететін факторлар
|Кластердің дамуына ықпал ететін |Кластердің дамуына кедергі жасайтын ... ... |
|1 ... ... |1 ... ... ... ... концентрациясы |төмендігі және жеткізушілердің |
| ... ... |
|2 ... және ғылыми жоғары |2 ... ... ... персоналдардың және оны |ғылыми-зерттеу жобаларының |
|дайындауға базаның бар ... ... |
|3 ... және |3 ... және орта ... ... ... бар болуы |арасындағы байланыс әлсіздігі |
|4 Жоғары кәсіби ... ... |4 ... және ... ассоциациялардың|
|сапасы және дамуы ... ... |
|5 ... ... |5 ... кәсіпорындардың бәсекелестік|
|дәстүрлері ... ... ... ... ... зерттеулер жүргізу тәжірибелі
өндірісті құру міндеттерін бірлесе ... ... ... Төртіншіден, бұл
жеткізу жүйесінің дамуы. Кәсіпорын үшін ...... ... бөлік, өнімнің бағасы және өнімнің бәсекеге
қабілеттілігі ... ... ... ... байланысты.
Кластердің дамуы – шикізат жеткізушілердің бәсекеге қабілеттілігін дамытуға
септігін тигізеді. Бесіншіден, бұл ... ... ... ... ... ... еңбекақы деңгейінің артуы және
құрылымының жағымды жаққа өзгеруі.
Қорытындылай айтсақ, кластер ірі бизнесті дамытуға заманауи ... ... ... Жаңа ... жаңа өнім ... ... ... енгізумен зерттеулер жүргізу тәжірибелі
өндірісті құру міндеттерін бірлесе отырып шешкен дұрыс. Төртіншіден, ... ... ... ... үшін ...... ... бөлік, өнімнің бағасы және өнімнің ... ... ... ... ... байланысты.
Кластердің дамуы – шикізат жеткізушілердің бәсекеге қабілеттілігін дамытуға
септігін тигізеді. Бесіншіден, бұл аймақтың экономикалық ... ... ... ... ... ... ... және
құрылымының жағымды жаққа өзгеруі.
Қорытындылай айтсақ, кластер ірі бизнесті дамытуға заманауи ... ... ... Жаңа ... жаңа өнім ... қадамдар
жасалады.
1.2 Кластерлік даму аймақтардың экономикалық бәсекеге ... ... ... даму аймақтардың бәсекеге қабілетін, олардың экономикалық
дамуын арттыру құралы ретінде елдің ... ... жаңа ... ... ... ... ... негізгі мақсаты индустрия
саласында жеке ... ... ... ... ... секторын дамытудағы Қазақстанның бәсекелестік артықтышығын барынша
көп ... ... ... ... табылады.
«Металлургия», «Көлік логистикасы», «Тоқыма өнеркәсібі», «Құрылыс
материалдары», «Азық-түлік ... ... және ... ... ... жеті ... кластер құру Қазақстан Республикасы Үкіметінің
2005 жылғы 25 ... ... ... бекітілді. Кластерлік
бастаманы сәтті іске асыру үшін ... ... ... ... ... нақты жобаларды іске асыру және кадрлық
қамту мәселесін шешу бойынша жалпы жүйелік шаралар қарастырылды.
Қазақстандық кластерлік ... ... ... ... жоспар бойынша іске асырылуда. Кластерлердің тік және көлденең
байланыс жүктелгендері ... ... ... ... ... ... оған қоса әлемдік ... ... ... қызмет ететін кластерлерді құруға біршама уақыт талап етіледі.
Мұнайгаз машина жасау кластері. ... ... ... ... ... дамытудағы қозғаушы күш болып ... мен газ ... ... ... «Мұнайгаз машина жасаудың» пилоттық кластері
іске асырылуда. Кластерлік бастаманы жүзеге асыру шеңберінде Қазақстан
Республикасының «Жер ... және жер ... ... ... Заңы ... кодексіне өзгертулер мен толықтырулар енгізілген. Отандық өндірушілер
мен шетелдік инвесторлардың Бірыңғай тізілімі құрылды.
«Технопарк» Алгоритм» ЖШС базасындағы машина ... ... ... мен ... ... үшін бұзбайтын бақылау
зертханасын құру ісі бойынша ... ... ... Америка және
Ресейдің жетекші фирмаларының ... ... ... ... ... мен ... жұмыстары жасалуда.
«Технопарк» Алгоритм» ЖШС мен Жәңгір хан атындағы БҚАТУ-мен ... ... ... ... 263 млн ... оқу ... құрды.
Бұл автоматтық жобалау жүйесі, прототиптеу жүйесі, СББ ... ... ... ... ... ... жабдықтары
орнатылған. Мұның барлығы ... хан ... ... ... жасау
факультетінің студенттерін заманауи құрылғылармен жұмыс істеуге, мамандарды
халықаралық стандарттар ... ... ... ... мен технологтарының ... ... және ... ... ... саласында тәжірибелі-құрастыру, ғылыми-зерттеу
жұмыстарын ... ... ... ... ... қатарлы технологиямен қамтып,
«Микрография» ҒЗИ» РМУ және ... ... ЖШС ... ... ... ... жасау мақсатында мұнай газ машина
жасау өніміне жобалық-технологиялық құжаттама дайындау бойынша ... бюро ... ... ҒЗИ» РМУ ... ... ... орталықта жасалған құжаттамалар бойынша сынақ
үлгілерін дайындау үшін сынақ-эксперименталды өндіріс ... және ... ... ... ... ... ҒЗИ» РМУ және «Алгоритм»
Технопарк» ЖШС арасында оптикалы-талшықты шоғырсымын тарту ... ... ... ... ... ... өмір сүру деңгейін арттыру, интернет арқылы туристік қызметтерді
сатып алуды жетілдіру, турлардың құрама пекеттеріне, дәстүрлі мәдениет ... ... ... ... ... ... деген сұранысты арттыру.
Туристік сала қарқынды дамуда. ... ... ... сала ... ... ... ие болуы тиіс. Туристік кластерлер тұрмыстық және коммуналдық
қызметтердің барлық ... ... ... ... ... ... ... саны жыл сайын өсіп келеді (қонақ үйлер, мұражайлар,
театрлар, тарихи және ... ... ... ... шипажай-
курорттық мекемелер). Туристік агенттіктер желісіндегі туристердің ... ... ішкі ... ... ... ... ... көлемінің
өсу тенденциясы байқалады.
Бүгінгі күні Қазақстан аймақтық туристік орталық құру үшін жетерліктей
әлеуетке ие. Оның арсеналында - әлемге әйгілі «Медеу» биік ... ... тау ... турбазасы, «Табаған» спортты-сауықтыру ... биік ... ... ... ... ... арасында көлденең де, тік те байланыс
дамуда. Туристік сала ... ең ... және ... ... сала ... жеткілікті көңіл бөлу қажет. Туристік
кластерді дамыту үшін қонақ ... ... ... ... басқа инфрақұрылымдардың ауқымды құрылысы іске асуы қажет,
бұл өз кезегінде ... ... ... ... мен ... өндірісін дамытуға себеп болмақ.
Көлік логистикасы кластері. Көлік-логистикалық кластерінің қызметі ... ... ... ... ... мен ... ... Қазақстан халқы мен экономикасының талаптарына дәлме-дәл көлік
кешенін дамыту мен қызметі деңгейінің жетістіктерін қамтамасыз ... ... ... ... ... Президентінің
2006 жылғы 11 сәуірдегі Жарлығымен бекітілген ... ... ... ... ... ... іске ... аясында жүзеге асырылады.
Аталмыш кластерлік жобаны жүзеге асырмас бұрын көлік инфрақұрылымын дамыту
мен ... ... ... және ... жол, ... ... ... қатарконтейнерлік тасымалдауды жетілдіру, автомобильдік
тасымалдау географиясын кеңейту, халықаралық ... ... ... және нормативті құқықтық базаны жетілдіру
мәселелері шешілді.
Пилоттық ... іске ... ... ... ... бойынша
«Астана-Контракт» АҚ логистикалық орталығының контейнерлік терминалы
негізінде ұйымдастыру ... ... Жоба ... ... терминалының Алматы – 1 теміржол стансасы ауданында дамуын, 50
мың шаршы ... ... ... ... ... Осы мәліметтер
бойынша 2008 жылғы маусымның басында жол бойы ... мен ... ... ... ... 121 ТҚКС, 1 192 ЖМҚС, 1 273 тамақтану
және сауда ... 83 ... үй, 71 ... 196 жарнама нысандары мен
139 өзге де ... ... ... Батыс-Еуропа-Батыс Қытай
трансконтиненталды ... ... ... ... ... ... және ... министрлігі 2007-2011 жылдарға арналған
«Харгос» ... ... ... ... орталығын одан әрі
дамыту Бағдарламасы шеңберінде жұмыстар атқарады. ... ... ... ... Алматы облысы Панфилов ауданында «Хоргос-
Шығыс қақпасы» ... ... ... құру ... ... ... ... мен Қазақстан мен Ресейдің Саратов
облыстарында – «Қазақстанның Батыс қақпасы» АЭА және ... ... ... ... ... - Озинки» шекара жанындағы ... ... ... ұсынылып отырған бұл құрғақ порттар «Морпорт Ақтау» арнайы
экономикалық ... пен ... ... ... көлік-өнеркәсіп
дәлізінің бірыңғай көліктік-логистикалық жүйесіне кіреді.
Тоқыма өнеркәсібі кластері. Қазақстандағы тоқыма өнеркәсібі «Тоқыма
өнеркәсібі» ... ... ... ... ... ҚР ... ... 6 шілдедегі Жарлығымен құрылған «Оңтүстік» инфрақұрылымының
дамуымен айқындалады. Оны құрудағы мақсат – тоқыма ... ... ... ... өнімдер өндіру, өз экономикамызды әлемдік шаруашылық байланыс
жүйесіне енгізуді ... ... ... ... маркілері
өндірушілерін дайын тоқыма өнімдерін өндіруге ... ... ... орындарын құру, сонымен қатар тоқыма өнімдерінің
түрлерін көбейту және сапасын арттыру. Бүгінгі күні АЭА ... ... АЭА ... бес инвестициялық жобаны іске асыруды құптап отыр:
тоқыма және бояғыш-бөлшектік өндірісін ... ... ... дайын мақта-мата
маталарын шығаратын «Хлопкопром-Целлюлоза» ЖШС, «Каздемиртекстиль» ЖШС,
«Oxy Textile» ЖШС, «Ютекс-KZ» АҚ, ... ЖШС. Бұл ... ... ... ... зауыттарымен өндірістік тік-
интеграциялық байланысқа ие. Сонымен ... олар ... ... ... ... ... жіптер өндіреді. Аталмыш ... ... жыл ... ... материалдары кластері. Қазақстан Республикасы экономикасының
артуы құрылыс кешендерінің нәтижелерінен-ақ ... ... ... ... Астанадағы «Құрылыс материалдары»
Индустриалды аймағы ашылды. Оның ... ағаш ... ... ... ... Бетонды, темірбетонды бұйымдары мен ... ... ... ... іске ... ... қатар құрғақ құрылыс
қоспалары, жиһаздар, ... ... ... ... зауыттар
салу жоспарлапы отыр.
Алматы облысында қазіргі кезде керамзитті кірпіштер, күйіктас-гранитті
және кафельді ... ... ... ... ... плиткалар
(шыны талшықтары) өндіру жөніндегі ... ... ... кезеңінде.
Қазақстан бойынша құрылыс материалдары өнімдерінің көлімінің ... ... ... ... бұл ... ... бағдарламасын
іске асыру шеңберіндегі құрылыс көлімінің артуы ... ... ... кластерінде көбіне ... ... ... ... ... өнім ... шек жоқ.
Сондықтан барлық ... ... ... ... шешім
қабылдау мүмкін емес. Мұндай жағдайда кластерлік шешім қабылдау ... ... ... ... ... ... «Жиһаз өндіру және
ағаштан жасалған бұйымдар» ... ... ... өнімдер өнімі»
кластерлері.
Металлургия кластері. Қарағанды облысындағы «Металлургия-металлөңдеу»
кластеріне металл өнімдері мен ... ... 52 ... 2005 жылы ... ... ... құрылды, оның негізгі міндеті металлөңдеу,
металлургия, ... ... ... ... ... ... атсалысу болып табылады. Бүгінгі күні ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымының
құрылысы жалғасуда. 2008 жылдың 1 шілдесінде «АрселорМиттал Теміртау» АҚ
сұрыптыпрокаттау өндірісі іске ... «Ast Etalon Crown» ЖШС» ... мен ... ақ ... ... ... іске қосылған. Сонымен
қатар, облыста құны 110 ... ... ... ... ... ... зауыт құрылысымен айналысып жатқан «Silicium Kazakhstan»
ЖШС компаниясының қарқынды жобасын іске асыру жалғасуда. ... ... асуы жаңа ... қажет ететін өндіріс құруға мүмкіндік береді.
Азық-түлік өнеркәсібі кластері. Республикада азық-түлік өнеркәсібі
қарқынды ... Оның ... ... өндірістің өсуі, түрлерінің көбеюі
мен шығарылған тауар саны артуда. Шығыс-Қазақстан облысындағы «Азық-түлік
өнеркәсібі» кластері төрт ірі ... ... ... ... май, сүт,
ет және астық. Облыстың ... ... ... ... ... ... тағы ... кластерлер құру жоспарланып
отыр. Оның ішінде астық, ет, сүт, ... және ... ... ... қалыптастырылады.
Ауыл шаруашылық тауарларын өндірушілерді тікелей және ... ... ... аймақтарда аймақтық астықөндіру, сүт өнімдері
кластерлерін құруға әсер етсе, жеміс-жидек, сүт кластерлерін ... ашу осы ... ... және ... ... ... мүмкіндік
береді. Солтүстік-Қазақстан облысындағы кластерлік даму астықты өңдеумен
байланысты. Алматы облысында жеміс-жидек және сүт кластерлері ... ... ... ... ... ... 19 ... бар.
Құрамына «Райымбек Агро» ЖШС мен «ФудМастер» АҚ ... екі ірі ... ... сүт ... ... ... анықталды. Компаниялар
ұзақ сақталатын сүт өнімдерін, қоюлатылған сүт, кілегей, йогурттар мен өзге
де қышқыл сүт өнімдерін шығарады.
Қостанай облысындағы сүт ... ... ... күні ... ... 42 ... фермалары, ғылыми-оқыту мекемелері мен
ұйымдар, зертханалар, дистрибъютер орталығы, «Мал ... ... даму ... несиелік мекемелер мен ұйымдар, қоғамдық ақпараттық-
кеңес беруші орталықтар мен бірлестіктер, қаттамалар мен ... ... ... ... ... ... өнеркәсібі» кластері шараларын іске
асыру әлеуетті қатысушыларды жаңа өндіріс құруға және бар өндіріс орындарын
жаңартуға жетеледі. ... ... ... шешім қабылдау
мақсатына жетті, және ол осы бағытта ... ... әлі де ... ... ... Кластерлік құрылымдарды құрумен қаржыландырудың шетелдік тәжірибесі
Саланың эволюциялық процесі кластерлердің ... ... ... ... ... кейбір секторларға серпін беріледі, ... ... ... ... ... ... ... айналады.
Кластерлердің пайда болуы фирмалардың көптеген типіне байланысты. Италияда
көптеген бәсекеге ... ... алға ... күші ... ... ... байланысты. Ақтық өнімді щығаратын сала бәсекеге
қабілетті сүйемелдеуші саланы туындатады. Жоғарыда ... ... ... ... ... ... салалардан өсіп шықты.
Кластерлердің пайда болуы жеке ... ... ... ішіндегі өзара байланыс инновацияны күшейтетін тіпті ұлттық
экономиканың ... ... да ... ... ... ... кезде Жапонияда электрониканы тұтынудағы көршілес ... ... ... ... дамып отырған өндірісте кейбір кластерлердің
азайғаны байқалады. ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі кластерлерде біркелді
болмайды. Технологиясы ... ... ... ... жіктеліп топтасқан салалар
өздерінің бәселестік басымдығынан айрылады. Құндылық ... аз ... түрі шет елге ... ... ... ... ... баяулайды
немесе бүтіндей тоқтайды. Осындай ... ... ... ... ... Егер де жағымсыз жағдайлар өздерінің ықпалын таңдаса, өндірісті
жетілдіруге серпін береді. Ел ... ... ... (салада позициясын
жоғалтқанмен) дұрыс жүргізілген бәсеке негізінде өзінің ... ... ... әлемдік нарықта шешуші рөлді факторлық шығын
атқарады деген пікір туғызады. Алайда технологияның мобильділігі имитациялы
лагты қысқартқанымен, басқа ... ... ... ... тұтас бір
ұрпаққа артта қалып қояды. Фирманы күшейтетін фактор технологияға ену емес,
технологияны дамыту ... ... ... технологияны орналастыру
және жетілдіру көптеген жағдайда ұлттық “ромбыға” тәуелді. ... ... ... ... білім мен технологияны жасап, оны
пайдалануына байланысты. Ақпарат технологиясын дамыту, жаңа материалдарын
өндіру, биоинжерия жаңалықтарының толқынына ... ... ... ... немесе бір қарағанда қарапайым ... ... ... ... ... осы ... жиі пайдалана алды, дәстүрлі салаларда (жиһаз,
аяқ киім және киім) фирмалар өздерінің бәсекеге ... ... ... ... салалар негізінде жақсы дамып келеді. Олардың
қатарына жататындар тұрмыстық электр приборлары, жүк ... кен ... ... ... ... ... ... ұлттық экономикада біркелкі бөлінбейді. “Ромбаның” ... ... ... ... ... ... жасайды.
Гүлденіп отырған сала әдетте вертикалды (сатып алушы жабдықтаушы) ... ... ... ... ... және т.б) өзара қарым-
қатынастарымен байланысты болады.
Бұған жақсы мысал Дания. Осы елде әлемдік рынокта бәсекеге қабілетті
салалар өзара тығыз байланысты. ... қоса ... ... қабілетті
салалардың кластері бар. Олар үй ... ... және ... Денсаулық сақтау кластерлері ауыл шаруашылық ... және ... ... ... ... байланысқан.
Швецияның целлюлоза және қағаз өндірісінде ғана емес, ағаш ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ целлюлоза мен қағаз өндіретін құралдар ... ... бар. ... ... ... ... ... химия
өнеркәсібі болмағанмен, целлюлоза-қағаз өнеркәсібіне арналған ... ... ... ... жетті. Италияда ірі ... ... ... ... ... мен аяқ киім ... Герменияда мына төмендегідей салалардың кластерлері бар: химия
өндірісі; металлургия; көлік және қағаз басу. Осы айтылғандардың бәрі ... ... ... ... жеткен. Мысалы, Израильде негізгі кластерлер
ауыл шаруашылығында (тыңайтқыш, су жүйесі т.б) және ... ... ... ... ... ... қабілеттілігі бар
елдердің бәрінде, барлық жерінде ... кең орын ... Бұл ... ... ... дамыған ұлттық экономиканың ... ... ... ... ұлттық басымдық детерминанттарына тікелей
байланысты, олардың жүйелілік сипатының көрінісі болып ... ... бір ... ... ... ... арқылы басқасына
көмектеседі. Бұндай сала ... ... ... мен ... ... қойғыш болып келеді. Елде олардың болуы жабдықтаушы
саланың ... ... ... ... ... болады.
Бәсекеге қабілетті жабдықтаушылар, сондай-ақ елде тұтынушы салалардың
дамуына ... ... Олар ... қамтамасыз етеді, жалпылама
өндіріс факторларын дамытады, жаңа өндірушілерді туындатады. Әлемдік
нарықта бәсекеге ... бір сала ... де ... айтуға болады.
Кластер қалыптасқанда барлық өндіріс бірін-бірі ... ... ... ... ... бойынша таратылады. Бір саладағы
белсенді ... ... ... ... ... ... ... кластер жаңа өндірушілердің дамуын жылдамдатады. Бұлар жаңа
стратегияны және ... ... ... ... ... ... ... еркін алмасу мен жаңалықтың тезірек тарауы жүзеге
асады. Кластерлердің ішкі өзара байланысы күтпеген жерден бәсекеге жаңа жол
жасауға көмектесіп, жаңа ... ... Адам ... ... жаңа ... ... ... алқабы осыған айқын мысал бола
алады.
Кластер ішкі ... ... ... ... ... ... ... жеңуге арналған құрал болып табылады.
Кластердің болуы ақпарат алмасуын және жаңа әдістерді, жаңа ... ... бір ... ... ... ... ... Олар
бәсеке күресіндегі тартысқа жаңалық қосады, сөйтіп ұлттық сала ... ... ... мүмкіндік алады.
Барлық кластердің қолда болуы ішкі ... тобы бар ... ... ... Кластердегі барлық фирмалар (өзара байланысты)
инвестицияны мамандырады т.б. Осы жағдайлар жаңа фирмалардың ... ... ... тірейді. Кластер ірі капитал жұмсауға және мамандануға
итермелейді.
Үкімет пен университеттер кластерге көп ... ... ... жаңа ... ... ... ... елдің халықаралық деңгейде
беделі өседі.
Кластер ... ... ие ... ... ... қабілетті сала
басқа, жаңа ... ... Осы өсу ... ... ... Бұл әр елде біркелкі емес. Ақындайтын екі мысал келтірейік.
Жапонияда кластерлердің даму ... ... ... болды. Өйткені
мұндағы компаниялар көршілес салаларға еніп кетуге дайын. ... ... ... және ішкі ... ... әсер етеді.
Италияда кластерлер вертикальды бағытта дамиды. Жұмыс істеп тұрған
компаниялардың ... ... ... ... ... даму ... оқшауланған салалардан экономикалық
ресурстар құйыла бастайды. Егер де сала ... ... бет ... ... болуы ерекше көзге түседі.
Қорыта айтқанда, ұлттық бәсекеге қабілеттік көп жағдайда ... ... даму ... ... Осы жағдай үкімет
саясатына және компания стратегиясына барынша маңызды болады.
Кластерлердің ішіндегі өзара ... - ... ... ... ... ... ... мыналар: қажеттілік жөніндегі
ақпарат, ... ... ... ... ... мен тектес
салалардың арасындағы техника мен технологиялар. Осындай алмасу ... және ... ... ... бәсекені қолдағанда бәсекеге
қабілеттілігіне жақсы жағдайлар жасалады. Ендігі сөз ... ... ... өзара әсерлерінің механизмдері жөнінде болмақ.
Ұлттық кластерлердегі фирмалардың ... бар, ... ... ... мақсаттары да болады. Жабдықтаушылар мен сатып алушылар баға мен
пайданы бөлісу жөнінде жанжалдасып ... ... ... ... кері әсер ... ... әрқайсысы
жеке дара пайдаланғысы келеді. Бәсекеде өзара алмасу жергілікті фирмаларға
пайдалы жағдай жасайды.
Әрбір елде және сол елдің ... ... ... ... және ... әсер етуінде айтарлықтай өзгешеліктер болады. Егер де
кластерлердің ішінде өзара алмасу (жеке салаларда ... ... ... ... тез қол ... және ұзақ ... ... Бұған
дәлел – шведтік тау-кен өнеркәсібі және оған құрал-жабдық шығару.
Кластерлердің өзара алмасуына көмектесетін ... ... ... ... ... ... және вертикальды байланыстарын
үйлестендіретін. Төменде солардың бірнеше мысалдар келтіріліп отыр.
Ақпарат ырғағын жеңілдететін факторлар:
- бірге оқу және міндетін атқарп ... ... жеке ... ... ... немесе кәсіби бірлестікте туындайтын
байланыс;
- географиялық жақын орналасудан туған ... ... ... ... ... ... ұзақ та берік өзара қарым-қатынасқа деген сенім сияқты мінез-құлық
нормалары.
Мақсаттардың сәйкес келуін анықтайтын және ... ... ... мына ... фирмалар арасындағы отбасылық немесе отбасы маңындағы байланыстар;
- өнеркәсіп топтары ішіндегі жалпы ... ... жеке ... ... ... ... ... арасындағы өзара әрекет;
- ұлттық патриотизм.
Жапония жақсы жұмыс істейтін кластерлер еді. ... ... ... ірі топтар. Бұлар акционерлік капитал арқылы өзара байланысы бар,
еркін фирмалар ... ... ... ... ... ... ... Әрбір топтың орталығы – банк. Мысалы, “Сумитомо
бэнк”, немесе “Мицубиси - бэнк” осындай ... ... іс ... ... немесе тіпті тактикалық шешімдер қабылдауда салыстырмалы түрде
көп ықпал көрсете алмайды. Алайда топішілік өзара байланыс ... ... ... ... рөл атқарады. Компаниялар бір-бірімен өзара
кеңеседі және қарым-қатынастары негізінде жақсы жұмыс істейді.
Жапонияда кластерлер ... ... ... етуге көмектесетін басқа да
маңызды механизмдер бар. Солардың бірі – ... ... ... Тағы бір ... ... бар, ол – ... ... жақын
орналасуы. Кластерлер ішіндегі өзара ... жеке ... ... ... ... ... ... бірге оқыған
курстастарымен өмір бойы қарым-қатынасын үзбейді. Бұл ... ... ... ... жол ... ... салалық ассоциациялар, сондай-
ақ үкіметтің заңдастырылған демеушілігімен жиі ақпараттық және ... ... ... ... ... да ... мәселелерді айқын көрсетеді.
Қолданыстағы механизмдер өзара байланысты салалардағы өзара алмасуға жағдай
жасағанмен, жекелеген салалар ішінде ... ... ... алушылар мен
сатушылардың арасындағы мәміле кейде аса киындықпен іске алады.
Италияда класстерлер қызметіне ... ... ... ... ... ішіндегі ең маңыздысы отбасы және отбасы ... ... ... ... қоса ... ... ... күшті, көптеген салалар бір немесе екі қалада шоғырланған.
Швейцариялық топтасудың басқа ерекшелік белгілері бар. ... жеке ... ... ... міндетті әскери қызметті өтеп жүргенде
туындайды. Швецияда маңызды ... ... ... және ... арасындағы
қатынастар атқарады. Германияда осындай рөлді банк орындамайды.
Кластерлердің ішкі өзара қатынасын жеңілденетін ... ... ... ... ... ал ... мен АҚШ-та
әлсіздеу. Бұны барлық салалар бойынша ... ... ... ... ... ... және ... шығаруда кластерлер барынша
жеткілікті рөл атқарады. Осы салалар әлемдік нарықта әйгілі болып тұр.
Географиялық шоғырланудың маңыздылығы халықаралық табысты ... ... ... ... ... ... бір қалада немесе
ауданда орналасады. Мысалы, Италиядағы жүн ... ... ... қалада орналасқан. Гелграфиялық шоғырлану көпшілік мойындаған үрдіс
болғанымен, оның ... ... ... Британияның барлық акционерлері
Лондонның бірнеше ауданында орналасқан. Базель – үш алпауыт фармацевтік
өндірістің отаны. Даттық вертолет ... ... ... ... ... ... көпшілігі Нью-Йоркте Мэдисон – авенде
орналасқан. Компьютер шығаратын ірі ... ... ... ... ... Уичитте, ал шағын компьютерлер
өндірісі Бостонда шоғырланған.
Ішкі бәсекелестердің шоғырлануы жабдықтаушылар мен негізгі ... ... ... ... қала ... ... бәсеке алаңына
айналады. Қорыта айтқанда, география жақын орналасу әлемдік деңгейдегі
бақталастарға бәсеке процесінде ... әсер ... ... ... тұрған салаларға географиялық жақындығы негізінде өзара әсерін
күшейтеді. ... ... ... ... алушылары және
жабдықтаушылары өндіріс тиімділігінің өсуіне және мамандануына көмектеседі.
Географиялық жақындық өндіріс процесін жетілдіруге және жаңалықты ... ... ... ... жөн. ... ... бәсекелестерге
эмоционалды және қызғаныш сезімдері де жат ... Бұны ... ... ... байқап, оған өз дәрежесінде көңіл бөледі. Өз
кезегінде ... ... ... қызметтерін
қаржыландырып қолдап отырады.
Географиялық шоғырландыру жаңа фирмалардың пайда болуына ... ... ... ... ... ... жақын орналасқанды қалайды,
ондағы орныққан қатынастарды бағлайды.
Географиялық жақын ... ... ... күшейтеді,
сөйтіп оны оңай алудың сәті түсіп, қажетінше пайдаланады. Ақпарат ағымының
тасқыны ... және ... ... ... жағы бар. Ол ... ... таратуға кедергі келтіреді. Жақын орналасу бақталастарының
тәртібін жеңіл бақылауға мүмкіндік береді. Сөйтіп, көршілеріне қарай отырып
өндірісті жетілдіреді. ... ... таза ... ... ... бұл ... ... жұмыс істеуге итермелейді.
Географиялық жақын орналасу кластерлерді ... ... ... ... ... ... айырбасы белсенді түрде жүреді. Қорыта
айтқанда, географиялық жақын орналасу “ромбыдағы” ... ... ... қуаттарын біріктіреді, нәтижесінде “ромба” нағыз жүйеге айналады.
Жоғарғы деңгейдегі бәсекеге қабілеттілік, ... ... ... ... ... ... ... Кейбір жағдайларда кездейсоқтық
та маңызды рөл атқарады. Басталған процестің жалғасуы жаңа бәсекелестерді
тартады, ол ... ... ... іске ... ... ... ... жүзінде жаңа салалардың пайда болуына үш детерминанттардың ... ... ... ... алғашқы болып басымырақ қолға ... ... ... ... ... ... арнайы түрін
өндіру, құрамында фосфоры аз кен алудың нәтижесінде пайда болды. ... ... ... ... ... көңіл аударудың факторы
болып табылады.
Неғұрлым дамыған салаларда алғашқы бәсекелестер ... ... ... ... нәтижесінде пайда болуы
мүмкін. Арнайы білім алған персонал білімі мен тәжірибесін нақтылы немесе
болашақ ішкі ... ... ... қабілетті салалардың бастауын тектес және қолдаушы
салалардан ... ... ... ... ... ... өндіріс
туризмге қажетті жергілікті аяқ киім өндірісінен өріс алды. Осы ... ... ... ... ... ... ... Жапониядағы автокөлік тиейтін жабдықтар өндірісі
жүкті тиейтін өндіріспен ... ... ... ... ... ... қолдаушы салалардың немесе саланың бұрынғы қызметкерлері
ұйымдастырылған жаңа компаниялар болуы мүмкін.
Елдің әдепкі даму кезеңдерінде бәсекеге ... ... ... ... бар ... факторларға немесе жергілікті нарықтағы сұраныстың
ерекше болуына ... ... ... ... жаңа ... ... ... көздері сан-алуан. Жаңа өндіріс қалай десек те тектес және
қолдаушы салалардан, университет лабораторияларынан немесе мамандандырылған
оқу орындарынан туындайды.
Салада ... ... ... ... пайда болуына
кездейсоқтық көмектеседі. Ғалымдардың маңызды жаңалық ашуы және болжалмаған
басқа да жаңалықтардың туындауы әбден ... ... ... ... ... үшін ... үзбей және
үнемі қорландырып отыру керек. Негізгі ... ... ... ... деңгейдегі білікті жұмысшы күші және ... ... ... ... ... ... ... көп үміт күттіретін
сала осындай жағдайда жетейін дегеніне жете ... ... ... ... жоғарғы деңгейдегі бәсекеге қабілеттілігіне жетудің жолы – кейбір
детерминанттар жөнінде басымдылықты иелену немесе оны бесенді түрде ... ... ... ... ... факс аппараттарын шығару
кезінде болды. Алайда тек қана дамыған ... ... ... ... ... ... жету ұзақ ... қажетсінуі мүмкін.
Ұлттық фирмалар алдыңғы қатарлы кәсіпорындарымен бәсекеге түсу үшін ... ... ... мен ... ... және қызмет көрсету арналары
болуы керек.
“Ромбаның” кейбір бөліктерінің даму процесінде және ... ... ... ... ... және ... ... нәтижесінде
ұзақ көп мерзімді өрлеу байқалады, жаңа фирмалар пайда болып, өндірістің
жаңа ... ... ... ... ... ... ... өнімнің жаңа түрі шығарыла бастайды.
Ұлттық артықшылықты жоғалту, ол ... даму ... ... ... ... ... алады. Олардың салаға ыңғайлануы
ұлттық “ромбаға” тәуелді. Бәсекеге қабілеттілікті ұзақ мерзім ... ... ... жағдайлар қажет: талап қойғыш сатып алушылар, кешенді
технологияның үнемі жетіліп отыруы, ... ... ... ... ... ... ... арқылы үнемдеу, сауда маркасының беделі,
жаһандық арнаның дамуы және т.б. Жағымсыз факторларды жоюды өндірісті басқа
елге ... ... ... асыруға болады.
Алайда саланың бәсекеге қабілеттілігі инновацияны көтермелемегенде
жоғалады. Бәсекеге қабілеттілігі жоғалтудың ... ... ... ... параметрлердің әлсіреуі. Бұл көптеген ... ... ... ... де қиыны елдің факторларды жасау және
жетілдіру ... ... ... Егер ... ... ... ... ғылыми-техникалық базасы басқа елдермен
салыстырғанда нашар болса, бәсекеге қабілеттілік деңгейі төмендейді. Олай
болмас үшін инновациялық процестерді ... ... ... қатарлы
салаға бөліп және жаһандандыруды жалғастыру қажет. Фирманың факторлар
құнының өсіп отырғандығына дұрыс ... ... Ол ... ... ... жергілікті және жаһандық сұраныстың сәйкессіздігі. Ел ішінде ішкі
сұраныс параметрлері алдыңғы ... ... ... ... ... ... ... қауіп төнеді. Сөйтіп жергілікті сатып
алушылар ұлттық фирманы дұрыс бағыттан шығарып жібереді. Бұны АҚШ ... ... анық ... ... ... ... алушылардың шетелдіктерге қарағанда өздерінің
талап қойғыштығынан айрылуы. Егер жергілікті сатып алушыларға ... ... ... ... онда ұлттық фирмалар елеулі
қиындықтарға тап болады. ... ... ... ... ... ... ... жаппай өндірістік технологиялар өндіруден
бір кезде алда болады. Кейінгі онжылдықта жапондық, неміс және итальяндық
компаниялар көптеген салаларда жаңалық тапқыш ... Олар ... ... ... ... пайдаланды. Осындай айырмашылық орташа және
шағын кәсіпорындарда анық көрінеді.
- ... ... ... ... ... ... ... технологиялық өзгерістер немесе жаңа,
әзірге болмайтын қолдаушы салалардың қажеттілігі. ... ... ... ... қабілетке жаңа дем беріп, ескі артықшылықты
жоққа шығарып, жаңасын туындатады. Ұлттық фирма бір технологиялық ... ... ... оны ... қиындықтар мен зиянға
ұшырайды. Кейбір кезде жаңа технологияны енгізгенде қажетті факторлардың
арақатынастары ... Ол адам ... ... немесе
инфрақұрылымдардың жетімсіздігіне әкеліп соғады. Қандай да бір басқа ұлттық
фирма қайта құру басталмас бұрын артықшылықты ... ... ... ҚҰРЫЛЫМДАРДЫ ҚҰРУДЫҢ ЖАҒДАЙЫН
ТАЛДАУ
2.1 Өндіріс кластерін құрудың даму ... ... ... ... жылдарға арналған индустриалды-
инновациялық даму стратегиясында мал шаруашылығы өнімдерінің пайдалылығы
мен бәсекеге ... ... ... алға ... оны ... ... маңыздылығына орай оның өзектілігі анықталады.
Қазақстандағы өндірісінің өнімі ... ... өз ... ... ... ... Әлемдік сапа үлгілерімен сәйкестендіріп, бағаға
арақатынасын түзеу керек.
Қазақстанда бұл қызмет түрін жүргізуге ... ... ... ... оның даму темпі төмен, әсіресе дүниежүзілік сауда ұйымына
кіру қарсаңында.
Қазіргі экономикадағы маңызды мәселелердің кластертүзілудің теориялық
негіздерін зерттеу арқылы ... ... ... ... және оның ... ... ... болып
табылады.
Қазақстанның өндірістегі кластертүзілу процесін жеделдету жөніндегі
ұсыныстарды жасап оның бәсекеқабілеттілігін арттыруға ... ... ... ... ... ... және ... кешен ұғымдары арасындағы
методологиялық айырмашылықтар анықталған;
- ... ... ... ... ... ... ... субьектілерінің бәсекеқабілеттілігінің болуы
сыртқы нарықтағы бәсекелестермен салыстырғанда айқын болған емес.
Бәсекеқабілеттілік категориясы ... 20 жыл ... ... жаңа ... ... көбеюімен олардың бәсекеқабілеттілігі
күшейген кезде белең алды. Қазіргі уақытта әр ... ... ... 37
мойындалған теория бар.
Дүниежүзілік сауда ұйымына кіру алдында кластерлік даму ... ... ... ... қажет. Ол үшін, дамыған ... ... ... және ... ... ірі
кооперативтік серіктестерге сүйенген формаға өзгерту енгізу керек.
Қазақстандағы өндірістегі ... ... ... тоқталсақ:
1) жергілікті қаржыландыру – жергілікті ... ... ... ... ... ... ... жүзеге
асыру шаралары;
2) шаруашылықтың индустриалды формасына көшуін қамтамасыз ету:
- ... ... ... негізінде шаруашылықтың ірі
және орта формасына өту;
- жергілікті деңгейде қаржылық ... ... ... ... ... ... ... жем-шөп сатып алудағы
субсидия.
3) мамандарды даярлау:
- мемлекеттік тапсырыс берушілердіңталабына сай мамандарға ... ... ... ... ... ... ... берушілердің әлеуметтік серіктестердің және ... ... ... ... ... ... ... орталықтарының қызметінде, жұмысшыларды
сертификациялауға қатысуы.
4) өндіріс сүтінің ... ... ... құрылыс орталықтарын қаржыландыру, шығындарды қайтақаржыландыру,
жергілікті атқарушы органдардың және бәсекелестік орта ... ... ... ... ... өткізуін шектеу;
- шаруашылық серіктестіктерді біріктіру үшін сүт жинау жобаларын
несиелеуде жеңілдік беру.
5) әлеуметтік инфрақұрылымды ауылдық ... ... ... арттыру:
- халықты сапалы сумен, энергиямен, ... ... ... ... қол жеткізу;
- білім және медициналық қызметке қол жеткізу.
Өндірістегі кластерін құрып сапалық, техникалық, эстетикалық жағын
арттырудың ... ... ... дамытуда және ішкі рынок
тұтынушыларының ... ... ... ... сүт ... қамтамасыз
етуде, сыртқы экономикалық байланысты кеңейтуде тәжірибелік мәні зор. ... шешу ел ... ... ... денсаулығын жақсарту,
олардың өмір сүру ... ... ... мен техникалық прогресс
жетістіктерін ендіру, ұлттық өнімнің қауіпсіздігін ... ету, ... ... мен ... жетілдіруге байланысты кешенді сипат
алады.
Өндірістегі ... ... ... оның ... қасиеттерімен анықталады. Осыған байланысты, сүт және ... ... ...... ... ... ... дәмі, майлылығы, бағасы, сақталу мерзімі, санитарлық-гигиеналық
жайы, сыртқы орамасының тартымдылығымен ... ... ... және ... ... ... экономикалық түсінік.
Оған өнім сапасы, бағасы, тұтынушы талғамы және жаңашылдық факторлары әсер
етеді. Өндірістегі ... ... ... ... ... және ... деп (сату бағасын қалыптастыратын)
бөлуге болады. Сатып алушының тауарды сатып алудағы алғашқы қадамы өнімнің
сапасын бағалаудан, ... оның ... мән ... ... ... ... ... халықты сапалы өнімдермен толық
қамтамасыз ете алмайды. Өндірілген шикізаттың тек 1\3 ... ... ... ... ... кәсіпорындар оралған өнімдерімен
тұтынушылардың қажеттіліктерінің тек 27% ... ... ... мен кәсіпорынның есептік көрсеткіштерін
талдау барысында өнімдердің бәсекеге қабілеттілігіне кері әсер етіп ... ... олар орта және ірі ... ... ... ... ... арнайы ұйымдастырылған өндіріс жүйесінің
қуатының жеткіліксіздігі, өндіріс саласына сәйкессіздігі, ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілігі оны өндіруге кеткен шығындарға
тәуелді.
Мамандандырылған өндірісті қолға алмай бұл мәселені шешу ... ... ... ... ... өзі бірнеше факторлаға байланысты:
шикізаттың сапасы, дайындайтын мамандардың кәсіби біліктілігі, компьютерлік
бағдарламалар мен нормаларды ... және ... ... технологиясы.
Өзіндік құнда өндірудегі еңбек ақы қорының ... де ... ... ... ... ... ... себептерінің бірі.
Өндірісті жаңа техникамен ... ... ... ... ... төмендетуге мүмкіндік береді.
Сурет 1. Өнімдерді өндіруші және өңдеуші кәсіпорындарының экономикалық
қарым-қатынасының үлгісі.
Мысалы, ауыл шаруашылық өнімдерінің өндірісінің 90% үй шаруашылығында
өндіріледі, сол ... ең ... ... ... шаруадан алатын
шикізаттың сапасын жоғарылату үшін бағасына, тасымалдау құнына, ... ... ... - ала ... ... Сонымен қатар мал азығын
өндіруші мекемелердің жұмыс істеуіне қолайлы жағдай туғызып, ... ... ... олардың ауыл шаруашылығы техникаларын
жеңілдіктермен, ұзақ мерзімге сатып алуға т.б. қолдау ... ... ... ... ... ... ... өсіріп,
көбейтуге арналған арнайы құрал-жабдық алуына жағдай ... ... Бұл ... ... ... сапасын арттырады, сапалы шикізаттан сапалы өнім
алуды қамтамасыз етеді. Өнеркәсіптік қайта өңдеуге арналған ауыл шаруашылық
өнімдері, Қазақстан Республикасының ветеринария ... ... жеке ... ... ... ... бойынша салауатты
шаруашылық жүргізуші субъектілерде ұсталатын дені сау жануарлардан алынуы
тиіс.
2.2 Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... жыл ... ... дейін экономикадағы Қазақстанның орны тек
астық өсірумен, металл шығарумен және пайдалы қазбаларды ... ... ... ... ... әкімшілік басқарушылық үлгісі
кезінде бәсекелестіктен қорғалған өз тауарлары үшін, сапаға ... ... және ... ғана ... ... ... ... орталық жоспарлау жүйесі құлады, бұл өз кезегінде еңбек ... әкеп ... ... ... ... ... өндірістік көп
салалары бәсекеге ... ... ... ... 5 жылында
экономикалық құлдырау жылына 10%, ЖҰӨ-дегі өндірістің үлесі 1992 жылы ... ... 1996 жылы 21,2% ... 1996 ... ... экономикалық дамудың
жаңа кезеңі басталды. Мұнайға баға ... ... ... ... 9-10% ... жылдары мұнай саудасынан түскен түсім артуда, бұл өз кезегінде
экономикалық және ... ... ... көп ... ... баға өсуіне байланысты қысқамерзімді өсу экономикадағы ... ... ... ... ... өсуіне байланысты
туындайтын қатерді біледі. Сол себептен бәсекеқабілеттілікті ... ... ... ... ... ... артықшылығы болып
экономиканың бәсекеқабілеттілігін ... ... ... Осы ... жылы ... ... арналған Индустриялды – инновациялық стратегия
қабылданды. Бұл стратегияның мақсаттарының ішіне еңбек өнімділігін 3 есе
арттыру, кәсіпкерлік ... үшін ... ... ... ... ... дамыту жатады.
Экономиканы диверсификациялау, еңбек өнімділігін ... ... ... ... туындады.
Қазақстандық кластерлік бастаманың мақсаты (жобаны жүзеге асыру 2004
жылы маусым ... ... - ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін қолданылады. Жоспарды
игеру процесі келесідей жоба ... ... ... қабілеттілігін
арттыру үшін талпыныс береді. Өйткені бұл ... БАҚ бар ... ... да қызығушы тараптар қатысады, жылдам нәтижелерді алуға
бағытталған шаралар қолданылады. Ол өз кезегінде кәсіпорындардың бәсекеге
қабілеттілігін ... ... JAA (J.E. Austin ... ... кең ... ... негізделген динамикалық әдісті
қолданып, мәселелерді шешуге ... ... ...... кластерлердің өміршеңдігін
құптау, бәсекеге қабілетті артттыру үшін индустриалды ... ... 5-7 ... ... ... ... табылмайтын
секторларының бәсекелестік дамуы еңбек өнімділігін арттыруға, ... ... ... ... Бұл секторға кіретін
кәсіпорындардың ... ... және орта ... Бұл ... ... ... ... жылдам экономикалық өсуді
арттырады. Жобаны ... ... ... ... үшін маңызды салдары
бар, оның көбі жобаның соңына қарай ... ... ... нәтижелер
күтіледі:
- тұрақты экономикалық өсу және одан болған кірістерді тең бөлу;
- ... ... ... ішкі ... ... табылмайтын өндіріс саласындағы мықты бизнес-қоғам бәсекелестікке
негізделген, іскерлік климатттың нақты жақсаруы;
- тікелей шетел инвестициясымен байланысты Қазақстанды бәсекелестікке
қабілетті ел ретінде ... ... ... ... байланысы.
Кластерлік бастаманың соңғы мақсаты Қазақстан азаматтарының өмір сүру
деңгейін арттыру. Мұнайға және минералды ресурстарға деген баға ... ... қала ... Табиғи ресурстарға бай елдер ұзақмерзімді өмір
сүру деңгейінің тұрақтылығына қол жеткізе алмай отыр. Қазақстан үкіметі
өндірістің ... ... ... экономикалық диверсификация
жоспарын жүзеге асырып, игеруі өте ... ... - ... экономистердің сөздігіндегі жаңа сөздердің
бірі. Аударғандағы мағынасы "жиналым", ... ... ... ... даму белгілі-бір саладағы, бір-бірімен
байланысты және сол ... ... бар ... да ... ... құн
тізбегіндегі барлық қатысушылардың бірігуі (құнның ... ... ... ... дейін ).
Қазақстан Республикасының президенті Н.Назарбаев: «Қазақстандық
кәсіпорынның бәсекеқабілеттілігін ... ... ... кластерлердің
құрылуын аяқтау қажет, ары қарайғы экономика ... ... ... бәсекеқабілеттілігі, әсіресе өңдеу саласында
өнімділіктің артуы жағдайында жүру қажет» - деп атап ... ... 7 ... ... ... ... бұл –
туризм, азық – түлік өндірісі, машинажасау және мұнайгаз, тігін ... - ... ... ... ... ... ... даму жеке және мемлекеттік сектор
арасындағы нақты серіктестік байланыстың үлгісі бола алады». Сондай-ақ,
«бұл ... ... ... экономиканың басқа салалары дамусыз
қалады дегенді білдірмейді».
Қазіргі ... ... 20 ... кездесу және 40 шақты
жұмысшылардың ... ... ... Бұл ... ... ... ... үшін және де стратегиялық мүмкіндіктерді жүзеге асыруға,
ең қиын деген проблемаларды шешу үшінде ... ... ... ... әртүрлі екенін ескеру қажет. Алғашқы орында ... ... ... ... ... машинажасау және көлік –
логистикалық ... ... бұл осы ... ... ... ... ... дегенді білдірмейді. Қазірде сәйкес
кластерді дамыту бойынша жеке сектор қызметін акселерациялауда ... ... үшін ... ... ... ... сотөндірісінің тәуелсіздігі сияқты ауқымды институтцианалды
реформалар керек.
Кластер жобасының ... ... ... ... ... ... және басқа да проблемалар кластер
айналасында ... ... ... ... қолдануда – максималды
тәжірибелік тиімділігі бар, алдыңғы ... ... ... ... ... ... ... салмағын бір орынға бағыттауда
және әлемдік, аймақтық ... ... ... ... ... ... береді.
Қойылған мақсаттарға жету жолында даму инстититуттары ... ... ... Кластерды дамытуда бизнес үшін тиімді ... ... ... ... болады:
- жеткізушілермен жұмыстың тиімділігін арттыру (алдымен жергілікті);
- жаңа өнім мен технологияны жасауда инновациялық ... ... ... және ... адам ... ... т.с.с
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, кластерлік көзқарас аймақтық
экономикалық дамудың тиімді ... ... (бұл ... ... – ақ ... қызығушылық топтары да қолдана алады, мысалы, бизнес
ассоциациясы немесе ... ... Бұл ... дамудың
көрсеткіштері бола алады:
- аймақтағы жұмысбастылықтың артуы;
- еңбекақының өсуі;
- әртүрлі деңгейдегі ... ... өсуі және ең ... ... ... ... артуы.
Соңғы жылдары шағын фирмалардың кластеріне қызығушылық арта түсті.
Кластер ... ... ... – бір ... ... тұрады.
"Қазақстандық кластерлік бастама" жобасында кластерлердің даму
процесін үкімет үйлестіреді. Министрліктер және ... да ... ... серіктестік жүргізуде, кластер қатысушыларының жиналыстарына,
жұмыс топтарының кездесулеріне қатысады. Бизнес өкілдерімен ... ... ... 19 мәселені шешу жолдарын қарастыратын Үйлестіруші
кеңестерді құру ... ... ... Бұл кеңес аясында негізгі
қызығушы жақтар диалог ... ... ... ... кластер үшін
Үкіметтің 2005 жылдың 25 маусымында № 633 қаулысымен ... ... Бұл ... ... ... ... ... кластерлерге
қатысты Үкімет қабылдайтын шараларды қосады. Мысалы, адам ресурстарын,
маркетингпен қаржыландыру, ... ... ... және ... саясаты
саласында.
"Қазақстандық кластерлік бастама" жобасын нәтижелі жүзеге асыру үшін
бес негізгі компонент қажет:
1 іскерлік ортаны және ... ... ... ... салаларын
білу;
2 кластер қатысушыларымен, дамуымен байланыс;
3 мемлекет пен бизнес арасындағы құрылымдықты ... ... ... ... және ... ... деген қатынасын
өзгерту;
5 потенциалды арттыру.
Кластердің Қазақстанда пайда болғанына көп болған жоқ және арнайы
жобалар олардың ... ... ... ... географиялық карта
біріншілік кластерлік бастаманы көрсетеді, соның ішінде ... ... ... сектордағы бизнес өкілдері бар.
Қазақстандағы кластерлік дамуды үш негізгі ... ... ... Кластер орталығын анықтау
2. Кластердің потенциалды қатысушыларын тарту
3. Кластердің пайда болуына байланысты жұмыс
1. Кластер орталығын анықтау. ... ... ... кейін кластер орнау үшін салалар таңдап алынды, сондай-ақ
кластер орталығын анықтау керек. Бұл ... ... ... ... тас секілді. Кластердің кең анықтамасын қолдану ... ... ... ... кластердің потенциалды қатысушыларының
төмен қызығушылығы, ортақ ... ... ... ... ... ... жатады. Кластер жақсы дамуы үшін
кластердің орталығын анықтау керек.
Сурет 2. Қазақстандық кластерлік бастама.
Кластер орталығын анықтау өзіне ... ... ... Біріншіден,
нарықты немесе саланы сегменттеу қажет:
– тұтынушылардың немесе ... типі ... өнім типі ... ... типі ... ... потенциалды қатысушыларын тарту. Кластер ... ... ... ... ... екені анық. Бұл кезеңде
кластер дамуы туралы ақпарат ... және ... ... ... ... өткізіледі, оларды кластерді орнату процесіне қатыстыру
шаралары өткізіледі.
Бұл кезеңде мынадай қиындықтар болуы мүмкін:
- байланыс орнату. Кластер қатысушыларының бірінші базасын дайындау
көп ... алуы ... ... ... ... 2
Кластерлік жоғары потенциалды салалар және орталық кластерлер
|Кластерлік даму үшін жоғары ... ... ... ... | ... ... ... ... ... |
| ... ... бойынша кластер, |
| ... лак пен бояу ... |
| ... ... ... - ... өндірісі ... ... ... |сүт ... ... |
| ... облысындағы жеміс- жидек |
| ... ... ... ... ... кластер |
|Мұнай – газ құрал жабдықтары |Алматы, Батыс Қазақстан облысы, |
| ... ... ... |
| ... ... резервуарларын өндіруші |
| ... ... және ... ... ... транспорт – |
|қамсыздандыру ... ... ... ... ... ... ... тігін |
| ... ... ... ... Алматыдағы |
| ... ... ... ... ... ... екі аспектіні қосады. Біріншіден,
кластердің құрылу процесіне әрбір буыннан құн тізбегін тарту. Екіншіден,
өте ... ... ... өз ... салаға әсер ете алатын ұйымды
анықтау (кәсіпорын, серіктестіктер, зерттеу институттары және т.б.). ... ... ...... ... қазіргі
тенденциялардан қалмас үшін, осы кластерлік процеске қатыса алады.
- ... ... ... ... ... ... тізімі бар болғанның өзінде қажетті адамдарды ... ... қол ... мүмкін емес. Бірінші кезекте, шешім қабылдайтын
адамдармен кездескен жөн. ... ... ... өткізген адамдар
қанша қызығушылық танытса да кластерлік процеске қатыса алмайды. Бірақ ... ... ... ... ... ... ... эксперттерімен кездескен жөн. Екіншіден, кластерлік бастамаға
жаңа қатысушыларды тарту мақсатымен өткен кездесулер нәтижесі ... ... ... байланысты. Басшылық әлі сезілмеген бірақ болашақта
болатын артықшылықтарды алу үшін және де ... орай ... ... ... ... ... ... ма. Прогрессеивті ойлау
қабілетімен жаңа ... табу ... ... көп ... ... қатысушыларына кластердің концепциясының
қиындығы және үйреншікті ... Әр ... ... ... ... ... концепция қоғамның көп бөлігіне түсініксіз ... ... да ... ... қатысушыларын тарту кезеңінде ... және ... ... ... атқарылу керек.
- кәсіпорынның бәсекелестермен қызметтес болғысы келмеуі. Көптеген
кәсіпорындар бәсекелестермен қызметтес болып нарықтағы өз ... ... деп ... Жоба координаторларының негізгі жұмысы кәсіпорындарға
бәсекелестермен бірге жұмыс ... ... ... шешу кезінде
серіктестер бола алатынын түсінуге көмек көрсетеді.
- кластерлік ... ... ... ... ... кәсіпорындар мәселені шешу үшін және коммерциялық
бастамаларды жүзеге ... үшін ... болу ... идея және ... ... ... ... қол жеткізетінін мойындамайды. Мұндай
нәтижелер шикізатты төмен ... алу, ... ... қаржыландыруға қол
жеткізу, кірістің өсуі, жаңа ... ... ... ... ... басқа өндіріс салаларының кластерлік бастамаларын
мысалға келтіруге болады.
Кластердің потенцциалды қатысушыларын ... ... ... ... Жоба ... ... адамдарды қызықтыру қажет, сонан
кейін кластерлік бастаманың артықшылығымен таныстыру қажет. Кәсіпорындарды
кластерлік процеске енгіе білу ... ... ... ... ... жасаудағы жұмыс – ... ... ... ... дайындықтан және кластердің
қатысушыларының жиналысынан басталады, стратегиялық мүмкіндіктер және сала
мәселелерін шешу ... ... ... ... ... жиналысының
мақсаты болмауы мүмкін:
- кластерлік концепцияны таныстыру;
- артықшылықты бастамалар мен стратегияларды анықтау;
- коммерциялық қызмет үшін ... және ... ... ... ... деңгейін анықтау;
- потенциалды басшыларды анықтау.
Кластердің қатысушыларының жиналысы жиі ... ... ... масштабы және күнтізбесі саланың сұранысымен байланысты жоба
координаторларымен белгіленеді. Жоба ... ... ... ... ... дамуының жалпы құрылымын
зерттеу дұрыс деп шешуі мүмкін (мүмкін, бірінші 4 жиналысында).
Үкімет ... және ... ... ... ... олардың бизнес өкілдерімен жүзеге асуына қолдау көрсетеді. Мысал
ретінде тігін өнеркәсібіндегі аймақтық еркін экономикалық ... ... ... ... ... өндірушілер салық төлеуден босатылады,
ол өз кезегінде бизнестің жылдам өсуіне себепкер.
Таяу жылдары ел ... ... ... - ... ... ... ... қарқынмен, таяудағы
7-10 жыл көлемінде еліміздің жаңа тиімді экономикасы құрылуы тиіс.
Бірақ ... ... ... ... құрылады.
Сондықтанда қазіргі таңда қабылданған даму жоспарларының қалай жүзеге асып
жатқанына, жүзеге ... ... ... мен ... ... ... ... бөлуіміз қажет.
Қазіргі таңда кластерлік бастама 2005 жылы ... ... ... 7 ... кластерді дамыту және құру бойынша
жоспарларды ... ... " ... ... ... ... Негізгі бағыт
кластерлік бастама. Соңынан, 2006 жылы жеке қалаларда пилоттық кластерлерді
дамыту жөнінде ... ... ... ... ... олар ... ... легі біраз қысқырталды. Азық – түлік
кластерін дамыту үшін технопарктер қажет.
"Қазақстанда азық ... ... ... және ... үшін
технопарктер керек. Кластерді қолдаудың қаржылық жағы «Даму» қоры арқылы
немесе жергілікті әлеуметтік – ... ... ... ... - деп ... атап ... Оның ... азық – түлік өндірісінде
кіші және орта бизнесті ... ... ... ... ... ... ... облысындағы "азық-түлік өндірісі" кластерін
төрт артықшылықты және бәсекелесті ... ... ... ... ... ... ... азық – түлік өндірісінің өнімін шығаруда
мамандануда әлі он шағын кластер құрылады деп ... ... ет, ...... және ... ... бағытында кластерлер құруға көп көңіл
бөлінген.
Ауылшаруашылық өндірісін тікелей және ... ... ... кластерлер құрылуы жақсы жүргізуде. Мұндай құбылыс елдің
көп аудандарында белең алуда.
2.3 Қазақстан Республикасындағы кластерлік дамудың ... ...... ... ... ... жүргізудің негізгі
механизмі. Егер бәсеке мен бәсекеқабілеттілік жоқ ... өнім ... ... ... әрі ... деп айта ... Бұл ... мен тәжірибенің әліппесі. Қазақстанның ұлттық ... ... ... ... Бұл тек қана ... ғана ... ұлттық ауқымдағы маңыздылық деңгейі жоғары міндет.
Қазіргі біздің өндіріп және тұтынып отырғанымыз ішкі және ... ... ... ... ... ғана ... және тұрақты дамушы
экономикаға қол жеткіземіз. ... ... ... ... бола
алмайды, нарық заңына сай банкротқа ұшырауы тиіс. ... ... бұл – ... қаржылық, еңбек ресурстарын және ең басты ресурс
уақытты ... ... ... ... ... ... ... жұмыс күші ретінде географиялық, ... ... өте ... Егер ... ... дамыған елдерінің деңгейіне
жеткізіміз келсе, тек қана бәсекеқабілеттілікті емес, ... ... құны ... ... бағытталған дайын өнім болуы тиіс. Дамушы
елдердің міндеті осы. ... ... ... ... Республикасының Үкіметі
бәсекеқабілеттілікті арттыруда проблемаларды ... ... ... даму үшін 7 ... ... ... ол өз ... мақсатқа жету
үшін жеткілікті болып табылады.
М. Портердің ... ... ... ... жеке ... емес, бір-бірімен байланысты салаларда немесе ... ... қол ... М. ... ... кластер бұл – ұдайы
өндіріс байлнаыс жүйесі мен ... ... ... ... ... кластер – аймақтық концентрация базасында ... ... ... және бірін-бірі толықтыратын кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін мамандығы мен
жақын орналасуынан ... ... ... ... ... ... шығу үшін
бір өнім мен бір сала емес, бір кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... жетуіне себеп болатын, сондай-
ақ нарықтағы бәсекелестікте үлкен жетістікке жетуге кедергі болатын ортақ
проблемаларды шешуге бірігетін ... ... ... Көбінесе, бұл кешен
бірнеше мамандандырылған жеткізушілермен, техникалық тізбекпен байланысқан
негізгі өндірушілер мен ... ... ... мүшелерінің
байланысы тігінен ғана емес (жеткізуші – сатып ... ... ... технология, делдалдар, инфрақұрылым ... ... ... ... ... арттырудағы аумақтық –ұйымдық
фактор бәсекелестік ... үшін ... ... ... ... ... қосымша қызмет атқарады. Өндіріс қаншалықты аумақтық ұйымдасқан
болса да, бірінші кезекте техникамен, ... ... ... жұмыс күшімен жабдықталуы тиіс.
Жабдықталып қана емес, сондай-ақ техникада, ... ... ... артықшылық алуы тиіс. Ол өз кезегінде, халықтың жалпы
білім ұйымның формасына және ... ... ... ... ... ... тез ... ақпарат жағдайы мен байланыс
құралдарына, елдің даму ауқымына тәуелді, яғни өндіріс факторы ... ... ... М. ... және басқа ғалымдар дәлелдегендей,
өндіріс факторлары соған сәйкес ортада ғана ... ... ... ... де ... ... ... биліктің нұсқауымен
құрылмайды, оны жеке кәсіпкерлер құрады, ... ... ... ... жыл қосылады. Бір-бірімен байланысты кәсіпорындар кәсіпкерлері бірге
қызмет атқарып, бірін-бірі толықтырып, тәжірибе ... ... ...... базаны жетілдіріп, белсенді маркетинг өткізуі қажет.
Сонда ғана кластер ел үшін тиімді және өнімді бола ... М. ... К. ... ... “уақыт өте келе кластер мемлекеттік
қызметшінің шешімінсіз, табиғи жолмен пайда болуы мүмкін”. Өкінішке ... ... ... ... ... жоқ. Өз ... ... әлі қалыптасқан жоқ. Қазақстандық жеке кәсіпкерліктің құрылғанына ... ... жоқ және ... ... іскерлік, инвестициялық
климат бұған сай келмейді.
Биліктің бизнеске көп араласуы, тең ... ... ... жабық
бизнес, инвесторлар құқығының қорғалмауы, парақорлық, ... ... ... ... ... ... Демек, елде кластерлік даму
үшін басты жағдай жасалмаған. Егер бар үміт билікте, әкімшілік ... ... ... ... ... дамыту үшін биліктен өндірісті
дамыту үшін әкімшілік тірек, инвестициялық ... ... ... ... және ... ... негізінде құрылған іскерлік
және инвестициялық климат қажет. Өндіріс инфрақұрылымының тез ... ... ... ... ... ... ... болатын ортақ
мәселелерді шешуге көмектеседі. Әзірше ол тек қана ... ... ... ... ... ... ... егер салада бәсекелестік артықшылық жоқ болса, кластер ішкі ... ... ... ... ... ... ... Кластер жасау
шешімін биліктің бұйрығымен басымдықты саланы таңдау, яғни қате ... ... ... ... рет 20 жыл ... ... ... ал нәтиже қайда? Ещбір елде басымдықты саланы таңдауда қателіксіз
өткен емес.
Артықшылықты саланы ... оңай ... Ол ... ... ... мемлекеттік қолдауды шарттастырады, бұл коррупцияның өсуіне,
мемлекеттік ресурстардың жоғалуына әкеп соғады. Жіберілген ... ... ... ... ... бойынша Нобель сыйлығының иегері М. Фридмен
айтпақшы “үкіметтің әрбір қателігі үшін біз өз ... ал олар – ... ... береді”. Кластер құрылған аумақты әлемдік осындай
зоналарды жасау ... сай ... ... зона деп ... Бірақ бұл
бәсекелестікке мемлекеттің араласуы, кезінде М. Портер осы ... ... ... ірі ... деп ... Бұл ... тең емес ... шарттарын жасайды. Нарық пен
кәсіпкерлер ғана өз капиталын ... салу ... ... анықтай алады.
Ешқандай үкімет инвесторларға өз ... ... ... ... ... ... нұсқай алмайды. М. Фридмен айтқандай “үкімет анрықтан ақылды емес”.
“Жеке кластер үшін үкімет жағдай жасау керек пе” ... өз ... ... Өз ... ... келіп бірге жұмыс атқарғандар, барлығы
үшін ашық болуы тиіс” деп өзі жауап қайырды. Протекцианистік шаралар ... ... ... ... ... ... қазіргі таңда жоғары технологиялы, ғылыми, жоғары қосылған
құны бар инвестициялық процесс шын ... ... өсу ... әсер ... ... индустриалды емес, постиндустриалды кезеңде
дамуда. Жоғары ... және ... ... өнімдердің салалық шегі
жоқ. Биоақпараттық, электрондық, коммуникативті, химиялық, лазерлік және
басқа да ... ... ... ... ... ... алады. Елге оның қандай сала екені маңызды емес, тек осы өнімдер
өндіріліп, бәсекеқабілетті және ... ... ... ... максималды
табыс көзі болса. Экономикалық өсімді қамтамасыз ету үшін жеке ... ... ... жоқ. ... экономикасын ішкі және сыртқы нарықта
бәсекеқабілетті ету үшін ... ... ... кезде, онда
бәсекелік басымдықтың бар болуы аса маңызды болып табылады.
Елдің бәсекелестік ... ... ... ... ... ... ... субьектілерінің әртүрлі тәсілдерімен және
табиғи болуы да ... М. ... ... ... бір ... ... ерекшеліктерінің көбі жеңілдетуі немесе қиындатуы мүмкін ”.
Қазақстан шаруашылығындағы тарихи қалыптасқан және табиғи шарттар: бұл ... ... ... ... келетін, бірақ табиғи-минералды ресурстарға бай,
әсіресе ... ... ... ... үшін жер ... ел. ... өте ... халықтың қоныстану тығыздығы төмен, бір-
бірімен жалпы өндірістік инфрақұрылымда әлсіз байланысқан бес ірі ... ... ... ... жол болмағандықтан, теңізге тікелей шыға
алатын елдермен салыстырғанда өнімді жеткізу 4 есе ... ... ... ... ... ... ... елдерінің көрсеткіштерінен
3-4 рет, АҚШ және Жапониядан 4-5 ретке артық. Бұл ... ... ... ... Инфрақұрылымның дамуы да әлсіз.
Қазақстандық мамандар ... ... ... ... көп болса, басқа
елдермен салыстырғанда бәсекелестік басымдығы жоғары ... ... ... ... ... ресурстарға, мұнайға бай болған күннің өзінде
әлемдік нарықта, ... ... да ... басымдыққа ие емес.
Қазақстандық мұнайды тасымалдау және ... құны ... ... ... 6-9 ... ... мұнай өндіретін елдермен
салыстырғанда 4 есеге артық. Қазіргі таңда Қазақстандық ... ... ... ... ие ... ... ... отырған
жоқ. Әлемдік нарықта мұнайға деген баға қымбат, әрі ... ... ... көп болып отыр. Қазақстанда ресурстық бәсекелестік
артықшылықты табиғи ресурстардың бірнеше түрінде көруге ... ... ... ... ... темір рудасы, хром, астық, метал, ... ... ... ... ... Аустралия, Канада,ОАР сияқты
елдерге жол беруде. Тағы да екі жағдайды ескерген жөн. ... ... ... ... ... жағдайында мұнайды әлемдік
бағамен сатып алуы тиіс.
Үнемдеу транспорттық шығындар есебінен тек қана ішінара болуы мүмкін.
Екіншіден, табиғи ... ... ... ... ... ... әрі бәсекелестік күресте елдің мықты позициясын
сақтауға кепілдік бермейді. Қазақстандық ... ... ... ... әлі төмен. Қазіргі таңда ескірген, тозған техникалар
жетіп жатыр. Қосымша құнның жоғары ... ... ... беретін
технологиялық лидерлік алуға мүмкіндік жоқ. Сондықтан технологияны шетелден
сатып аламыз, ал шетелде ол ... ... ... соңғы кезеңінде
болады. Мұндай технологиялар өнімді көптеп өндіруге мүмкіндік береді, бірақ
онда қосылған ... ... аз, ... жаңа ... мен жаңа ... ... ... жаңа тауарлардың бірінші түсімінің бағалық
артықшылықтарымен, лицензияны сатумен, жаңа ... ... үшін ... ... ... ... циклінің бірінші кезеңінде береді.
Қазақстан ТМД және Азия ... ... ... ... бәселестік артықшылыққа ие емес.
Үкімет ұсынған кластерлер қашан ұлттық экономиканы ... ... ... Бұл ... ... ... ... қатысты, Қазақстандық
мақта бағалық, сапалық, тұтынушылық жағынан ... ... ... ... ... ... және ... мақталарынан әлдеқайда
төмен тұр. Кеңес үкіметі кезінде Қазақстандық мақта көбіне ішкі ... ... ... ... ... тігу үшін ... болды. Ондай
жағдай қазіргі кезде де қайталануда. Қазақстан мақтасымен жұмысшыларға киім
тігуде. Қазақстандық ... ... ... ... ... оны
өндіретін аймақтың табиғи ресурстарының жағдайымен анықталады. ... ... ... ... ... әсерін тигізбейді,
шаруалардың жеткілікті білімінің жоқтығы, өндірудегі ... ... ... ... 90%-ы ... жиналады. Жиынды механизациялауда
шаруалардың қаржылық мүмкіндігі жоқ. 1-2% ... ... ... ... ... одан ... несиелендіруде жағдайды қиындатады. Осының барлығына
қарамастан кластерді бастамашылар оны Қытайға экспорттауға ... ... ... ... ... ... ... бағыттаудың негізі
жоқ. Қытай төмен сапалы, қымбат мақтаны темір жолмен тасығанша, ... ... ... АҚШ, ... ... ... әрі арзан мақтаны
импорттаса сол тиімді. Әрине егер ... ... ... тасымалдамаса. Қазірде саланың барлық шикізатының тек 3% ғана қайта
өндіріледі, ал қалғандары – ... жүн, ... ... ... ... ... ... мақта Латвия мен Ресейге экспорталады).
Қазақстандық мұнайгаз және машинажасау кластерінің жұмысы да күмәнді.
Өйткені мұнайдың әлемдік бағасының ... ... ... ... ... сол кластерге деген инвестиция ... ... ... ... Бұл кластердің ... ... ... ... коньюктураға тәуелдігінен құтыла алмайды ...... даму ... ... ... ... нарықтың “тар” болуына байланысты өндіріс масштабының
әсеріне сүйене алмайды, өйткені аз аз әсерлі болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... жасау 0,6-0,9%-
ын ғана құрайды. Кластерді құрылыс материалдары құру тиімсіз, өйткені мұнда
тек жеткізуші ғана. Қажетті ... ... ... ... ... ... ... ресурсы орналасқан жерде орналасса тиімді.
Көбінде құрал – жабдық өндірушілерден басқа салмақты жеткізушілер, жақын
салалары жоқ, ал ...... ... ... ... материалдарының өндірісінің кластері өндірістік және әсіресе
тұрғын – ұй құрылысымен ... ... ... ... кластерді
ұйымдастыру ресурстың және дайын өнімнің ... ... ... ... ... ... әртүрі бойынша бәсекелес ... ... аз. Бұл ... ... ... аз ... көлік пен логистикалық қызмет кластерін дамыту шешімі де сәтті бола
ламайды. ... пен ... ...... ... бұл
инфрақұрылымның обьектісі. Оларды дамыту, кластер қатысушыларына үлкен
жетістікке жетіп, нарықта бәсекеқабілетті болуға кедергі боп ... ... ... ... ... ... және туризм – кластерлік дамудың
барлық ... ... ... ... жақсы обьектілер. Олардың
әрқайсында маманданған жеткізушілердің және ... ... ... ... ... ... Олар бір – бірімен
технологиялық тізбектелген және ... ... ... ... ... үшін күш ... қызығады. Олар бірге ЖІӨ-нің 10%-ын құрап ... ... ... үшін ... ... ... жоқ, даму үшін ... экономикаға деген ықпал перспективті өсіп отырады. Тек үкімет ... ... ... осы ... ғана аударса, экономиканың басқа
салаларына зиян келеді. “ Егер ... ... ... ... ... ... экономикалық стратегия жоқ болсажиынтық экономикалық әсер
тиімсіз болады ” – деді К. Кетелс. Кластердің, сондай-ақ жалпы ... ... ... ... ...... ... төмен,
болғандары қолданып қойылды, ал жаңаларын ойлап табу үшін жылдар қажет.
Жүйелі түрде ... ... ... түрде алға ұмтылғанның орнына,
әрекетсіздігіміз кері әсерін береді; екіншіден, ... емес ... ... көбейтетін теңгенің долларға ауысу курсын нақты бекіту.
Әсіресе азық – түлік өндірісі, тігін, машина ... ... т.с.с ... қазылып экспортқа шығарылуы өсіп отыратындықтан және мұнайға
деген әлемдік баға ... ... ... өсіп ... ... болашақ нақты бола
алады. Бұл Қазақстандық тауар модернизациясын және өндірістің ... ... ... басымдықты ұсынады.
3.Қазіргі замандағы өндіріс кластерін құру мен жетілдіру жолдары
3.1Қазақстандағы өндіріс саласындағы ... ... ... ... ... ... ... индустрияландыру мақсатында мемлекеттің
іс-қимылы екі негізгі міндетті шешуге бағытталған. Оның біріншісі – азық-
түлік қауіпсіздігін ... ету, ...... ... ... және ... әртараптандыру.
Президент Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауында «Экономиканы
көтерудің негізгі факторларының бірі өндіріс кешенінің ... ... ... ... деп ерекше көңіл бөлінген болатын.
Сурет 3. Кәсіпорын кластері
Экономиканың дамуы барысында әрдайым жоғары сұранысқа ие, ... ... ... және импорт алмасу үрдісінің дамуына негізгі
әсер етуші фактордың бірі мал шаруашылығы. ... ауыл ... ... ... ... қабілеттілігін жоғарылату жолдары
теориялық тұрғыда жете зерттелмеген және ғылыми тұрғыда терең негізделуді
талап етеді. ... ... ... ... мен ... ... ... кластерді құрудағы негізгі мақсат – өнімдерінің
бәсекеге қабілеттіліктерін ... ... ... ... маңызы бар ұсыныстар әзірлеу болып табылады. Осы
мақсатқа сәйкес келесідей міндеттер қойылды:
- экономикалық категория ... ... ... мәні ... оны қамтамасыз етудің ... және ... ... ... ... ... ... жағдайын талдап, даму
беталысын айқындау;
- Өнімдерідің бәсекеге қабілеттілігіне әсер ететін факторларды талдап,
бағалау жүргізу;
- Тұтынушылардың өнімдерге талғам-талаптарын, қалауын ... ... ... әдістемесін дайындап жүргізу;
Қазақстан облыстарында өнім өндіруші кәсіпорынның өнімнің бәсекеге
қабілеттілігін жоғарылату процесінде ... ... ... жиынтығын қарастыру.
Өндірістік қызмет
«Восток-Молоко» ЖШС
Сурет 4. Кәсіпорынның сыртқы және аудандық кластері.
Табиғи капиталдың өсімі адамзаттың өзімшілдігімен ... Бұл ... ... ... қарағанда емделмейтін ауруға ұқсайды. Экологиялық
сезімнің амбиваленттілігінің дамуы ерекше қауіпті, табиғатты ... ... ... ... ... ... ... игеру кезінде
қандай концептуалды сызықты ұстану керек екені жайлы нақты шешімге келе
алмайды. Негізінен абсолютті ... алу үшін ... ... бойынша алу
керек пе немесе квазирент алу үшін келесі ұрпақпен бөлісу қажет пе.
Табиғи капиталды экспотенцианалды өлшем ретінде де ... ... ... ... өткен шақта, қысқа мерзімде ... ... ... ... ... ... ресурстардың потенциалын қайта
туындатып үлгермейді, ал адамдардың шикізатқа деген ... ... ... өсуде, бұл жағдайда адамды экоэгоцентрист деп
қарастырамыз.
Бұл мәселені ... ... көп ... ... айтты,
коммунистерден әсіресе ортодоксальдар оған кінә артты. Бірақ геологиялық
ғылымға сүйенсек, көміртекті ... ... ... ... бойынша және тіпті үлкен тереңдіктегі көмірсутекті шикізат қоры көп
болса да оны алу мүмкін емес. Бұл ... ... ... мұнай мен темір рудаларын тасығанмен бірдей.
Аймақтың табиғи ресурстарын ... ... ... ... ... оларды кешенді игеруде қол жеткізуге болады.
Табиғи капиталдың ... ... ... ... алу көмегімен,
кластерлеудің арқасында болады.
Жалпы алғанда кластерлеуде өндірістік байланыс коопераиялары ... ... ... ... процесі бар. Жалпы айтсақ, бұл спекания
табиғи ... ... ... ... ... ... кластерлеу кезінде технологиялық ... ... ... ... ... ресурстарды капиталдандыру мәселесіне
“тышқанның інінен” қараумен тең деуге де ... ... ... ... ... ... ... алғанға дейін табиғи рентаның пайда болуының барлық
деңгейінде табиғи капиталдың алынуын қамтамасыз ... ... құн ... ... ... ... ... көмегімен алынады.
Арифметикалық прогрессия теңдігін қолданып ауылшаруашылығындағы табиғи
капитал өсімін есептеуге болады.
s =
(1)
s =
(2)
Осыған сүйене отырып, бұл үшін ... ... ... қаншалықты
мақсатқа бағытталған, қандай масштабта кеңейту керек екенін білуге болады.
Табиғи рентаны кешенді ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Бұл өз кезегінде бұрынғы және ... ... келе ... ... ... ... және азық – ... шығу кезінде тәжірибе жинақтауға мүмкіндік береді. Автономияға
қол жеткізу ... ең ... ... ... емес ... және ... көмегімен негізгі үлгідегі заттектерді қолданады. Бұл үшін ... ... ... ... энергия конденсаторларын қолдануға болады.
Табиғатты қолдану дағдыларының соның ішінде, меншікті күш ... ... ... ... ... психологиялық өзгерулері
қажет етіледі. Табиғатты қолданудағы бірігу ... ... ... Бұл ... сана, бірақ табиғатты ... ... ... ондай жағдайда экономикалық және әлеуметтік коллизия
тудыратын қатер пайда болады.
Көлденең бойынша кластерлеу шаруашылық ... сол ... ... табиғи ресурстарды тартады. Табиғи ресурстардың әртүрін
игеру үшін және олар ... ... ... ... ... және бір ... жетуде кешенді көзқарас талап етіледі.
Осындай тәсілмен табиғи ресурсты “аудандық” қолдану қамтамасыз етіледі,
инвестиция жеткілікті болған ... ... ... ... ... ... арифметикалық прогрессия бойынша. Бұған қол
жеткізу үшін, мысалы, ядролық және ... ... ... ... ... болуы керек.
Белгілі бір шамаға арифметикалық прогрессия бойынша табиғи капиталды
көбейту қатал, егер ... ... ... жаңа ... ... ресурстарды
қайта қалпына келтіру қамтамасыз етілсе. Мұны ... ... ... ... ... ... айналымнан табиғи ресурстардың жаңа
түрінің жинақтау әсерінің негізінде қосылу нұсқалары бар болса қадағалауға
болады.
Көлденең бойынша кластерлеу ...... ... ... ... ресурстардың түрлерінің көп санын тарту. ... ... ... ... ... ... және экономикалық байланыстардың кеңею болады.
Табиғи капиталдың кемуі немесе өсуі ... ... ... пайда болу ықтималдығы алынбайды. Олардың адаптационды механизмі
оларға дамуға мүмкіндік береді, бірақ қолданғанда табиғи ... ... ... ... ... ... ... экоресурстарды капиталдандыратын интеграциялы сызбаның
тарылуына әкеп соғады. ... ... ... азайтады. Мұның
барлығы табиғатты қолдануда, әсіресе дефицитке жататын, табиғи ресурстардан
алынатын азық – ... ... ... дараландырудың жетілуіне әкеп
соғады. Мүмкін электроэнергия мен биоэнергияны қолдану үшін жеке станциялар
пайда ... ... ... ... ... Митио электр энергиясының
конденсаторын жасап шығарды, ... ... ... көлемін сол қалпында
қалтыра отырып, батареялардың жұмысын 20 есеге азайтты.
Көпсалалы кластер ... ... әр ... ... ... ... негізінде жасалады. Сонда ғана әртүрлі мамандықтардың
өндірісінің секторы құрылады. Мұндай ... ... ... ... пайдалы қазбалардың, табиғи ресурстардың әртүрін игеріп көпнұсқалы
үйлесімі арқасында ... алуы да ... ...... қоса отырып, мысалы, климат қаталдығы және жердің геоморфалогиялық
қиындығы.
Табиғи капиталды кластерлерді мамандандыруды тереңдету арқылы көптеп
алуға болады, яғни ... ... ... ... ... ... бірнеше кластердің аясында барлық деңгейінде, ешқандай
технологиялық пысықтауды қажет етпейтін, соңғы тұтынуға керек дайын ... ... ... ... ... ... дамиды.
Физика және химия ғылымдарының кандидаты Н.Ю. Выхрест ... ... ... ... сүт ... ... ... бойынша жақсартады. Ол өз кезегінде салмақты экономикалық
өсімге әкеп соғады, оның ішіне шығындарды азайту, реагенттер мен ... ... ... қорытынды кезең өнімді қайтадаярлау және әртүрлі
жоғары сапалы, экологиялық жағынан таза өнімді жасап шығару. ... ... ... ... және ... ... қажет, соған сәйкес антирента азаяды, одан біржола ... ... ... ... ... ... ... таза
технологияны енгізумен байланысты, ол квазиренттің пайда болуымен шектес.
Осының барлығы рекреакциялық – ... ... ... ... ... ... ... Әрине мұның барлығы бөлшекті
жоспарлауды, әрбір сектор бойынша экономикалық негізделуді талап етеді.
Егер негізгі бөлігі ... ... ... ... ... ... келтіру режимі сақталса, көлденең бойынша
кластерлеу кезінде табиғи капиталды арттыру n + 1 мөлшерінде арифметикалық
прогрессия ... ... ... Онда осы ... ... ... ... мынадай болады:
(3)
мұндағы, Q – ресурстың эксергия потенциалы;
n +1 - ... ... ...... ... ... – кластерлеу кезіндегі ресурстардың үйлесімінің ... ... ... мультипликативті әсермен шығарылуы мүмкін
яғни, табиғи рентаның тұрақты көбейтілуімен. Мұндай ... ... ... ... ... ... теңдіктің көмегімен табиғи капиталдың артуын ғана емес
шектеулілік коэффициентінің кемуі көрсеткендей табиғи ... ... ... аламыз. Аймақтың табиғи ресурстарын тігінен ... ... ... ... ... ... сәтті болады.
Оны толығымен сипаттау үшін келтірілген теңдікке және трансформация
коэффициенттер жүйесіне ... ... – төрт ... ... капиталдың ағылуы, оның құрылуы автономдық
деңгейде үйлеседі. Кластердің құрылуына ...... ... ... әсер ете ... бұл шарт ... -дан
-қа дейін температурадан өндірістік қымбаттаған процесс 2-3 реттен жиі
емес.
Адамзатты алаңдататын бір нәрсе ол ... ... ... ... қөзі ... ... ресурс – су, су ресурстарын негізгі
тұтынушы және ластаушы болып табылатын өндірісті ... ... ... ... тұрақты дамуына кесірін тигізеді.
Қайта қалпына келетін табиғи ресурстардың және экошарттардың
кластерін ... ... және ... автономды тұрақты
экополистік тұрағын жасауға мүмкіндік ... ... ... нарықтағы тиімділікті арттырудың моделдері
Өндірістің технологиялық деңгейі және негізгі өндірістік қорлардың
физикалық және моралдық тозу дәрежесі кәсіпорынның ... мен ... ... ... ... ... ... тиімділігін
анықтайды, жаңа техника бойынша іс-шараны кеңейту жүйесі ... ... ... ... қорларды жаңарту бойынша жұмыстың барлық сатысында ғылыми –
зертеу және жоба – ... ... ... ... ... ... дейін сыйақы беріп ынталандыру;
- әлемдік маңызды жетістіктерге сай келетін негізгі ... ... ... ... жұмысты атқаруда жеке еңбегі үшін жұмысшыларға арнайы сыйақы
мөлшерінің ... ... ... ... іс-шараны өткізгені үшін кәсіпорынның
меншік иелері мен жұмысшыларын ... ... ... ... жағдайды тиімді болады. Біріншіден, сыйақы алатындар саны, ... ... және ... ... мен ... ... ... сияқты
негізгілерін анықтау керек. Екіншіден, өтелген еңбектің саны мен сапасына
байланысты іс-шара үшін төленетін сыйақының ... ... ... ... ... ... мен ... сай келу қажет.
Кәсіпорындарда қазіргі таңда жаңа техникамен материалды ... ... ... ... ҚР ... Үкіметі бекіткен “Ғылым, техника
мен технология және технопарктерді дамыту туралы жағдай”.
Жаңа техниканы, экономикалық тиімді машина мен ... ... мен құру үшін ... ... ... бөлу ... түрі ... әр
жұмыс түріне байланысты келесі ... шығу ... ... ... ... зерттеу және жобалық – құрылымдық жұмыстар – 30-50%;
- технологиялық және өндірісті дайындау ... ...... ... ... мен игеру бойынша жұмыс – 25-40%.
Берілген бөлуге сай жұмыс түрі бойынша сыйақы қорының ... ... ... жаңа ... енгізгеннен кейін кезеңмен
жүргізіледі.
Бірінші кезең – жаңа ... мен іс ... ... ... ... ... жұмыс пен сызбаларды және басқа ... ... ... ... ... және ... ... ал егер олар жоспарланған мөлшерден айырмасы
болса, ... ... ... ... нақтыланған есебі бойынша
бекітілді. Екінші кезең, жаңа техниканы ... мен ... ... және өнімді енгізілген техникада шығару.
Жеке жұмысшыларға жаңа техниканы енгізгені үшін төленетін сыйақы
мөлшері кәсіпорын ... ... ... ... сапасы,
мерзімінде немесе бұрын орындау, жеке міндетті сәтті орындауды есепке
алғанда.
Әрбір жұмысшыға жаңа ... ... үшін ... қаржының
нақты мөлшері жұмысты орындау келісімшартында қаралады. Жұмыс атқарылған
соң ... ... ... ... үшін ... іс-шараны орындалуы туралы
бухгалтерлік есепке сәйкес басшының есебі.
Жоғарыда ... ... үшін ... төлу ... ... ... Кәсіпорынның инновациялық қорының құрылуының бірінші
көзі жаңа техника бойынша іс – шараны өткізу нәтижесінде ... ... ... ... құнының төмендеуі есебінен түсімнен аударым.
Келесі көзі кластер кәсіпорындарында материалды кеңейту құралдарының
пайда болуы – жаңа өнім шығару ... ... ... ... ... өніснің жаңа сапасы үшін өнімге көтерме бағаға коммерциялық үстеме
есебінен пайда болады, сондай-ақ ескі сапасы мен ең ... әлем ... ... ... ... ... ... тиімділігі есебінен.
Кесте 3
Экономикалық ынталандыру қорына аударым мөлшерінің шкаласы
|Шкала нөмірі ... ... ... |
|1 - ... |20 мың ... бірлікке |25% |
| ... | |
|2 - ... ... 50 мың ... |20% |
| ... ... | |
|3 - ... ... 100 мың ... |17% |
| ... ... | |
|4 - ... |100-ден 500 мың ... |12% |
| ... ... | |
|5 - ... ... 2 млн ... |10% |
| ... ... | |
|6 - ... |2 ... 5 млн ... |7% |
| ... ... | |
|7 - ... |5 млн ... ... |5% |
| ... | ... ... инновациялық қорының пайда болуының қосымша
қөздері мыналар:
- жаңа ... ... ... ... даму ... ... ... бағытталған немесе ескірген техникаға арналған жаңа
техниканы, машина, құрал жабдықтарды енгізіп, жасаудан ... ... ... ... үшін ... ... бағыталған, жаңа құрал – жабдықты негізгеннен ... ... мен ... сметалық құны қосылған, жаңа және
жетілдірілген технологиялық процестерді пайдаланудан аударым.
Инновациялық ... ... ... ... ... ... жағдайда жұмыс атқарғанда, қаржыларды ... ... ... соңғы нәтижесін тәуелді болса, қосымша ... ... ... ... ... ... енгізу есебінен (өзіндік құнды төмен ) түсімнен
аударым қарастырылған. Егер жаңа технология ... ... ... ... нормативті 50% -ға кемиді. Аударым мөлшерімен нақты норматив
жаңа технологияға байланысты жұмысты жүргізу келісімінде бекітіледі.
Ғылыми – ... ... ... ... ... пен ... орындамау мәселесін де қарастырады. Ол штраф беру
арқылы немесе сыйақыны азайту арқылы жүргізіледі. Сыйақыға берілетін ... ... ... қарастыра келе, келесідей кемшіліктерді көруге
болады:
- экономикалық ... ... ... ... бөлудің шкаласы
жетілдірілмеген;
- жаңа техниканың шаруашылық ... ... ие ... еңбегін өтеу қоры мен жаңартылған негізгі қор амортизиясының,
құрылымдық бөлімшелерге ... ... ... өтеу қоры мен ... ... ескерілмеген;
- әртүрлі іс-шаралардың әртүрлі еңбексыйымдылығы кезінде әртүрлі
экономикалық әсер алынуы мүмкін ... ... көп ... ... ... ... енгізгені жылдық әсер көлемінен сыйақының үлестік мөлшері
|№ |Көрсеткіштер ... |
|1 ... ... ... ... ... ... |
| ... | |
|2 ... ... сыйақы көлемінің үлестік мөлшері |15-20 |
|3 ... ... ... кейінгі қосымша түсім |100 |
|4 ... ... ... кейінгі қосымша түсімнің |20-30 |
| ... ... | ... ... жаңа ... енгізу үшін әсердің жалпы соммасында
сыйақының үлестік ... екі ... ... барлық кластер
кәсіпорындарынан алынған жалпы жылдық ... және ... ... ... жаңа ... сәтті жүзеге асыру есебінен қосымша
түсімінен.
Кәсіпорынның инновациялық қоры ... ... жаңа ... ... ... үшін ғылыми жұмысшылардың еңбегін, өндіріске салған
нақты күші дұрыс бағалау қажет. Өндірісте көбіне жаңа ... ... ... ... ... жыл сайын төмендеу тенденциясында.
Көптеген кәсіпорындарда жаңа техниканы игеру іс – шараларында көбіне
негізгі жұмысты ... ... ... ... ... Демек, оларға сыйақының көп үлесі енгізу мерзімін қысқартуда
қызығушылық көп болу мақсатында бөлінеді.
Экономикалық ... ... ... жеке аудандарда
өндіріс байланыстарда ерекшелік тудыратын аймақтық қызығушылық ерекше.
Еңбектің табиғи, географиялық, ... ... тең ... ... қызметке тариф, инфрақұрылымның даму деңгейі және аймақтық басқа да
ерекшеліктері жеке территория бойынша ... ... ... ... ... ... ... капитал салымдарының әртүрлі
әсерімен шақырылған аймақтық инвестициялық процесс әсер етеді. Өндіріс
құралдарын приватизациялау процесі ... ... ... асырылады.
Халықтың материалды және рухани ... ... ... ... даму ... ... ал бұл жағдай аймақтық
қызуғышылық болып ... Бұл ... жеке ... ... ... халықаралық заңды тұлғалалармен біріккен болуы, сондай-
ақ шет мемлекеттер ... ... ... ... ... ... ... органдары, осы территорияда кластер дамудың дамудың
ұзақмерзімді жоспарын құратын стратегиялық ортасы бола ... ... ... ... бола ламайды.
Территориямен байланысқан кәсіпорындармен кәсіпорныдардың істес болуы,
ішкі аумақтық кооперациясы бекітуге бағытталуы тиіс, жалпы өндірістік және
әлеуметтік инфрақұрылым жасау, ... ... ... және ... ... дамуы қажеттілік аймақтық спецификасын ... ... ... ... ... етеді.
Маржиналдық теория мектебінің өкілдері бағаны алдын-ала есептеуге
болмайды, ол нарықпен анықталады деп есептейді. Бұл идеяның ... ... ... жаңа ... ... ... ... тұрақты және
ауыспалы деп бөлу, екі негізгі мәселені ... ...... ... ... ... көлемінің өзгеру ықпалын жою және
өндіріске баға мен толық ... ... ... ... жоқ ... өндіріс
түрін анықтау.
Технологиялық ауыспалы шығындарға мыналар жатады:
- материал ... ... ... ... циклінің жұмысшыларына еңбекақы;
- технологиялық қажеттіліктерге энергия ресурстарына төлем;
- комиссиялық жәнетранспортық шығындар;
- басқа да технологиялық шығындар.
Ал тұрақты шығындарға мыналар жатады:
- ... ... ... ... өндірістік емес орындарды
жарықтандыру және ... ... ... ... істейтін мамандар еңбекақысы;
- технологиялық процеске кірмейтін, машина мен құрал-жабдықтар мен
ғимараттардың ... ... ... ... ... және басқа да шығындар.
Тікелей тура шығындар – ауыспалы, ал ... емес ... ... ... ... есеп мәліметтері мен маржиналистік
бағыттағы шығын есебінің мәліметтерінің арасындағы терминологиялық айырманы
айтпағанда, сұрақтың мәнін толық өзіндік құнның методологиялық ... және ... ... ... ашамыз.
Кесте 5
Толық өзіндік құн калькуляциясы және директ-костинг әдісі бойынша, жылдың
қаржылық нәтижесі және аяқталмаған өндірісті бағалау
| ... есеп ...... ... | ... |
| |1-ші |2-ші |3-ші |4-ші |5-ші |6-шы |
| |жыл |жыл |жыл |жыл |жыл |жыл ... өнім ... |1 |1 |2 |1 |1 |2 ... | | | | | | ... ... өнім |0 |2 |2 |0 |2 |2 ... дана | | | | | | ... ... ... |0 |200 |200 |0 |200 |200 ... ... | | | | | | ... ... ... |0 |160 |160 |0 |60 |60 ... құн, ... | | | | | | ... ... |0 |0 |0 |50 |50 |100 ... ... | | | | | | ... және іске |10 |10 |20 |10 |10 |20 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... |160/2 |0 | |60/2 |0 | ... | | | | | | ... ... |-10 |30 |20 |30 |80 |20 ... ... ... шығаратын өнімнің бағасын анықтау үшін база
ретінде қолдануға болмайды, ол ... және ... ... ... ... ... ... өнім бірлігінің тұрақты шығындары
(жалға алу, коммуналдық төлемдер, ... ... ... т.б ) ... ... бір бірлікке шығарылым (шикізат пен материал, энергетикалық
ресурстар, жұмысшылардың жалақысы т.б) орташа 5 ш.б. егер 10, 50, 100, ... ... ... ... құны ... ... ... құнына маржиналдық теорияда өндіріс көлемінің өзгеру
нәтижесінде ауысатын шығындар ғана кіреді: технологиялық қажеттілікке қана
жұмсалған, негізгі материалдар, энергетикалық және ... да ... ... технологиямен байланысты емес, өзіндік құннан алынатын әдетте
маржиналдық табысқа жататын, ... ... ... ... ... ... ... экономика жасау үшін бірінші кезекте елде
бәсеке қабілетті артықшылықтар максималды деңгейде дамуы ... ... ... ... – техникалық потенциал, технология
трансфертінің мүмкіндіктері, ... ... ... ... ... ... ... бар болуы,
жағымды институтцианалды жағдайлар, соның ішінде мемлекеттің инновациялық
жаңартуларды қолдауға дайындағы. Бұл артықшылықтар ... ... ... ... ... ... ... пайда болуының бір көрінісі. Желінің
кеңейтілген анықтамасы оны тұрақты контактілердің және ұқсас жеке ... ... ... қатынас ретінде қарастырылады. Жай мағынада
желінің ерекше құрылымын (фирмалармен басқа да экономикалық субьектілерді),
олардың байланысының жиынтығын атайды.
Желілік экономика ... ... оның ... ... ... ғана туған емес. Бұл қазіргі заманғы батыс
экономикасындағы жаңа ... ... ... ... ... олардың көрінуінің факторларын анықтайды. Сондай-ақ
индустриалды кластерлермен және жоғары технологиялық әртүрлілік ... ... ... ... ... аясындағы технологиялық
байланыстар ғана емес, институтцианалды және әлеуметтік өзарақызмет үшін
экономикалық агенттердің мүмкіндіктері.
Дамыған елдерде кластер саясатының екі ... ... бар – ... ... ... ... ... артықшылықты кластер үшін
инфрақұрылым жасау үлгісіне қатысты артықшылық таңдауда. Ал Қазақстандық
кластерлік саясатта ... және ... ... ... ... ... деңгейдегі бәсекеге қабілеттілігі бар
елдердің ... ... ... ... кең орын ... Бұл ... ... деңгейде дамыған ұлттық экономиканың негізгі белгісіне
айналған.
Кластерлердің пайда болуы ұлттық ... ... ... ... ... ... көрінісі болып табылады.
Бәсекеге қабілеті бір салада өзара күшейту қатынасы арқылы басқасына
көмектеседі. Бұндай сала ... ... ... мен ... ... қойғыш болып келеді. Елде олардың болуы жабдықтаушы
саланың бәсекеге қабілеттілігінің өсуінің маңызды факторы болады.
Бәсекеге қабілетті жабдықтаушылар, сондай-ақ елде тұтынушы ... ... ... Олар технологиямен қамтамасыз етеді, жалпылама
өндіріс факторларын дамытады, жаңа өндірушілерді ... ... зор, ... кәсіпорындардың жалғыз жұмыс
атқаруына қарағанда, ... және ... ... ... ... ... ... қызығушылық көптеген елдерде артып отыр, өйткені
экономикалық жағдайды сипаттап қана ... ... ... жетуге
көмектеседі. Өндірістің технологиялық деңгейі және негізгі ... ... және ... тозу ... ... жұмысшылары
мен меншік иелерінің материалды қызығушылығының тууына бағытталған ... ... жаңа ... ... ... ... жүйесі
негізінде келесідей принциптер жатыр:
- негізгі қорларды ... ... ... ... сатысында ғылыми –
зертеу және жоба – құрылымдық ұйымдардың ... ... ... ... ... сыйақы беріп ынталандыру;
- әлемдік маңызды жетістіктерге сай келетін негізгі ... ... ... ... ... ... жеке ... үшін жұмысшыларға арнайы сыйақы
мөлшерінің анықталуы;
Негізгі қорды жаңарту бойынша іс-шараны өткізгені үшін кәсіпорынның
меншік ... мен ... ... ... ... ... ... тиімді болады. Біріншіден, сыйақы алатындар саны, сыйақы
көзі, қосымша және түзету көрсеткіштері мен сыйақы ... ... ... анықтау керек. Екіншіден, өтелген еңбектің саны мен ... ... үшін ... сыйақының мөлшерін белгілеу. Үшіншіден,
кеңейту жаңарту процесінің жылдамдығы мен сапасына сай келу қажет.
Кәсіпорындарда қазіргі таңда жаңа ... ... ... ... ... негізі ҚР –ның Үкіметі бекіткен “Ғылым, техника
мен технология және технопарктерді дамыту туралы жағдай”.
Кластерлеу нақты салада қызметтес, тығыз ... ... ... арттыруға бағытталған, бір географиялық аумақта қызмет
ететін тұлғалармен кәсіпорындардың концентрация процесі ... ... ... қатынас жаңа басқару формаларын дамытып және
кеңейтуге пайдалы болды, ... ... ... қосымша формалар
қолданылды. Берілген көзқарас кластерлер құрылуы ... ... және ... ... ... ... келтіру үшін
ынталандырулар тудыратын желілер мен институттар ... ... ... зор, ... ... жалғыз жұмыс
атқаруына қарағанда, өнімді және белсенді инновацияны қолдануына мүмкіндік
береді. ... ... ... ... ... ... ... өйткені
экономикалық жағдайды сипаттап қана ... ... ... ... ... экономикалық картасында келесідей кластерлер бар: бір
орында өзара байланысты өндірістермен институттар салаларының ... ... бір ... ... үлкен жетістіктерге жеткен, жеткізушілерден
бастап университеттер мен мемлекеттік органдарға дейін.
Мұндай типтегі ең ... ... ... ... ... ал әлем ... кластерлер өте көп. Портердің айтуынша, кластерлер
бәсекелестікке үш негізгі тәсілмен әсер ... ... ... ... еңбек өнімділігін арттырады, екіншіден, инновацияны
енгізудің жылдамдығымен бағытын анықтайды, үшіншіден, ... ... ... ... ... ... ... етеді.
Қазақстан Республикасы үшін экономикалық тұрғыда бәсекеге барынша
қабілетті болу аса ... ... Осы ... ... ... мен бизнесті
дамыту, сондай-ақ отандық өнеркәсіп ... ... ... істерін жетілдіру мәселелері аса үлкен ... ие ... ... ... ... үшін М.Портердің  тұжырымына ... ... ... ... ... ... ... өнімділігінің
тиімділігіне әкеледі. Ал еңбек өнімділігінің тиімділігі ... ... ... ... ... ... ... оларды толыққанды талдаудан өткізуді талап етеді. Бұл мәселеде
жетекші елдер ... ... орны ... қателік болған болар еді.
Сол себептен де дәл бүгінгі таңда Қазақстан ... ... ... ... ... дамыған елдерінің экономикалық ... атап ... АҚШ, ... ... ... ... және де
дамушы елдердің экономикалық даму жолдары мен ерекшеліктерін ... ... ... ... Г.Н. «Классификация точек и взглядов на ... ... // ... экономика. № 5-6 – 2009 год.
2. Бишимбаев К.В. Повышение конкурентноспособности, Алматы, 2006 г.
3. ... И.Д. ... ... Оқулық, 1988 ж.
4. Маршал А. “Принципы экономической науки”, Оқулық 1993 ж.
5. Портер М. ... Пер. с анг. – ... ... ... 2003 ... ... Ф. ... государство в отношение к сельскому хозяйству и
национальной экономики ” , ... ... ... Ж.А ... и ... ... ... в Казахстане» //
Автотеферат.
8.Филиппов П. «Кластеры конкурентоспособности» //Эксперт Северо – Запад.
9. Экономика [Мәтін]: Әлемдік классика, Алматы: Таймас, 2006 ... ... /Под ред. ... В.Я. и ... А.С. ... ... 4 изд. М.: ... 2006г.
11.Экономика предприятия. Учебное ... ... ... и др.; под ... ... ... ... знание,
2004г.
12.Экономика предприятия/ Под ред. Академика В.М.Семенова, 4-е ... ... ... М.С. ... ... ... М.: ... и сервис,
2004г.
14. Скляренко В.И., Прудников В.М., Акуленко Н.Б. Экономика ... ... ... 2004г.
15. Сергеев И.В. Экономика предприятия. Издание 2-е, Москва, Финансы ... ... ... ... ... для ... / Под ред. Р.А. ... М.:
Юрист, 2002г.
17. Мейірбеков К., Алимбетов Қ. ... ... Оқу ... ... ... ... ... Д.Я. Кәсіпорын экономикасы: Оқу-тәжірибелік құралы/- Алматы:
Экономика, 2006ж.
19. Грузинов В.П. Экономика предприятия. ... для ... 2 изд. ... ... ... жылдарға арналған Қазақстан Республикасының Индустриялық-
инновациялық даму стратегиясы», Астана, 2003ж.
21.ҚР-сының «Инвестициялар туралы» Заңы, 8 қантар, 2003г..// ... ... ... ... жылдарға арналған
бағдарламасы.31 наурыз 2006 ж.
23. Справедливая глобализация: создание возможностей для всех.
Доклад Всемирной комиссии по социальным аспектам глобализации. ООН. ... ... ... Портер М. Международная конкуренция. – М.: Международные
отношения, 1993. – 896 с.
25. Портер М. Конкуренция. – М.: ... дом ... 2003 ... ... Соколенко С.И. Подъем национальной конкурентоспособности на
основе кластерной модели // Регион: Восток – Запад. – 2003. – №3-4. – ... ... ... ... и отраслевые
кластеры: новая повестка для ... ... и ... ... января 2003года.
28. Марис Мануэл Агбон. Взаимодействие малого и крупного бизнеса
через индустриальные кластеры. – Материалы международной конференции
«Взаимодействие малого и ... ... ... ... ... июня 2004 ... Ketels, Ch. The Development of the cluster concept – present
experiences and further developments. – Материалы конференции. Германия,
Дуисбург, 5 ... 2003 ... Solvel, O., ... G., Ketels, C. The cluster ... ... ... Фиоре Серджо. Институциональная организация геоэкономической
конкуренции // Русский Архипелаг. Сетевой проект «Русского Мира» //
http://www.archipelag.ru.
32.07.02.06 жылдың ҚР-сының Қазақстан Республикасының "Жеке кәсіпкерлік
туралы" Заңы.
33.www.cluster. ... ... Я.С. ... и практическое пособие по
финансовым вычислениям. – М.: ИНФРА – М, ... ... О.В. ... и ... кредитование и финансирование
инвестиций. – СПб., 1994.
36. Первозванский А.А., Первозванская Т.Н. Финансовый рынок: расчет и
риск.- М.: ... – М, ... ... Р. ... / Р.Пиндайк, Д. Рубинфельд, - М.: ... ... ... ... ... и аудиторской деятельности / Под
ред. С.П. Чаадаева. – М.: Юристь, 1999.
39. Стоянова Е. Финансовый менеджмент. – М.: ... ... ... М.А. ... ... ... – М.: ... Финансово-кредитный словарь. – В 3-х т. / Под ред. ... ... ... и ... ... Хелферт Эрик. Техника финансового анализа / Пер с англ. – М.: ЮНИТИ.
1996.
43. Холт Р.Н. Основы финансового менеджмента / Пер с ... – М.: ... Хорн Дж. ... ... ... финансами / Пер. с англ. – М.:
Финансы и статистика, 1996.
45. Шеремет А.Д. Финансы предприятий. – М.: ... – М, ... ... А. ... ... ... предприятия.М,2007 г.
47. Бусыгин А.В. Предпринимательство. – М.: Дело, 1999.
48. Бухалков М.И. Внутрифирменное планирование. – М.: ИНФРА – М, 1999.
49. Вершигора Е.Е. ... – М.: ... – М., ... ... О.С. ... / О.С. ... А.И. Наумов. – М.:
Гардарики, 1999.
51. Воронин А.Г. Основы ... ... ... / ... В.А. ... А.И. ... – М.: Дело, 1998.
52. Григорьев В.В. Оценка ... ... ... / ... И.М. Островкин. – М.: Дело, 1998.
53. Данилов Ю.А. Создание и ... ... ... в ...... ... ... О.И. Внешнеэкономическая деятельность / О.И. Дегтярева, Т.Н.
Полянова, С.В. Саркисов. – М.: Дело, 1999.
55. Дойл П. Управление ... и ... – М.: ... ... ... Дж. ... словарь. – М.: ИНФРА –М, 1997.
57. 32.Ефимова М.Р., Петрова Е.Б., Румянцева В.Н. Общая ... ... М.: ... –М, ... ... С.Н. ... микро- и макроанализ. – М.: Дело, 1999.
59. Карасева М.В. Финансовое право. Общая часть. – М.: ... ... ... Н.П. ... учет. – М.: ИНФРА – М, 1999.
61. Кочович Е. Финансовый анализ. – М.: ... и ... ... ... И.В. Коссов В.В. Инвестиционный проект: методы подготовки и
анализа. – М.: БЕК. 1996.
-----------------------
өндірушілер
Баға, шикізат жеткізу кезеңі, зиян, ... ... ... және ... ... ... ... маркетингтік құрылымдар
өнімдерін тұтынушылары
Астық өңдеуші
Транспорт-логистикалық қызмет
Сүтті
Қара металлургия
Шыны
Жеміс-жидек
Туризм
Тігін
Құрылыс материалдары
Сүт
Туризм
Тігін
Жеміс - жидек
Түсті металлургия
Қазақстандық кластерлік бастама
Сырье ... ... ... ... жеткізуші
Эксп-шы «МОК»ЖАҚ
Көтерме сауда
Бөлшек сауда
Дистрибью-торлар
Өнім
Қаржы, материалдар қоры
Ауд завод,
а/ш өндірушілері
Кәсіпорын
Сертификаттау ИСО 9001
Ветеринарлық-лабор-қ қызмет
Қоғамдық ұйымдармен байланыс қызметі
Әкімшілік-кадрлық ... ... ... ... қызмет
Маркетингтік қызмет
Басқа кл-лер
Көлік, құрылыс,
Құрылым кластерлері (РК, РФ, ЕЭС оқу ... Ауыл -қ ... ... РФ, ... ... -нің машина жасау және шетелдің құрал-жабдық шығару кластері
Даму институттары, инвестициялық кәсіпорындар
Мемлекет (Үкімет, Министерлік, акиматтар және оның органдары)
Аудандық ... ... ... ... ... ... ... елдер
Сыртқы кластер

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 68 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Компьютерлік схемотехниканың арифметикалық негіздері ЭЕМ құрудың классикалық негіздері10 бет
Компьютерлік схемотехниканың арифметикалық негіздері. ЭЕМ құрудың классикалық негіздері5 бет
Компьютерлік схемотехниканың арифметикалық негіздері. ЭЕМ құрудың классикалық негіздері жайлы9 бет
Қазақстандағы туризм жағдайы63 бет
JSP, PHP, ASP Web программалау тілдеріне шолу. Сайт құру кезеңдері5 бет
Биофизика6 бет
Кәсіпорынның тауарлы-стратегиясын құру есебі40 бет
Мәліметтер қорын басқару жүйесі (МҚБЖ). Негізгі ұғымдар. МҚБЖ - нің функционалды мүмкіндіктері. МҚБЖ - мен жұмыс істеу негіздері20 бет
ҚР-да жекешелендіру мәні, кезеңдері және оны жүргізу әдістері3 бет
«Сайтта интро-роликтер құру. интро-роликтер құрудың негізгі принциптері» оқыту әдістемесі22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь