Жалпы ұлттық өнім экономикалық категориясының теориялық аспектілері

КІРІСПЕ 5

1. ЖАЛПЫ ҰЛТТЫҚ ӨНІМ ЭКОНОМИКАЛЫҚ КАТЕГОРИЯСЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ

1.1 Ұлттық есептер жүйесінің экономикалық мәні 8
1.2 Ұлттық есептер жүйесінде жалпы ұлттық өнімнің мәні және мазмұны 15
1.3 Жалпы ұлттық өнімді есептеу әдістері 20

2. 2008.2010 ЖЫЛДАР АРАЛЫҒЫНДА ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ МАКРОЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ

2.1 2008.2010 жылдар аралығында жалпы ұлттық өнім динамикасын талдау 27
2.2 2008.2010 жылдар аралығында Қазақстанның макроэкономикалық тұрақтылығын талдау 34
2.3 Қазақстанның бәсекеге қабілеттілігінің индекстерін талдау 38

3. ҚАЗАҚСТАННЫҢ МАКРОЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН РЕТТЕУДІҢ ШАРАЛАРЫН ЖЕТІЛДІРУ

3.1 Қазақстанның макроэкономикалық жағдайын реттеудің шаралары 46
3.2 Қазақстан Республикасында негізгі макроэкономикалық көрсеткіштерді ынталандыру шаралары 59

ҚОРЫТЫНДЫ 63

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 65
Дипломдық жұмыс тақырыбының өзектілігі. Экономиканың іс әрекетке түсуінің нәтижесі ұлттық өнім болып саналады, яғни белгілі бір кезеңде елде өндірілген барлық тауарлар мен қызметтер.Ұлттық өнім ел экономикасының маңызды көрсеткіші, елдің экономикалық әлеуетін, халықтың өмір сүру денгейін, экономикалық және әлеуметтік саясат әдістерінің жүзеге асуын бейнелейді.
Жалпы ұлттық өнім экономика көрсеткіштерінің ең нақтысы деп есептеледі. Статистикалық деректер мемлекеттің экономика министрлігінің 3 айда бір есептеуі бойынша, экономикалық әс ірекет нәтижесін бірыңғай көрсеткішпен беруге негізделген. Жалпы ұлттық өнімді төмендегідей бөліктерге бөліп көрсетуге болады:
1) барлық экономикалық агенттер табысының жиынтығы.
2) өндіріс тауарлары мен көрсетілген қызметтердің жалпы шығын көлемі.
Жұмыстың ғылыми жаңашылдығы. Жалпы ұлттық өнім — экономикадағы табыс пен өндірістегі шығын көлемін бірдей өлшейді. Себебі бұл өлшемдер соңында бірдей болады. Жалпы, экономика үшін табыс көлемі шығын көлеміне тең болуы керек. Бұған көз жеткізу үшін, біз ұлтгық есепшотты, ЖҰӨ статистикалық жүйе өлшемін және басқа да сонымен байланысты көрсеткіштерге талдау жасау керек.
Біз жалпы ұлттық өнімнің жалпы шығын көлемін, сонымен бірге экономикадағы жалпы табыс көлемін сипаттайтын, яғни екі жақты айналым сызбасында көрсетілгендігіне көз жеткіздік. Ұлттық есеп жүйесінің үлкен бір бөлігінің көрсеткіші – бұл керек ағындарға байланысты ақпараттар. Жалпы ұлттық өнім есеп-шоттың есептеудің мақсаты мынада:
1) қоғам экономикасының жай күйін бақылау;
2) экономикалық циклдың ағымдық фазасын анықтау;
3) мемлекеттік саясатты қалыптастыру.
Ұлттық өнімді өлшеу мүмкіндіктері бұрыннан бері қарастырылып келген. Олардың алғашқысы Ф.Кенэ және оның ізбасарлары физиократтардың кестесі. Классикалық мектепте, кейін маркстік саяси экономияда бұл үшін математикалық модельдер мен схемалар қолданылған.Оларда негізінен ұдайы өндіріс теориясы тұрғысынан ұлттық өнімді және ұлттық табысты бөлістіру және қайта бөлу процестері мен пропорциялары қарастырылған. Ұлттық экономиканың дамуының сандық бағалауының жүйесін құру кейнсшілдіктің дамуынан басталды. Оның негізіне экономиканың кешенді, статистикалық талдауы салынған.Ұлттық өнім көлемін анықтаудың әр түрлі әдістері бар. Дамыған және дамушы елдердің көпшілігнде ұлттық өнім ұлттық есептер жүйесінің негізінде есептеледі. Ұлттық есептер жүйесі бұл макроэкономикалық денгейде елдің дамуын бейнелейтін өзара байланысты макроэкономикалық көрсеткіштер жүйесі.
Ұлттық есеп жүйесі – елдегі экономикалық процестердің нәтижесін, экономикалық құрылымын, ұлттық шаруашылықтағы өзара байланысты макродеңгейде көрсететін нарықтық экономиканың статистикалық үлгісі. Бұл үлгіде қолданылатын көрсеткіштер белгілі бір шоттар мен баланстық кестелер түрінде беріледі. Ұлттық есеп жүйесі халықаралық анықтамаларға, конвенцияларға, топтастыруларға, тұжырымдарға және есепке алу ережелеріне негізделген. Ұлттық есеп жүйесінің негізгі мақсаты –экономиканың және оның секторларының дамуын талдау, экономикалық саясатты жете зерттеп, белгіленген бағдарлама бойынша шешеім қабылдау үшін әлеуметтік –экономикалық статистиканың әр түрлі көрсеткіштерін үйлесімді түрде қолдану.
1. Байзаков А., Бопиева Ж. Методика построения макроэкономических прогнозов на основе балансовых моделей //Транзитная экономика.-2005.-№ 2.-с.12-23.
2. Башкатов Б.И., Кулагина Г.Д. Экономическая статистика. М-2009.
3. Введение в рыночную экономику / Под ред. А. Я. Лившица, И. Н. Никулиной. - М.: Высшая школа, 2003.
4. Валовой Д.В. Рыночная экономика. Возникновение, эволюция и сущность. - М.: ИНФРА - М, 2005.
5. Гамарник Г.Н. Управление экономикой Казахстана: методология, подходы, пути реализации.- Алматы. - 2005.
6. Жанкина Д.К. Иностранные инвестиции в РК: плюсы и минусы.- //Казахстан на пути к новой модели развития: тенденции, потенциал и императивы роста. Ч.4.-Алматы.-2010
7. Жумагалиева Р. Роль институтов развития Казахстана в реализации Стратегии индустриально-инновационного развития //Экономика и статистика.-2005.-№3.-с.91-95
8. Иванов Ю. Н. Система национальных счетов - инструмент макроэкономического анализа. - М.: Финстатинформ, 2009.
9. Камаев В. Д. Экономическая теория. - М.: ВЛАДОС, 2008.
10. Л. М. Музапарова, М.У.Спанов, Финансы Каз-на 4/97 «Макроэкономические показатели Каз-на»
11. Казахстан 1991-2006 годы. Информационно-аналитический сборник под ред. А.А. Смаилова, Астана, 2007 г
12. «Конкурентоспособность. Определение. Рейтинги. Специфика переходных стран», НИЦ Мизес, Республика Беларусь,2009 г.
13. Липпе П. Экономическая статистика. - Штутгарт, Йена, 2005.
14. Морозов А.А. Казахстан за годы независимости. Под общ. Редакцией Султанова Б.К. Научно-популярное издание. - Алматы: КИСИ при Президенте РК, 2005
15. Назарбаев Н.А. Казахстан 2030. Процветание, безопасность и улучшение благосостояния всех казахстанцев. Послание Президента страны народу Казахстана // Казахстанская правда, 11 октября, 1997.
16. Нугманова А.Ш. Развитие ипотечного кредитования в РК. //Казахстан на пути к новой модели развития: тенденции, потенциал и императивы роста. / Материалы международной научно-практической конференции/ Ч.7-Алматы.-2009
17. Общая теория статистики: Учебник/Под ред. чл.-корр. РАН И.И. Елисеевой.
18. Сажина М.А., Чибриков Г.Г. Экономическая теория.
19. Совместное издание Агентства РК по статистике и расширенной тематической группы ООН по бедности, занятости и социальной безопасности, Алматы, 2009, стр 8
20. Указ Президента Республики Казахстан «О дальнейших мерах по реализации Стратегии развития Казахстана до 2030 года» от 4 декабря 2001 года № 735
21. Указ Президента Республики Казахстан «О Стратегии индустриально-инновационного развития Республики Казахстан на 2003-2015 годы» от 17 мая 2003 года.
22. Экономический журнал “Деньги и кредит”, ст. “Государство. Экономика. Центральный Банк”, 11/2008
23. «IMD World Competitiveness Yearbook 2008», IMD, Lausanne, Switzerland, June 2008.
24 Special country competitiveness report for Kazakhstan «Kazakhstan in World Competitiveness 2008», IMD, Lausanne
24. The Global Competitiveness report 2008-2009, World Economic Forum, October 2008.
25. Portal site of the European Union (2008). European countries.
26. International Monetary Fund (2008). World Economic Outlook Database. October 2007 Edition.
27. www.rating-kz.info Материалы Общественного фонда «Центр изучения конкурентоспособности».
28. Статистические сборники 2003-2009 годов Агентства РК по статистике с официального веб-сайта www.stat.kz
29. Официальный веб-сайт АО «Инвестиционный фонд Казахстана» www.ifk.kz
30. Официальный веб-сайт АО «Национальный инновационный фонд» www.nif.kz
Официальный веб-сайт АО «Банк развития Казахстана» www.dbk.kz
        
        |МАЗҰНЫ                                                            |      |
| | ... |5 |
| | ... ... ... ӨНІМ ... КАТЕГОРИЯСЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ | ... | |
| | ... ... ... ... мәні |8 ... ... есептер жүйесінде жалпы ұлттық өнімнің мәні және |15 ... | ... ... ұлттық өнімді есептеу әдістері |20 |
| | |
| | ... ... ... ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ | |
|МАКРОЭКОНОМИКАЛЫҚ ... ... | |
| | ... ... ... аралығында жалпы ұлттық өнім динамикасын |27 |
|талдау | ... ... ... ... ... ... |34 ... талдау | ... ... ... қабілеттілігінің индекстерін талдау |38 |
| | ... ... ... ... РЕТТЕУДІҢ ШАРАЛАРЫН | |
|ЖЕТІЛДІРУ | |
| | ... ... ... ... реттеудің шаралары |46 |
|3.2 Қазақстан Республикасында негізгі макроэкономикалық |59 ... ... ... | |
| | ... |63 |
| | ... ... |65 ... жұмыс тақырыбының өзектілігі. Экономиканың іс әрекетке
түсуінің нәтижесі ... өнім ... ... яғни ... бір ... елде
өндірілген барлық тауарлар мен қызметтер.Ұлттық өнім ел экономикасының
маңызды көрсеткіші, елдің ... ... ... өмір ... ... және әлеуметтік саясат әдістерінің жүзеге асуын
бейнелейді.
Жалпы ұлттық өнім ... ... ең ... деп
есептеледі. Статистикалық деректер мемлекеттің экономика министрлігінің 3
айда бір есептеуі бойынша, ... әс ... ... ... беруге негізделген. Жалпы ... ... ... ... ... ... барлық экономикалық агенттер табысының жиынтығы.
2) өндіріс тауарлары мен көрсетілген қызметтердің жалпы шығын
көлемі.
Жұмыстың ... ... ... ... өнім — экономикадағы табыс
пен өндірістегі ... ... ... өлшейді. Себебі бұл өлшемдер соңында
бірдей болады. Жалпы, экономика үшін табыс көлемі шығын көлеміне тең ... ... көз ... ... біз ... есепшотты, ЖҰӨ статистикалық жүйе
өлшемін және басқа да сонымен байланысты көрсеткіштерге талдау жасау керек.
Біз жалпы ... ... ... ... ... ... бірге
экономикадағы жалпы табыс көлемін сипаттайтын, яғни екі ... ... ... көз ... Ұлттық есеп жүйесінің үлкен бір
бөлігінің көрсеткіші – бұл ... ... ... ... ... өнім ... есептеудің мақсаты мынада:
1) қоғам экономикасының жай күйін бақылау;
2) экономикалық циклдың ... ... ... ... ... қалыптастыру.
Ұлттық өнімді өлшеу мүмкіндіктері бұрыннан бері қарастырылып келген.
Олардың алғашқысы Ф.Кенэ және оның ... ... ... мектепте, кейін маркстік ... ... бұл ... ... мен ... қолданылған.Оларда негізінен ұдайы
өндіріс теориясы тұрғысынан ұлттық ... және ... ... ... ... бөлу ... мен пропорциялары қарастырылған. ... ... ... ... ... құру кейнсшілдіктің
дамуынан басталды. Оның ... ... ... ... ... өнім ... анықтаудың әр түрлі ... ... және ... елдердің көпшілігнде ұлттық өнім ... ... ... ... Ұлттық есептер жүйесі бұл макроэкономикалық
денгейде елдің дамуын ... ... ... ... ... есеп ... – елдегі экономикалық процестердің ... ... ... ... өзара ... ... ... ... ... үлгісі. Бұл
үлгіде қолданылатын көрсеткіштер белгілі бір шоттар мен баланстық ... ... ... есеп ... ... ... топтастыруларға, тұжырымдарға және есепке алу ережелеріне
негізделген. Ұлттық есеп жүйесінің негізгі мақсаты ... және ... ... ... ... саясатты жете зерттеп,
белгіленген бағдарлама ... ... ... үшін ... ... әр ... көрсеткіштерін үйлесімді түрде
қолдану.
Ұлттық есеп жүйесі- жан-жақты ... оны әр ... ... шешу үшін ... болады. Ол елдің ... ... ... ... ... салыстыруға
мүмкіндік береді. Сонымен қатар, әр елдің ерекшелігін ескере отырып, бұл
жүйенің ... ... ... ... ... ... есеп ... экономиканың әр түрлі саласында қолдану арқылы
мына міндеттерді ... ... ... ... ... жете зерттеу. Ұлттық есеп жүйесінде
экономиканың салалары, секторлары, ... ... ... ақпараттардың болуы жоғарыда аталған міндетті ... нің ... ... ... ... ... тұтыну шығындарын тексеруге, қажетті деп
саналатын ... және ... ... жүргізуге, сыртқы сауда мен сыртқы
экономикалық байланыстарды жақсартуға жағдай жасауға, айналамдағы ақша
массасын реттеуге, инфляцияға қарсы күрес шараларын ... ... ... ... ... ... ... отырып, талдау жасау, экономикалық
айнымалы көрсеткіштер арасындағы функционалды байланыс параметрлерін
бағалау негізінде және уақыт ... ... , ... дамуын
үлгісін құру;
- экономикалық даму стратегиясын және оны іске асыратын шешімдерді
қабылдау;
- ұлттық есеп ... ... ... ... ішкі өнім мен қолда бар
жалпы ұлттық табыс арқылы халықаралық салыстыру жүргізу.бұл жерде барлқ
және жан ... ... ... ішкі ... ... бар ... ұлттық
табыс, инвестицияның, мемлекет шығысының жалпы ішкі өнімге ... ... ... баланысты салаларында қолданылатын ұғымдарды,
көрсеткіштерді, анықтамаларды, топтастыруларды жете зерттеу үшін ҰЕЖ-
нің тұжырымдамаларын пайдалану, яғни ... есеп ... ... ... ... ... ... мақсаты – республикадағы ЖҰӨ динамикасының
негізінде экономика ... ... ... және ... ... ... ... келесі міндеттерді шешуді талап етеді:
• жалпы ұлттық өнім ... ... ... зерттеп,
үйрену;
• ұлттық есептер жүйесінің құрылымын анықтау;
• жалпы ұлттық өнімді есептеудің әдістемесін ... ... ... ... жағдайын зерттеу және
талдау;
... ... ... және ... ... ... экономикалық дағдарыс кезеңінде Қазақстанның макроэкономикалық
жағдайын реттеу шараларын анықтау.
Дипломдық ... ... ...... ... ... өнімі, оның құрылымы, оның елде болып жатқан экономикалық және
әлеуметтік процестермен байланысы.
Зерттеудің теориялық және әдістемелік ... ... және ... ... ... және ... ... нәтижелері.
Дипломдық жұмысты орындау барысында Қазақстан Республикасының және ... ... ... ... есептеу процесінде қолданылатын
теориялар, концепциялар қолданылды.
Ақпараттық база ретінде ҚР-ның заң актілері, ... ... ҚР ... ... және ... Зерттеу статистика
жөніндегі агенттіктің, Қаржы Министрлігінің, ҚР Ұлттық Банкінің ақпараттық-
статистикалық базасының негізінде жүргізілген.
1.Жалпы ұлттық өнім ... ... ... ... ... есептер жүйесінің экономикалық мәні
Ұлттық есеп жүйесі – ... ... ... нәтижесін,
экономикалық құрылымын, ... ... ... байланысты
макродеңгейде көрсететін нарықтық экономиканың статистикалық үлгісі. ... ... ... ... бір ... мен ... ... беріледі. Ұлттық есеп жүйесі халықаралық анықтамаларға,
конвенцияларға, топтастыруларға, ... және ... алу ... ... есеп ... негізгі мақсаты –экономиканың және оның
секторларының дамуын ... ... ... жете ... ... ... шешеім қабылдау үшін әлеуметтік
–экономикалық статистиканың әр ... ... ... ... есеп жүйесі- жан-жақты жүйе, оны әр түрлі салалардың міндеттерін
шешу үшін қолдануға болады. Ол ... ... ... басқа
елдердің осындай көрсеткіштерімен салыстыруға мүмкіндік береді. Сонымен
қатар, әр ... ... ... ... бұл ... шоттарын, экономика
секторларын, көрсеткіштерін нақтылауға, өзгертуге болады.
Ұлттық есеп жүйесін экономиканың әр түрлі ... ... ... ... шешуге болады:
- мемлекеттік реттеу шараларын жете зерттеу. ... есеп ... ... секторлары, әртүрлі экономикалық қатынастар
туралы ақпараттардың болуы жоғарыда ... ... ... нің ақпараттарын пайдалана отырып, ... ... ... ... тексеруге, қажетті деп
саналатын салық және бюджет саясатын жүргізуге, сыртқы сауда мен сыртқы
экономикалық байланыстарды жақсартуға жағдай ... ... ... ... ... ... күрес шараларын жүргізуге, т.б.
макроэкономикалық ... ... ... ... ... ... жасау, экономикалық
айнымалы көрсеткіштер арасындағы функционалды ... ... ... және уақыт қатарларын қолданып , экономиканың дамуын
үлгісін құру;
- экономикалық даму стратегиясын және оны іске ... ... ... есеп ... ... ... ... ішкі өнім мен қолда бар
жалпы ұлттық табыс арқылы халықаралық салыстыру жүргізу.бұл жерде барлқ
және жан басына шаққандағы жалпы ішкі ... ... бар ... ... ... ... ... жалпы ішкі өнімге қатынасы
есептеледі.
- статистиканың өзара баланысты салаларында қолданылатын ұғымдарды,
көрсеткіштерді, ... ... жете ... үшін ҰЕЖ-
нің тұжырымдамаларын пайдалану, яғни ұлттық есеп жүйесін үйлесім негізі
ретінде қолдану.
Ұлттық есеп тұжырымдамаларына ... ... жаңа ... ... ... ... ... макростатистикалық үлгісі ретінде қолданылатын ұлттық
есеп жүйесі материалдық өндіріс пен материалдақ емес ... ... ... және ... ... ... тікелей мемлекеттің басқаруынсыз
да экономикалық байланыстар жасай алады ... ... ... ... ... байланыстар жасалғанда, өзін -өзі ... ... ... пен ұсыныс, бәсеке, капиталдаң бір саладан екінші
салаға ауысыуы есептеледі.
Статистиканы өзгертуде макроэкономикалық ... ... зор. ... шаруашылығы балансының макроэкономикалық көрсеткіштерінің,
материалдық өндіріс басымдлығы ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің, төлем
балансының, мемлекеттік бюджеттің халықаралық стандартқа сәйкес келмеуі
халық шаруашылығын эжкономикалық ... ... ... ... ... байланысты қызметтер ролінің артуы экономиканң
негізгі даму заңдылықтарының бірі ... ... ... ... ... нәтежесі ретінде жалпы ішкі өнімнің құрамында
көрсетілетін қызметтердің үлесі арта ... Бұл ... ... да тән, ... ... жаңа ... халық шаруашылғы
балансындағы кең түрде ... ... ... ... ... тек
материалдақ өндіріс өрісінің тауарлары мен материалдақ қызметтерін ғана
есептемей, ... ... ... емес қызметтерді де ... ... ... бұл ... ... ... ... терең және жан-жақты талдау қажеттілігі
айқын сезіле бастады. Осы кезде мемлекеттік ... ... ... ... балансында қамтылмаған кейбір әлеуметтек- экономикалық
даму аспектілері туралы мәліметтерді зерттеп, кестелер дайындады. Мысалы,
осы ... ... емес ... ... құру, тұтынушылардың әр
түрлі топтарына көрсетілген материалдық емес ... ... ... ... ... ... ... жете зерттеу сияқты жұмыстар
қолға алынды.
Жалпы ішкі өнім көрсеткішін (1988) статистикалық ... ... ... одан әрі ... ... қадам болып
саналады. Жалпы ішкі өнім ... ... ... есеп ... ... ... ішкі өнімді, жалпы ұлттық өнімді есептеу
экономиканың даму дуңгейі мен ... ... ... ... ... қатар экономикалық- статистикалық
талдауды тереңдетеді. Елдің табысы мен байлығын есептеу туралы ой ... ... ... ... ... талдау жасау керектігі
ескерілмеді.XVIII- XIX ғасырларда ... ... және ... ... ... жасалды, бірақ бұл зерттеулерде халық шаруашылығының
негізгі ... ... ... ... ... есепке алынбады.
Ұлттық есеп жүргізу туралы ойды ең алғаш ағылшын зерттеушісі Грегори
Кинг айтты. Ол ұлттық есептің ұлттық ... ... ... ... және ... игіліктерді бөлудің ерекшеліктерін қарастырды.
Француз экономисті Ф.Кенэ алғашқы рет өз зерттеулерінде өнім қозғалысы
мен табыс қозғалысның тұтастығын көрсетуге тырысты. Ол өнім мен ... ... ... болмайды, олар қоғамның экономиалық өмірінің
айналымын көрсетеді ... ойды ... 1758 ... жарық көрген «Экономикалық кесте» жұмысындағы ой-
пікірлері кейінірек ұлттық есеп жүргізудің ... ... ... ... мыналар:
-экономиканы құрамдас бөліктернің арасында дәлмедәл сандық байланыс
бар бір тұтас жүйе деп қарастыру;
-осы ... ... ... белгілі топтарын (экономикалық
агенттерді) және ... ... ... ағымдарды бөлу;
-өнім мен табс қозғалысын талдау;
-жабық жүйедегі ... пен таза ... ... және ... ... үшін ағымдардың тепе-тең болуын талап етеу;
-Қайта бөлу мехенизмінің міндеті, яғни экономикалық агенттердің бір
тобының (өндіруші кластың) шығындар ұлттық ... ... ... және ... ... ... ... қалай өзгертетінін, осы
ұдайы өндірілген құндылықтан экономикалық ... ... ... қалай бөлінетінін көрсету;
-ұдайы өндірістің үздіксіздігін қамтамасыз ететін халық шаруашылығының
арақатынасын сақтау.
Ұлттық есеп ... ... өз ... ... ... ... ... Лавуазье. А.Лавуазье 1771 жылы ... ... ... ... ... ... ... саяси
арефметикалық очерк» атты баяндамасын жасады. Баяндама өнім өндіріу, ... ... және ... ... ... табыстың, мөлшерін
көрсететін кесте келтірілді. Бұл ... ... ең ... ... ... ... қатар, ол кезде экономика стихиялы түрде дамиды, оны мемлекет
трапынан реттеу қажет емес ... ... ... ... ... ... ... байланыстарды сан жағынан талдаудың қажеті
болмады. Соған қарамастан халық шаруашлығының синтетикалық көрсеткіштерін
есептеуге байланысты ... ... ... ... ... ... ... болды, соған байлансты,
ұлттық есеп жүргізудің жаңа кезеңі басталды. Бұған ... ... ... депрессия (тоқырау) себеп болды. Осы жылдары жинақ ... ... ... ... өсі не ... салдары, экспорттың
немесе импорттың өзгеруі, кәсіпкердің табысы сияқты келелі мәселелердің
шешу қажеттілігі ... бұл ... ... ... ... ... болмайтын еді. Көптеген экономистер ... ... ... ... ... үшін ... қажет деген қортындыға
келді. Осындай ... ... және ... бірі ... ... ... экономиканы реттеу мәселелері туралы өз ойларын Дж.Кейнс
«Ақша,процент және жұмысбастылықтың ... ... атты ... ... және ... ... сеп ... негізгі принциптерін келтірді.
Ол ҰЕЖ жалпы табыс, тұтыну, инвестиция, ... ... ... ... ... деп көрсетті, осы көрсеткіштердің кейбіреулерін
өзгерту арқылы мемлекет экономиканы реттей алады.
Екінші ... ... ... кезең ұлттық есеп жүргізудің
кеңінен тараған кезеңі болып саналады. Осы кездегі ұлттық ... ... ... 1-ші ... ... ... 1
Капиталистік елдерде ұлттық есептер жүйесінің дамуы
|Елдің аты |Құрылған жылы ... ... |1951 ... басталған кезі. 1963 жүйе |
| | ... ... ... |1941 |БҰҰ ... шоттарының тұжырымдамасы |
| | ... ... ... |1954 ... ... мәліметтер бойынша |
| | ... ... БҰҰ және ... |
| | ... экономикалық ынтымақтастық |
| | ... ... ... ... ... |1948 ... төрт шоттан құралады ... |1951 ... үш ... ... ... |1955 |Екі ... төрт негізгі шот құрылды. |
|Мальта |1959 |Жүй БҰҰ ... сай ... ... |1948 ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
|Норвегия |1946 ... ... жүйе ... |1950 ... БҰҰ ... ... алты ... |
| | ... ... |1950 ... басталған кезі. |
| | ... ... үлгі ... |1958 |ҰЕЖ-нің ... ... |
| | ... ... ... |1946 ... жүйе |
|1 ... ... ... |1949 ... үш ... жеті ... ... |
| | ... ... |1963 ... ... ... сай құрылған |
|Швеция |1954 ... жүйе ... |1951 ... жүйе ... |1953 ... кесте құрылды, оның алтауы БҰҰ-ның |
| | ... ... ... |1955 |1946 жылы ... ішкі ... ... |
| | ... жасалды. ... |1951 |1947 жылы ... ... ... ... | ... ... |1952 ... ... сай ... |
| | ... ... ... |1948 ... ... ... ... ... |
|Колумбия |1949 ... ... ... Жүйе ... |
| | ... сай ... ... |1953 ... БҰҰ ... сәйкес құрылды. |
|Панама |1959 ... ... ... сай құрылды |
|Перу |1946 ... ... ... Жүйе БҰҰ-ның |
| | ... сай ... ... |1947 |Бес шот, ... жеті кесте құрылды. |
| | ... ... ... сай |
| | ... ... |1949 ... ... ... ... ... |1954 ... ... ... ... ... ... ... төрт шоттан тұрады ... |1952 |БҰҰ ... ... негізделген |
| | |бес ... ... ... ... ... ... ұйымының жеңілдетілген
стандартты ұлттық есеп жүйесі жарияланған соң, ұлттық табыс ... ... ... ... ... ... ... жылы Нидерландияда алғаш рет ҰЕЖ-ге ... ... ... ... ... 26 ... бойынша құрылды және
1938,1946-1951 жж. қамтиды. Мұнан былай салааралық балансты құрған елдердің
барлығы оны ... есеп ... ... ... ... ... ұлттық есеп жүйеснің құрамында қаржы
операцияларының кестесі ... ... ... Германия, Жапония). Ұлттық баланстық кестелер (national balance-
sheet) түріндегі ... ... ... ... ... ... жүргізудегі тағы да негізгі бағыт. Шаруашылық бірліктернің ... мен ... ... қаржы операцияларның нәтежесін ... ... ... ... ... әрекеттің нәтежесін
көрсететіндіктен ҰЕЖ-де баланстық кестелерді құру қажеттілігі туады.
Ұлттық шоттар ұлттық табыс ... ал ... ... ... ... бөлініп шықты. Ең алғаш ұлттық ... ... ... ... ... 1947 жылы (Рикен Ван ... 1948 жылы (В. ... ... құрылды. Содан бері бұл кестелер осы елде
жүйелі ... ... ... Ал ... ... ... ... жұмыстарды
жүргізге бастады.
Шоттардың құрылымын және онда қолданылатын категорияларды халықаралық
стандарқа сәйкестендіру ҰЕЖ –нің дамуы мен өестеуіне зор ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі сарапшылар комитеті
ұлттық табысты есептеу және ұлттық ... ... ... дайындады.
1947 жылы ұлттық табыс пен байлықты зерттейтін халықаралық ассоциация
құрылды.1948 жылы БҰҰ-ның статистикалық бюросы ұлттық ... ... ... ... жариялады. Жинақта 39 елдің мәліметтері болды.1958
жылдан бастап 140 елдің ұлттық шоттарын ... ... жыл ... баспадан
шығады. 1953 жылы БҰҰ-ның статистикалық комиссиясының ұйғарымы бойынша
стандартты ... есеп ... ... ... ... ... институтционалдық бірліктердің пайда болуына байланысты 1964
стандартты ұлттық шоттардың мазмұны жарияланды. 1968 жылы БҰҰ ... ... ... көрді.
1970 жылы Еуропалық бірлестік БҰҰ-ның ұлттық есеп ... ... ... нұсқасын ұсынды.
1993 жылы БҰҰ-ның статистикалық комиссиясы жаңа ұлттық есеп жүйесін
қабылдады. Жаңа ... ... - ... ... ... ... мемлекеттік қаржы сияқты бөлімдерінің(тарауларының) үндестігін арттыру.
Бұл үндестік ұлттық есеп ... жеке ... ... ... аталған бөлімдерінде қолданылытын анықтамалар мен
жіктеулердің ... ... ... ... «қалған әлем» шоттарында
қолданылатын анықтамалар ... ... ... ... ... балансының жиынтық жолымен бірдей болады.
Ұлттық есеп жүйеснің тағы бір мақсаты – ұлттық шоттардың құрамын айқын,
жүйелі түрге келтіру, кейбір кіріс және ... ... ... ... ... 1993 жылы ... жалпы ішкі өнімді анықтауда
өзгерістер енгізілгенін ... жөн. ... ... ... ... ЭЕМ ... ... әдеби көркем
шығармаларының тұп ... ... алу ... капиталдың жалпы қорлануы
болып саналады. Бұдан басқа ... ... ... ... ... ... алу» деп ... жаңа статья енгізілген.
Қазақсатан Республикасының және ТМД елдерінің ұлттық шоттары ұлттық
есеп жүйеснің ... ... ... және әр ... ... ... шаруашылығы балансынан ұлттық есеп жүйесіне концепциялық
(тұжырымдамалы), әдістемелік мәселелелерді қарстыруд және ... ... ... Бұл ... шешуде халықаралық сипаттаман (рекомендация)
негізге ала отырып, шаруашылық әрекетті ұйымдастырудағы ... ... жөн. ... ... ... ... ... мемлекеттік
бюджеттен субсидия бөлінетін экономикалық әрекеттер (ауыл шаруашылығы,
орман, су шаруашылығы, ... ... ... үй және ... ... өз ... олардың отбасыларына
көрсетілетін әлеуметтік мәдени қызметтер көлемі анағұрлым көп ... ... ... ... ... ... ролі шектеулі күйде
қалады.
Үй шарушылығының өндірістік әрекетін ... - ... ... ... ... ... ... үй шаруашылығы үшін өндіріс шоты ... Бұл ... үй ... өндірістік әрекеті көрсетіледі. Үй
шаруашылығының өндірістік әрекетіне өздері тұтыну немесе сату үшін ... ... ... көрсету, өз үйінде тұру құны және үй қызметшісінің
қызметақысы жатады. Мәліметтердің жеткіліксіздігінен ... ... ... ... ... ішкі ... анықтағанда есепке алынбайды. Толық
және сенімді мәліметтерді жинау арқылы бұл мәселені шешіге болады. Шоттарда
кездесетін тамақтандыру, іссапар шығындары, ... ... ... әртүрлді салықтар, субсидиялар ... ... ... де ... қиындықтар болады. Халық шаруашлығы
балансын ақпарат негізі деп санау және шоттар тек ... ... ... осы ... ... сеп ... ... практикаға
енгізудегі тағы бір ерекшелік болып саналады. Халықаралық стандартты
салалық топтастырудың орнына ... ... ... ... ... ... ақпараттық құжаттар базасының (бухгалтерлік есеп, қаржы
және банк статистикасы) халықаралық стандартқа сәйкес келмеуі, шаруашлық
бірліктердің ... ... ... ... ... есептеулерде кемшіліктер болады. ТМД елдерін бірыңғай
халықаралық стадартты статистикалық әдістемемен қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... т.б ... есептеудің, өндіріс, табыстың
пайда болу, табысты бөлу және пайдалану, басқада шоттарын құру, салараралық
байланысты құрудың ... ... ... ... ҰЕЖ ... ... ... бағалау принциптерін
анықтау, қаржы шотын, баланстық кестелерді, активтер мен пассивтердің
өзгерісінің шотын құру ... ... іске ... ... ... ... ... динамикасын, құрамын зерттеп, мөлшері
туралы мәліметтерді салыстыру үшін, ТМД ... ... ... ... талдау үшін, осы елдердің экономикалық саясатын, мемлекетаралық
экономикалық қатынастардың үйлесімді түрде ... үшін ... –де ... ... есептеу, өтпелі кезеңдегі құрылымдық
ерекшеліктерді анықтау сияқты ... ... ... қатар
макрокөсеткіштерді есептеуге қажетті мәліметтерді жинауғу зор көңіл бөлінуі
тиіс керек. Ол үшін ... ... ... ... ... есеп ... статистикалық бақылауды өзгерте отырып ... ... ... ... жаңа ... ... ... қажет.
1994 жыл Қазақстан Республикасының Мемлекеттік статистикалық комитеті
(Ұлттық статистикалық агентігі) 1992 жылғы ... ... ... ... алғашқы ұлттық шоттарды құрды.
1.2 Ұлттық есептер жүйесінде жалпы ұлттық өнімнің мәні және мазмұны
Кез келген ... ... ... да ... ... мен бақылауларға бағытталған. Сол ... ... ... мақсаты бұл экономиканы қалыптастыру механизмінің түсінігі
болып табылады, яғни экономикалық бақылаулар теория негізінде қалыптасқан.
Әрбір ... ... ... соң, біз ... ... үшін қайта
бақылауларды қарастырамыз. Кездейсоқ бақылаулар экономика ... көзі ... ... ... ... ... - бұл объективті
ақпараттың қайнар көзі. Өкімет фирмалар мен азаматтардың экономикалық іс -
әрекеті ... яғни ... ... деңгейін және сұраныс жүйесін,
табыс мөлшерін, және т.с.с. дерек алу ... ... ... ... деректер бойынша әр түрлі статистикалық көрсеткіштер
есептелінеді, ... ... ... ... ... ... бұл ... өздерінің талдауларында пайдаланады. Бұл
экономикалық көріністерді бағалауда және тиісті әдәстерді жасағанда көмек
көрсетеді.
Экономикалық ... ... ... ... және ... үшін жиі қолданылады. Жалпы ұлттық өнім (ЖҰӨ) азаматтар
табыстарының жиынтығын және ... ... мен ... үшін ... ... ... сипаттайды.
Жалпы ұлттық өнім экономикадағы бір жылғы барлық тауар мен ... ... ... ... жиынтық рыноктық құнынан тұрады. Жалпы
ұлттық ... тек қана ... өнім ... кейде өндіріс процесін мәңгі
тастап кетіп, жеке және ... ... ... ... ... ... тауарлар (машина, ірі жабдықтар және т.б.) ретінде қайтады.
Жалпы ұлттық өнім ... ... ең ... ... ... ... ... экономика министрлігінің 3
айда бір ... ... ... әс ... ... бірыңғай
көрсеткішпен беруге негізделген. ... ... ... ... бөліп көрсетуге болады:
3) барлық экономикалық агенттер табысының жиынтығы.
4) өндіріс тауарлары мен көрсетілген қызметтердің ... ... ... өнім — ... табыс пен өндірістегі шығын көлемін
бірдей өлшейді. Себебі бұл өлшемдер соңында бірдей болады. Жалпы, экономика
үшін табыс ... ... ... тең ... ... ... көз ... үшін,
біз ұлтгық есепшотты, ЖҰӨ статистикалық жүйе өлшемін және басқа да ... ... ... ... ... керек.
Біз жалпы ұлттық өнімнің жалпы шығын көлемін, ... ... ... ... ... сипаттайтын, яғни екі жақты ... ... көз ... ... есеп жүйесінің үлкен бір
бөлігінің көрсеткіші – бұл керек ... ... ... ... өнім ... ... ... мынада:
4) қоғам экономикасының жай күйін бақылау;
5) экономикалық циклдың ағымдық фазасын анықтау;
6) мемлекеттік саясатты қалыптастыру.
Жалпы ұлттық өнім БҰҰ-ның методология ... ... ... және халықаралық салыстырулар үшін қолданылады. Жалпы ұлттық өнім
өзіне мыналарды: негізгі өндірістік және ... емес ... ... өндіріс саласының таза өнімін және сыртқы
экономикалық қызмет бойынша табыс енгізіледі.
Жалпы ... өнім ... ... экономикалық даму деңгейі мен
пропорциясын шет елдермен тікелей ... ... ... ТМД ... ... ЖҰӨ ... есептеу практикасы 1988-ші жылы енгізілді,
сөйтіп ол ... ... ... ... ... ... ұлттық
табыс және т.б.) қосылды.
Жалпы ұлттық өнімнің белгілі модификациясы – жалпы ішкі ... ... ... Ол ... бір ел шенберінде кәсіпорындар ... ... ... ... байланыссыз өндірістік қызметінің
нәтижесін қамтиды. Жалпы ұлттық өнім ... ішкі ... сол ... шет елде ... түскен табыстар сомасында (проценттер,
дивиденттер, жалақы және т.б.) көп болады. Мысалы маусымды ... ... ... ... ... ... ішкі ... есептеледі және
олардың тұрақты тұратын елінің жалпы ұлттық өнімінде де ... ... өнім ... ... бағалармен есептеледі, бұл оның
номиналдық маңызын сипаттайды. Бұл көрсеткіштің нақты ... ... ... ... ... ... ... таразылау керек, яғни баға индексін
қолдану керек, сөйтіп жалпы ұлттық өнімнің нақты құнын білуге болады.
Гипотекалық ... ... тек ... ... деп жорамалдаймыз.
Нақты өмірде мемлекеттердің ЖҰӨ-ны есептеуі күрделі мәселе. ... ... ... пен ... ... қоса ... ... түсінуге
болмайды. ЖҰӨ туралы дұрыс түсінік алу үшін, оның ... ... ... білу ... ... және ... түрлері жалпы ұлттық өнімде ... ... ал ... ... мен көрсетілген қызмет түрлері
нарықта сипатталмайды, сол ... ... ... жоқ. ... ... ... құны ... ұлттық өнімге енгізілуі керек, сол үшін біз
оларды өлшеуіміз керек. Осындай бағалар шартты түрде есептелінген құн ... ие ... Осы ... ... ... құндар, мысалға, тұрғылықты
ортада қызмет бағасы ретінде қолданылады. Пәтерді ... ... ... ... қызмет құнын төлеп, үй иесінің табысын қамтамасыз ... үй ... ... ... үйдің шығындары, бәрі жалпы ұлттық өнімді есептегенде
осы ... ... ... ... Сонымен қатар, көптеген азаматтар өз
үйлерінде тұрады. Бұлар үй иесіне жалдау ақысын төлемегенімен, бәрібір олар
сол көрсетілген қызмет түрлерін ... Яғни ... ... ... ... Сол ... жеке үй қожайындары пайдаланатын қызмет
есебі ... ... ... ... өзіне "төлейтін", "жалдау ақысы"
енгізілді. Әрине, олар жалдау ақысын өзіне төлемейді. Сауда ... ... ... бағалайды, егерде олар өз үйлерін ... ... және ... ... ... ... ... бірге осы арнайы
есептелінген құн өлшемін жалпы ұлттық өнімге енгізеді. Осы жалдау ... ... ... және табыстары деп есептелінеді. Мемлекет ұсынған
қызметтер де осындай жолмен бағаланады. ... ... ... және өрт ... қызмет көрсетеді. Осы көрсетілген қызмет
құнын бағалау қиын, себебі олар сатылмайды және нарық бағасын ... ... өнім ... осы ... ... ... құнының
көрсеткіші олардың жалақысы болып ... ... ... ... есеп өте ... ... ол ... түрінде жүзеге асырылмайды.
Яғни, жалпы ұлттық өнімде ... ... құн — ... берілген жеке
үйлер, машиналар және ұзақ қолданылатын ... іс ... ... қатар кейбір тауарлар үйде жасалынып, үйде қолданылады, олар ... ... үйде ... ... ... дайындалған
тамақтан айырмашылығы жоқ болса да тамақты ... ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ жалпы ұлттық өнімге заңсыз
дайындалған және сатылған тауарлардың, ... ... ... ... арнайы есептелген құн есебінің тәсілі жүзеге
асырылмаса, ... ... ... мен ... ... ... жалпы ұлттық өнімге енгізілмесе, онда ... ... өнім ... ... ... ... нәтижесі бола алмайды.
Жалпы ұлттық өнім көрсеткішінде ресми емес және рынокты емес ... ... ... — наркобизнес, тұрмыстағы шарап ... ... ... ... ... ... отбасында бала тәрбиелеу, өз үйінде ас
дайындау, ... бен ... салу және т.б. ... ... өнім тұрғындардың әл-ауқаттылығының өсуін сипаттайтын дәл
макроэкономикалық көрсеткіш болып табылмайды. ... ... ... ... ... ... ... еркін уақыттың көлемі
мен сапасы енгізіледі. Жалпы ұлттық өнім ... ... ... ... ... ... номиналды және нақты деп айырады. Номиналды
(атаулы) жалпы ұлттық өнім – сол ... ... ... ... ... қызмет көлемі.
Нақты жалпы ұлттық өнім – баға өзгерісін ескеретін немесе базалық
бағамен ... ... ... өнім ... сонымен қатар инфляция немесе
дефляцияны (номиналды жалпы ұлттық өнім ... ... ... ... ... ... ... есептеумен анықталады.
Нақты жалпы ұлттық өнім көлемінің қозғалысы ... ... ... ... өндірістік пайыздық ерекшеліктерімен
байланысты: мәселен, жылдың суық ... үй ... ... көптеген
қиындықтар әкеледі, сонымен қатар, жыл ... ... ... ... ... жалпы ұлттық өнімді нақты жалпы ұлттық өнімге
келтіру үшін екі ... ... ... ... ... және жалпы
ұлттық өнім дефлятор.
Номиналды ЖҰӨ
Нақты ЖҰӨ = баға ... ЖҰӨ = ... ЖҰӨ x ЖҰӨ ... ... ... өнім 90-шы ... ... АҚШ-та ағымдағы бағада 5570
млрд. долл. құрады, ал ... ... (1982 ... – 4254 ... долл. болды.
Баршаға белгілі жай, егер жалпы ұлттық ... жыл ... ... өсімі 4%-
дан асса, онда экономиканың жағдайын дұрыс деп санауға ... ал ... ... ... ... 4%-дан аз болса, онда дабыл қағуға ... ... ... ... ... ... экономика тұрақсыздыққа ұшырайды.
Жалпы ұлттық өнім құрамында ... мен ... ... ... бағамен есептелсе, онда олар атаулы жалпы ұлттық өнім деп аталады.
Экономика жағдайын нақты көрсету үшін, экономикада өндірілген ... ... саны баға ... ... ... болмауы керек. Нақты жалпы
ұлттық өнім көрсеткіші осы мақсатты көздейді, ... ... мен ... ... бағалармен өлшенеді.
Жалпы ұлттық өнім нақты көлемінің есебі үшін ... жыл, ... жыл ... ... ... ... тауар құны 2010 жылғы ... және ... баға ... ... ... ұлттық өнімнің нақты көлемінің
шешіміне өнім өндірісі көлемінің өзгерісі ғана әсер етеді. Сондықтан, ... ... өнім – бұл ... ... ... өнім ... жиынтығы
(яғни 2010 жыл). Халықтың материалдық тұтыну қанағаттануының дәрежесі
өндірілген тауарлар мен ... ... ... онда атаулы жалпы ұлттық
өнімге қарағанда, экономика жағдайының тура көрсеткіші нақты жалпы ... ... ... ... ... және ... ішкі өнімнің құрамын келесі
суреттен көре ... ішкі өнім | ... ... ... соңғы өнім | ... ... ... ... фирмалардың өнімі|Шетелдегі отандық |
| | ... ... |
| ... ұлттық өнім ... 1. ... ішкі және ... ұлттық өнімнің құрамы.
Жалпы ұлттық өнімнің нарықтық сипаты оның көлемінің есептеу әдістерінде
бейнеленеді. Өзімізге белгілі қосылған ... қосу ... ... ... табыстарын және шығындарын қосу ... ... ... әдіс негізделген, себебі оның негізгі ... ... ... ... ... фирмалар және үй
шаруашылықтары. Бұл байланысты 2-ші суреттен көре аламыз. ... ... үй ... ... ... ... ... қажетті
өндіріс факторларын бере отырып, табыс алады, ал ол өз ... ... ... ... ... Бұл жағдайда үй шаруашылықтарының табыстарының және
фирмалардың шығындарының теңдестігі байқалады. Екінші ... ... ... ... ... ... ... нарығында жұмсалады, себебі үй
шаруашылықтары қажетті ... ... ... Сатып алушылардың шығындары
сатушылардың, яғни фирмалардың табысына айналады. Тағы да табыстар ... ... ... 2. Үй ... мен ... табыстары мен шығындары.
Экономика субъектілері, ен алдымен халық үшін ЖҰӨ нін ... ... ие, бұл оның ... ... қолданылуын анықтайды. ЖҰӨ ді
бөлістірудің нақты ... бар, ... ... ... бірі ... стадияларын атап көрсетуге болады. Осы стадиялардың әрқайсысында
бүкіл экономиканың немесе оның жеке саласының жағдайын ... ... ... ... ЖҰӨ ді ... ... осылайша оның құрылымы
туралы нақты бейне береді. Осылайша ЖҰӨ ... ... ... ... және оның ... ... таза ұлттық өнімге,
ұлттық табысқа,жеке ... ... бар ... ... Жалпы ұлттық өнімді есептеу әдістері
Жалпы ұлттық өнім көлемін өлшеуде батыстық экономистер мен статистика
қоғамдық өндірістің ұлғаймалы ... ... ... ... өнім
материалдық өндірісте өндірілетін игіліктер мен қызметті ғана емес, сонымен
қатар материалдық емес ... ... де ... ... ... ... т.б. қамтиды. Жалпы ұлттық өнімді «сол елдің өндіре алатын тауарлары
мен қызметінің жиынтық санын ... ... ... ретінде батыс
экономистері оны өлшеудің екі әдісін ... ... өнім және ... ... құн әдісі. Жалпы ұлттық өнім
белгілі ... ... ... ... ... мен
қызмет түрінде анықталады. Жалпы ұлттық өнім көлемі бір жылда
өндірілген ... ... ... ... Бұл ... ... мен қызмет көрсетуге және жеке инвестицияға
шығындары да ... ... ... ... өнім осы әдіспен
анықтағанда тауарлар сатып алу, ... ... және ... ... ... ... ... Табыстар мен шығындар ағымы әдісі. Жалпы ұлттық өнім жеке адамдар
мен кәсіпорындардың табыстарының сомасын құрайды (жалақы, ... және ... және ... ... орнын толтыру сомасы
ретінде анықталады. Оған жанама салықтар, амортизация жарнасы да
кіреді. ... ... өнім ... ... ... ... де анықталады.
Екі әдістің екеуі де бірдей бағалы. ... ... ... ... талдау бюросы жүргізетін жалпы ұлттық өнімді
есептеу статистикасы ең жетілген деп ... ... ... жалпы
ұлттық өнім оқшауланбай, қайта ұлттық ... ... ... ... ұлттық өнім мен ұлттық табыстан басқа, тамақ пен күрделі
қаржының салааралық балансын, финанс ағыстарының ... ... ... ... ... балансын қамтиды. АҚШ-тың жалпы ұлттық өнімі түпкі
тауарлар мен ... ... ... ... яғни жалпы ұлттық өнімге жеке
және қоғамдық тұтынуға түсе ... ... ... ... ... ... ... құралдары ретінде өндіріс саласына қайтып оралатын
өнім түрлері жатады. ... ... өнім ... ... ... сыртқы сауда
жұмыстарының қалдығын қамтиды. Баланс беру үшін жалпы ұлттық ... ... өз ... тыс ... ... ... бір бөлігі
кіреді, ал АҚШ-та американдық емес азаматтардың өнімдері ... ... ... ... ... ... шетелдегі капиталдың пайда, дивидендтер,
проценттер, ренталық төлемдер таза ... ... ... ... ... ... өнім ... ағымдағы бағалармен есептелді, алайда ол бағаға
ықпал ететін инфляциялық құбыластармен байланысты өндіріс көлемін өлшеуде
дұрыс ... ... ... таза ... ... жылдың тұрақты
бағасымен есептеу жалпы ұлттық ... ... ... жалпы
ұлттық өнім көрсеткіші ағымдағы бағамен салыстырғанда баяу өседі.
Аралық өнім және қосылған құн әдісі бойынша есептеу ... ... және ... ... жалпы ұлттық өнімде нарықтағы бағалармен
есептелінеді, ал кейбір ... мен ... ... ... ... сол ... ... бағасы жоқ. Дегенмен, осы көрсетілген
қызмет құны жалпы ... ... ... керек, сол үшін біз оларды
өлшеуіміз керек. Осындай бағалар шартты түрде есептелінген құн ... ... ... Осы ... түрде есептелінген құндар , мысалы, тұрғылықты ортада
қызмет бағасы ретінде қолданылады. Пәтерді уақытша жалға алушы адам барлық
қызмет ... ... үй ... ... қамтамасыз ететін үй иесінің
табысы, тұруға берген үйдің ... бәрі ... ... ... есептегенде
осы жалдау төлеміне есепке енгізіледі. Сонымен қатар, көптеген азаматтар өз
үйлерінде тұрады. Бұлар үй иесіне жалдау ақысын ... ... ... ... қызмет түрін пайдаланады. Яғни пәтерді уақытша тұруға
алатындар ... Сол ... жеке үй ... ... ... үшін, жалпы ұлттық өнімнің құрылымына өздері өзіне ... ... ... ... олар ... ... ... төлемейді. Сауда
министрлігі жалдау ақысы мөлшерін бағалайды, егерде олар өз ... ... ... және жалдау ақысын төлеген жағдайда, ... ... ... ... құн ... ... ұлттық өнімге енгізеді. Осы жалдау
ақысы үй иелерінің шығындары және ... деп ... ... қызметтер де осындай жолмен бағаланады.
Жалпы ұлттық өнімді есептеудің әдісі бар: ... ... ... сапалы болуына «шығындар ағымы» немесе өнімді өндіру «табыстар
ағымы».
Экономистердің көзқарасы бойынша, тек қана ... ... ... ... ... жалпы көлемі ғана ... ... ... ... ... түрде бөлінуі және тағайындалуы есепке алынады.
Жалпы ұлттық өнім құрылымындағы шығындар үлкен 4 топқа бөлінеді:
1) Тұтыну (С), тауар және ... (нан, ... ... т.б) ... ... ... кеткен шығындары.
2) Инвестициялар (І), Станок, гимарат, үй құрылысы және тағы ... ... ... ... алу (G), ... және ... ... аурухана,
электроқуаттар және т.б) және транспорттың төлемдерге ( ... ... және т.б ... ... ... Таза ... (Xn), экспорт пен импорт көлемінің арасындағы
айырмашылық.
Y = C + I + G + ... ... өнім – бұл ... инвестицияның, мемлекеттік
шығындардың және таза экспорт көлемдерінің жиынтығы, жалпы ... ... ... ... ... осы ... біреуіне жатады. Бұл тендік
өрнек болуы – осыған кіретін айналымдардың анықтамасы ... ... Бұл ... ... ... ... атау алады.
Тұтыну – бұл үй шаруашылығында қолданылатын тауарлар мен көрсетілген
қызмет түрлерінің ... олар ... ... бөлінеді:
1) Қысқа мерзімді қолданылатын тауарлар;
2) Ұзақ мерзімді қолданылатын тауарлар;
3) Көрсетілген қызмет.
Қысқа мерзімді ... ... ... ... ғана қызмет
жасайтын, мәселен, киім және азық-түлік тауарлары, т.б. жатады.
Ұзақ мерзімді тауарларға ұзақ уақыт ... ... ... ... машиналар, т.б. жатады.
Көрсетілген қызмет түріне тұтынушыларға ... ... ... және ... қызмет т.б. жатады.
Инвестиция мынадай топтарға бөлінеді:
1) Өндірістік капиталды салу ... ... ... ... ... ... ... инвестициясы;
3) Қор инвестициясы.
Негізгі өндірістік фактор инвестициясына фирмалардың жаңа өндірістік
кәсіпорындар мен жабдықтарға ... ... ... үй-құрылыс инвестициясы – бұл тұратын жаңа үйлер мен ... ... ... ... қоры – бұл ... ... тауарларының бағасының өсімі
(егер қорлар қысқартылса, инвестиция қоры ... ... ... ие ... ...... тарапынан сатып алатын тауарлар мен
қызмет көрсетулердің жалпы құны. Бұл ... ... ... тас ... және ... қызметкерлердің еңбекақысы жатады. Мұнда
трансфертті ... яғни ... ... ... ... ... да ... кірмейді. Бұл төлемдер қайтарылмайтын болғандықтан, ... ... өнім ... ... топ – бұл ... ... сауда жасаудың нәтижелерін көрсететін
таза экспорт. Таза экспорт тауарлар мен көрсетілген қызметтердің ... ... құны ... ... тең. ... ... сауда шеңберінде қарастырғанда экспорт пен импорт көлемі тең болады,
демек таза экспорт ... тең. ... ... ... ... өнім ... ... тең болады. Бірақ егерде экспорт импорттан көп ... біз ... ... ... ... ... ... ұлттық өнім ішкі шығын көлемін жоғарылатады. Сол ... егер ... ... ... көп ... онда біз ... ... «нетто-
импортершы» ретінде қатысамыз, сонда таза экспорт теріс мән болып ... ... ... өндіріс көлемінен жоғары болады.
Ұлттық есеп жүйесінде көбінесе ... ... ... ... ... өнім ... одан кейбір құрауыштар арқылы ерекшеленетін
басқа да табыс көрсеткіштері қолданылады.
Таза ұлттық өнімді алу үші, өндірістік кәсіпорындар, жабдық және ... ... ... құны ... яғни ... ... ... есептейміз.
Ұлттық есеп жүйесіндегі келесі көрсеткіш фирмалардағы жанама салық
сомасына ... Таза ... ... ... ... алып ... ... аламыз. Оның атауы – ұлттық ... ... ... ... агенттерінің табыс жиынтығын көрсетеді. Ұлттық есеп жүйесінде
ұлттық табыс, ... алу ... ... бес ... ... Осы 5
категория, сонымен бірге әрқайсысының ұлттық табыстағы үлесі төменде пайыз
түрінде көрсетілген:
1) Еңбекақы (73%). ... ... ... мен ... Жеке меншік табыстар (70%). Кішігірім дүкендер, фермалар, т.б.
3) Ренталық табыс (2%). Жылжымайтын мүлік иелерінің алатын пайдасы,
оған қоса өздері өзіне ... деп ... ... ... ... ... (11%). Жұмысшылар мен ... ... ... ... ... ... Таза ... (7%). Белгілі бір елдің ... ... сома мен олар ... ... пайыздық сома елдердің
экономикалық агенттерінен түскен пайыздық соманы қосқанға тең.
Қайталап есептеуді ... ... ... ұлттық өнімге кірмейтіндер:
1) Аралық тауарлар, кейін қайта өндіруге кететін өнімдер. ... ... ... ... ... ... ( әлеуметтік сақтандыру, зейнетақы, жұмыссыздыққа
жәрдемақы байланысты)
3) Барлық өндірістік емес ... яғни ... ... ... мүмкіндік туғызбайтындар.
4) Бағалы қағаздарды сату сатып алу жөнінде келісімдер.
5) Ұсталған заттарды сатып алу.
Кесте 2
Жалпы ұлттық өнімді шығындар, табыстар ... ... - ді ... ... ... |ЖҰӨ - ді табыстар сомасы бойынша |
|есептеу. ... ... ... әдісі ... ... ... ... ... ... |Тұтынылған ... ... ... жеке ішкі ... ... салынған жанама салықтар |
|Тауарлар және қызметтерді мемлекеттік|Жалақы ... алу | ... ... ... ... ... ұлттық өнім- ... ... ... ... ... ... |
|Таза ұлттық өнім- ... ... ... |
| ... ... ... жанама салықтар. |Дивидендтер ... ... ... ... ... ... сақтандыру салымдары |Жалпы ұлттық өнім ... ... ... | | ... | | ... ... | | ... ... ... | | ... жалпы ұлттық өнімінің нақты ұлттық өнімге қатынасы бағаның
көтерілу есебін жалпы ұлттық өнімнің өсуін көрсетеді және оны ... ... ... деп ... мен қызмет көрсетуге орташа баға ... ...... дейміз. Индексті белгілеуді бастаған жылды базистік жыл дейміз.
Базистік жылда әрбір бағаға ... ... Әр ... ... ... жинақталып тауар санына бөлінеді. Базистік жылдың баға ... да 100 тең ... ... мен тұтыну бағасының индексі жалпы баға ... ... әр ... ... берді. Осы екі көрсеткіш арасындағы үш негізгі
айырмашылықтары бар:
1) Жалпы ұлттық өнім ... ... ... ... мен
көрсетілген қызмет түрлерінің құнын көрсетеді, ол тұтыну бағасының индексі
тек тұтынушы тұтынатын ... мен ... ... ... фирмалар мен мемлекет тұтынатын тауарлар мен ... ... ... өнімін алуға болады.
2) Жалпы ұлттық өнім дефляторы тек қарастырылып отырған мемлекеттің
азаматтары өндірген тауарларды есепке алады. ... ... ... ... ұлттық өнім дефляторында да көрсетілмейді. Сол ... ... АҚШ та ... ... құнының өсуі, тек тұтыну
бағасының ... ... оны ... тұтынушылар тұтынады,
бірақ жалпы ұлттық өнім дефляторында көрсетілмейді.
3) Бағаның әр түлі болуында.Тұтыну баға ... ... әр ... ... ... салмақты болады, ал жалпы ... өнім ... ... салмақ қолданылады. Басқа сөзбен айтсақ тұтыну баға
индексі өзгермейтін тауарлар ... ... ал ... ... ... ... ... өзгеруіне байланысты болады, яғни жалпы ұлттық
өнім құрамының өзгерісіне байланысты ... ... да және ... баға индексі де анықталған тауар жиынының
ағындағы бағасы базистік жылдағы сол тауарларды бағасымен салыстырылғаны
көрсетіледі. ТБИ ... ... ... ... ал ЖҰӨ ... тұтыну қаржыны бағаларға деген әр түрлі көзқарастар әсері не
әкелетінін келесі мысалдан көреміз. ... ... ... ... ... ... алма ... қатты көтеріледі. Дегенмен, алма ЖҰӨ ... ... ... ЖҰӨ дефляторында көрсетілмейді. ТБИ
өзгермейтін тауар жиынтығы негізінде есептелсе, оған алма ... ... ... ... ... ... индексі көрсетілуіне алып келеді.
Өзгермейтін тауар жиынын есептейтін индекс «Ласпейрас индексі», ... ... ... ... ... ... индекстер өмір құнын өлшеу үшін арналған, яғни белгілі бір өмір
деңгейін ұстап тұру үшін ... ... Әр ... ... ... әр
түрлі өлшемге өзгергенде Ласпейрес индексі өмір құнының өсуін ... ... ... ... ... ... белгілі бір тауар
жиыны есептеу үшін қолданылады, ... ... ... ... ... тауарлармен алмастыру мүмкіндігі ескерілмейді. ... ... бір ... ... ... ... ... мұнда әл ауқаттың
төмендеу деңгейі ... ... ... ... яғни мұнда
тұтынушы үшін алма бағасы өсімі жоғарылайды. Бұл жерде өзгермейтін тауар
жиыны ... және ... ... алмастыру мүмкіндігі есепке
алынбайды. ЖҰӨ дефляторы бұл ... ... ... керсінше , тұтынушы үшін
бағаның жоғарылауы толығымен көрсетілмейді. Осы жерде ЖҰӨ ... ... ... ... жоқ, ... алма құнының жоғарылауы тұтынушы
жағдайына жағымсыз әсер тигізді.
2. 2008-2011 жылдар аралығында Қазақстан ... ... ... ... ... аралығында жалпы ұлттық өнім динамикасын талдау
Экономикалық суверенитеттің қалыптасуы, дағдарыстық ... шығу ... ... ... ... ету ... ... байланысты. Тиімді ұлттық экономиканы қалыптастырудың
потенциалды ... әлі ... ... жоқ, осы себептен
экономика потенциалын қолданудың тиімділігін көтеру шаралары ... ... ... ... ... ... талдауы көрсеткендей 2010 жылдың бірінші кварталына дейін
жалғасқан экономикалық көрсеткіштердің ... ... ... ... кварталда жағдай тұрақталып, экономикалық ... ... ... ... ... ... 2008 жылы жағдай нашарлай бастағанын байқатады, себебі
экономиканың нақты ... ... ... ... әсіресе мұндай
жағдай құрылыс және өнеркәсіпте байқалады. Бұдан басқа екі есе ... ... ... өнім 2008 жылы 8,9 %-ға ... 2007 жылы бұл көрсеткіш
10,7% құрады. 2009 жылы экономикалық өсу одан да ... тек ... 2009 жыл ... инфляция алдыңғы жылдың ... ... 18%-ға ... ... ... тек күзге жақын қысқарып, желтоқсан
айында 9,5%-ға жетті. Сондықтан 2010 жылы ортажылдық ... ол 8,5 ... ... өзі ... ... ... ... және халықтың нақты
ақшалай табыстарының өсуіне әкелді. Өзімізге белгілі жалпы ішкі өнімнің
есептемелері ... ... ... ... ... ... ... жағдайдың жедел бағасы қысқа мерзімді
экономикалық индикатор негізінде ... Ол ... алты ... ... ... ... ауыл ... өнеркәсіп,
құрылыс, сауда, көлік және байланыс салалалары. Олардың үлесіне жалпы ішкі
өнімнің ... ... 67–68% ... 2010 ... ... ... мерзімді экономикалық индикатор 2009 жылдың қаңтар-
желтоқсан ... ... 101,0% ... Соңғы айларда оның динамикасын
ескере отырып, 2010 жылдың қорытындылары бойынша ЖІӨ ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
индикатор (ҚЭИ)2011 жылы 2010 жылға қарағанда 107,1% құрады. (сурет 4).
Өнеркәсіп. Республика экономикасына өнеркәсіптің шешуші ... ... ... өнім ... ... 30% құрайды) өнеркәсіптік өндірістің
физикалық көлем индексі ... ... ... ... ... ... анықтайды.Өнеркәсіптің физикалық көлемінің
индексі 2008 жылдың мамыр айында төмендей бастады.
Егер 2008 жылдың қаңтар айынан сәуір айына дейін (2007 ... ... олар 110% ... болды, 2008 жылдың соңына дейін 103% асқан
жоқ. 2009 жыл барысында ... ... қол ... 105,2% ... жоқ. 2009 жылдың желтоқсан айында, сонымен қатар 2010 жылдың қаңтар-
мамыр айларында қайтадан төмендеу байқалды (алдыңғы жылдың сәйкес ... ... ... ... бастап алдыңғы жылдың сәйкес
кезеңімен салыстырғанда өнеркәсіптік өндірістің 7% ... ... ... ... ... ... 15657,6 млрд. теңгені құрады, бұл 2010
жылымен салыстырғанда 3,5%-ға ... 3. ... ішкі өнім ... ... өндіріс қарқынының төмендеу динамикасы 2008
жылдың ақпан айында байқалған, сол жылдың мамыр айында 1,2 %-ға ... ... ... ... ... ... ... ауытқығаны
байқалып отырды. 2009 жылдың бірінші жарты жылдығында олар ұлғайып, 104,6%
денгейінен 109,6% дейін көтерілді. Бірақ ... ... ... ... тағы ... ... 2010 жылдың ақпан, наурыз, мамыр айларында
өндіріс төмендеді, бұл әлемдік қаржылық дағдарыс ... ... ... байланысты болды. Оған қарамастан, 2010 жылдың
маусым айынан бастап өсу байқалады (11,3 ... ... ... ... ... алғанда 2010 жылы тау-кен өнеркәсібінің өндіріс көлемі
алдыңғы жылдың денгейімен салыстырғанда 1,8% ... ... ... 2008 жылдың қаңтар айынан кейін өсу қарқыны айтарлықтай
төмендеп, тұрақсыз болды. 2009 ... 9 айы ... ... ... ... ... айында 16,3%-ға жетті. 2010 жылдың қаңтар-
мамыр аралығында төмендеу 9–13,5 % төңірегінде болса, маусым айында ... ... 2011 жылы Кен ... ... ... ... индексі
101,3% құрады. Көмір және лигнит (106,0%), табиға газ (104,3%), шикі мұнай
(100,6%), темір кені (101,7%) өндіру ... ... 2010 жылы ... өнеркәсібінде 9,5% өндірістің төмендеуі
байқалады. Салалардың құрылымында ен аз зардап шеккен азық-түлік өндірісі,
сусындарды қоса (-3,4%). Бұл сала ... ... ... ... бір ... ... Ен көп ... химиялық салада байқалған (-
24,5%), оның ... бұл ... ... ... 3,3% ... ... ең ірі ... саласы бола отырып (38,6%), 10,1%-ға
төмендеді, машина жасау саласы (9,1%) 21,8%-ға төмендеді 2011 жылы ... ... ... өсу 6,2% ... ... ... 4. 2009-2011 ж.ж. аралығында өнеркәсіп көрсеткіштерінің динамикасы.
Ауыл шаруашылығы. Жалпы ұлттық өнім ... ... аз ... 2,7%, 2010 ... ... ... ... сектор (аң
аулау, орман шаруашылығы, балық шаруашылығын қоса) әлеуметтік сферада
маңызды роль атқарады, ... ... ... ... 30% ... ... ... етеді. Бұдан басқа бұл ... ... ... ... ... ... ... түрлерінің қазақстандық
нарығы негізінен отандық өндіріс есебінен ... ... қоса ... ... ... ... ... есебінен қалыптасады.
Мысалы , құс еті (59,9% импортталады) және консервіленген балық (56,5%).Ұн
керісінше экспортқа шығарылады (65%). 2009 жылы ауыл ... ... ... 2008 ... салыстырғанда 5,6%-ға төмендеген. 2010 жылы бұл
көрсеткіш 13,8%-ға көтерілген. ... ... ... ... мал шаруашылығында керісінше 3%-ға өсу ... 2011 ... ... ... ... 2010 ... ... 26,7%-ға ұлғайды, оның
ішінде егін шаруашылығы 58,6%-ға өсті. (Сурет 5).
Сурет 5. 2009-2011 ж.ж. ... ауыл ... өнім ... ... инвестициялар. 2008 жылы негізгі капиталға капитал
салымдарының ... ... ... ... ... жоғары болды
(әсіресе мамыр-қазан ... ... ... айларында
айтарлықтай төмендеген. 2009 жылдың басында инвестициялардың жоғары ... ... ... ... ... ... денгейге дейін төмендеу
байқалады. Бірінші жарты жылдықтың динамикасы келесі түрде көрінеді: ... ... ... ... ... ... ... айында 5,6%-ға
төмендеді. Наурыз айында ... ... ... бұл ... ... байланысты.
Құрылыс. Бұл саланың динамикасы 2008 жылдың тамыз айында күрт төмендеп
бастады. Құрылыс жұмыстары көлемінің қарқыны ... ... ... ... ... ... ... (2007 жылдың сәйкес кезеңіне
қарағанда).
Кейінгі айларда құрылыс жұмыстарының көлемі өссе де, айтарлықтай ... жоқ және 115,3% ... 2010 ... ... ... ... жылдың
сәйкес кезенімен салыстырғанда тек 82,7% құрады, ақпан айында 94,6% құрады.
Наурыз айында бұл ... ... ... 2009 ... ... ... өсті. Бірақ сәуір айында алдыңғы ... ... ... ... 2009 жылдың сәуір айымен салыстырғанда 15,2% кеміді.
Мамыр айында құрылыс жұмыстарының көлемі 6,9% ... ал ... ... 16,9% төмендеді, ал құрылыс жұмыстарының көлемі 2011 жылы ... ... ... өсті. (сурет 6).
Сурет 6. 2009-2010 жж. ... ... үй ... және оны іске
қосудың көрсеткіштер динамикасы.
Тұрғын ғимараттарын іске қосу ... рет ... 2008 ... айында 90,5% ға, тамыз айында 119,1% ға төмендеді. Егер ... ... ... ... ... болса (130,7%), одан кейін күрт
төмендеп, сәуір айында 79,3% құрады. Бұл ... ... жеңу ... екінші жарты жылдығында мүмкін болды, бұл кезде ... ... ... өсім ... оңтайланды. 2010 жылы берілген көрсеткіш тұрақсыз
динамикаға ие болды. Осылайша, ... ... 2009 ... ... ... үш есе кем ... ... айында көтеріле бастады. Наурыз
айында тұрғын ғимараттарын іске қосу ... ... жыл ... ... ... 2010 ... ... өсім қарқыны екі есе төмендеген.
Бөлшек сауда айналымы. Бөлшек сауда айналымының физикалық ... 2008 жыл ... ... ... ... ... (орташа
өсім 10,1% құрайды),бұл халықтың нақты табыстарымен сай келеді, халықтың
нақты табыстары орташа ... ай ... ... ... денгейімен
салыстырғанда 19,3% өсіп отырған. 2009 жылы ... ... ... ... 2008 жылдың денгейіне қарағанда бар болғаны 3,6% жоғары болған, ... өз ... ... ақшалай табыстармен сәйкес келеді. Нақты ақшалай
табыстар бұл кезенде тек 3,3% ... 2010 жылы ... ... ... ... ... ... 0,1% төмен болды, одан кейін бірте
бірте 84,5% дейін төмендеу байқалды. Бөлшек сауда тауар айналымы 2011 ... ... ... ... 2010 ... ... 12,5%-ға ұлғайды. (сурет
7).
Сурет 7. 2009-2011 жж. аралығында тауар айналымының көрсеткіштер
динамикасы.
2008 жылы жүк айналымының көлемі 350,4 ... ткм ... бұл ... ... 49% көп, 2009 жылы ол тағы да 105,5% ... 369,8 млрд.
ткм құрады. Бірақ 2010 жылы жүк ... ... 8,9% ... ... ткм ... Жүк ... көлемі 2011 жылы 444,4 млрд. ткм. құрап
2010 жылмен салыстырғанда 16,6%-ға өсті. (сурет ... 8. ... жж. ... жүк ... ... нақты табыстар, енбекақы. Инфляция 2008 жылдың екінші ... ... ... жыл ... 10,8% құрады. 2009 жылдың 8 айында
инфляция 18,7–20,1% ... ... (2008 ... ... айымен
салыстырғанда), одан кейін төмендеп, желтоқсан айында 9,5% денгейіне жетті.
2010 жылдың қантар – сәуір айларында инфляция ... % ... одан ... біртіндеп 7,6% дейін төмендей бастады. Орташа ... 6,2% ... ... ... нәтижесінде халықтың нақты ақшалай
табыстары 2009 жылы тек 3,3% ға өскен, ал 2008 олардың өсімі 18,9% ... ... ... ... 2008 жылы оның 16,1% ға ... 2009 жылы ол 2,5% ға төмендеді. 2010 жылы нақты ақшалай табыстар
және нақты енбекақы ... 3,8% және 3,2% ға ... оны ... ... ... ... 9. ... жылдар аралығында инфляция динамикасы.
2011 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстанда инфляция 7,4 пайызды
құрады. Азық-түлік ... ... 9,1 ... ... ... ... - 5,3 пайызға, ақылы қызмет бағасы - 7,3 пайызға
қымбаттады. (сурет 9).
Сурет ... ... мен ... ... өзгеруі
Өткен айда бағаның жоғарылауы жұмыртқаға 3,2%, етке, жаңа ... мен ...... ... және ... ... – 0,9%, сүт
өнімдеріне – 0,7%, тоқаш және ұннан ... ... ... ... алкогольсіз сусындарға – 0,5%-ға тіркелді. Бағаның төмендеуі қантқа
5,6%, жармаларға – 3,2%, ұнға – 2,1%, ... – 1,9%, ... ... ... ...... ... Баға дизель отынына 0,8%, қатты отынға
– 1,7%, мотор майына – 2%-ға өсті. Баға ... ... ... ... ... заттарына – 0,5%, киім және ...... ... – 0,2%-ды құрады. Демалыс, ойын-
сауық және мәдениет саласындағы қызметтері 0,3%, денсаулық сақтау – 0,4%,
шаштараздар мен жеке қызмет көрсету ... – 0,6%, ... ... үйлер – 0,7%, көму – 1,2%-ға қымбаттады.
Осылайша, әрбір елдің экономикасының ... оның ... 2011 жылы ... экономикалық саясат макроэкономикалық
тұрақтылықты нығайтуға бағытталған. Мұның өзі болашақ сапалы экономикалық
өсуге қажетті ... ... ... ... ... ... аралығында Қазақстанның ... ... ... 1 наурызында Қазақстан ... ... ... ... ... 50 бәсекеге қабілетті елдердің
қатарына кіру стратегиясы қазіргі кезде болашақта елдің ... ... ... Қазақстан өз азаматтары үшін өмірдің жоғары
стандарттарын жасай ала ... ... ... ... ... ... жету үшін ұлтымыз да экономикамыз да бәсекеге ... ... ... ... ... ... транспорттық шығындарды
және энергия сыйымдылығын көп талап етеді.
Бүкіләлемдік экономикалық форумның Ғаламдық бәсекеге қабілеттілік
есептемесінің ... ... ... жылдары Қазақстан
«Макроэкономикалық тұрақтылық» факторы ... 59 орын ... ... ... ... ж.ж. ... ... тұрақтылығы
|Фактор көрсеткіштері |Берілген көрсеткішті не бейнелейді, |Орын |
| ... ... | ... ... |59 ... / ... ... ... |29 ... ... артықшылығы|/2009 ж ЖҰӨ нен пайызбен алғанда | |
|( ... % ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... экономикаға шолу( | |
| ... ... ХВҚ ... |
| ... ... ... Европалық | |
| ... ... даму ... | |
| ... ... Unit, ... | |
| ... ... ... | ... ... ... |Ұлттық жинақтар денгейі 2009 ж ЖҰӨ |14 ... % ... |нен ... ... | |
| ... ХВҚ, ... ... | |
| ... ... ... Unit, | |
| ... бойынша мәліметтер базасы | |
| |(2009) | ... ... ХВҚ, ... ... |119 |
| ... (2009); ... ... | ... ... |Мұнда жай қысқа мерзімді ... мен| |
| ... ... ... | |
| ... ... ХВҚ, ... |109 |
| ... ... | |
| ... Unit, ... ... | |
| ... ... (2009); ... | |
| ... | ... ... |Көздері: ХВҚ, әлемдік экономикаға | ... % ... ... ... бойынша ХВҚ |11 |
| ... ... | |
| ... даму ... ... |
| ... Unit , ... ... | |
| ... базасы. (2009), ұлттық | |
| ... | ... 11. ... тұрақтылық» факторы бойынша Қазакстанның
алатын орны.
Айта кетерлік жәйт, берілген позиция үлкен дәрежеде елдің 2009 жылы
дамуын ... ... ... дағдарыстың рецессиялық
процестері көптеген ... ... ... ... ... ... ... әкелді. Сонымен қатар
қабылданған дағдарысқа қарсы ... ... ... ... бәсеңдетуге, ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге, қаржылық секторда негативті
тенденцияларды болдырмауға мүмкіндік туды.
Мемлекет банк жүйесіне қолдау ... ... бір ... құлдырауына
жол берілмеді, шағын және орта ... ... ... ... бұл шаралар әлемдік дағдарыстың негативті әсерін және Қазақстан
үшін оның зардаптарын бәсеңдетуге ... ... 2010 ... ... ... келесідей болды: инфляция денгейі 2010 жылдың желтоқсан
айында 2009 жылдың желтоқсан айымен ... 6,2% ... бұл ... ... ... ... (9,5%) 3,3 пайыздық пунктке төмен
болды. 2011 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстанда ... 7,4 ... 2010 ... ... 2,1% ... ... ... 2010 жылдың желтоқсан айында 2009 жылдың ... ... азық ... емес ... 8,6% ... (алдыңғы
жылдың сәйкес айында 5,7% болды), төлемдік қызмет көрсету – 8,4% ... ... ... ... өсімі 3% құрап, алдыңғы жылдың сәйкес
кезеңіне қарағанда 7,8 пайыздық пунктке төмен (10,8%). ... ... ... ... ... әсер ... нарықтағы негативті
күтімдердің төмендеуі, экономикалық өсу ... ... ... сұраныс, халық табыстарының өсу қарқынынын төмендету және ... ... ... 2011 ... ... 2010 ... желтоқсанына
қарағанда 107,4%-ды, оның ішінде: азық-түлік тауарлары бағасының индексі –
9,1% ... емес ... баға – 5,3% және ... ... ... 2011 ... желтоқсанда 2010 жылғы желтоқсанмен салыстырғанда
тұтыну тауарлары мен қызмет көрсетулер бағасының ең ... ... ... ... Солтүстік Қазақстан (8,0%-ға), Қарағанды (8,2%-ға), ... ... және ... (8,9%-ға) қаласында тіркелді.
Жалпы алғанда 2009 жылдан бастап, 2009-2011 жылдарға Үкіметтің, ... және ... ... мен ... ... қызметін реттеу
Агенттігінің біріккен іс ... ... іске асып ... ... ... ... Республикасында инфляциялық процестерді реттеу
бойынша шаралар жоспары жүзеге асырылған, бұл жоспар шенберінде келесі ... ... ... ... ... 12. ... ... арналған ҚР-да инфляциялық процестерді реттеу
бойынша қабылданған шаралар.
- Азық түлік ... ... ... және ... заңдылығында заң
бұзушылықты анықтау, алдын алу және болдырмау ... ... ... ... ... ... азық түлік тауарлары импортын ... ... ... ... ... және ... жоғары
бағалардың қойылуы анықталды.
- Аймақтық ауылшаруашылық ... ... ... ... ... ... мемлекеттерден көкініс, жеміс жидек ... ... ... ... ... негізсіз өсуін және бағалық спекуляцияны ... ... Азық ... ... ... және ... ... бағаларының
мониторингі.
Азық түлік тауарларының негізгі ... ... ... ... бойынша методика құрылған. Азық ... ... ... ... ... ... төмендету және тұрақтандыру
бойынша меморандумдарға қол қойылған. Қаржылық сектордың ... ... ... және ... айырбас бағамының тұрақтылығын
қамтамасыз етуге бағытталған ақша несие саясаты өткізілді.
Берілген көрсеткішті одан әрі жақсарту шаралары:
• Балансталған ақша ... ... және ... бюджет саясатын өткізу;
• Инфляциялық процестердің мониторингін және Қазақстан Республикасында
инфляция себептерінің ... ... ... ... ... ... 6,0-8,0 % дан аспайтын
жоспарланған параметрлерде ... ... ... ... ... ... ... дағдарыстың екінші толқыны әлемдік экономиканың өсу
қарқынын ... ... өзі ... экономиканы сауықтыру ... ... жаңа ... ... ... ... етті.
2.3 Қазақстанның бәсекеге қабілеттілігінің индекстерін талдау
Қазақстанның ... ... ... ... бәсекелік
артықшылықтары бар. Бұл ірі және экономикалық жағынан тартымды, ... үшін ... емес ... және ... да ... ... Ел үкіметі шикізаттық емес секторды дамытуға тырысқанмен, мұнай
газ өнеркәсібі отандық экономиканың ... ... ... ... ... ... геоэкономикалық, соның ішінде территорияның ... Бұл ... ... ... де жоқ емес. Мысалы
көленкелі бизнес, технологиялардың жеткіліксіз ... ... ... ... саны және ... ... ... көтеру үшін қазақстандық өндірушілер ішкі
және сыртқы тауар нарықтарында ... және ... ... ... алуы ... ... елдердің технологиялық өнімімен бәсекеге түсіп,
өз орынымызды тапсақ бұл бөлек ... Ол үшін өз ... және ... Ал индустриалды дамыған елдердің өндірушілерімен бәсекеге түсу бұл
тек ... ... ғана ... мемлекет тарапынан үлкен жұмысты талап
ететін күрделі іс. ... ... ... және ел ... ... білу керек. Экономиканың бәсеке қабілеттілік
мәселесі ... сол елге бару ... ... ал ... қабілеттілік мәселесі сол елдегі өмір сүру сапасымен байланысты.
Қазақстан әлемде территориясы бойынша әлемде 9 орынға ие, ... ... саны ... 2 орын алады. Республика қолайлы және гүлденген
ортаны құру үшін ... ... бар, ... ... ... ... ... әрі қарай диверсификациясы және активті емес секторларда
шетел инвесторлары үшін ... ... ... ... ... негізгі қадамы болып табылады. Үкімет тарапынан елдің
әрі қарай дамуына және халықтың әл ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы алғаш
рет қатысып, 56 ең бәсекеге қабілетті елдермен бәсекелестікке ... ... ... арнайы есептеменің нәтижелері бойынша
Қазақстан 39 орынды иеленген (кесте 4).
Кесте ... ... ... 10000 ... кем ЖҰӨ ... бар ... Қазақстан
позицияларын салыстыру
|№ |Ел ... ... ... ... | ... ... |
| | ... ... | |гі | |
| | ... | | | | ... ... ... |
| 1 ... |53 |37 |55 |55 |48 |
| 2 ... |40 |38 |30 |49 |41 |
|3 ... |44 |41 |52 |29 |51 |
|4 ... |56 |55 |56 |54 |52 |
|5 ... |29 |18 |23 |20 |50 |
|6 ... |52 |53 |39 |45 |54 |
|7 ... |34 |52 |26 |21 |34 |
|8 ... |39 |50 |24 |31 |46 ... ... |42 |46 |36 |40 |44 ... ... |51 |33 |41 |56 |55 ... |Перу |35 |14 |33 |30 |53 ... ... |48 |49 |31 |50 |45 ... ... |46 |35 |49 |48 |43 ... ... |27 |12 |22 |25 |39 ... ... |49 |54 |45 |38 |42 ... ... |55 |51 |53 |53 |47 ... ... |41 |42 |42 |32 |49 ... |Чили |26 |43 |9 |22 |38 ... ... ... |54 |56 |29 |39 |56 ... ... ... 10000 доллардан кем ЖҰӨ көлемі бар ... ... ... осы ... 5 ... бойынша
өткізейік.
Сурет 13. Адам басына шаққанда 10000 доллардан кем ЖҰӨ көлемі бар елдермен
Қазақстан позицияларын салыстыру.
«Экономикалық қызмет» ... 5 ... ... ... ішкі ... ... сауда, шетел инвестициялары, халықтың
жұмысбастылығы және бағалар кіреді.
5-ші кестеде «Экономикалық қызмет тиімділігі» факторы бойынша ... ... ... ... елдердің көрсеткіштері келтірілген, бұл
көрсеткіштер экономиканың жоғары даму ... ... ... ... және ішкі ... ... елдер қай денгейде
тұр,анын бейнелейді. Қазақстан ... ... ... ... төмен өмір сүру ... ... ... ... ... болып есептеледі.
Кесте 5.
Экономикалық қызмет субфакторлары бойынша Қазақстанды бірқатар басқа
елдермен салыстыру
|Орын|Ел ... ... ... ... ... | ... |сауда |инвестицияла|жұмысбасты| |
| | | | |ры ... | |
|1 |АҚШ |1 |9 |1 |11 |7 |
|2 ... |2 |4 |23 |1 |35 |
|3 ... |4 |1 |8 |2 |41 |
|4 ... |3 |3 |15 |3 |19 |
|5 ... |9 |2 |2 |9 |51 ... ... |39 |33 |24 |44 |39 ... ... |40 |53 |43 |42 |18 ... |Корея |29 |41 |51 |15 |52 ... ... |38 |50 |44 |51 |31 ... |Ресей |25 |13 |20 |27 |56 ... ... |34 |31 |42 |25 |53 ... |Иордания |45 |24 |35 |55 |32 ... ... |46 |56 |56 |47 |45 ... ішкі ... ... ... ... адам басына
шаққанда ЖҰӨ 6,806 АҚШ долларын ... ... ... ... де ... ... ... талдауы көрсетіп отырғандай,
халықтың адам басына шаққандағы ЖҰӨ көрсеткіші ... ... ... ... роль атқарады.
«Халықаралық сауда» елдің экономикалық қызметін бейнелейтін көрсеткіштердің
бірі. Халықаралық саудаға келетін болсақ, Қазақстан 31-ші ... ... ... жағымды сауда балансымен және тұрақты өсіп ... ... Оған ... елде ... ... ... ... Сауда балансының активті сальдосы мұнай газ секторын
инвестициялаған шетел компанияларынан түскен (пайда және дивидендтер) ақша
түсімдерімен ... ... ... экспорттың
70% үлесін және мемлекет табыстарының 35% құрайды. Мұнайға деген бағалардың
үнемі жоғары болуы ақша ... ... ... ... экспорттан түскен табыстар маңызды ұлттық резервтерді және мұнай
табыстарының тұрақтандырушы қорын жинақтауға ... ... ... ... және ... бар. ... қордың активтері қазіргі таңда 26,5
млрд АҚШ долларын құрайды.
Сурет 14. ... ... ... бойынша Қазақстанды бірқатар
басқа елдермен салыстыру.
«Шетел инвестициялары» субфакторы бойынша Қазақстан 42 орынды иеленіп
отыр. Елге ... ... ... 10 млрд АҚШ ... ... ... бойынша Қазақстан Ирландиямен сәйкес келеді.
Инвестициялардың келуі құрылыстың өсуіне әкелді, әсіресе ... ... ... ... үй ... ... ... Осылайша тікелей
шетел инвестицияларының ағымдары ағымдық баланстың тапшылығын ... ... ... ... ағымдардың көрсеткіші бойынша
Қазақстан 3,2 млрд. АҚШ долларымен 37 орынды иеленіп ... бұл ... ... ... ... мұнай және газ кен орындарын игеруге,
өндіруге бағытталған. Басқалары мұнай өңдеуге, қызмет ... ... ... ... ... ... активтерді біріккен холдингтік корпорация
«Самрук-Казына» басқарады, оны ... ... ... холдингімен
салыстырады. Біріккенге дейін «Самрук» елдің ЖҰӨ-дегі жалпы ... ... ... ... ... ... ... қағаздарды және портфельді
инвестицияларды сатып алу Қазақстанға ішкі экономиканы ... ... ... ... жинақтауға көптеген мүмкіндіктер берді.
Қазақстан халқының жұмысбастылық субфакторы бойынша Қазақстан ... ие, ... 50% ... ... ... орташа
коэффициенті 7,3% құрайды, ол өз алдына ... ... ... ... ... есептеледі. Бұл көрсеткіш бойынша Ресей (6,1%) мен
Украинаға (6,4%) қарағанда жоғары болып отыр. Жұмыссыздықтың ... ... ... туғызып отыр. Қазақстан көршілес мемлекеттерден,мысалы, орталық
азиялық мемлекеттер, Ресей және Қытайдан келген ... ... күші үшін ... ... ... ... және ауыл ... саласында.
Секторлар бойынша жұмысбастылық: ауыл ... 31,3%, ... және ... көрсету саласында 56,5% құрайды. Халықтың жұмысбастылығы
бойынша елдің жеке секторы мемлекеттік секторға қарағанда әлдеқайда ... ... ... және мемлекеттік-жеке кәсіпорындарды
ұлғайту бойынша өткізіліп ... ... ... ... ... ... инвестицияларды және жұмысбастылықты қамтамасыз етті.
Соңғы субфактор «Баға»-ға қатысты ... өте ... ... ... орналасып отыр. Ел экономикасында бағалар денгейіне қатысты қауіп
орнап отыр, бұл энергия, азық-түлік өнімдеріне, ... ... ... ... ... ... дамушы елдер
тарапынан, соның ішінде Қытай мен Үндістан тарапынан ... ... ... ... ... ... мен тауарларға бағалар
төмендеуде, бұл ғаламдық экономиканың бәсендеу нәтижесі болып ... ... ... ... ... ... Таиланд
сияқты елдермен бір қатарда тұр және осы ел топтары ішіндегі алты ... ... бұл оның ... дәрежесін көрсетеді.
Мемлекеттің тиімділік критерийлері мемлекеттік стратегиялардың
қаншалықты бәсеке қабілеттілігінң ... ... ... ... ... ... көрсеткіші елдің ... ... ... ... ... ... ... тұрақты саяси климатты көрсетіп отыр. Мұнайға және
тауарларға жоғары ... ... ... ... ... етті,
сонымен қатар мемлекеттік бюджетке Ұлттық ... ... ... және ... ... қарастыра отырып, келесі қорытынды
жасауға болады: берілген факторлар бойынша ... ... ... ... ... себебі Қазақстан қарастырылып отырған елдердің ішінде
алғашқылардың қатарында ... ... ... ... 21 ... ... 8-ші ... ие болып отыр. Бұл фактор бойынша Қазақстан Қытай
мен Түркиядан озып шығып, Малайзия, Перу, ... ... ... кейін
орналасқан. Көрініп отырғандай адам басына шаққанда 10000 ... кем ... бар ... ... ... ... орынға ие. Көпшілік
жағдайларда Қазақстан қарастырылып отырған ... ... ... ... ең ... орны үкімет тиімділігі бойынша. Ғаламдық
бәсеке қабілеттілік индексі және бизнес тиімділігі бойынша Қазақстанның
позициялары бір ... ... ... ... ... ... ... ортасында орналасқан.
Осылайша, жалпы алғанда Қазақстан адам басына шаққанда 10000 доллардан
кем ЖҰӨ көлемі бар ... ... ... ... артта қалмайды.
Қазақстанның рейтингі негізінен жоғары денгейдегі ... ... ... ... 35% ... ... ... бұл ЖҰӨ-
нің 18% құрайды, республика экспортының жалпы көлемінде
60% құрайды. Тартылатын инвестициялар көлемі бойынша да ... ... ... ... ... ... бірі мұнай табыстарының
тиімсіз қолданылуы, мұнай өндеу саласын реконструкциялау, модернизациялау
үшін жұмсалмауы. ... өз ... ... ... ... Өз ... ... капиталдың бұл салаға асықпауының себебі –
үлкен тәуекел және төмен рентабельділік. Нәтижесінде экономиканың ... ... ... ... ... ауыл ... ... қабілеттілігін көтеруде айтарлықтай кедергі болып табылады.
Сондықтан мемлекеттік ... ... ... - ... емес ... ... бағытталған бәсеке
қабілеттілігі жоғары салаларды дамыту.
Зерттеу барысында әрі қарай дамуды талап ететін, экономикалық қызметтің
ен әлсіз ... ... ... ен жоғары инфляция дәрежесі 10,8%)
және ол 54 орын ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Бірақ елдің күшті жақтары да бар. ... өсу ... ... ... әлемдегі жетекші позициялардың бірін
алады (4 орын). Ел сауда шарттарының ... ... ... ... адам басына шаққанда нақты ЖҰӨ ... ... ... ... ие, бұл ... экономикалық даму ... ... ... ... ... жағынан дамыған
әріптес-мемлекеттердің құқықтық нормаларымен өз заң ... ... ... ... ... ... Біріншіден ол рұқсат бері
жүйесіне қатысты, яғни лицензиялау және ... Айта ... ... ... ... ... заңдылық құрылып жатыр, бұл өнім және
процестердің қауіпсіздігін және ... ... ету үшін ... ... ... мүмкіндік береді. Үкімет тарапынан сонымен қатар
ұлттық ғылыми потенциалды ... ... ... ... жасалуда
және Әлемдік Банк ұсынған экономиканы диверсификациялау ... ... ... мемлекеттік инициативалардың ішінен арнайы ... ... және екі ірі ... және ... ... «Самрук-Казына»
ұлттық Қоры болып бірігуін атап өтуге болады. Кәсіпкерлік ... өсуі ... ... ... ... ... дамыту үшін объективті
негіздердің, шарттардың жасалуымен байланысты болып ... ... ... ... даму ... ... кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыру үшін нормативті-құқықтық база
құрылған. Үшіншіден кәсіпкерлердің ... ... ... үшін,
олардың шағын бизнесті қолдау облысында саясатты жасақтау және жүзеге асыру
үшін ұйымдық-құқықтық шарттары жасалған.
Шағын ... ... ... ... ... ... қаржылық және өнеркәсіптік орталықтарынан алыс орналасқан
жерлерде, мамандардың айтуынша ... ... ... ... ... ... төмен денгейі, әсіресе ауылдық
мекендерде, ол жоғары ... ... және ... өмір сүретін халық санының үлесінің көп ... ... ... ... ... ... өнімді құрал-жабдықтармен жеткілікті көлемде
жабдықталмауы;
- шикізат және жартылай жайын өнімдердің жетіспеушілігі;
- импорттық тауарлармен ... ... ... ... төмен бәсеке қабілеттілігі;
- шағын бизнес субъектілерінің несие қабілетсіздігі;
- қаржылық және ғылыми ұйымдардың жетіспеушілігі;
- халықтың төмен ... ... ... ... Қазақстанда бизнесті ... ... ... ... ... факторлар бар. Талдау барысында
келесі факторлар анықталған: банк несиелерінің қиындықпен алынуы, бизнесті
ұйымдастыруға венчурлік ... қол ... ... қаржы
институттарында «мөлдірліктің» болмауы, қор нарықтарының ... ... ... кадрлардың шетелге кетуі, сатып алу қабілетінің
паритеті бойынша енбек өнімділігі.Осылайша, шағын ... ... ... ... ... ел ... ... кәсіпкерліктің
ролі әлі айтарлықтай әлсіз.
Нақты көрсеткіштер көрсеткендей ... он ... ... саны екі
есеге артты, олардың санының саудада және ... ... ... ... ... ... ... прогресивті салаларында
– электроника, биотехнология, ақпараттық қызметтер – айтарлықтай рөлі бар.
Өтпелі экономикада жаңа өркен ... ... ... ... және
қолдау үшін мынадай жағдайлар қажет:
- Еркін бәсекені құру негізі ретінде шағын кәсіпкерлікті дамытудың
кешенді мемлекеттік ... ... ... жасау;
- Оның дамуы мен қаржылық жеңілдіктер үшін қаржы базасын қалыптастыру
(жеңілдетілген несиелер, жеңілдетілген салықтар, ақысыз ... ... ... ...... прогрестің басымдық бағыттарында
шағын кәсіпкерліктің орны ерекше анықталуы керек;
- ... ... ... ... ... ... (область
орталықтарында) шағын кәсіпорындардың арнайы орталықтары басты рөлде
болуы керек;
- Ірі және шағын бизнес ынтымақтастығының жүйесі ... ... мен ... саласында шағын бизнесті дамыту мақсатында ірі
кәсіпорындардың ресурстарын тарту.
Аймақтық аспектіде шағын бизнесті дамыту үшін ... ... ... көп, ірі елді ... ... Бұл ... ... өнім және
қызметіне тұтынушылар тарапынан тұрақты сұраныстың болуымен түсіндіріледі.
Ғаламдану шарттарында адам капиталы алдыңғы орынға ... ... ... енбек ресурстарын дайындауда сапаны көтеруге көп мән
беруі керек, ... және ... ... беру ... құру, денсаулық сақтау
жүйесін жетілдіруге көп мән беруі керек.
Қазақстанның тұйық ұлттық шаруашылықтан ашық ... ... ... ... ... ... ... сапалы инфрақұрылым
қызметтеріне деген қажеттілігі , инфрақұрылым объектілерінің ... өсуі ... ... ... ... ... етеді.
Тағы бір кедергі – бұл инновациялық және ... ... ... ... келе, 50 ен бәсекеге қабілетті елдердің
қатарына кіру міндетін алдына қоя отырып, Қазақстан өз ... ... ... да мақсат қойды. Экономиканың сапалы өсуімен ... ... ... ... көп ... ... ... ал оның табыстылық кепілі – жалпы
бәсеке қабілеттілігіне әсер ... ... ... ... әрі
балансталған түрде жақсарту.
3. Қазақстанның макроэкономикалық жағдайын реттеудің шараларын ... ... ... ... ... ... ... үкімет қазіргі кезең талаптарына сай келу және ұзақ
мерзімді мақсаттар мен приоритеттерге ... келу ... ... ... ... ... бұл ... бюджетте өз бейнесін
табады. Бюджет - ... ... ... ... айқын
сипаттайтын басты құжат.
Қазақстан экономикасы әлемдік экономикалық жүйеге интеграцияланған,
сондықтан ғаламдық тенденциялар әсеріне ... ... 2007 – 2008 ... капиталдың сыртқы нарығында болған өтімділік дағдарысы дамыған
және дамушы елдерге жағымсыз әсерін тигізді. Қарыздық капиталдың ... өсуі ... ... ... ... айтарлықтай әсер етті,
ол біздің экономикаға өз әсерін тигізбей ... ... ... ... ... болып табылады.
2007 жылдың екінші жартысында басталған әлемдік қаржы нарықтарындағы
тұрақсыздық Қазақстанның даму қарқынына әсер етті. Бұл ... ... ... ... тарту мүмкіндіктерін төмендетуде, ал, ізінше,
ішкі экономикаға кредит беру ... ... ... ... ... нарықтағы азық-түлік тауарлары бағасының шапшаң көтерілуі
салдарынан экономикаға ... ... ... ... Республикасының Үкіметі, Ұлттық Банкі мен Қаржы нарығы мен қаржы
ұйымдарын реттеу және ... ... ... ... және ... ... ... салдарын жұмсартуға бағытталған бірінші
кезектегі шаралар кешенін жедел қабылдады және іске ... ... ... ... қаржы дағдарысының екінші толқыны
әлемдік қаржы жүйесінің шеңберінен шықты және нақты секторға ... ... ... Осының нәтижесінде әлемдік экономиканың өсу қарқынының едәуір
және, ізінше, тауарлар мен ... ... ... ... баяулауы
байқалады.
Бұл отандық экономиканы тұрақтандыру және ... ... жаңа ... ... ... ... ... Үкіметінің, Ұлттық Банкінің және Қаржы ... ... ... ... және ... ... ... және қаржы
жүйесін тұрақтандыру жөніндегі 2009 – 2010 ... ... ... ... ... (бұдан әрі – Жоспар) ... ... ... ... үшін ... және жаһандық дағдарыстың
Қазақстандағы ... ... ... ... ... болашақтағы сапалы экономикалық өсу үшін қажетті негізді қамтамасыз
етуге бағытталған шаралар кешенін айқындайды.
Өткен жылдың ... ... ... ... ... ... 2007 жылдың қазанында Үкімет, Ұлттық Банк және ... ... ... ... ретте және қадағалау агенттігі (бұдан әрі – ... ... ... қаржы және азық-түлік нарықтарындағы
тұрақсыздықтың теріс салдарын жұмсарту үшін ... ... ... ... 2007 ... күзінен бастап мемлекеттік бюджеттен шамамен
550 млрд. теңге бөлінді.
Меншікті немесе ... ... ... ... ... ... тұрғын
үймен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... арқылы 184,7 млрд. теңге бөлінді.
Шағын және орта ... ... ... ... үшін ... ... 155 млрд. теңге сомаға қаржыландыру қамтамасыз етілді.
Агроөнеркәсіптік кешенді дамытуға және ... ... ... 135 ... ... жіберілді.
Осы шараларға қосымша өтімділік тапшылығының проблемасы жедел шешілді ... банк ... ... ... ... ... ... деңгейі
қамтамасыз етілді.
Бірінші кезекті шаралар кешенін іске асыруды ескере отырып, ағымдағы жылдың
9 айы ... ... өсуі ... 4%-ды құрады. Жұмыссыздық деңгейі төмен
деңгейде тұр және 7%-дан аспайды. Тұтыну ... ... ... ... ... ... 10 айда инфляция деңгейі 8,8%-ды құрады,
бұл жылдық болжамның ... ... ... ... ... банктер
өздерінің ішкі және сыртқы міндеттерін ойдағыдай орындауда. Екінші деңгейлі
банктердің ... ... ... ... ... деңгейде сақталды.
Ағымдағы жылдың 10 айы ішінде банктердегі депозиттер 21,8%-ға дерлік, оның
ішінде, халықтың депозиті 2%-ға ұлғайды.
Ағымдағы ... ... ... ... ... Банк пен ... нарығы мен
қаржы ұйымдарын реттеу және қадағалау агенттігі ішкі және сыртқы нарықтағы
экономикалық ... ... ... және ... ... ... Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне қаржы ... ... ... ... мен ... ... туралы»
Қазақстан Республикасының Заңы ... ... онда ... ... ... ... ... жеткізгені үшін әкімшілік
және қылмыстық жауапкершілік ... ... ... ... ... бұзып отырған қаржы ұйымдарының қызметіне
араласуға ... ... ... ала отырып, банктің акцияларын мәжбүрлеп
сатып алуға құқық алады. Өз кезегінде, банктерге ... ... ... ... ... ... акцияларын мерзімінен бұрын сатып
алу ... ... ... ... ... қалу ... заңда жеке тұлғалардың
салымдары бойынша кепілді қайтару сомаларын бұрын ... 700 ... 1 ... ... ал 2012 ... дейін (3 жыл ішінде) - 5 ... ... ... ... ... 18 қарашасынан бастап ішкі міндеттемелер бойынша ең кіші
резервтік талаптар 5%-дан 2%-ға дейін, ал өзге міндеттемелер ... ... ... ... Бұл ... олардың ресурстық базасын шамамен
350 млрд. теңге көлемінде ұлғайтуға мүмкіндік береді.
2009 жылдың 1 ... ... жаңа ... ... ... енгізілетін
болады, оның шеңберінде салықтық жүктемелерді, ең алдымен, экономиканың
шикізат емес ... үшін ... ... ... ... ... табыс салығы кезең-кезеңімен 2009 жылы 30%-дан ... 2010 жылы ... ... және 2011 жылы 15%-ға ... төмендейді.
Қосылған құн салығының ставкасы келесі жылдан бастап ... 12%-ға ... ҚҚС ... ... ең аз ... 2 есе 38 млн. ... ... салық ставкаларының регрессивті шәкілінің орнына 11%
мөлшеріндегі бірыңғай ... ... ... ... ... үшін ... жүзеге асыру
үшін салық преференциялары көзделген. Атап айтқанда, өндірмейтін секторлар
үшін жедел ... ... ... үшін - өтеудің екі есе ... және орта ... ... үшін ... ... ... ... төлемдерді төлеу туралы талап алынып тасталады.
Сонымен қатар, барлық кәсіпорындар үшін залалдар мерзімдерін 3 ... ... ... ауыстыру көзделді.
Жалпы, салықтық жүктеменің төмендеуі тек 2009 жылы ... 500 ... ... және ... экономиканы дамытуға жұмсауына мүмкіндік
береді.
Ағымдағы жылдың ... ... ... ... алу туралы»
Қазақстан Республикасы Заңына өзгерістер мен ... ... ... ... ... ... Ішкі сұранысты ынталандыру және отандық
кәсіпорындарды қолдау үшін ... ... алу тек ... ... басымды түрде бағытталатын болады. Жедел шешімдер қабылдау,
кепілдіктер, ұзақ ... ... беру ... ... ... ... көрсету үшін мемлекеттік ... мен ... ... ... ... ... ... әрекетінен шығарылды.
Үкімет әлемдегі қаржы және шикізат ... ... ... ... 2009 – 2011 ... ... ... бюджет
жобасын қажеттілікпен қалыптастырды. Осы кезеңдегі бюджет кірістері
мұнайдың бір баррелі үшін 60 АҚШ ... ... ... ... ала
отырып есептелген. Үкімет орта мерзімді кезеңде фискалдық тұрақтылықты
қамтамасыз ету қажеттілігін ... ... ... ... арналған
республикалық бюджет жобасының параметрлерін түзетті. 2009 жылы бюджет
кірістері ... ... ... бір ... үшін 40 АҚШ ... ... отырып нақтыланды. Басымды емес шығыстар қысқартылды, ал
бірқатар бағдарламаларды қаржыландыру кейінгі мерзімге ... ... ... ... ... қысқартылған жоқ.
Үш жылдық республикалық ... ... ... экономикалық
белсенділікті қолдау үшін түйінді құрал болып табылады. Жиынтықты сұраныс
пен іскерлік ... ... ... ... ... және
индустриялық жобаларды қаржыландыруға, отандық кәсіпорындардың өнімдеріне
сұранысты және экономикадағы ... ... ... ... ауыл
шаруашылығын дамытуға, сондай-ақ адами капиталды дамытуға ... ... ... ... ... есебінен қамтамасыз етіледі.
Тұтастай ... 2009 – 2011 ... ... бюджеттен шығатын
инвестициялар 1,5 трлн. теңгеден аса өседі. ... ... ... ... ... және ... ... нарығына қол жеткізудің
болмауына байланысты Қазақстан экономикасына жаңа ... ... ... ... ... ... ... тура келеді, бұл
экономикада құрылымдық өзгерістердің болуын талап ететіні сөзсіз.
Қазақстан экономикасының ғаламдық құлдырау ... ... ... және Ұлттық қордың берік қорымен кіруде. Олардың жалпы көлемі
2008 жылғы 1 қарашада 47 млрд. АҚШ долларынан ... ... ... ... ... ... ... бюджет тапшылығы төмен деңгейде
тұр және ЖІӨ-нің 2%-ынан аспайды.
Үкімет қалыптасқан жағдайды экономиканы сауықтыруға және оның ... ... ... үшін ... қалауға пайдалануда. Жинақталған резервтер
Қазақстан экономикасын түзеу процесін жақсартуға мүмкіндік береді.
Бағдарламаның мақсаты Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... және болашақта сапалы
экономикалық өсу үшін қажетті негіздерді қамтамасыз ету болып табылады.
Мақсатқа жету үшін ... ... Банк пен ... қадағалау агенттігі
мынадай бес бағытта шоғырланатын болады.
1.Қаржы ... ... ... нарығындағы проблемаларды шешу.
3.Шағын және орта бизнесті қолдау.
4.Агроөнеркәсіптік кешенді дамыту.
5.Инновациялық, индустриялық және инфрақұрылымдық жобаларды іске ... ... ... ету үшін ... ... ... 10 млрд. АҚШ доллары (1 200 млрд. теңге) көлеміндегі ... ... Олар ... ... болады:
1) қаржы секторын тұрақтандыруға – 4 млрд. АҚШ ... (480 ... ... ... үй ... дамытуға – 3 млрд. АҚШ доллары (360 млрд. теңге);
3) шағын және орта бизнесті қолдауға – 1 ... АҚШ ... (120 ... ... ... ... – 1 млрд. АҚШ доллары (120 млрд.
теңге);
5) инновациялық, индустриялық және инфрақұрылымдық жобаларды іске ... ... ... АҚШ ... (120 млрд. теңге).
Үкімет, Ұлттық Банк, Қаржылық қадағалау агенттігі, ... ... қоры ... әрі – ... ... және ... ... (бұдан әрі – «ҚазАгро» холдингі) осы ... ... ... ... тұрақты мониторинг пен бақылауды қамтамасыз етеді.
Жоспарды іске асыру бойынша ... ... ... болып «Самұрық-
Қазына» қоры шығатын болады. Ол үшін ... ... ... 607,5
млрд. теңгеге қосымша капиталдандыруды жүзеге асырды.
«Самұрық-Қазына» қоры мен ... ... ... 4 ... АҚШ ... 1 ... АҚШ доллары сомасына облигация шығару ... ... ... ... ... ... Бұл үшін ... қордың инвестициялық саясатына
өзгерістер енгізілетін болады.
Экономикалық өсу қарқынының төмендеуі жағдайында ... ... ... ал ... Банк - ... ақша-кредит саясатын жүзеге асыратын
болады. Алайда экономика мен қаржы секторын ... ... ... және ... ... ... ... ету, оның ішінде, инфляцияның төмен қарқынын ұстап тұру
мақсатында қаталдандыратын болады.
Үкімет пен ... Банк ... ... және валюта бағамының жағдайын
бақылайтын болады.
Экономикада жинақталған салалық теңгерімсіздіктердің ішкі және сыртқы
өзгеруші жағдайларын ескере отырып, ... 2009 жылы ... ... дейінгі әлеуметтік–экономикалық даму стратегиясын әзірлейді. Ол:
экономиканың сыртқы күштерге ... ... ... климатты жақсарту үшін ... ... ... ... ... ... ... кезекте, агроөнеркәсіптік секторды дамыту есебінен жедел
әртараптандыруды; мемлекеттік ... ... ... сыртқы борышын тиімді басқаруды ескере отырып, таяудағы он жылға
арналған нақты ... мен даму ... ... ... ... жоспарлаудың жаңа қағидаттарын ескеретін елдің
бірінші ұлттық стратегиялық даму бағдарламасы болады.
Қаржы секторын ... банк ... ... ... оның ... ... жүйесіндегі
маңызды рөлінің болуымен түсіндіріледі. Тәуелсіздік жылдарында отандық
банктер отандық экономикалық ... ... ... ... оның ... ... ететін және оның нарық жағдайында дамуын ынталандыратын
жетілдірілген қаржы жүйесін қалыптастырды.
Отандық банктерге қолдау жасай отырып, мемлекет ... ішкі ... ... секторды кредиттеу көлемін сақтайтындықтарына, атап айтқанда,
шағын және орта ... ... ... және ... ... ... ... белгілейтіндіктеріне сенім артуда.
Мемлекеттің мақсаты – жалпы жүйе тұрақтылығын қолдау және сақтау. Бұл
мақсаттар үшін Қазақстанда ... ... мен ... ... ... беру ... бар. Жүйе ... қауіп төнген
жағдайларда мемлекет банк секторына жағдайды тұрақтандыруға қажетті
тәртіпте және ... ... ... көрсетеді.
Мемлекет банктің борыштары бойынша ешқандай міндеттемелер алмайтыны сияқты
банктердің операциялық қызметіне араласпайды. Ағымдағы жағдайда ... ... ... ... ... етіп активтер мен
пассивтерді тиімді басқаруды қамтамасыз ... ... ... ... ... ел экономикасының одан әрі ... ... ... ... ... ... ... бастамаларымен шығады.
Қаржы секторын тұрақтандыру үшін мынадай шаралар қабылданатын болады:
Біріншіден, ол қарапайым және ерекше артықшылығы бар акцияларды сатып
алу, ... ... ... беру ... төрт жүйе ... ... ... Бұл ретте банктерге мұндай мемлекеттік қолдау
көрсетудің басты ... бірі ... банк ... ... ... ... ... банктер берген қарыздардың 35,6%-ы құны ... ... ... және ... қамтамасыз етілген. Бұл
банктер активтерінің сапасын төмендетеді. Осыған ... банк ... ... ... ... ... Банк ... сауықтыру
үшін Қаржылық қадағалау агенттігі банктер құрған провизияларға қойылатын
талаптарды арттырады. Бұл банктердің өз шығындарын қабылдауына және ... ... ... ... ... ... ... Бірақ,
банктердің провизияларды құруы үшін қосымша капитал қажет.
Банктерді қосымша ... ... ... ... 4 ... АҚШ
долларын (480 млрд. теңге) құрайды, олардың ішінде:
1 млрд. АҚШ ... (125 ... ... төрт жүйе құрушы банктердің
(Қазақстанның Ұлттық Банкінің, Қазкоммерцбанктің, Альянс банкі мен ... ... ... алу түрінде берілетін болады.
3 млрд. АҚШ доллары (355 млрд. теңге) реттелген борыш ... және ... ... ... ... ... бар ... сатып алу арқылы
берілетін болады.
Берілген қаражатты банктер резервтердің (провизиялардың) барабар деңгейін
қалыптастыруға және ел ... ... ... ... ... жіберуі
тиіс.
Мемлекет банктер капиталының бақылау пакетін сатып алмайтын болады.
Құны 2008 жылғы 24 ... ... банк ... ... ... дейін
Лондондық және Қазақстандық қор биржаларында акцияларға баға белгілеуге
байланысты белгілі болатын банктердің ... ... ... ... ... ... ... түседі.
Мемлекет капиталданған банктердің ұзақ мерзімді қатысушысы ... ... ... дағдарысының бәсеңдеуі және халықаралық капитал
нарықтарына жол ашылған жағдайда ... қоры ... ... ... ... ... ... болады, бірақ акцияларды
сату бағасы сатып алу бағасынан төмен болмайтын шарт негізінде. Банктердің
акционерлері 5 жыл ... ... ... ... ... ... ... ие болады.
«Самұрық-Қазына» қоры банктердің сыртқы борыштарын қайта құрылымдау
жөнінде шаралар қабылдайтын болады. Банктер ... ... ... ал ... ... сыртқы қорландырудың шектеулі қолжетімділігіне
байланысты қаржыландыру қаупін азайтуы тиіс. Егер сыртқы борыштарды қайта
құрылымдау жөніндегі ... ... ... ... және ... ... ... депозиторларының мүдделеріне қауіп
төндіретін болса Қаржылық қадағалау ... ... шара ... ... ... ... ... шеңберінде
банктердің активтері мен ... ... ... ... ... ... активтер қоры құрылды.
Стресті активтер қорының ... ... ... ... сапасын жақсартуға бағытталатын болады. Банктердің сенімсіз
активтерін сатып алу және ... ... ... осы мақсатты іске
асырудың негізгі тетігі болады. Макроэкономикалық, нарықтық және ... ... ... ... ... ... ... активтер,
атап айтқанда, банктердің жылжымайтын мүлік және жер ... ... ... активтер ретінде қарастырылады.
Банктерден мұндай қарыздарды сатып алу банктердің теңгерімін өтімділігі аз
активтерден тазартуға және банктерге өз ... ... ... ... алу ... активтер қоры айқындайтын дисконтты немесе
тәуекелдерді бөлудің басқа ... ... ... ... ... ... құны бойынша жүзеге асырылатын болады.
2008 жылы республикалық бюджеттен Стресті активтер қорын капиталдандыруға
алғашқы траншпен 52 ... ... ... 2009 жылы ... ... капиталы
республикалық бюджет қаражаты есебінен 122 млрд. теңгеге дейін жеткізілетін
болады.
Үшіншіден, банктердің міндеттемелеріне ... ... ... ету ... ... ... ... ұсынылатын болады.
Атап айтқанда, Ұлттық Банк репо операциялары бойынша қамтамасыз ету ретінде
қабылданатын құралдардың ... ... ... ... ... ... ұлттық компаниялардың, акционерлік
қоғамдардың, мемлекеттік кәсіпорындардың және жарғылық капиталына ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік ұйымдардың уақытша бос ақша ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеу жетілдірілетін болады.
Қаржылық қадағалау агенттігі пруденциалдық реттеу шеңберінде ... ... және ... ... қаржыландыру деңгейін
төмендету бойынша жұмыстар жалғасатын болады. Бұл ... банк ... және ... ... ... ... банктерді
қорландырудың әртараптандырылған базасын құруға ынталандыруы тиіс, яғни
белсенді операцияларды көп дәрежеде ... ... атап ... ... ... ... ... практика негізінде банктердің ... ... ... ... Банк активтерін жіктеудің
қолданыстағы тәртібі оңтайландырылатын болады, бұл банк активтеріне жанама
факторлардың болуы мүмкін, оның ... ... ... іскерлік
белсенділіктің төмендеуі, жағымсыз сыртқы құбылыстарға ұшырау, ... ... ... ... ... ... отырып банктердің
қосымша резервтерді (провизияларды) қалыптастыруын көздейді.
Тәуекелдерді басқару ... және ... ішкі ... ... болады. Ең алдымен банктер өтімділікті жоғалту ... ... ... түрде қайта өңдеуі тиіс болады, ал
банктердің активтері мен пассивтерін басқару ... ... ... ... ... ... ... банктерге жекеше де, шоғырландырылған негізде де,
сондай-ақ банк конгломераты шеңберінде де қолданылатын болады.
Бесіншіден, ... ... ... жаңа жағдайлардағы жұмыс істеу
тетіктері пысықталатын болады.
Зейнетақы ... ... ... ... мақсатында Үкімет
халықтың зейнетақы жүйесіндегі жинақтарының сақталуын, жинақтаушы ... ... үшін ... ... деңгейін қамтамасыз етеді,
олардың хабардар етілуін және қаржылық сауаттылығын арттырады.
Халықтың зейнетақы қорларына ... ... ... ... ... ... ... деңгейінде олар бойынша кірістерді
есепке ала отырып кепілдік береді. ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратын болады және жыл сайын инфляция
есебі ... ... ... және ... ... ... іс
жүзіндегі жинақтар ... ... ... ... ... ... жыл ... қажетті қаражат қаражат көзделеді.
Жинақтаушы зейнетақы қорларының инвестициялық портфельдерін әртараптандыру
үшін Үкімет пен ... қоры ... ... ... ... ... үшін тарту жөнінде шара қабылдайды,
сондай-ақ құрылған Стресті активтер қоры ... ... ... ... ... ... ... етеді.
Қаржылық қадағалау агенттігі жинақтаушы зейнетақы қорларының
инвестициялық ... ... ... ... ... және ... мен зейнетақы ... ... ... ... ету ... ... ... жалғастырады.
Жылжымайтын мүлік нарығындағы проблемаларды шешу
Азаматтардың тұрғын үй проблемаларын шешу және ... мен ... ... ... ... ... үшін «Самұрық-Қазына» қоры
арқылы ипотекалық кредит берудің және тұрғын үй секторын дамытудың арнайы
бағдарламасы іске ... ... Осы ... ... Қор
Ұлттық қордың және жинақтаушы зейнетақы қорларының ... ... ... ... 5 ... АҚШ ... (600 ... теңге) мөлшерінде
сома беретін болады. Осы бағдарламаның ... ... ... ... арқылы Алматы және Астана қалаларында құрылысы аяқталмаған тұрғын
үй кешендерін аяқтауға қарыздар беру қамтамасыз етілетін ... ... ... мен ... үйді әділ ... ... ... құрылыс салушы компаниялар осы бағдарламаға қатысушылар болады.
Жылжымайтын мүлік нарығындағы ахуалды тұрақтандыру бойынша бағдарламаның
негізгі ... ... қоры ... ... ... жеңілдікті ставка
бойынша 15 жылға бірқатар несиелік желілер ашатын болады. Өз кезегінде
екінші деңгейдегі ... ... ... әр ... топтарына ипотекалық
кредиттерді мерзімінен бұрын өтеу құқығымен 10,5 % -12,5 %-бен 15 ... ... ... болады.
2) қаражаттың бір бөлігі жаңа қарыз ... үшін ... ... % ... болуын және жыл бойы іске ... ... ... ... ... болады. Осы бағдарлама халыққа ипотека
бойынша жеңілдікті ставкалармен және тұрғын ... қол ... ... тұрғын үй алуға мүмкіндік береді. Екінші деңгейдегі ... ... ... пәтерлер сатып алуға ипотекалық қарыздар
беру жолымен ... ... ... ... түзетуге және
кредиттік портфельдің сапасын елеулі дәрежеде жақсартуға мүмкіндік алады.
3) екінші ... ... ... дейінгі кезеңдерде алаңы 120 шаршы
метрден аспайтын тұрғын үй алуға ипотекалық қарыз алған және осы ипотекалық
қарызға қызмет көрсету ... өз ... адал ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін тұрғын үйді қоспағанда,
басқа тұрғын үйі болмаған жағдайда кредит желісінің бір ... ... үшін ... қарыз бойынша пайыздық ставкаларды 10,5 % – 12,5 %-
ға ... ... ... ... өз кезегінде мемлекет ұлттық компаниялардың және мемлекет қатысатын
акционерлік қоғамдардың тұлғасында Астана және Алматы қалаларының нарығынан
әділ ... жаңа ... ... ... ... ... ... тұрғын үйге қол жетімділікті қамтамасыз ету бойынша
шаралар қабылдайтын болады. Бұл үшін ... ... үй ... ... ... ... ... құрылысы аяқталған объектілерде және дайындығы
жоғары дәрежедегі объектілерде жеке ... ... ... ... ... алу ... ... болады. Бұл тұрғын үй бағдарламасын іске
асыруды жеделдетуге ... ... ... ... ... етуді ұлғайту мақсатында жалгерлік
тұрғын үй құрылысына 15 млрд. теңге жіберілетін болады. Бұл ... 265 ... метр ... ... үйді ... беруге мүмкіндік береді.
Мемлекеттік бағдарлама шеңберінде салынған барлық объектілер тұрғын үй
құрылыс жинақтарының жүйесі арқылы сатылатын ... Бұл ... ... ... 4 %-дан аспайтын пайыздық ... ... ... ... үй ... ... және тұрғын үй сатып алу үшін бастапқы
салымның жинақталуына ... ... ... мүмкіндік
береді.
Үлескерлердің құққтарғын қорғауды арттыру ... ... ... ... ... ... өзгерістер енгізетін болады.
Шағын және орта ... ... ... отандық қаржы
институттары тарапынан қаржыландырудың қысқаруы жағдайында шағын және ... ... ... ... ... Мемлекеттік қолдау олардың
салалық тиістілігіне қарамастан, ... және орта ... ... ... ... осы ... ... қоры 2009 жылы қосымша 1
млрд. АҚШ долларын (120 млрд. теңге) ... ... ... ... ... жобаларды қайта қаржыландыруға және 30% жаңа жобаларды ... ... ... ... ... ... және орта бизнеске кредит беру бойынша
барлық бағдарламалардың операторлары болады. «Самұрық-Қазына» қоры бөлетін
қаражат шеңберінде бір жобаны ... ... ... 3-тен 5 ... ... дейін өседі.
Үкімет «Самұрық-Қазына» қорымен бірлесіп шағын және орта ... ... ... тұрақтандыру бойынша дағдарысқа дейінгі деңгейге дейін
(14%-дан ... шара ... ... тиімді ставканы тіркей
отырып, шағын және орта ... ... ... ... ... ... қаралатын болады.
«Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры шағын және орта бизнеске ... ... беру ... ... ... «Самұрық-Қазына» қоры ауылдық жерде шағын кредит берудің, оның
ішінде ауылдық кәсіпкерлерге кредит берудің бағдарламасын ... ... және орта ... ... ... ... ету мақсатында оларға «Мемлекеттік сатып алу туралы» жаңа ... ... ... органдардың, мемлекеттік холдингтер мен
ұлттық компаниялардың мемлекеттік тапсырыстарына қол жеткізуі ұсынылатын
болады.
Жер ... ... және ... ... ... ... ... жұмыс күшейтілетін болады.
Төртіншіден, Үкімет кәсіпкерлікті дамыту үшін ... ... және ... беру ... одан әрі жетілдіру бойынша жұмысты
жалғастырады.
Агроөнеркәсіптік кешенді дамуға ... ... ... ... ... экономиканы тұрақтандыру мен сауықтыру бағыттарының
бірі ретінде ... ... ... негізгі факторлар мыналар.
1. Агроөнеркәсіптік кешен жұмыспен қамтылған халықтың жалпы ... ... ... ол ... ... ... ... қолдауға
бағытталған шаралардың орталық буыны болып табылады.
2. Ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... ... деңгейі барынша аз.
3. Агроөнеркәсіптік кешен ... ... ... қамтамасыз ету
жөніндегі міндетті шешеді.
4. Қазақстан экспорт нарығында өнімнің ... ... ... ... ... ... салыстырмалы артықшылықтарға ие болып отыр.
Көрсетілген себептерге қарай ... ... ... ... ... кеңейту экономикалық белсенділіктің және халықтың жұмыспен
қамтылуының артуына, ал орта ... ...... мен ... ... ... қамтамасыз етуге
елеулі түрде оң ықпалын тигізеді.
Агроөнеркәсіптік кешенді дамытуға арналған республикалық ... 2009 – 2011 ... 350 ... ... жуықты құрайды.
Агроөнеркәсіптік кешенді қолдауға «ҚазАгро» холдингінен қосымша 1 млрд. АҚШ
доллары (120 млрд. теңге) көлемінде ... ... ... Жобалар
әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялармен бірлесіп іске асырылатын болады.
Инвестициялар, ең алдымен, ... ... ет және сүт ... ... өңдеу
және жеміс-көкөніс дақылдарын өндіру сияқты ... ... және жаңа ... ... ... дамытуға бағытталатын
болады. Дамыған экспорттық инфрақұрылымдары бар жылыжай шаруашылықтарының,
көкөніс қоймаларының, құс фабрикаларының, тауарлы-сүт ... ... мен ... ... желілері құрылатын болады. Қазіргі заманғы
ет өңдеу ... ... ... ... ... ... ... өндіруді және жіңішке жүн талшығын терең
өңдеуді дамыту, Қазақстан астығы экспортының ... ... ... ... құру және дамыту, ... ... ... ... ... ... іске асырылатын болады.
Инновациялық, индустриялық және инфрақұрылымдық жобаларды іске асыру.
Экономикалық дамудың жүйелік проблемаларын шешу және халықты жұмыспен
қамту деңгейін қолдау үшін ... ... ... және ... ... етілетін болады. Экономикалық өсуді қолдау мақсатында
«Қазақстанның 30 корпоративтік көшбасшысы» бағдарламасын іске асыру бойынша
белсенді жұмыс жалғасатын ... ... ... энергетикасы секторына инвестициялар ұзақ
мерзімді кезеңде тұрақты дамуды ... ету үшін ... зор ... ең алдымен, экономиканың шикізат емес секторына одан ... ... ... шешуге байланысты болады.
Үздік әлемдік практика инфрақұрылымды дамыту экономикалық белсенділікті
қолдау және ... ... ... ... қамтуды қамтамасыз ету
жөніндегі барынша тиімді құралдардың бірі ... ... ... ... және ... ... іске ... қоры қосымша 1 млрд. АҚШ долларын (120 млрд. теңге) бөледі
және 2011 жылы 3 ... АҚШ ... ... тікелей шетелдік
инвестициялар тартылатын болады. Бұдан басқа, ... ... ... ... ... ... тартылатын болады.
Электр энергетикасы саласының инвестициялық тартымдылығын арттыру үшін
Үкімет ... ... ... әр ... бөле ... ... жеті жыл
мерзімге арналған энергия өндіруші ұйымдардың тобы бойынша ... ... және оны ... ... ... ... ескере отырып
жыл сайын түзететін болады. Электр энергиясына арналған шекті тарифтер ... ... ... ... ... энергия жинақтайтын
қуаттарды кеңейтуге, жаңартуға, қайта жаңалауға және техникалық қайта
жарақтандыруға инвестициялар тартуды ... ... ... ... ... үшін тарифтерге инвестициялық
құрауышты енгізу көзделуде. ... ... ... ... желісіне
қосылғаны үшін төлемді толығымен алып тастайды.
Үкімет ... ... және ... ... ... көздерін
пайдалану жөніндегі шаралар кешенін қосымша пысықтайтын болады.
Үкімет халықтың нақты табыстарының сақталуы жөніндегі барлық шараларды
қабылдайды және ... ... 2009 – 2011 ... ... зейнетақыны және бюджет саласының қызметкерлеріне жалақыны
арттыру жөніндегі ... іске ... ... ... айтқанда, 2009 және 2010 ... ... ... ... мөлшері 25%-ға ұлғаятын болады. 2011 жылға қарай базалық
зейнетақы төлемдерінің мөлшері ең төменгі күнкөріс деңгейінен 50%-ға ... ... ... ... және ... мемлекеттік
жәрдемақылардың мөлшері жыл сайын 9%-ға ұлғайып отырады.
2010 жылдан бастап, сондай-ақ 4-ші және одан көп бала ... ... ... ... 50 айлық есептік көрсеткішке дейін және бал
бір жасқа толғанға дейін күтімі бойынша ай ... ... 2007 ... ... 2,5 есе ... ... көлемі төмендеген жағдайда Үкімет ірі компаниялармен
қызметкерлердің жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету бойынша жұмыс істейтін
болады.
Қажет ... ... ... облыстардың, Астана және Алматы қалаларының
әкімдерімен бірлесіп, қоғамдық жұмыстардың белсенді түрлерін қолданып және
өңірлерде жаңа ... ... ... оның ... ... ... объектілердің ауқымды құрылысы арқылы, оның ішінде «100 мектеп,
100 аурухана» жобасы шеңберінде халықтың жұмыспен өнімді ... ... ... ... ... ... нарықта тауарлардың тапшылығына және бағалардың өсуіне жол ... ... ... ... қажетті тауарлардың - ет, құрғақ ... ... қант және ... ... қорларын қалыптастыру
жөніндегі жұмысты жалғастырады.
Тұтастай алғанда тұрақтандыру шараларын іске асырудан ... ... 2 172 ... ... ... мемлекеттік қолдау алады,
олардың ішінде, мыналардың есебінен:
Ұлттық қор ... – 1 200 ... ... Банк ... – 350 млрд.теңге;
жаңа Салық кодексін қолдану шеңберінде салықтық жүктемені төмендету – ... ... ... қорын құру – 122 млрд. теңге.
2007 – 2008 жылдары қабылданған ... және ... іске ... ... 2011 – 2012 ... ... ... өсімі жылына 1 –
3 % деңгейінде күтіледі. Инфляция деңгейі 2011 және 2012 ... ... 7 – 9 % ... ... ... болады. Алдағы екі жыл ішінде
жұмыссыздық деңгейі 8%-дан аспайды.
Қосымша инвестициялық және аймақтық бағдарламаларды іске ... ... ... және жұмысбастылығын арттыру бойынша жағдайлар жасалуда.
Негізгі зейін ... ... ... ... өндіріс көлемі төмендеген жағдайда Үкімет ірі компаниялармен
қызметкерлердің жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... қалаларыдың әкімдерімен бірлесіп,
қоғамдық жұмыстардың белсенді түрлерін қолданып және өңірлерде жаңа ... ... оның ... инфрақұрылымдық және әлеуметтік объектілердің
ауқымды құрылысы арқылы, оның ішінде «100 ... 100 ... ... ... ... өнімді қамтылуын арттыру жөнінде қосымша іс-
шаралар ... ... ... ... ... ... ... шаралары
Бәсекеге қабілетті елдер тұрақты үкіметтік іс қимылдарды бейнелейді,
олар бәсеке ... ... ... болып табылады.Үкімет
органдары саясат және әкімшілік құрылымның құрылуы үшін жауапты болады.
Үкімет ... ... үшін ең ... ... мыналар
жатады:
1) Мөлдірлік және бейімділік.
➢ Жай және мөлдір заң шығарушы құрылым арқылы бизнесті дамытуға ... ... заң ... ... беру ... ... ... заңдылық алдын ала ойластырылған болуы керек.
Компаниялар анық тәртіптерді қамтамасыз ететін әрбір ... ... ... ... заң ... және ... экономикалық
зардаптарын түсінуі қажет.
➢ Үкіметтік және әкімшілік шешімдір тез, әрі мөлдір түрде қабылдануы
керек.
... ... өз ... ... үшін ... ... ... Негізгі іскерлік құрылымдар үшін бірегей орган құруы қажет.
➢ Жемқорлыққа жол бермеу және онымен күресу
2) Әлеуметтік ... ... ... ... ... ... алатын пайдасы
экономикадағы табыстылықты қамтамасыз етеді.
... ... ... әсіресе тұрғын үй ... ... ... ... алу, ... ... төлеу жүйесі.
➢ Құндылықтар жүйесін сақтау.
Мәдени бағдарламалар, архитектуралық құрылымдыр, білім беру ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылып келген экономикалық реформалар бағытын
жалпы алғанда әкімшіл-әміршіл басқару элементтері бар ... ... ... болады. Принципті тұрғыдан алғанда өтпелі ... ... ... бір ... ... отырып, екі принцип:
1) нарықтық радикализм, 2) экономикалық консерватизм негізінде ... ... ... жұртқа мәлім.
Бірінші принциптің мәні – айналымдағы ақша массасын шектей ... ... ... алу, ... және ақша-несие әдістері, ал
бұл жағдайда тауар өндірісін қолдаудың және шаруашылық өміріне мемлекеттің
араласуының маңызы ... ... ... ... – экономикалық
артықшылықтар бойынша барлық меншік түрлеріндегі тауар өндірісіне, ... ... ... ету ... ... ... кешен
салаларына іріктеп қолдау көрсету. Нарықтық экономикада мемлекет тауарлар
мен қызметтердің аса ірі ... ... ... ... ... едәуір бөлігі мемлекеттік сатып алуларға жұмсалады. Бұл –
бюджеттік ұйымдарды материалдық ... ... ету: ... милицияны
техникамен жабдықтау, мемлекеттік резервтер қорларын ... ... ... Қазақстанда тауарлар мен қызмет негізгі
капиталға қосымша инвестициялар ... ... ... немесе
өндірілуі мүмкін болса, оларды шет елдерден сатып алуға тыйым салудың заң
жүзінде баянды ... ... ... ... ... отандық тауар өндірушіге қолдау көрсету міндетінің бір
бөлігін де шешуге болады.
Әлеуметтік-экономикалық даму индикаторлары ... ... ... және ... ... ақша ... ... мен
бағалы қағаз рыногы ... ... ... ... ... тұрмыс дәрежесін, сыртқы экономикалық байланыстарды ... ... ... ... мүмкін. Мұндай
индикаторлардың теңдестірілген және ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық саясатына сан сипаттамасын беруге
тиіс, оны жүзеге асыруға мемлекеттік реттеу шараларының бәрі жұмылдырылатын
болады. Әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... ... және валюта қаражаты мен
несиелерін, салық тұтқаларын, амортизация жүйесін, баж салығын, лизенциялар
мен ... ... ... үшін берілетін өнім көлемін, ... ... ... ... ... қажет. Әлеуметтік-
экономикалық процестерге ... ... ... ... ... ... ... бар барлық елдерде тиімді пайдаланылуда,
экономикалық жүйені жолға қоюды, ... өз ... әлі де ... істемей тұрған өтпелі кезеңде бұл тіптен қажет. Бұл ... ... ... ... ... ... функциялық құралдар:
1. әлеуметтік индикаторлар – ең төменгі күнкөріс деңгейі, ең ... ... ең ... ... ең ... ... жұмыссыздық
шегі;
2. макроэкономикалық – бюджет тапшылығының 3,2% деңгейі, эмиссияның жалпы
массасы, жалпы ұлттық өнім өсімінің 2% ... ... ... ... ... шекті нормасы;
3. микроэкономикалық – кәсіпорындар түсімділігі мен рентабельділігінің
деңгейі, ... пен ... ... жүйесі, олардың
себептерін ашып көрсету;
4. аймақтық – аймақтардың ... ... ... ... шаруашылық объектілерімен, көлікпен, коммуникациялармен,
халықтың жан басына шаққанда ағарту және денсаулық сақтау, табиғи
ортаны ... ... ... етілу, тауар рыногы ұсынысының
халықтың төлем қабілеті бар сұранысына ... ... ... ... – сыртқы сауда сальдосы, экспорттық ... ... ... мен ... да ... ... түсімін қайтаруы.
Инфляцияға қарсы қатаң бағыт таяу кезеңдегі аса маңызды міндетімізге
айналуға, инфляцияны төмендету, оны:
- ... одан әрі ... ... ... ... ... салық саясатының принциптері мен әдістерін түбегейлі қайта қарау
жолымен құптауға болатын деңгейге жеткізу ... ... ... ... ... жоғарыда баяндалған принциптері таяу
болашақтағы ... ... ... ... Материалдық өндіріс
саласында тұтыну рыногын молықтыруға: азық-түлік, халыфқ тұтынатын тауарлар
өндіруге, сондай-ақ өнімі ... ... ... ... ... ... ... қолдау көрсетуге ерекше көңіл бөлу керек.
Жалпы алғанда сыртқы экономикалық қызмет саласында:
- сыртқы экономикалық ... ... мен ... ... ... бірыңғай мемлекеттік саясат жүргізу, сыртқы рынокты мемлекет
деңгейінде ... ... және оның ... болжау;
- отандық тауарөндірушілерді құтқару үшін импорттық саясатқа елеулі
түзетулер енгізу, аса қажет емес тауарлардың әкелінуіне кеден ... ... ... техника, технологиялар, жабдық, ноу-хау
әкелінуіне қойылған кедергілерді алып тастау;
Қазіргі жағдайды жалпы алғанда ... ... ... ... қаржының тұрақтануы туралы нақты айтуға болады, сонымен
бірге қаржы-ақша ... ... ... ... ... ... ... салаларда өсу белгісі байқалды.
Сонымен, біздің экономикамыз жаңа ... ... тұр, оның ... ... ... тұрақтандыру, оны өрге бастыру үшін ... ... ... ... орта мерзімді бағадрламасында да бар, бірақ енді
нақты іс-қимыл керек. Осыған байланысты не істеу керек?
Бірінші. ... ... ... және ақша ... одан әрі ... екені вйқын, бұл барлық басқа іс-қимылдардың негізі. Бірақ ... ... ... ... ... ... күресте әп-сәттік емес, ал
ұзақ мерзімді нәтиже көздеу ... ... ... ... ... Үкіметтің және
Парламенттің екі палатасының сындарлы ынтымақтастығын ... ... ... және ауыр ... тар ... топтық мақсаттар
үшін пайдалану әрекеттерінен аулақ болу қажет.
Үшінші. Кәсіпкерлік ... ... ... ... Осы ... дейін ол
негізінен өздігінен дамып келді және белгілі бір ... ... ... де, одан әрі дами беретін болады.
Төртінші. Дотациялар мен жеңілдіктерді, ең алдымен кім ... ... ... ... ... ... ... өндірістерді қолдау үшін көбірек қаржы ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру
қажет.
Бесінші. Инвестициялық тапшылық аса күрделі ... бірі ... ... ... ... объектілердің күрделі құрылысына
жұмсалуға тиіс деген үйреншікті ұғымдардан арылу қажет.
Алтыншы. Реформаның жаңа ... ... тек ... ... ... ... олар үшін барынша қолайлы
жағдай жасалуымен ғана қол жетеді. Тікелей инвестициялық ... ... ... ... Осы ... ... заң актілеріне мұқият талдау жасау
қажет. Салық салу, пайда алу, ... ... ... мәселелері ерекше мұқият пысықталуға тиіс.
Жетінші. Экономикалық өзгерістердің ... ... ... мәні зор. Ол барлық салалардағы кәсіпорындарды
нарықтық жағдайларға ... ... ... олардың құрылымын
өзгертуге және қайта ұйымдастыруға бағытталған шаралардың жиынтығы.
Сегізінші. Халықтық басым ... ... ... ... бар екенін ендігі елемеуге болмайды. Ол, бір ... ... ... ... ... жоғалтуына, екніші жағынан – ... ... ... ... ... ... ... соғады.
Тоғызыншы. Аса маңызды проблема – қажетті біліктілігі бар сауатты,
ыждағатты мамандардың жетіспеуі.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... тенденциялар әсеріне бейім болады. 2007 – 2008 ... ... ... ... болған өтімділік дағдарысы дамыған
және дамушы елдерге ... ... ... ... капиталдың құнының
ғаламдық өсуі экономикалық өсудің ... ... ... әсер етті,
ол біздің экономикаға өз әсерін тигізбей қоймады. Бірақ ... ... ... ... ... Республикасының Президенті жолдауында жарияланған Қазақстанның
әлемнің 50 бәсекеге ... ... ... кіру ... ... ... ... дамуының маңызды басымдықтарының бірі. Қазақстан өз
азаматтары үшін өмірдің жоғары стандарттарын жасай ала ... ... ... қатарына кіруге тиісті.
Қазақстанның басқа елдермен салыстырғанда бірқатар ... бар. Бұл ірі және ... ... ... ... үшін қымбат емес энергия және басқа да ... ... Ел ... шикізаттық емес секторды дамытуға тырысқанмен, ... ... ... ... ... саласы болып табылады. Оған
қоса экологиялық, геоэкономикалық, соның ... ... ... Бұл артықшылықтары, елдің кемшіліктері де жоқ емес. Мысалы
көленкелі бизнес, технологиялардың ... ... ... кадрлардың жеткіліксіз саны және сапасы.
Өз бәсеке қабілеттілігімізді ... үшін ... ... ... ... тауар нарықтарында кіммен және қалай бәсекеге ... алуы ... ... ... технологиялық өнімімен бәсекеге түсіп,
өз орынымызды тапсақ бұл бөлек әңгіме. Ол үшін өз ... және ... Ал ... ... ... ... бәсекеге түсу бұл
тек бизнес тарапынан ғана емес, мемлекет тарапынан үлкен ... ... ... іс. ... бәсеке қабілеттілігін және ел бәсеке
қабілеттілігін ажырата білу керек. ... ... ... ... сол елге бару ... байланысты, ал елдің
бәсеке қабілеттілік ... сол ... өмір сүру ... ... ... ... ... әлемде 9 орынға ие, Орталық Азияда
халық саны бойынша 2 орын ... ... ... және гүлденген ортаны
құру үшін ... ... бар, ... ... ... ... бірі.
Экономиканың әрі қарай диверсификациясы және активті емес секторларда шетел
инвесторлары үшін Қазақстанның тартымдылығын көтеру ... ... ... ... болып табылады. Үкімет тарапынан елдің әрі ... және ... әл ... ... ... ... ... қадамдар жасалуда. Қазақстан Республикасы алғаш рет қатысып,
56 ең бәсекеге қабілетті ... ... ... ... ... арнайы есептеменің нәтижелері бойынша Қазақстан 39
орынды иеленген
Қазақстан экономикасы ... ... ... ... ... ... ... бейім болады. 2007 – 2008 ... ... ... нарығында болған өтімділік дағдарысы дамыған
және дамушы елдерге жағымсыз әсерін тигізді. Қарыздық ... ... өсуі ... ... ... ... ... әсер етті,
ол біздің экономикаға өз әсерін тигізбей қоймады. ... ... ... тұрақты болып табылады.
2007 жылдың екінші жартысында басталған әлемдік қаржы нарықтарындағы
тұрақсыздық Қазақстанның даму қарқынына әсер ... Бұл ... ... ... ... тарту мүмкіндіктерін төмендетуде, ал, ізінше,
ішкі экономикаға кредит беру ... ... ... ... ... ... ... тауарлары бағасының шапшаң көтерілуі
салдарынан экономикаға инфляциялық қысымды ... ... ... ... Ұлттық Банкі мен Қаржы нарығы мен қаржы
ұйымдарын ... және ... ... ... қаржы және тауар
нарықтарындағы тұрақсыздықтың теріс салдарын жұмсартуға бағытталған бірінші
кезектегі шаралар кешенін ... ... және іске ... жаһандық тапшылығын тудырған қаржы дағдарысының екінші толқыны
әлемдік қаржы жүйесінің шеңберінен шықты және ... ... ... ... етті. Осының нәтижесінде әлемдік экономиканың өсу қарқынының едәуір
және, ізінше, ... мен ... ... ... ... ... ... экономиканы тұрақтандыру және оңалту жөнінде жаңа қосымша
шаралар қабылдауды талап етеді.
Қазақстан Республикасы ... ... ... және ... ... ... ... ретте және қадағалау агенттігінің Экономиканы және қаржы
жүйесін тұрақтандыру жөніндегі 2009 – 2010 ... ... ... ... ... ... әрі – ... Қазақстан Республикасы Президентінің
тапсырмаларын орындау үшін ... және ... ... ... ахуалға теріс салдарын жұмсартуға
және ... ... ... өсу үшін ... ... ... ... шаралар кешенін айқындайды.
Әдебиеттер тізімі:
1. Байзаков А., ... Ж. ... ... ... на основе балансовых моделей //Транзитная экономика.-2005.-№
2.-с.12-23.
2. Башкатов Б.И., Кулагина Г.Д. Экономическая статистика.М-2009.
3. Введение в ... ... / Под ред. А. Я. ... И. ... - М.: Высшая школа, 2003.
4. Валовой Д.В. Рыночная экономика. Возникновение, эволюция и ... ... ... - М, 2005.
5. Гамарник Г.Н. Управление экономикой Казахстана: ... ... ... ... - ... ... Д.К. ... инвестиции в РК: плюсы и минусы.- //Казахстан
на пути к новой модели развития: тенденции, потенциал и ... ... ... Р. Роль ... развития Казахстана в реализации
Стратегии ... ... ... и
статистика.-2005.-№3.-с.91-95
8. Иванов Ю. Н. ... ... ... - ... ... - М.: ... ... Камаев В. Д. Экономическая теория. - М.: ... ... Л. М. ... ... ... Каз-на 4/97 «Макроэкономические
показатели Каз-на»
11. Казахстан 1991-2006 годы. Информационно-аналитический сборник под ... ... ... 2007 г
12. «Конкурентоспособность. Определение. Рейтинги. Специфика переходных
стран», НИЦ ... ... ... ... Липпе П. Экономическая статистика. - Штутгарт, Йена, 2005.
14. Морозов А.А. Казахстан за годы независимости. Под общ. ... Б.К. ... ... - ... КИСИ при
Президенте РК, 2005
15. ... Н.А. ... 2030. ... ... и улучшение
благосостояния всех казахстанцев. Послание Президента страны народу
Казахстана // ... ... 11 ... ... ... А.Ш. ... ипотечного кредитования в РК. //Казахстан на
пути к новой модели развития: тенденции, потенциал и императивы роста.
/ Материалы международной научно-практической ... ... ... теория статистики: Учебник/Под ред. чл.-корр. РАН И.И.
Елисеевой.
18. ... М.А., ... Г.Г. ... ... ... издание Агентства РК по ... и ... ... ООН по ... ... и социальной
безопасности, Алматы, 2009, стр 8
20. Указ Президента Республики Казахстан «О дальнейших ... по ... ... ... до 2030 года» от 4 декабря 2001 года №
735
21. Указ Президента Республики Казахстан «О ... ... ... ... Казахстан на 2003-2015 годы» от 17
мая 2003 года.
22. Экономический журнал “Деньги и кредит”, ст. ... ... ... ... «IMD World ... Yearbook 2008», IMD, Lausanne, Switzerland,
June 2008.
24 Special country competitiveness report for Kazakhstan ... ... ... 2008», IMD, ... The Global ... report ... World Economic ... 2008.
25. Portal site of the European Union (2008). European countries.
26. International Monetary Fund (2008). World Economic Outlook ... 2007 ... ... ... ... ... «Центр изучения
конкурентоспособности».
28. Статистические сборники 2003-2009 годов Агентства РК по ... ... ... ... Официальный веб-сайт АО «Инвестиционный фонд Казахстана» www.ifk.kz
30. Официальный веб-сайт АО «Национальный инновационный фонд» ... ... ... АО ... ... Казахстана» www.dbk.kz
-----------------------
Инфляциялық процестерді реттеу
Шекаралас мемлекеттерден өнімнің әкелінуін диверсификациялау
Монополияға қарсы және салық заңдылығының бұзылмауын алдын алу ... ... ... және бағалық спекуляцияны болдырмау
Азық түлік, мұнай өнімдері және т.б.негізгі ... ... ... ... шаруашылықтары
Факторлы тауарлар нарығы
шығындар
табыстар
тауарлар
тауарлар
факторлар
факторлар
шығындар
табыстар

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 70 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
10 сынып оқушыларына ұлттық киім стиліндегі киім үлгісін дәстүрлі емес әдістер негізінде әзірлеуге үйрету68 бет
Африканың ұлттық саябақтары7 бет
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Біріккен Ұлттар Ұйымы туралы мәлімет43 бет
Біріккен Ұлттар Ұйымы қазіргі кезеңдегі халықаралық қатынастағы рөлі82 бет
Біріккен Ұлттар Ұйымының дамыту бағдарламасы11 бет
Бастауыш сынып оқушыларының ұлттық дүниетанымын музыка арқылы қалыптастырудың педагогикалық шарттары57 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларға ұлттық ойындарды үйретудің ғылыми педагогикалық негіздері116 бет
Тұрғын үй де — ұлттық байлық5 бет
Этнопедагогика мен этнопсихологияның ортақтығы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь