Қазақстан Республикасында әйел жұмыс күші нарығындағы жағдайды талдау және оның негізгі индикаторларының динамикасы

КІРІСПЕ 5

1. ЕҢБЕК НАРЫҒЫНЫҢ ҚЫЗМЕТ ЕТУІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1 Еңбек нарығы: түсінігі, элементтері және құрылымы 8
1.2 Еңбек ресурстары және олардың маңыздылығы 11
1.3 Әйел жұмыс күші нарығының теориялық әдістемелік негіздері 18

2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ӘЙЕЛ ЖҰМЫС КҮШІ НАРЫҒЫНДАҒЫ ЖАҒДАЙДЫ ТАЛДАУ ЖӘНЕ ОНЫҢ НЕГІЗГІ ИНДИКАТОРЛАРЫНЫҢ ДИНАМИКАСЫ
2.1 Қазақстан Республикасындағы әйел жұмыс күші нарығындағы жағдайды талдау және оның негізгі индикаторларының динамикасы 22
2.2 Еңбек нарығындағы гендерлік дифференциация 35
2.3 Экономикадағы гендерлік теңдікке SWOP талдау

3. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЕҢБЕК НАРЫҒЫНДА ӘЙЕЛДЕРДІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МҮМКІНДІКТЕРІ: ЖАҒДАЙЫ ЖӘНЕ БОЛАШАҒЫ
3.1 2006.2016 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының гендерлік теңдік стратегиясы 51
3.2 Қазақстан Республикасында еңбек нарығында әйелдердің жұмысбастылық мәселесін шешу жолдары 55

ҚОРЫТЫНДЫ 62

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 64
Дипломдық жұмыс тақырыбының өзектілігі. Гендерлік тендік төңірегіндегі шетелдік және отандық ғалымдардың енбектеріне талдау жасай отырып, аталмыш мәселенің әлемнің ешбір елінде осы кезге дейін толық шешімін таппағандығына көз жеткізуге болады. Гендерлік тендік бұрынғыша қоғамдық пікір таластарлың өзекті тақырыбы және демократия мен адам құқығының сақталуы жолымен дамуға бет алған мемлекеттердің әлеуметтік саясатының мақсаты болып сақталып қалуда. Адами дамудың әлемдік үрдісінде ерлер мен әйелдердің өмір сүру жасының ұзақтығында, сауаттылығы, білім денгейі мен енбекақы мөлшерінде айырмашылық бар, дегенмен, әйел адамдардың мүмкіншіліктері ер адамдармен салыстырғанда біршама шектеулі. Өтпелі кезеңнің зардаптары совет кеңістігі елдерінде саяси, экономикалық және әлеуметтік салалардағы гендерлік теңсіздікті одан әрі күшейте түсті. Трансформациялық қоғамда гендерлік ерекшеліктер бойынша адам капиталына инвестиция салудың қысқару қаупі нақты көрініс береді, себебі жекелеген үй шаруашылықтары мұндай салымдарды тиімсіз деп санайды. Нарықтық қатынастардың қалыптасуы барысында әлеуметтік экономикалық салада жүргізілген күрделі өзгерістер ең алдымен, ерлер жұмыс күшімен салыстырғанда бәсекеге қабілеттілік денгейі төмен әйел енбегін қолдану механизмінде көптеген қарама қайшылықтардың пайда болуына алып келді. Қарама қайшылықтардың басты көрінісі әйел жұмыс күшінің әлеуметтік мақсаттарға қосымша шығындарды талап етуіне байланысты жұмыс беруші үшін тиімсіз болып табылуына қатысты анықталады. Яғни нарықтық экономиканың шарттары әйел жұмыс күшін, ерлермен салыстырғанда қысқарту немесе шектеу қаупімен өзгешеленеді.
Қазақстанның экономикалық белсенді халқы 8,4 млн. адам құрайды. Жұмыс жасайтын жұмысшылардың жалпы санындағы әйел адамдардың үлес салмағы 46%. Жұмысбастылықтың жалпы құрылымында әйел адамдар пайызы ер адамдарға тең болса да, қазіргі кезде олардың мүмкіндіктерінің теңдігі туралы айту мүмкін емес. Тарихи қалыптасқан дәстүрлерге сәйкес әйел адамдардың жұмысбастылығы негізінен білім беру, денсаулық сақтау, әлеуметтік қамсыздандыру, тұрмыстық қызмет көрсету, әкімшілік, жеңіл өнеркәсіп салаларында шоғырланған болатын. Жоспарлы, отралықтанған жүйе шарттарында бұл салалар тұрақты бюджеттік қаржыландырудан және дотацияландырудан өтіп тұрды. Бірақ нарықтық реформалар кезеңінде осы салалар дағдарысты жағдайда болып, кейін топтық қысқартуға ұшырап, нәтижесінде әйел адамдардың жұмыссыздығының қарқындауына әкелді. Кадрларды қысқарту жұмысбастылық саласында гендерлік теңсіздіктің көрінісі болды. Бұрыңғыша жұмысбастылықтың әйелдер сферасы бұл өндірістік емес салалар. Нарықтық қатынастар төмен маманданған тұрақсыз енбек нарығының шенберінде әйелдердің дискриминация тенденцияларын күшейтті. Перспективті, тұрақты дамыған салалардан әйел адамдарды шығару олардың әлеуметтік қорғалуының төмендеуіне әкеледі.
1. Абилкасимов С. Переориентация на активные формы борьбы с безработицей. Вести Казахстана- 20 октября, 2005, с.3.
2. Айрапетова Н. Будеn ли в СНГ общий рынок труда? Азия-экономика и жизнь- №31, 1997, с.2.
3. Аргунова Ю. Работник вправе, работодатель обязан. Деловой мир- №20, 1995, с.4.
4. Аубакирова Г. Женское лицо безработицы. Казахстан: экономика и
5. Б.М. Генкин «Экономика и социология труда», М: НОРМА, 2005;
6. Безрукова О.Н. Репродуктивные мотивации женщин. // Соц. иссл. –2000.№3.
7. Бейсенов С.Д. Рынок труда: социально-экономический анализ рынка труда. Казахстан: экономика и жизнь- №3, 2009, с.10-14.
8. Бейсенов С.Д., Мухамбетов С.Ж. Инфраструктура рынка труда. Человек и труд- № 1, 1993, с.18-20.
9. Бердалиев К.Е. Основы управления экономикой Республики Казахстан: учебное пособие.- Алматы: Экономика, 1998г.
10. Боровик В.С, Ермакова Е.Е. Занятость населения. Уч. Пособие.- Р. – на – Д: ФЕНИКС, 2001г. –99с.
11. Гайнуллин Ф., Ибрагимова К. Система занятости: становление и перспективы. Казахстан: экономика и жизнь- № 6, 2010, с.17-21.
12. Елемесов К.И. Экономическое моделирование и реальная политика. Казахстан: экономика и жизнь- №3-4, 2009, с.8-12.
13. Ермаков В.А. Казахстан в современном мире.- Алматы: Галым, 2008.
14. Женщины и демократизация: общественное мнение женщин по актуальным соц. – полит. вопросам. / Под ред. Силласте Г.Г.- М.,2007г.
жизнь - №3-4, 1995, с.21-22.
15. Закон Республики Казахстан "О занятости населения" от 30 декабря 1998г.
16. И.О. Тюрина. Гендерные аспекты занятости и управления // Журнал «СОЦИС» № 11/2002, М.: «Наука» стр.135.
17. Иванова Б.И. Женщины и занятость. // Соц. иссл. – 2008.№11.
18. Иванова В.Н., Безнадежных Т. И.Управление занятостью населения на местном уровне: Учеб. Пособие.- М.: Финансы и статистика, 2009;
19. Исмаилова С. Рынок труда без прикрас. Деловая неделя.- №10, 2008г.
20. Казахстан: в цифрах и фактах.- Алматы: Статистика, 1998.
21. Кесикова Ж.О. О ситуации на рынке труда. Казахстанская правда- №136, 2006, с. 2.
22. Килибаева У. Зарубежный опыт регулирования занятости и со- циальная защита. Вопросы труда- №4, 1996, с.12-17.
23. Козина И.М. Женщины и занятость: советское наследие. // Соц. иссл. – 2008.№1.
24. Козыбекова З. Государственная служба занятости. Пред-принимательство и право- №4, 2009, с. 8-12.
25. Коржова Н. Бюджетная и социальная защита. Каржы-Каражат- №4, 2005, с.8-12.
26. Крепак П. Рынок труда в переходный период в Республике Казахстан . Саясат- №8, 1996, с.7-10.
27. Критические ситуации на рынке труда. Под ред. Гарсия-Исер М. Вопросы экономики- №2, 2007, с.15-17.
28. Кричевский В. О социальной защите при выходе предприятия из кризисного состояния. Финансы- №1, 2007, с.7-8.
29. Кузенный А. Миллион на старт. Казахстанская правда- № 30, 1998г.
30. Курасова А. О службе занятости в Великобритании. Вопросы труда
31. Курс переходной экономики. Под ред. Абалкина Л.И.- М.: Финстатиздат, 1995.
32. Лисовик Б.С. Труд и рынок.- СПб.: Нева, 1991.
33. Модели перехода от административной экономики к рыночной. Под ред. Байзакова С.Б.- Алматы: Рауан, 1997.
34. Мухамеджанов Б., Есенов М. Малый бизнес требует уважения. Казахстан: экономика и жизнь- №2, 1996, с.23-25.
35. Назарбаев Н.А. Долгосрочная стратегия развития Республики Казахстан: "Казахстан - 2030" - Алматы: Рауан, 1998.
36. Нурмагамбетов А.М. Рынок труда: правовые проблемы и перспективы.- Алматы: ТОО "Баспа", 1995.
37. О состоянии рынка труда в Республике Казахстан. Бизнес уик- №11, 2005, с.3-4.
38. О состоянии рынка труда в Республике Казахстан. Деловая неделя- №9, 2007, с.2.
39. О состоянии рынка труда в Республике Казахстан. Панорама- №30,2005, с 23.
40. Сатыбалдин С.С. Драконы и тигры Азии: сможет ли казахстанский "барс" пройти по их тропам?- Алматы: Галым, 2006 г.
41. Социально-экономическое положение областных центров РК: статистический сборник.- Алматы: Казинформцентр, 2008г.
        
        |МАЗМҰНЫ                                                            |     |
| | ... |5 |
| | ... ... ... ... ... ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ | |
| | ... ... ... ... және ... |8 ... ... және олардың маңыздылығы |11 ... Әйел ... күші ... ... ... ... |18 |
| | |
| | ... ... ... ӘЙЕЛ ... КҮШІ ... ... | ... ЖӘНЕ ОНЫҢ НЕГІЗГІ ИНДИКАТОРЛАРЫНЫҢ ДИНАМИКАСЫ | |
| | ... ... ... әйел ... күші ... |22 ... талдау және оның негізгі индикаторларының динамикасы | ... ... ... ... ... |35 ... ... ... ... SWOP ... | |
| | ... ... ... ... ӘЙЕЛДЕРДІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ | ... ... ЖӘНЕ ... | ... ... ... ... ... ... |51 ... теңдік стратегиясы | ... ... ... ... ... әйелдердің |55 |
|жұмысбастылық мәселесін шешу жолдары | |
| | ... |62 |
| | ... ... |64 ... ... тақырыбының өзектілігі. Гендерлік тендік төңірегіндегі
шетелдік және отандық ғалымдардың енбектеріне талдау жасай отырып, аталмыш
мәселенің әлемнің ешбір ... осы ... ... ... ... ... жеткізуге болады. Гендерлік тендік бұрынғыша қоғамдық пікір таластарлың
өзекті ... және ... мен адам ... ... ... дамуға
бет алған мемлекеттердің әлеуметтік саясатының ... ... ... ... ... ... үрдісінде ерлер мен әйелдердің өмір сүру
жасының ұзақтығында, ... ... ... мен ... ... бар, дегенмен, әйел адамдардың мүмкіншіліктері ер адамдармен
салыстырғанда біршама шектеулі. Өтпелі кезеңнің зардаптары совет ... ... ... және ... ... ... одан әрі ... түсті. Трансформациялық қоғамда гендерлік
ерекшеліктер бойынша адам капиталына ... ... ... ... ... ... ... жекелеген үй шаруашылықтары мұндай салымдарды
тиімсіз деп санайды. Нарықтық қатынастардың қалыптасуы барысында әлеуметтік
экономикалық ... ... ... ... ең ... ... ... салыстырғанда бәсекеге қабілеттілік денгейі төмен әйел енбегін
қолдану механизмінде көптеген қарама ... ... ... ... ... ... ... көрінісі әйел жұмыс күшінің әлеуметтік
мақсаттарға қосымша шығындарды талап етуіне байланысты жұмыс ... ... ... ... ... анықталады. Яғни нарықтық экономиканың
шарттары әйел ... ... ... ... ... немесе шектеу
қаупімен өзгешеленеді.
Қазақстанның экономикалық белсенді халқы 8,4 млн. адам құрайды. ... ... ... санындағы әйел адамдардың үлес салмағы ... ... ... әйел ... ... ер ... тең
болса да, қазіргі кезде олардың мүмкіндіктерінің теңдігі туралы айту мүмкін
емес. Тарихи қалыптасқан ... ... әйел ... ... ... беру, денсаулық сақтау, әлеуметтік қамсыздандыру, тұрмыстық
қызмет көрсету, әкімшілік, жеңіл өнеркәсіп салаларында ... ... ... жүйе ... бұл ... тұрақты бюджеттік
қаржыландырудан және дотацияландырудан өтіп ... ... ... ... осы салалар дағдарысты жағдайда болып, кейін топтық
қысқартуға ұшырап, нәтижесінде әйел адамдардың жұмыссыздығының ... ... ... ... ... ... ... болды. Бұрыңғыша жұмысбастылықтың әйелдер сферасы бұл өндірістік
емес ... ... ... төмен маманданған тұрақсыз енбек
нарығының шенберінде ... ... ... ... тұрақты дамыған салалардан әйел адамдарды ... ... ... ... ... дипломдық жұмысты жазу мақсаты - Қазақстан ... ... күші ... ... ... ... және оның ... динамикасын талдап, зерттеу. Қазақстанның еңбек нарығында
әйелдердің ... ... ... ... және ... Алға ... мақсатқа жету үшін төмендегі міндеттерді шешу
қажеттілігі айқындалады:
-теориялық талдау ... әйел ... әйел ... күші ... мәні мен ... ... ... түсініктері мен
категориялары жүйесіндегі орнын, құрылымын нақтылау;
-нарықтық экономикадағы әйел ... ... және әйел ... күші
нарығының қалыптасуы мен даму негіздерін анықтау;
-үй ... әйел ... ... ... ... және ... ел тұрғысынан Қазақстан экономикасындағы әйел
енбегінің ерекшеліктерін саралау;
-енбек нарығындағы әйел жұмыс ... ... ... ... ... негіз болатын факторларды айқындау.
Зерттеу пәні- әйел ... күші ... ... әлеуметтік-
экономикалық қатынастар жиынтығы.
Зерттеу нысаны – Қазақстанның нарықтық экономикасындағы әйел енбегі.
Дипломдық ... ... ... ... ... ... зерттеулер нәтижелері, теориялық тұжырымдамалары
отандық енбек нарығын мемлекеттік реттеуде және ... ... ... шешу іс ... ... асыруда, орта және қысқа
мерзімді мемлекеттік немесе өңірлік даму ... ... ... жұмыс кіріспе, үш бөлімнен, қорытынды және ... ... ... Бірінші бөлімде еңбек нарығының ... ... ... ... ... ... ... құрылымы,
енбек ресурстары және олардың маңыздылығы, ... ... ... ... ... ... ... Республикасындағы әйел
жұмыс күші нарығындағы жағдайға және оның ... ... ... ... Сонымен қатар енбек нарығындағы гендерлік
дифференциация, экономикадағы гендерлік теңдікке SWOP талдау жүргізілген.
Үшінші бөлімде Қазақстанның еңбек ... ... ... олардың жағдайы және болашағы қарастырылған, Қазақстан
Республикасының енбек нарығында жұмысбастылықты қамтамасыз ... ... ... ... ... - ... нарығының гендерлік
негіздеріне талдау жасай отырып, әйел жұмыс күші нарығының қызмет етуі мен
оны ... ... ... ... іскер әйелдер ассоциациясымен БҰҰ әйелдер қоры (UNIFEM)
жобасының шеңберінде әйел адамдардың ... ... ... ... ... және ... процестерін ескере отырып,
олардың экономикалық ... ... ... ... зерттеу өткізілді. Берілген зерттеу Орталық және Шығыс Европада,
ТМД елдерінде әйел адамдардың экономикалық мүмкіндіктерін кеңейту үшін ... ... ... базалық материалы болды. Сауалнаманың әр
түрлерінде (анкеталық сауалнама,эксперттермен интервью,топ фокусы) әр ... ... ... бар ... төрт ... ... ... облысы, Актөбе облысы и Алматы облысы) 1000 адам
қатысты. Өткізілген зерттеу халықтың әр ... ... әйел ... өткізіліп жатқан ғаламдану және жаһандану процестеріне, елде
жүргізіліп жатқан экономикалық және әлеуметтік ... ... ... ... ... ... және ... мүмкіндіктерін күшейтуге байланысты баға беруіне мүмкіндік
берді.
Дипломдық жұмыстың теориялық және әдістемелік негізін отандық және шет
елдік ... ... ... ... ... және ... саласындағы ғылыми зерттеулері қалайды. Зерттеу жұмысында
Қазақстан Республикасы Үкіметінің Қаулылары, заңды және ... ... ... ... және ... да ресми деректер
пайдаланылды. Ақпарат көздері ... ... ... ... ... ... және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі,
басқа да министрліктер мен ведомстволардың мәліметтері мен ресми ... ... ... ... ... бұқаралық ақпарат
құралдарының материалдары, сонымен қатар Қазақстан Республикасының әйелдері
арасында ... ... ... ... ... нарығының қызмет етуінің теориялық аспектілері
1. Еңбек нарығы: түсінігі, элементтері және құрылымы
Адамзат тарихында ... , ... ... деген ең
жақсы ынтасы, яғни ,талаптануы, тек нарық, оның ... ... ... ғана іске ... ... Еңбек нарығы – бұл
нарықтың ... түрі , онда ... күші ... сату және ... ... ... Осы ... оның құны мен ... ... ... ...... ... ... айнасы ,
тұрғындарды жұмыспен қамту көлемі мен динамикасын, жұмыссыздықтың сала
бойынша, ... ... және ... ... ... байқатады. Қазақстан Республикасында
осы уақытқа дейін ... ... ... жоқ. ... экономикаға
көшу осындай нарықтың ... ... . ... ...... ... тауар ретінде сату және ... алу ... ... ... . ... тікелей әсер етуінің
арқасында ... ... ... ... көтеріледі, әрбір
жұмыс орнының ... ... , ... және оның еңбегіне
талап күшейеді. ... ... өте ... және іскер
жұмыскерлерге қатаң әрі ... ... ... . ... еңбекке
қабілетсіздерді , жалқау, әлсіздерді ... ... Ол ... ... қамтама-сыз етіп, іскерлік пен ... ... ... ... ... ... нақты еңбек нарығынан өзгешелеу. Мұнда әзірше жұмыс күшін
еркін сату ... ... тұр және оның ... ... және экономикалық факторлармен шектелуде: әлі де болса
паспорттық ... ... ... ... ... еркін
аумақтық құйылуын тоқтататын нақты тұрған жай ... ... ... , ... және ... ... ... өңдеу аудандарында ерлер
еңбегі басымдау. ... ... ... ... ... ... ... осыдан байқалатыны елдегі жұмыссыздардың үштен бірін
әйелдер құрайды . ... ... ... тым ... ...... толық, бірақ тиімсіз түрде ... ... ... өмір сүру ... ... ... ... , ал ол белгілі бір дәрежеде ... ... ... ... ... - ... басқару жүйесі ... , ... ... ... ... ... ... бағдарламасына сәйкес орталықтанған жоспар бойынша
өндіріс ... мен ... бөлу ... ... ... .Жаңа
жұмыс орындарын жасау еңбек етуге қабілеті бар тұрғындардың ... ... ... ал ол өз ... ... ... тапшылығын
тудырды . Және де, бұл қардарлық ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның жалақы қоры жұмыскерлердің
санынан тәуелді болды,олардың санының ... ... ... ... және ... ... ... ауыл шарушылық және басқа ... ... ... тиіс еді . Оның ... ... ... бір ... ие болуға ... ... ... және оны ... іс ... ... болмады. Соның нәтижесінде ... ... ... ... мен ... ... қатаң шектелді .
Мемлекет жұмыскерлердің ... мен ... ... ... ... олардың өздерінің жұмыс ... ... тек ... белгілеген еңбек нысандарының шеңберінде ғана ... ... ... және ... заңдары әрекет етіп , жұмыс
күшін сатып алу және ... ... және ... ... жүреді. Еңбек нарығында ... пен ... ... «баға тепе-теңдігі» деп аталады .Жетілген
бәсекелес еңбек ... ... . ... ... ... әсер ету ... бәсекенің дәрежесіне байланысты
болады . Жетілген ... ... ... ... ... ... өзгерте алмайды. ... ... ... пен ... ... ... қалыптасады.
Ресурстардың жетілген бәсекелі нарығының ... ... ... біркелкі ресурстардың қызметін ... ... ... бәсекеге түседі .Ресурстардың қызметін ұсынушылардың
да саны өте көп ... ... ... ... ... ... ресурстардың қызметінің
аз ғана бөлігін сатып ала ... . Сол ... ... ... ... ... ұсыныстың аз ғана бөлігін құрайды . Сондықтан олар
сұраныс пен ұсыныстың ... ... ... , ... ... ... ... ;
-ресурстардың жетілген бәсекелі нарығына кіруге немесе ... ... ... ... ... ... ... иелігіндегі ресурстарды әр түрлі бағыттарға , ... ... ... немесе аймаққа тез ауыстыра алады.
Осы ... мен баға ... ... ... ресурстардың
жетілген бәсекелі нарығына тән ... біз ... ... ... нарығындағы сұраныс пен ... ... баға ... ... ... ... өндіріс процесінің маңызды факторына жатады. Еңбек
қызметінің ақысы ... ... ... ... құрайды. Еңбек
қызметін ұсыну мен оған сұраныстың ... тән ... ... адам ... еңбек процесіне сәйкес келетін қара күші мен ақыл-
ой қабілетін ... . Оны ... алу және ... ... өзінен
бөлек болмайды. Ол еңбекті жалдаушының иелігіне мүлдем өтпейді , оны
тек қана ... ... ... – адам ... сондықтан оның
қызметін қолдану ... ... мен ... ... экономикалық және психологиялық ... ... ... ... ... ... ... және жұмыскерлердің әрекетімен сәйкес
қоғамдық ... ... ... ... ... ... әр ... беруге болады, яғни еңбек нарығы бұл:
1) еңбек нарығындағы жұмыс күшіне ұсыныс және ... ... ... ... әр түрлі экономикалық және әлеуметтік қызығушылықтарының және
функциялары қиылыстарының орны;
3) оның ... ... ... ... ... нарығы спецификалық нарық болып саналады, келесі ерекшеліктермен
осындай категорияларға ... ... оның ... ... ... ... құқығы;
2) келісім қорытындысы кезіндегі ақшасыздық аспектілередің әрекеті және
болуы (еңбек шарты, ұжымдағы өмірдің климаты, карьералық перспективтер);
3) ... ... ... ... ... ... ... үлкен санының болуы (сәйкес заңнама
базасы, жұмыс барысының реттелуі бойынша қызмет, халықтың әлеуметтік ... ... ... ... ... жекешеленуінің жоғары дрежесі;
Еңбек нарығын басты құрастыру бөлігі болып:
1) барлық жұмыс күшін алатын біріккен ұсыныстар;
2) жалданған жұмыс ... ... ... ... ... ... сұраныс саналады.
Біріккен сұраныс және біріккен ұсыныс біріккен ... ... ... ... және ... ұсыныс қиылыстарының жолымен бейнеленетін
бөлім қанағатты сұраныс деп аталады. Қиылыспайтын бөлім ағымдағы нарыққа
сәйкес ... ... ... ... пайда болумен (жазалық, халық
миграциясы) және механикалық ... ... ... ... жұмыс орын
әрекетіндегі енгізу). Еңбек нарығының келесі түрлері ажыратылады:
1) ашық ... ... – бұл ... ... ... және дайындыққа яғни
дайындық алдына, сонымен қатар барлық экономикалық секторларға қажетсінетін
экономикалық белсенді ... ... ... нарығы – бұл экономикада формальді бос емес, сонымен
қатар ... ... ... оның ... ... ... емес.
Ашық еңбек нарығында жағдайды бағалау, тенденцияны талдау, және жұмыс
күшін ұсыну үшін ... ... ... ... ... ... ... комитеттер, жұмыс бастылығы қызметінің
қорытынды есебі саналады.
Еңбек ... ... ... оның ... элементтерін құруға
болады:
1) еңбек нарығының субъектілері: жұмыс беруші және ... ... ... ... ... 3 негізгі компоненттерден
құралады:
-жалданған жұмыскер және ... ... ... ... ... ... және әртүрлі өкілділіктермен арасындағы
қатынас (профсоюздер, жұмыс бастылығы қызметтері);
-еңбек нарығы және мемлекет субъектілері арасындағы қатынас;
2) еңбек нарығының ... – бұл ... және ... ... ... салалы құрылымы, техникалық негіздің даму
деңгейі, әл-әуқаттылық, өндірістік және ... ... ... ... даму ... ... жағдайына байланысты
құрайды. Сұраныс және ұсыныс арасындағы арақатынасқа байланысты конъюнктура
еңбек тапшылық, ... ... және ... ... ... ... ... инфрақұрылымы – бұл мемлекеттік ... ... ... ... емес ... ... ... кадрлық
қызметі және басқа қамтамасыздандыратын элементтер.
1.2 ... ... және ... маңыздылығы
Еңбек ресурстары - өндірістің материалдық игіліктері мен қызметтеріне,
физикалық және интеллектуалдық қабілетіне иелік ететін халықтың ... ... қоса ... ... ... ... күші ... ресурстарына экономика саласында қызмет ететін және де қызмет
етпейтін, бірақ еңбек етуге қабілеті бар ... ... ... Қазақстанда Еңбек Заңына сәйкес еңбекке қабілетті жас
шамасының ең кіші шегі 18 жас, ал ең ... ... ... шығу ... үшін 58 жас, ал ... үшін 63 жас. Адам ... әсер ... ауыр жұмыстардағы кейбір мамандық түрлеріне зейнет жасына
шығу 5-10 жыл төмен. Бұл ауыр және ... ... ... ... ... көмір өндіру, металл қорыту және т.б.). Көптеген ... ... ... ... шегі 64 ... ... де көптеген «жеңілдік берілетін зейнеткерлер» өз еңбегін
бұрынғы немесе жаңа ... ... ... сондықтан да еңбек
ресурстары құрамында қалады. Ал ... ... ... ... ... тасталады.
Сурет 1. Еңбек ресурстарының құрамы.
Осы жүйеге сәйкес барлық тұрғындар экономикалық ... ... ... және ... және ... белсенді емес болып
бөлінеді.
Экономикалық ... ...... ... ... өндіру мен
қызметін ұсынуын қамтамасыз ететін тұрғындар бөлігі. Экономикалық ... ... ... мен ... ... екі ... бөлінеді. Бірінші топ – жалдамалы жұмысшылар. Бұл
топқа ... ... ... ... ... осы ... шарт бойынша
төленетін адамдар жатады. Екінші топқа ... ... ... ... ... берушілер; индивидуалды негізде жұмыс жасайтын адамдар жатады.
Бұл топтағы жұмысшылардың еңбекақысы өндірістегі тауар мен қызметтен түскен
пайдаға байланысты ... ... ... ... ... ... ... байланысты жұмыссыздарға: а) еңбекке қабілетті; б) жұмыста жоқ
және пайда ... в) ... ... ... ... ... г) ... іздеп және д) сол жұмысты жасауға дайын адамдар жатады.
Осы аталған 5 белгі «жұмыссыз» деген ... ... ал егер ... болмаса адамды жұмыссыз деп айта алмаймыз.
Экономикалық белсені емес тұрғындар – экономикалық белсенді тұрғындар
қатарына кірмейтін тұрғындар жатады және олар ... ... ... ... және ... жасына жетіп пенсия алатындар,
және де асыраушысынан айрылған зейнет жасындағы адамдар;
• Зейнетақы алатын мүгедек адамдар ... ... Үй ... шұғылданатындар, яғни бала бағумен, сырқат
туыстарын қарайтын және т.б. ... ... ... ... оны іздеуді тоқтатқан адамдар және т.б.
Еңбек ресурстарының құрылымы еңбек ... ... ... ... 2. ... ресурстарының құрылымы.
Еңбек ресурстарының құрылымын жеке қарастырайық.
Жұмысбастылық тиімділігінің құрылымы үшін жынысы бойынша ... ... ... ... табылады. Онда салалық ... ... шегі ... ... әйел мен ер ... ... әсерін анықталады.
Еңбек ресурстарының жынысы бойынша құрылымы әлем территориясы және
жұмысшылар сферасымен ... ... ... ... ... ... ... алынады.
Оған міндетті түрде физикалық және интеллектуалдық қабілеттілігі тәуелді
болады, яғни ... жас ... ... толысуы, ал қартайғанда
қабілеттілігінің кемуі кіреді.
Еңбек ресурстарының білім көрсеткіші оқу ... ... ... ... ... оқу ... мамандардың салмағымен және
т.б. анықталады. Білім деңгейі сауаттылық деңгейімен, ... ... топ ... ... алу ... ... ... арқылы
сипатталады.Білім алу процесінің жоғарылауы еңбек ресурстарының деңгейін
жоғары дәрежеге дейін көтереді.
Қоғамдық ... ... ... ... кәсіподақтар, жастар орталығы,
спорттық мекеме, мәдениет, техникалық және ғылыми қоғамдар.
Кәсіпорындағы жұмысшылардың мамандығы бойынша ... ... ... ... ... ... ... және де кәсібі мен
квалификациясының қатынасынан тұрады.
Ғылымда және экономикалық іс тәжірибеде ... да ... ... ... ... табу үшін ... белгілі бір мақсатқа жету үшін
«Еңбек ... ... ... «потенциал» термині кеңінен
қолданылады. «Жұмысшының еңбек ... ... ... физикалық
және интеллектуалдық сапасының жиынтығы, анықтайтын мүмкіндігі мен еңбек
ісіне ... ... ... бір ... ... ... ... сонымен
бірге еңбек жүйесінде жоғары дәрежеге жету кіреді. Жұмысшының еңбек
потенциалы ... де, ... ... ... ісі ... ... оның ... біліміне және әдетіне байланысты жоғарылайды, ал
еңбек жағдайының жақсаруы ... ... ... режимінің
бұзылуына және т.б. жағдайларға байланысты төмендеуі мүмкін.
Кәсіпорындағы жұмысшыларды еңбек потенциалымен басқару төмендегідей
көрсеткіштерге негізделуі тиіс:
... ... ... ... және ... ... мен қызмет түрлеріне сәйкес;
• Еңбек потенциалын тиімді қолдануға;
• Кәсіпорындағы ... ... ... мен ... ... жоғарылауына және персоналдың кәсіби дәрежесінің
қалыптасуына.
Қоғамның еңбек потенциалы сандық және ... ... ... қабілетті тұрғындардың саны; жұмыс уақытының саны; денсаулық
жағдайы; қоғам ... ... ... ... мен ... және ... деңгейі; еңбекке қабілетті тұрғындардың жағдайы.
Нарық экономикасында еңбек ресурстарының маңызы арта ... ... ... ...... процестің соңғы
нәтижелерін қолдану, өнім сапасының артуы еңбек ... ... ... ... ... ... ... және жоғарғы
дәрежеге мамандар дайындауға ықпал жасайды.
«Еңбек ресурстары» түсінігі аймақтық, әлемдік, экономика ... ... ... ... ... ... ... шеңберіндегі көп қолданылаты термин-персонал.Персонал
барлық жалдамалы жұмысшыларды, сонымен қатар кәсіпорын иесі мен ... ... ... жеке ... ... негізгі сипаттамасына құрылымы мен саны кіреді.
Кәсіпорын персоналының саны ондағы атқаратын жұмыстың күрделелігіне,
өндірістік және ... ... ... ... олардың
механикаландыру дәрежесіне, автоматтандыруына, ... ... оның ... ... анықтайды.Көбінесе персонал
тізімді санымен, яғни кәсіпорындағы дәл қазіргі кездегі жұмыс жасайтын
жұмысшылар санымен сипатталады
Кәсіпорындағы ... ... ... мен ... ... жеке жұмысшылар тобының жиынтығы.
Кәсіпорында жұмыс жасайтын барлық жұмыскерлер 2 категорияға бөлінеді:
1. өнеркәсіптік - өндірістік персонал ( өндіріс процесінде ... ... ... ... ... « тұрғын үй
шаруашылығының, балабақшалардың, емдеу ұйымдарының және т.б.
қызметкерлер).
Өнеркәсіптік-өндірістік персонал ... ... ... ... ... ... бөлінеді:
• Жұмысшылар - материалдық өнімдерді шығарушы немесе өндірістік
және тасымалдау қызметін ... ... ... ... яғни өндірістік өнімге байланысты ... яғни ... ... ... болып бөлінеді.
Негізгі жұмысшылардың коэффициенттік саны ... ... ... = 1 – Жк.ж. / ...... ... ... көмекші жұмысшылардың
орташа саны, адам;
Жб.ж. – кәсіпорындағы цехтағы, учаскелердегі ... ... ... адам.
Еңбек ұжымы жұмыскерлердің жалпы санына қарай кәсіпкерлік ... ... да ... ... біреулер жұмысқа кіріп жатса, біреулер
шығып жатады. Мұндай өзгерістер кадрлар ағымдалығы деп аталады.
... ... ... әкімшілік
және т.б. әртүрлі ... ... ... ... ... ... кадр бойынша
инспекторлар, бухгалтерлер және т.б. жатады.
• Қызметкерлер-қаржылық-есептік қызмет, ... ... ... ... және т.б. ... саласындағы
жұмысшылар.Оларға хатшылар, табелшілер, кассирлер және ... ... олар ... ... ... ... ... деңгейіне қарай жоғарығы деңгей (толықтай кәсіпорын
директоры, генерал директор, бақарушы және оның ... ... ... ... ... ... басқармалардың, сонымен қатар басты мамандар) және
төменгі деңгей (орындаушылар, ... ... ... ... болып бөлінеді.
Сонымен қатар жұмыскерлер – инженерлік – техникалық ... ... және ... ... ...... ... өндіріс процесін ұйымдастарып, оны
басқарумен ... ... ... мына ... арқылы анықталады:
Жұмысшылардың шығып кету коэффициенті ( пайыз):
Кш.к. = Жж.ш. / Ж * 100%, ... ...... әр түрлі себептермен шығып кеткен жұмысшылардың саны (
берілген уақыт аралығында), адам;
Ж – жұмысшылардың орташа саны, ... ... ... коэффициенті (пайыз):
Кж.қ. = (Жж.қ / Ж) * 100%, мұндағы ...... бір ... ... ... қабылданған жұмысшылардың
орташа саны, адам.
Кадрлардың тұрақтылық коэффициенті
Кт. = 1 – Ж1ш.қ. / Ж + Жқ, мұндағы ... - ... өз ... ... ... тәртібін бұзғаны үшін
шығып кеткен жұмысшылардың саны.
Кадрлардың ағымдылық коэффициенті ( пайыз):
Ка = ( Ж ш.к. / Ж ) * 100% ... ... ... және ... ... ... ж.21 ... қаулысымен нормативтік құжатқа сәйкес (лауазымды
басшыларды, мамандарды және т.б. қызметкерлерді ... ... ... персоналды категорияларға бөлу жүзеге асырылады.
Анықтамаға баға беру біздің қоғамымыздың даму талабын ... ... ... ...... лауазымын енгізді. Менеджер
кәсіпорын қызметін басқарады (жоғары деңгей), оның ... ... ... ... ... бір бизнес сферасын басқару қызметін
орындауды (төменгі ... ... ... ... ... ... және орта кәсіпкерлерліктің даму жағдайының ұйымдастырушысы болып
табылады.
Кәсіпорын ... ... ... ... – бұл ... ... жасы, топтарының қатынасы.Жастық ... ... ... ... ... ... бойынша сипатталады.
Жастық құрамды үйренуде келесі топтарды ескеру қажет: 16,17,18,19,20-
24,25-29,30-34,35-39,40-44,45-49,50-54,55-59,60-64,65 және одан жоғары.
Персонал құрылымында жұмысшылар ... ... ... жоғары,
аяқталмаған жоғары, орта мамандық және ... ... ... ... құрылымы ортақ еңбек стажы және сол кәсіпорындағы жұмыс стажы
бойынша ... ... ... ... – бұл ... бір ... ... жұмыс істеу нәтижесінде теориялық және ... ... ... ... өкілдері немесе мамандықтардың (экономист,бухгалтер,
жұмысшылар) қатынасы.
Персоналдың мамандық деңгейінің құрылымы – белгілі бір ... ... ... ... деңгейдегі маманданған жұмысшылардың қатынасы.
Біздің елімізде жұмысшылардың дәрежесінің деңгейі олардың разряды немесе
класы бойынша, ал ... үшін ... ... немесе класы бойынша
анықталады.
Жоғарыда көрсетілгендерден басқа кәсіпорын персоналының құрылымы басқа
да белгілері ... ... ... ... – бұл ... ... құрылымына сәйкес лауазым
тұлғаларының құрамы мен өзара бағыныштылығы. Ол ... ... ... ... ... ... көрсетілген.
Функционалдық құрылым – нақты басқару құрылымының орындауына байланысты
персоналдың жеке топтарының қатынасы мен кәсіпорынды басқару сферасындағы
еңбекті функционалды бөлуді ... ... - ... ... ... жынысы, жасы, жанұясы,
клиенттерінің деңгейі бойынша топтардың жиынтығымен сипатталады.
Ұжымдық құрылымдық рөлі ... ... ... ... ... тіл табысуы және ... ... ... рөлдер ұйымдастырушыларға және тапқыштарға тән. Тіл
табысушылық ролдер жұмысшылардың мәселені шешудегі ролін ... ... ... ... ... ... ... дегеніміз – жұмысшылардың еңбек функцияларын
атқарған кезде өздерінің барлық ... ... ... ... әсер ... ... мен әдістердің жиынтығы. Еңбек
ресурстарын басқару мынадай бағыттардан тұрады:
• еңбек ресурстарын жоспарлау;
... ... ... ... анықтап, оған кететін
шығындарды есептеп шығару;
• еңбек ресурстарын жұмысқа қабылдау;
• жұмыс орындарына кандидаттар ... ... ... ... ... ... жұмыскердің еңбекақысын анықтау, еңбекақылы құрылымын анықтау;
• жұмысқа алынған адамдарды кәәсіпорынмен, ... және ... да ... ... ... жұмыс орны жайлы
түсінік беру;
• берілген жұмысты неғұрлым тиімді орындау үшін ... ... және ... ... ... жұмыскердің еңбек іс - әрекетін бағалау, және бағалау әдістерін
жасап, онымен жұмыскерді таныстыру;
• еңбек етушінің жұмысын өсіру, төмендету, жұмыстан ... ... ... ... ... ... ... дайындау, келісім – шартын тоқтату,
басқарушы кадрларды дайындаудың бағдарламасын ... ... ... ... ... және ... бағыттау;
• еңбек қарым қатынастарын жақсарту;
• халықты жұмыспен қамтамасыз ету.
Кәсіпорындағы еңбек ресурстарын басқару әдістері үш топтан тұрады:
• әкімшілік;
• экономикалық;
...... ... ... ... ... не ... жеке жұмыскерге әсер ету
әдістері анықталады.
Кәсіпорындарға кадрларды басқаратын негізгі бөлімше – кадр ... ... алу, ... ... ... оқытуды ұйымдастыруды, іс
қағаздарын дайындау және т.б ... ... ... ресурстарының жұмысқа қабылдап және олардың қызметін әрі ... ... ... ... ... ... және оқытуға бейімділік;
• араласу тәжірибесі мен бірге жұмыс жасауға дайындығы;
Кадрларды жұмысқа қабылдаудағы маңызды құжат – еңбек ... ... ... ... алушы мен жұмысқа кіруші адамның арасындағы
келісім – шарт. Онда – ... ... ... функциясы, жұмыс орны,
қызметтік ... ... ... ... ... ... көрсетіледі.
2. Әйел жұмыс күші нарығының теориялық әдістемелік негіздері
Жұмыспен қамту теориясының пікір ... ... ... ... ... ... мен одан әрі қолдануында ... ... ие ... – әйел ... қызмет етуі. Осыған орай нарықтық
экономикада әелдердің ... ... орны мен ... ... ... ... қажет. Сонымен бірге, жүйелі көзқарастың болуы ... ... және ... ... басқа да бірқатар
құбылыстарымен байланыстарын анықтай ... бір ... бұл ... ... ... әсерін, екінші жағынан оның ... және тағы да ... ... ашып ... ... ... үдерісінің мазмұны нақты формадағы тұтыну құндылықтарын
өндірудегі адамның мақсатты қызметін білдірсе, ... ... ... жұмыс күшін шығындау. Яғни, енбек жұмысшының өзі ... ғана ... ... бірге ерлер ме әйелдерге әр түрлі болып келетін
өзінің енбек ету қабілетіне ... ... ... Егер ... ... игіліктер мен халықтың ... ... ... алып ... ... онда бұл ... әйелдердің қатысу
ауқымы аса кең, себебі әйелдер тек қоғамның материалды байлығының көбеюіне
ықпал етіп ғана қоймайды, ... ... ... қызмет атқарады.
Әйелдердің аналық қызметі олардың материалды игіліктерді ... ... және ... ... ... ... тұрғыда
репродуктивті қызметті орындауға байланысты әйел енбегіне ... ... ... ... уақытпен өлшенеді және өндіргіш күштердің
даму денгейі мен ... ... ... ... ... Бір
жағынан мұндай үзілістің қажеттілігі мен мүмкіндігі өседі, екінші жағынан
төмендейді. Сапалық тұрғыда ауыр және зиянды жұмыстарда әйел ... ... ... ... ақ ... ... мен әйел енбегін
пайдалануда белгілі бір түйісу нүктелері де бар. Ерлер мен ... ... ... сырт ... ... ... сипаттарының бар екендігін
көрсетеді, себебі екі ... да ... ... ... ... өндіруді жүзеге асырады. Басқа қырынан ... ... ... ... ... ... ескерілуі тиіс. Алайда,
күні бүгінге дейін қоғам санасында әйел енбегіне ... ... ... ... ... ... ... қарағанда төмен ақы төленеді, әйел
енбегін пайдаланыт салалар ... тар. ... ... толық емес жұмыс
күнімен қамтылған және олар өндірісте басқа әйелдермен бірге жұмыс ... ... ... ... ... ... кәсіби
біліктілігі төменірек, оларды қызмет сатысымен баяу жоғарылатады, олардың
арасында еркін ... ... мен ақыл ой ... ... көп ... олардың арасында басқарушы қызметкерлер сирек ... ... бұл ... мен ... саласындағы жайы түрлі елдерге қандай
да бір дәрежеде қатысты, оның ... ... да. ... жұмыс күші
арзандатылған, аз төлеуге болатын, еш нәрсемен есептеспей ақ ... ... ... ... болатын енбек сияқты саналады.
Қазақстанда нарықтық қатынастардың ... ... әйел ... ... ... құрбаны болды, жаңа жағдайға әйелдердің барлығы
бірдей жедел бейімделе алмай, ... ... ... ... Әйел енбегі
төменгі жалақысы бар салаларға ... ... ... саласында
әйелдердің мамандыққа байланысты құқығын шектеу орын алды. ... екі ... ... байланысты әр кезде аз, шектелген
болғандығын және оның нарықтағы бәсекеге төтеп беру ... ... ... ... ... әйел ... мен әйелдерді жұмыспен қамтуға
арналған ... ... ... ... жоқ. ... ойымызша, әйел
енбегі нарығының экономикалық категорияларын зерттеу жалпы диалектикалық
әдістеме және жалпыдан ... ... ... ... тиіс.Сондықтан
әйел жұмыс күшінің даму диалектикасы мен оның қарсылықтарына маңызды назар
аудардық, мұндай бағыт әйел ... ... ... ... ... ... ... ашуға мүмкіндік берді. Өз кезегінде әйелдерді жұмыспен
қамту ерекше экономикалық категория болып табылады, ... оның ... ... ерекшелік қарсылықтары жатыр.Әйел енбегі мен әйел
жұмысбастылығы мазмұнындағы ... ... ... әр ... қалыптасуына алып келді. Аталмыш мәселені талдауда келесі
бағыттарды анықтауға болады:
Алғашқысы көптеген авторлар арқылы ұсынылатын патриархалды бағыт. Бұл
тұжырымдама өкілдері ... үй ... ... ... ретінде қарайды. Ал ер
адам табыскер,қоғамдық қызметкер, қоғам мен жанұяны байланыстырушы болуы
тиіс. Тұжырымдаманы жақтаушылар әйелдің ... ... ... өз
ошағының басындағы міндеттемелерін орындауға қайта келуін талап етеді.
Олардың ойынша, ... ... ... ең оңай жолы жұмыс уақытын
қысқарту арқылы отбасына қамқорлық ету мүмкіндігін ... ... ... Аталмыш бағыт негізінен экономиканың интенсивтену үдерістері
мен олардағы адами фактордың ролі басты тақырып болып табылатын экономистер
тарарынан ... ... ... ... ... өндірістің ерекше
субъективті факторы ретінде қарастыра отырып, жұмыстағы жиі үзілістер мен
одан ... ... ... ... ... ... тиімділігі аз, сондықтан қоғамдық өндірістегі ... ... ... ... ... көзқарас ұстанады. Сонымен
бірге, осы бағыт өкілдері экономиканы тиімділігі аз жұмыс күшінен, ... ... ... ... ғана жоғары нәтижеге қол жеткізуге
болады деп санайды. Сол үшін әйелге ... ... ... ... ... ... күнін қысқарту, бала күтіміне байланысты ақылы демалысты
ұзарту сияқты ... ... ... ... ... ... ... ен алдымен, дүниеге жаңа ұрпақ
әкелу қызметімен байланыстыра отырып қарайды. ... бала ... ... ... жасай отырып, егер демографиялық саясатта
арнайы іс шаралар қарастырылмаса, ... ... соңы ... ... алып ... ... деп санайды.
Соңғы жылдары шет елдік экономисттер арқылы жасақталған эгалитарлы
бағыт ... ... ... Бұл теорияларға сәйкес адамгершілік,
экономикалық, экономикалық, демографиялық құбылыстар ... ... оның ... статусын бейнелеуші және адамның жыныстық
ролдерінің жеке тұлғаға айналу ... ... ... ... даму тұжырымдамасының басты идеясы гендерлік аспектіні
ескере отырып, жүргізілуі тиіс. Осы ... ... адам ... сипаттары тұрғысынан ерлер мен ... ... ... ... мен ... ... арнайы индикаторлар
жасақталған.
Мұндай индикаторлар әрбір елдегі гендерлік тенсіздік дәрежесін өлшеуге
және елдің басқа елдер арасында жыныстар ... ... ... ... Және де ... ... ... прогресс туралы талдау
жасауға негіз болуда аса маңызды. Ол үшін адам ... ... ... ... ... даму ... енгізіліп, келесі көрсеткіштер
негізінде есептеледі: орташа өмір сүру ... ... қол ... ... ... Өмір сүру ... мен жалпы ішкі өнімнің жан басына
шаққандағы гендерлік тенсіздіктер Қазақстанның адам даму ... ... ... артқы орындардың біріне түсіруде.
Гендерлік факторды ескеруші даму ... ... ... ... ... 20% ның өмір сүру ... ... және әйелдердің 80% ның
төмен жалақысы есебінен түсіндіріледі.
Елімізде әйелдің жұмыс күшіне қатысуы мен ... бала ... ... ... бар. ... үш немесе одан көп баланың болуы
жас әйелдер үшін жұмысбастылық пайызын 10%-ға ... ал орта ... үшін 40% -ға ... ... Осыған орай, бәсекелік енбек
нарығына көшуде ең көп зиян ... бала ... ... ... ... ... Қазақстанда екі,үш баласы бар әйелдер көптеп кезедеседі.
Жас ... ана ... ... және ... ақы ... ... ... үш баланың анасы үшін енбекке жарамды ... ... ... кем ... 5-6 жылды құрайды.
Әйелдің енбек өмірінің қысқалығы әйел адами ... ... ... алып ... елдерде адами капиталдың негізгі
инвесторы бұл отбасы. Көп ретте бұл жағдайда қыз ... ... ... ... ... ... ... тұрмыс құрып, басқа отбасына ауысуы
ескеріліп, адам ресурстарына капитал салуда ұл балаларға ... ... ... ... ... ... ... әйелдер ерлерге
қарағанда адамдар ресурсының төменгі сапасына ие.
2. Қазақстан Республикасындағы әйел ... күші ... ... ... оның негізгі индикаторларының динамикасы
2.1 Қазақстан Республикасындағы әйел жұмыс күші нарығындағы ... және оның ... ... ... ... қарсаңында Қазақстан мемлекеттік тәуелсіздікке қол жеткізді.
Саяси реформалармен қатар елде экономикалық жаңашылдықтар жүрді: ... ... ... ... бірнеше кезеңінен қадамдап
өтті, антиинфляциялық саясаттан инвестициялық саясатқа дейін, ... ... ... ... дейін, басқарудың тоталитарлы
жүйесінен нарықтық экономикаға дейін.
1992 ... ... 1999 ... ... ... тұрақсыз даму кезеңдері
болды, бұл кезең жүйелі экономикалық дағдарыстармен, көлеңкелі капиталдың
өсуімен, жұмыссыздықпен, ... және ... ... және ... байланысты болды.
1991 жылдан бастап 1995 жыл аралығында экономикалық белсенді халықтың
күрт қысқартылу ... ... бұл өз ... ... ... ... ... төмендеуіне байланысты болды. Осы жылдар
кәсіпорындардың жұмыссыз тұрып қалуымен, олардың толық емес жұмыс ... ... ... ... ... жаппай босатылуымен, еңбек
нарығында жасырын жұмыссыздықтың екі есе ... ... ... ер ... мен ... ... айырмашылық арта түсті.
Кесте 1
Гендерлік аспектіде енбек нарығының негізгі индикаторлары
|Көрсеткіш|2008 жыл |2009 жыл |2010 жыл ... | | | |
| ... ... % |6,6 |5,3 |7,9 |6,6 ... ... ... ... төмен табысы|% |1,2 |0,6 |0,4 ... ... ... | | | | ... адамдар | |1,2 |0,5 |0,5 ... ... | |1,2 |0,6 |0,4 ... сүру ... ... ... бар |% |12,1 |8,2 |6,5 ... ... ... | | | | ... ... | |11,8 |8,0 |6,3 ... адамдар | |12,5 |8,5 |6,8 ... ... мен ер ... |% |63,8 |66,2 |66 ... ... | | | | ... ... және саяси реформалар жекешелендіру және
мемлекет иелігінен алу процестерінен, жеке ... ... ... ... ... салаларындағы аяқталған жекешелендіру меншік
формаларының көп түрлерінің пайда ... және ... ... ... ... жаңа меншіктенушілер негізінен ер адамдар болды. Бұл жағдай
экономикалық тұрғыдан әйелдердің мүмкіндіктерін айтарлықтай шектеді.
Кесте 3
Гендерлік индикаторлардың динамикалық ... ... |2008 |2009 |2010 |
| ... |жыл |жыл ... ... әйел ... ... |% |7,9 |7,5 |6,6 ... ... | | | | ... |% |6,2 |7,9 |5,2 ... |% |8,7 |8,4 |5,8 ... |% |10,8 |11,8 |9,2 ... |% |8,8 |7,6 |6,7 ... |% |7,9 |6,6 |6,7 ... |% |5,4 |5,4 |5,6 ... |% |6,3 |5,8 |5,9 ... |% |7,8 |7,3 |6,5 ... |% |8,8 |8,1 |7,2 ... |% |8,1 |5,1 |5,0 ... 5. Жасы ... әйел ... арасындағы жұмыссыздық.
Қазақстанның іскер әйелдер ассоциациясымен БҰҰ әйелдер қоры (UNIFEM)
жобасының ... әйел ... ... ... ... ... ... және жаһандану процестерін ескере отырып,
олардың экономикалық мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... ... ... Орталық және Шығыс Европада,
ТМД елдерінде әйел адамдардың экономикалық мүмкіндіктерін кеңейту үшін ... ... ... ... ... болды. Сауалнаманың әр
түрлерінде (анкеталық сауалнама,эксперттермен интервью,топ фокусы) әр түрлі
базалық ... ... бар ... төрт ... ... ... ... Актөбе облысы и Алматы облысы) 1000 ... ... ... халықтың әр түрлі топтарынан әйел ... ... ... ... және ... ... ... жатқан экономикалық және әлеуметтік реформаларға көзқарасын
қалыптастыруға, олардың ... ... ... және ... ... ... ... баға беруіне мүмкіндік
берді.
Кесте 4
Гендерлік индикаторлардың динамикалық қатарлары
|Көрсеткіштер ... |2008 |2009 |2010 |
| ... |жыл |жыл ... ... ер ... ... |% | | | ... (жасы) | | | | ... |% |6,2 |4,8 |4,2 ... |% |7,0 |5,7 |4,9 ... |% |7,4 |9,1 |7,0 ... |% |4,9 |5,3 |4,7 ... |% |4,6 |4,7 |4,7 ... |% |3,5 |4,7 |4,4 ... |% |4,0 |4,3 |4,3 ... |% |4,3 |4,6 |3,9 ... |% |6,0 |5,8 |5,4 ... |% |7,7 |5,7 |5,0 ... 6. Жасы ... ер ... арасындағы жұмыссыздық.
Зерттеу барысында әйел адамдардың ... ... ... Осылайша жұмыссыз әйелдер категориясы ең сезімтал және нарықтық
өзгерістерден запа шеккендер болып шықты. Фокус топ ... ... ... ... ... ... ... отыр:
Ірі кәсіпорындардың жабылуы немесе банкротқа ұшырауы;
Мәжбүрлі ақысыз демалысқа шығу (әсіресе өнеркәсіптік аймақтарда);
Бюджеттік салаларда ... ... ... білім беру, денсаулық
сақтау,мәдениет, спорт, зерттеу және жобалық ұйымдар сияқты ... ... ... және ... босату кезінде жыныстық және жастық
дискриминация;
Ауылдық ... ... ... ... ... және жұмыс тәжірибесі жоқтығынан ... ... ... 5
Гендерлік индикаторлардың динамикалық қатарлары
|Көрсеткіштер ... |2008 жыл |2009 жыл |2010 жыл |
| ... | | ... ... ... емес |% |50,0 |49,8 |49,5 ... сфераларындағы ақылы жұмыс | | | | ... ... ... | | | | ... шаруашылығы өндірісінде қызмет |Мың |1 120,0 |1 113,4 |1 083,8 |
|ететін ... саны : ... | | | ... ... ететін қызмет етіп |бірлік |30080 |45678 |51 528 |
|тұрған ... саны | | | | ... ішкі ... ... |% |100,0 |100,0 |100,0 ... мен әйелдердің үлесі: | | | | ... |% |38,5 |38,9 |38,9 ... |% |61,5 |61,1 |61,1 ... ... ... |адам |248 001 |582 569 |434 338 ... ... ... | | | | ... | |129 663 |260 685 |207 726 |
| ... | |118 338 |321 884 |226 612 ... 7. Гендерлік индикаторлардың динамикалық қатарлары.
Жұмыссыз әйел ... ... ... мәселе – табыс көзінің
болмауы. Анкеталық ... ... ... әйел ... ... ... себептерінің ішінде келесілер аталып көрсетілді:
төмен еңбекақы денгейі (70,5%), ... ... (64,5%), ... ... тоқтауы (53%), коммуналды қызметтердің жоғары құны
(37%), ... және ... ... (35,6%), ... төмен
денгейі (33,8%) және респонденттердің 21,7% өздерін нарықтық қатынастарға
дайын еместігін ... ... және әйел ... үшін ... кепілсіз болғандықтан,
ұзақ мерзімді жұмыссыздық жағымсыз экономикалық және әлеуметтік зардаптары
бар көкейкесті мәселеге айналуда. Бірақ әйел ... ... табу ... ... ... себебі олар балаға қараумен айналысады, бұл өз
алдына жұмыссыз әйелдердің жұмысқа ... ... ... ... пікірі бойынша жұмыссыздықпен күресудің келесі
шараларына мыналарды жатқызуға болады:
-енбек биржасының тиімді қызметі;
-кәсіби ... ... үшін ... және стажировкадан өту мүмкіндігі;
-өз ісін ашу және онымен айналысу;
-ауылдық жерден қалаларға көшу.
Әйелдердің ... бұл ... өз ... ... тұру ... ... және үй ... жүргізу арқылы (ауылдық
жерлерде) шығуда. Анкеталық саулнамаға қатысушылардың 25% айтуы бойынша
олар ... бес ... ... жаңа ... игеріп,өз экономикалық
мүмкіндіктерін кеңейткен. Сонымен қатар респонденттердің
23% нарықтық қатынастарға көнгісі келмей, мемлекетке және ... ... ... ... ... ... ... әйелдер және кәсіпкер әйелдерге қарағанда үй шаруасындағы әйелдер
жұмысқа тұрғысы келмейтінін ... және олар ... ... ... ... бұл ... ... әйелдер, олардың 70% жоғары
білімі жоқ, жанұяда ... ... ер ... ... ... бала ... және үй шаруасымен айналысады. Өздері белгілі бір іспен
айналысатын категорияға жататын әйелдердің пікірі бойынша ... ... ... ... ал ... кезде олар ұсақ саудамен, алып-сатумен
айналысуға ... ... ... ... ... бар ... олар негізінен бұрынғы дәрігерлер, педагогтар, фабрикалар
жұмысшылары, ірі ... мен ... ... ... ... салаға олар төмен еңбекақы себебінен барғысы келмейді. Ғаламдану
және жаһандану процестерін ешқандай сезінбейді.
Зерттеу нәтижелері кәсіпкер-әйелдердің ... ... ... ... ... секторындағы жұмысбастылар, яғни көшедегі ... ... ... ... ... ... бар шағын бизнестегі жұмысбастылар ( шаштараз, асхана,кір
жуу орындары, ... ... ... ... және ... айналым қорларына ие және өз бизнесін кеңейтуге мүмкіндігі бар орта
бизнестегі жұмысбастылар (өндіріс және ... ... ... ... ... ... ... шарттарға неғұрлым бейімделген және енбек
тәртібінің әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... деген ынтасы зор, себебі олардың ... ... ... деген жауапкершілігі мол.
Әйел адамның кәсіпкерлік қызметі ең алдымен жанұяны қамтамасыз етуге
бағытталған, экономикалық және жеке ... ие ... жаңа ... ... ашып, жүзеге асыру. Экономикалық статусына байланысты
кәсіпкер-әйелдердің өткізіліп жатқан реформаларға көзқарасы әр түрлі.
Шағын және орта бизнесте ... ... ... ... ... өткізілуін әлемдік ... және ... ... ... ... ... өзінің
потенциалын жүзеге асыру үшін жаңа мүмкіндіктердің ашылуы, жаңа өнімді
нарықты ... үшін ... ... жаңа іскерлік байланыстарды
орнату мүмкіндігі деп қарастырады. Іскер ... ... ... екінші денгейлі банктердің несие бойынша проценттік ставкалары өте
жоғары, жылына 18% бастап 25% дейін, салық заңдылығы ... ... ... ... ... кедергілер келтіреді.
Олар үшін табысты қызмет ететін жеке бизнес қоғамда жоғары ... ... және жеке ... жетудің негізгі жолы.
Ауылдық жерлерде тұратын кәсіпкер-әйелдердің ... ... ... ... және өз ... іске асыруға ынтасы бар.
Бірақ ауыл әйелдері оларға ер адамдарға қарағанда ... қиын ... және ... ... ... ... деп санайды, мысалы фермерлік
шаруашылықтығ ... ... ... ... ... ... ... нәтижелері көрсеткендей, әйел адамдар
кәсіпкерліктің мүмкіндіктерін ... ... ... 41% ... ... ... ... іс-қимылдарыны еркіндігі
кеңейгендігін білдіреді, 15% өз ісін жүзеге асыру үшін ... ... ... Әйел ... көпшілігі өз ісін ашуға несие алуға
қорықса да (49%), оны кәсіпкерлік қабілеттерінің дамымағандығымен ... ... ... ... (18,4%) түсіндіреді. Бірақ осыған
қарамастан өз бизнесін ашып, ұйымдастыру үшін сауда ... (15%), ... ... сферасын (11,5%) қолайлы деп есептейді. Сондықтан нарықтың
жаңа мүмкіндіктерін қолдану үшін, жаңа ... ... ... ... ... ақпарат алу үшін қайта оқытудан өту ... ... ... жасайтын әйел адамдар екі категорияға бөлінеді:
мемлекеттік қызметтегі әйел ... ... және ... т.б. ... ... ... ... қызметті
зейнеткерлік қамсыздандырудың кепілі деп есептейді. Осыған ... жеке ... ... ... енбекақы денгейі қызықтармайды.
Мемлекеттік кепілдемелерге ... бұл ... ... ... статусын төмен, ал экономикалық құқықтарын қоғалмаған деп
есептейді. Қоғамдағы әйел ... ... ... және ... төмендегенін анкеталық сауалнаманың 22% и 24% көрсетіп отыр.
Мемлекеттік мекемелерде ер адамдар мен әйел адамдардың ... ... ... байланысты ерекшеленбейді. Бірақ ер адамға
қарағанда әйел ... ... ... жету қиын ... ... ... ... кезінде ер адамдарға қолдау көбірек берілетіндігі
туралы айтты).
Осылайша әйел адамдардың әр ... ... ... ... ... жағдайын талдай келе, қазіргі қазақстандық қоғамда
әйел адамдардың бірнеше типтерін ажыратып көрсетуге ... тип – ... ... яғни ... ер ... мен ... арасындағы дәстүрлі қарым-қатынастарды ... ... ... әйел адам үй ... қорғаушы, ал ер адамға жанұяны асыраушы
ролі беріледі. Бұларға негізінен жоғары білімі жоқ, ... ... әйел ... ... тип ... ... орта және кәрі ... жұмыссыз
әйелдер.Оларға пассивті тұтынушылық қарым-қатынас тән. Олардың есептеуі
бойынша нарықтық қатынастарға өте келе мемлекет ... ... ... ... ... соған байланысты мемлекет оларға жұмыссыздық
бойынша төлемақы төлеп, қамтамасыз етуі қажет. Әйелдердің бұл ... ... бар ... жұмыстарда еңбек еткенше, мемлекеттік
төлемақы алуды артық деп санайды.
Бұл әйелдер оқудың, біліктілікті көтерудің ... ... ... ... ... деп ... айта кететін жәйт, өнеркәсіптік жағынан дамыған аймақтарда
тұратын әйел адамдардың еңбек мотивациясы ... ... ... ... ... мотивациясынан ерекшеленеді. Депрессивті ... әйел ... жаңа ... шарттарға бейімделу кезеңінен тез
өтіп, ол жағдайдан шыға бастайды. ... ... ... ... ... ... аймақта тұратын әйел адамдар ... бар ... ... ... ... ... ... ал
өнеркәсіптік дамыған аймақтағы әйел адамдар мұндай жұмысты ... ... жоқ деп ... тип ... өзі екі топ арқылы бейнеленген.
Бірінші топ – ... ... ... және ... ... ... жұмыс жасайтын әйел адамдар. Бұларға жас және орта
жастағы , ... ... ... ... ... және ... ие ... жатады (компьютерде жұмыс жасау қабілеті, шет тілдерін менгеру және
т.б.). Олар өз біліктілігін көтеруге, жаңа тәжірибе ... және ... ... ... ... Бұл ... ... өз күшіне сеніп,
қоғамда айтарлықтай әлеуметтік-экономикалық статусқа ие болуға өз қабілеті
жеткілікті деп есептейді. Жас әйел ... ... ... ... жету талпынысы да айтарлықтай жоғары. ... ... ... ... ... төмен біліктілікті қажет ететін жұмыс
орындарында қызмет етуде, жалпы алғанда төмен тарифтік разряды бар ... ер ... ... екі есе ... топ – ... Қазақстандағы кәсіпкер әйелдердің
негізгі міндеті – алатын ... ... ... ... ... ... ... шағын бизнеске өтпеу, шағын бизнестен даладағы саудаға ... Жиі олар бір ... өмір ... өз ... жоспарлауға және
болашаққа нық сенімі болмайды.
Анкета және фокус-топ талдауы көрсеткендей ... түрі ... әйел ... арасында танымал. Көпшілік әйелдер тәуекелді
бизнеске бармай, жалдамалы жұмысшы ретінде қызмет ... ... ... ... ... жеткілікті қорғалмауымен, жоғары
тәуекелмен байланысты. Аймақтық денгейде кәсіпкерлікпен айналысатын ... ... ... органдарының тарапынан, әкімшілік тарапынан
қолдауы болуы керек. Көпшілік әйелдердің ... ... ... ... жағдайын жақсарту үшін жергілікті билік органдары
жеткіліксіз шара қолданады. (негізінен бұл туралы ... ... 33,2% атап ... ... ... орталықтануын
күшейту шарттарында жұмысбастылық бойынша жалпы ... ... ... ... ... ... ... туындап отыр. Көптеген ... ... ... елде ... ... әйелдердің жағдайын
жақсартудың бағдарламалары мен шаралары туралы, соның ішінде “Казахстан -
2030” стратегиясын іске асыру шеңберінде, ... ... ... құрылған «Қазақстандағы әйелдер жағдайын жақсарту бойынша ... ... ... ... ... саулнаманың қатысушыларының
63,3% бұл жоспар туралы және Қазақстанда әйел адамдардың жағдайын жақсарту
бойынша үкіметтік емес органдардың (34,1%) және ... ... ... ... білмейтіндігін білдірді немесе олардың қызметі
айтарлықтай ... ... ... ... ... пікірі бойынша Қазақстандағы қазіргі
жұмысбастылық орталықтары тек ғана ... ... ... ... алу, ... ... ... Жұмысбастылық
орталықтарында салалар бойынша, аймақтар бойынша қажетті мамандарды болжау
және талдау ... жоқ. ... ... ... сияқты қажетті
мамандықтар туралы ақпаратқа ие бола ... Ал ... ... ... ... ... мақсаты жоқ, сапасыз,
жұмысқа тұруға кепілдік бермейді, сондықтан халық үшін тартымсыз. Анкеталық
саулнаманың қатысушылары әйел ... үшін ... ... үшін ... ... ... ... әйел адамдарды даярлау және
қайта даярлаудың ... ... құру (33,2%), ... ... ... 50% ... әйел ... болса кәсіпорынды салықтық
қолдау (31%), шағын несиелендіру механизмін жетілдіру және ... (21,7%) және үйде ... ... ... құқықтарын заң
жағынан бекіту (17,3%).
Әйел адамдардың жоғары және арнайы орта білімі жұмысқа тұрудың кепілі
бола ... ... ... тарапынан әйел адамға қойылатын талаптар: шет
тілдерін ... ... ... ... ... ... ... менеджмент, қаржы, бухгалтерлік есеп салаларында жаңа білім
алу қажеттілігін сезініп отыр.
Осылайша Қазақстанда жаңа жұмыс ... құру үшін ... ... ... енбегін тартуға бағытталған кәсіпорындарға шағын несиелендіру
механизмін құру, ... ... ... ... ... ... заң жағынан бекіту;
әйел адамдарды даярлау және қайта даярлаудың арнайы орталықтарын ... ... ... ... жақсарту үшін іс-шаралар
жүргізу;
жеке инициативаны қолдау, жеке ... ... ... ... ... ... емес ұйымдарды,
азаматтардың құқықтарын қорғау топтарын дамыту және ... ... ... және ... ... ... жағдайын жақсартуда және тұрақтандыруда, олардың экономикалық
мүмкіндіктерін кеңейтуде мемлекеттік басқарудың жергілікті органдарынан,
үкіметтік және ... ... ... ... күтеді.
Нарықтық қатынастарға өту шарттарында Қазақстан экономикасының барлақ
салаларында өзгерістер болды, соның ішінде еңбек нарығы да ... тап ... Бұл ... жұмысбастылық қамтамасыз ету мәселесі
өзекті болып отыр, оны мақсатты бағытталған мемлекеттік саясат, ... ... ... ... ... ... ... іс-
әрекетінсіз шешу мүмкін емес. Қазақстан Республикасының Конституциясына
сәйкес әрбір адам қауіпсіздік және ... ... ... ... дискриминациясыз өз енбегіне төлемақы алуға және ... ... ... бар. Әрбір адам кәсіпкерлік ... ... ... ие. ... экономикалық белсенді халқы
8,4 млн. адам құрайды. Жұмыс жасайтын ... ... ... ... үлес ... 46%. ... жалпы құрылымында әйел
адамдар пайызы ер адамдарға тең болса да, ... ... ... ... ... айту ... ... Тарихи қалыптасқан
дәстүрлерге сәйкес әйел адамдардың жұмысбастылығы ... ... ... ... ... қамсыздандыру, тұрмыстық қызмет көрсету,
әкімшілік, жеңіл өнеркәсіп ... ... ... ... жүйе ... бұл салалар тұрақты бюджеттік
қаржыландырудан және ... өтіп ... ... нарықтық
реформалар кезеңінде осы салалар дағдарысты ... ... ... ... ... ... әйел адамдардың жұмыссыздығының қарқындауына
әкелді. Кадрларды қысқарту жұмысбастылық ... ... ... ... Бұрыңғыша жұмысбастылықтың әйелдер сферасы бұл өндірістік
емес салалар. Нарықтық қатынастар төмен маманданған ... ... ... ... ... ... ... тұрақты дамыған салалардан әйел адамдарды шығару олардың
әлеуметтік қорғалуының төмендеуіне әкеледі. Жұмысбастылық мүмкіндіктерінің
қысқару ... әйел ... ... ... ... ығысады. Үкімет
тарапынан қабылданған "жол картасы" ... ... ... ... ... ... әйел адамдарға жұмыс орындарын алуға
мүмкіндік берді. Бірақ оған қарамастан әйел адамдардың енбек ... ... емес ... ... ... ... қосымша
жұмысбастылық, мұнда әлеуметтік құқықтық қорғалу дәрежесі өте ... ... ... ... ... ... ... қоры айналысқан болатын, бірақ 1999 жылы қабылданған ... ... ... ... ... нәтижесінде бұл қор өз
қызметін тоқтатқан ... ... олар ... жанында орналасқан.
Олардың қызметі жұмыссыздармен жеке жұмыс тұрғысына бағытталмаған,
сондықтан халық ... да ... ... сенімсіздік туындайды.
Осы аталған себептер әйел адамдарды жұмысбастылықтың басқа жолдарын іздеуге
мәжбүрлейді: жеке жұмысбастылық, көленкелі ... ... ... бизнес. Ер адамдар мен әйел адамдардың енбекақысын төлеуде
дифференциация бар. Орташа ... ... ... ер ... әйел ... ... 1,5 есе ... орындарында кадрларды
даярлауға балансталған ... ... ... ... ... жаңа мамандардың пайда болуына әкеледі. Әсіресе олардың ішінде ... ... көп, олар ... табу үшін ... болса да жұмысқа келісімін
береді, нәтижесінде әлеуметтік кепілсіз қалады. Мектепке дейінгі балалар
мекемелерінің күрт ... (5058 ден 1102 ... ) әйел ... жүктемені
одан сайын арттырып, төленетін жұмысбастылыққа қол ... ... ... Әйел ... ... ... себебі жұмыс
беруші оларды потенциалды әлеуметтік жеңілдіктер мен төлемдерді ... ... Жас ... ... шыға ... ана ... белгілі бір
мерзімге жұмысын тоқтатады (3 жылға дейін).Олар кейіннен біліктілігін
жоғалтып, енбек ... ... ... қалады.
Жұмыс табу мақсатында әйел адамдар жиі енбек келісіміне отырмай, қызмет
етуге мәжбүрлі. Рәсімдеусіз және ... ... ... ... ... ... енбек заңдылығын бұзу негізінен ... және орта ... ... ... ... ... ... байқалады.
Әйел адамдар үшін маңыздысы егер ол өзі енбек қатынастарын бұзуға дайын
болса, оның ... ... ... қамтамасыз етепейді. Өз құқықтарын
қорғаудың тиімді формасы жаңа типтегі ... ... ол ... құқықтарын қорғауға ат салысу керек. ... ... ... ... және ... ... құқықтары Қазақстан
Республикасының Конституциясында бекітілген, бірақ оған ... ... ... ... зомбылық күшеюде.
Әйел адамдарға қарсы зорлық зомбылық мәселелері келесі ... ... ... және ... ... ... линиялары, реабилитациялық орталықтар туралы әйел
адамдарды хабардар ету;
-әйел адамдарға қарсы зорлық ... ... ... ... оған қарсы шаралар қолдану;
-адам құқықтары туралы әйел адамдарды оқыту;
-қоғамдық сананың ... ... заң ... беру.
Қоғам осы мәселені шешуге негізгі тұрғыларды қабылдау керек. Әйел
адамның өзі де ... және ... ... ... және ... ... керек.
2.2 Еңбек нарығындағы гендерлік дифференциация
Қазақстанның еңбек туралы заңдылығында екі ... ... ... ... ... ... әйелдердің жоғары дәрежесі және
әр түрлі салаларда олардың жұмысбастылығы, жоғары білім ... ... ... ... ... сақталған. Елде гендерлік
теңсіздіктің айқын, критикалық формалары көрінбесе де, оның жанама әсерлері
байқалады. Жалақысы аз, жұмысбастылықтың тұрақсыз ... әйел ... ... ... ... жоғары басшылық орындарында олардың ... ... ... және ... ... ... аз ... енбектің гендерлік сегрегациясы байқалады.
Қазақстанда енбекее қабілетті халықтың жалпы санында әйел ... үлес ... қол ... ... ... баланс енбек
ресурстарының социалистік саясатына байланысты қалыптасты.
Бірақ 90-ші ... ... ... ... басқа тенденция байқалды. Жұмысбастылардың жалпы санындағы
әйелдердің үлесі төмендей бастады.
Еңбек ... ... ... және ... ... ... ... көрінеді:
экономиканың ресми және биресми секторларындағы ер адамдар мен ... ... ... және ... ... ... сипаты, енбек нарығында олардың бәсеке қабілеттілігі;
жыныс ... ... ... ... салалары бойынша,
мамандықтар бойынша ... және ... ... төлеу және басқа да табыстардағы гендерлік айырмашылық, жанұя
бюджетіне әйел адамдар мен ер адамдардың ... және ... ... ... ... ... ... әйел адамдардың болуы. Жынысы
бойынша кадрларды жұмыстан босату- жұмысбастылық саласындағы ... тағы бір ... ... реформалар жолындағы алғашқы
қадамдар қоғамдағы әйел ... мен ер ... ... ... ... ... әсерін көрсетті.
Жұмыссыздықтың динамикасының денгейі көрсеткендей, реформалардың ... ен қиын ... әйел ... ... 90-ші жылдардың басында
жұмысбасты халықтың жалпы ... ... ... ... саласынан үй шаруашылығына әйелдерді ығыстыру есебінен болды,
немесе енбектің тұрақсыз жұмысбастылық ... оның ... ен ... ... ұсақ ... және алып-сату. Мысалы 1992-1993 жылдары
жұмыссыздардың көпшілігін, яғни 70%-дан астамын әйел адамдар ... ... ... жылдары массалық жұмыстан қысқарту ер адамдарға да қатысты
болып, олардың позицияларын теңестіре түсті. Оған ... ... ... ... ... әйел ... 60% ... құрады. 2003 жылы
республика бойынша жалпы жұмыссыздардың 58,1% әйел ... ... ... ... ... және орташа арнайы білімі бар
адамдар құрайды ... ... ... 43,5%, ер адамдар арасында 32,5%).
Жұмысбастылықтың мемлекеттік қызметіне ұсынылатын жұмысшыларға ... қара ... ... ... еңбекті қолданумен байланысты.
Еңбекке қабілетті жастағы әйел адамдардың жалпы саны (15 жастан ... ... ер ... ... 5,7% есе көп. Оның ішінде экономикалық
белсенді әйел адамдардың 35,1% (31,6% - ... ... ... Ер ... ... ... ... экономикалық белсенді
адамдар саны 41,7% (39,9%-жұмысбастылар, 1,8% -жұмыссыздар).
Экономикалық белсенді халықтың 100 адамына әйел ... 49,9 % ... ... 51,1 % ... ... 57,7% және ер адамдардың 63,2% жалдамалы жұмысшылар
болып табылады. Оның ... ... ... ... ... әйел ... үлес салмағы 34%, ірі және орташа кәсіпорындардың
жұмышыларының ішінде 45,6% құрайды.
Өзі жұмыс жасайтын әйел адамдар саны неғұрлым көп (51,7%), яғни ... ... ... және ... жағынан дұрыс
қорғалмаған.
Биресми экономиканың кемшілігі жұмысшылардың бұрын ... ... мен ... ... ... қалады, бұл жерден кәсіби өсу ... ... бар және ... ... ... ... ... оралу қиын.
Еңбек қызметінің барлық салаларында әйел ... қол ... ... ... бір ... ... ... байқалады, қоғамдық санада қызметтің ер адамдық және әйел
адамдық түрлерінің дәстүрлі стереотиптері ... ... ... жалдамалы жұмысшыларды бөлістірудің
гендерлік ерекшеліктерін қарастырайық (Кесте 3).
Әйел адамдар басым қызмет ететін ... бұл ... ... ... ... ... (80%), ... ұйымдар қызметі
(79,2%), қонақ үйлер және мейрамханалар (73,7%), қаржы қызметі (64,6%),
үй шаруашылығын жүргізу ... ... ... (64,4%). Ер
адамдардың көпшілігі қызмет ететін ... ... ... ... ... (84,2%), құрылыс (79,2%), ауыл шаруашылығы (71,5%),
өнеркәсіп (68,3%). ... ... ... жалдамалы қызмет ететін ... мен әйел ... ... және ... ... ... ... салыстыру
Кесте 6
Қазақстандағы жұмыссыздық көрсеткіштері
|Қызмет түрі ... ... ... ... ... |
| ... % ... ер |
| | ... |
| | ... |
| | ... % |
| ... ... |Ер | |
| | ... | ... ... түрлері |45,9 |54,1 |60,8 ... | | | ... ... аң ... |71,5 |75,7 ... ... ... | | | ... ... ... |15,8 |84,2 |74,3 ... | | | ... ... ... |31,7 |68,3 |67,9 ... ... |22,2 |77,8 |69,9 ... ... |36,8 |63,2 |70,4 ... газ және |27,1 |72,9 |76,4 ... ... ... | | | ... |20,8 |79,2 |75,0 ... ... ... ... ... ... |59,9 |40,1 |76,6 ... және |75,2 |24,8 |44,4 ... | | | ... және ... |28,7 |71,3 |75,2 ... ... |64,6 |35,4 |61,4 ... ... |44,7 |55,3 |63,2 ... операциялар, | | | ... және ... | | | ... ... | | | ... ... |40,6 |59,4 |76,1 ... беру |74,2 |25,8 |84,6 ... ... және |80,0 |20,0 |82,6 ... ... ... | | | ... ... |54,5 |45,5 |63,6 ... ... | | | ... ... ... |64,4 |35,6 |- ... ... ... | | | ... ... ... бірі жұмыс жасайтын әйел
адамдардың төмен ... Әйел ... ... ер ... орташа қатынасы 60,8% құрайды. Ең күшті гендерлік айырмашылық
келесі салаларда байқалады: қонақ үйлер және ... ... ... мүлікпен жүргізілетін операциялар, аренда және
тұтынушыларға қызмет көрсету (63,2%), коммуналды, әлеуметтік және ... ... (63,6%), ... (68,3%). Аталған қызмет түрлерінде
жалақының ... ... ... ... ... денгейінен жоғары (
105% бастап 243,7% дейін). Бірақ бұл салаларда ... ... әйел ... артықшылықты қолдана алмайды, себебі жоғары емес біліктілікті және
жауапкершілікті ... ... ... ... Яғни ... нарығын
бөлістіру жалақыда гендерлік айырмашылықтарының әсерін күшейтеді.
«Қазақстандағы әйел ... ... ... асыру» атты анкеталық
саулнаманың нәтижелеріне сәйкес әйел адамдар тақырыбы қазір қоғамдық ... өз ... ... ... ... ... әйел адамдардың төрттен
үш бөлігі және ер ... ... әйел ... ... ... ... көтеру керек деген ой пікір білдірді.
Респонденттердің пікірі бойынша әйел адамдардың көпшілігі ең алдымен
билікке жетуде (77% әйел ... және 74% ер ... ... саяси
қызметте (сәйкесінше 73% және 71% ) және енбек ... (50% және ... ... ... ... ... ... шарттарымен, енбекақы деңгейімен,
әлеуметтік ... ... ... ... карьера шарттарымен
анықталады. Респонденттерге жұмысшы әйел адамдардың құқықтарына қысым
көрсету тұрғысынан ... ... ... ... ... берілді
.Әйел адамдар өзінің қысымшылық жағдайына сезімтал екендігін көрсетті,
енбек сферасында ер ... ... ... ... ... ... Ал ер ... пікірі бойынша статусқа, табысқа,
билікке және ... ... ... ... ... ... қол жеткізу үшін ер адамдардың да, әйел ... ... ... әйел ... ... көбі ( 55 дан 62% ... және ер
адамдардың ( 61 дан 74% дейін) премия ... ... ... және ... ... ... баға алу, ... жеңілдіктер
алу сияқты жағдайларда ешқандай гендерлік қысымшылық ... ... ... ... ... ... (68% ер ... және 69%
әйел адамдар), жоғары енбекақы алуға (42% ер ... және 52% ... өз ... ... ... тұруға (35% ер адамдар және ... ... ... ... ... көрсеткендей ұсынылған енбек ... ... ... ер адамдарға беріледі және олардың кәсіби біліктілігін
арттыруға, лауазымдық карьерасын ... ... ... ... әйел ... жұмысбастылығының
дискриминациясы жасырын сипатқа ие.
Қазақстанның іскер әйел адамдарының Ассоциациясының жобасы ... ... ... ... бойынша (2273 респондент қатысты)
халықтың ... ... ... ... ... ... ... сақталғандығын көрсетті. Келесі ... ... және ... әйел адамдар үшін сәйкестендірілмейді» - 32,4%
әйел адамдар және 57,4% ер ... ер адам ... ... табысты түрде шешеді» -52,5% әйел
адамдар және 84,6% ер адамдар;
-«ер адам әйел ... ... көп ... табуы тиіс» -69,7% ... және 69,7% ер ... ... ... орны ... ... - 13,4% әйел адамдар және 40,9% ер
адамдар.
Жұмыс берушілер және басшылар арасында әйел адамдар ... ... ... ... ... ... үшін ... мүмкіндігі жоқ екінші
денгейлі жұмысшылар ретінде көзқарас қалыптасқан,себебі оларға ... ... ... ... ... ... ... қарау бойынша дұрыс саясат жасақталмаған,
негізінен жанұялық міндеттердің көп бөлігі әйел адамдарға ... ... ... ер адамдарға қарағанда әйел адамдарға үлкен соққы
тигізеді. Жұмысбастылықтың көптеген кәсіби түрлеріндегі енбекті ... ... ... ... әйел ... сәйкес келмейді.
Жұмыстан тыс уақыттағы қызметке, демалыс және ... ... ... ... ... де сақталып келеді.
Өткізілген эксперттік саулнаманың нәтижелері көрсеткендей, ... ... ... әйел адам ... ... маман болса,
балаға қарау бойынша кепілденген демалысын толық қолданбай, жұмыс ... ... ... ... сақтап қалу оған оңай болады. Жеке ... ... ... ... ... экономикалық мүддесін және
жұмысшы әйел ... ... болу ... сәйкестендіру қиынға соғады.
Сондықтан жұмысқа қабылдау кезінде кейбір мекемелерде ауызша немесе жазбаша
түрде болашақ бірнеше жылда ... ... ... ... ... ... үшін бұл жұмыста қызметкерлердің толық қайтарымдылықпен ... ... ... ... ... гендерлік белгі бойынша
бөлініс болмауы тиіс. ... ... ... ... хабарландыруларда
қызметкердің жынысын көрсетуге тиым салынған. ... ... ... ... ... заңы ... 24 ... айтылғандай әрбір адам
енбек еркіндігіне ие, қызмет түрін және мамандықты ... ... ... бар. ... адам ... және ... ... жауап беретін
енбек шарттарына, ешқандай дискриминациясыз өз енбегіне ... ... ... ... ... құқығы бар. Жоғарыда аталғандар
біздің елімізде ер адамдар мен әйел ... ... ... ие ... ... ... ... басқаша болып көрінеді. "HeadHunter -
Казахстан" мәліметтері бойынша енбек нарығында әйел ... саны көп, ... ... ал ер ... саны 48% құрайды.
Жұмыс іздеу барысында негізінен 26-35 жас аралығындағы әйел ... ал сол ... ... ер ... саны - 52,8%. Егер жұмыс
іздеушілердің білім денгейі туралы айтатын болсақ, жоғары білімі бар ... саны - 31,5% ,ер ... 30,9% ... ... ... ... жағдайды қарастыратын болсақ, HeadHunter
әлеуметтанушылары ... ... ... адамдар арасында алда келе жатқан ... ... ... ... ... /кәсіпорын қаржысы" (23,1%). Екінші орында
"Әкімшілік ... ... ... ассистент, әкімшілік бөлімінің
маманы сияқты ... ... ... саны ... ... - 9,8%. Ер адамдар арасында ен танымал мамандықтар
"Ақпараттық технологиялар/Интернет/Телекоммуникациялар" - 20,2%. ... ... -15,2%, ... ... - "өндіріс" -7,1% .
Мамандықты таңдау кезінде гендерлік таңдау ... ... таң ... ... ... тек ... ... сонымен қатар бүкіл елде бар
жағдай. Осы жағдайды логикалық тұрғыдан түсіндірейік. Әйел және ... ... ... ... ... ... ... Бұл көпшіліктің ой
пікірі. Мысалы алып қарайтын болсақ әйел адамдардың ішінде бағдарлмашылар,
жүйелік ... жиі ... ... ... ... ... ... техникаға қызмет көосетумен, бағдарламалық
қосымшаларды құрумен емес, қаржылық смета құрумен,енбекақы және ... ... ... ... ... тағы бір ... енбектің
қосымша шарттары. Көптеген әйел адамдар жұмыс пен жанұяны сәйкестендіріп
жасайтын жұмыс іздейді. Осыдан шығатын ... ... ... ... ... жағдайлары заң механиздерінен емес, адам факторына
байланысты туындайды.
Енбек нарығы үш негізгі сегментті бөліп көрсететін ... ... ... үшін жоғары бәсекелік ортасы бар жеке сектор, бақылау
дәрежесі ... ... ... ... ие ... ... Бұл ... жұмысшыларды іріктеу барысында экономикалық
критерийлермен қатар, ... ... ... ... де ... жынысы, жасы, қосымша білімі,жанұя статусы, әйел адамдарға кішкентай
балаларының болуы сияқты критерийлер орын алады.
Өзінің адам капиталына ... салу ... ... ... ... ... көбейтеді. Жоғары білім денгейі әйел ... ... ... Әйел адамдарға қатысты мынадай заңдылық
сақталып келеді: білім потенциалы ... ... ... ... көтеріледі, жұмысбастылық жоғарылайды, жұмыссыздық төмендейді.
Жұмысқа тұрудың тағы бір ... бірі ... ... ... ... ... кандидат іздестіруге, ал жұмысшыларға жұмыс табуға
көмектеседі. ... ... ... ... және ... жатады.
Зерттеулер нәтижелері бойынша Қазақстандағы әйелдер арасындағы
жұмыссыздықтың бірнеше себептері бар:
Біріншіден, ... ... ... ... екі ... бар деп ... болады, бірінші денгей ашық статустық жұмыссыздық.
Оны құрайтындар жұмысынан ... ... ... ... ... жәрдемақы алатын әйелдер. Екінші денгей жасырын
жұмыссыздық.
Екіншіден, мемлекеттік ... ... ... әйелдерге қатысты
дискриминациялық сипатта ... ... ... ... ... әйелдер мен ерлер құқықтары мен ... ... ... шара ... ... ... ... жұмыспен
қамтылуы мен жұмыссыздығы мәселелері өз дәрежесінде ... ... ... ... ... ... хал ... зерттеуші
халықаралық бақылаушылардың пікірі бойынша: билік органдары жыныс бойынша
дискриминацияны жоюдан алыс, қайта олар ... іс ... ... және ... дискриминацияға жол бермейтін заңдардың
орындалуын қамтамасыз етпейді.
Үшіншіден, көптеген қазақстандық жұмыссыз әйелдер үшін үй ... әйел ... іс ... ... сәйкес келмейтіндігі. Әйелдер
мәселесін реттеуде нақты осы мазмұндағы шешім түрі ... ... ... ... ... насихатталып келеді және
жұмыссыздықпен күресте мемлекет тарапынан жасырын түрде қолдау тауып отыр.
Алайда, халықтың ... ... өмір сүру ... ... жағдайында
отбасылар әйелдердің табатын табысынсыз күн көре ... ... ... ... ... ... үй ... әйелдердің өз
жағдайын мәжбүрлік, ал экономикалық іс ... ... ... жоқ деп ... ... ... саласында гендерлік сегрегация енбек нарығының негізгі
сипаттамаларының бірі ... ... ... ... ... ажырау» дегенді білдіреді. Осыған орай, ... ... ... мен ... ... бір ... ... ,
институционалды құрылым шенберінде бөлінуі болып табылады. ... ... ... кәсіпорындарда, мамандық
және қызмет денгейлерінде белгілі бір жыныс тобының ... ... ... көрінеді. Алайда, мұндай үстемдікті тек дискриминацияның нақты
көрінісі ретінде қабылдауға болмайды, себебі ... ... ... ... ... ақ жеке тұлғаның өзінің қалауы бойынша енбек
формасы мен ... ... ... қалыптасуы мүмкін. Гендерлік
сегрегацияның өмір сүру себептерін талдау үшін гендерлің топтардың жұмыспен
қамту саласындағы іс ... ... мән беру ... ... ерекшеліктер әлеуметтік механизмдер арқылы жүзеге ... жөн. ... ақ ... ... ... ... ... да
жүзеге асырылады. Мысалы, гендерлік сегрегацияның орын алуы ... әйел мен ер ... ... орны мен ролі ... ... ... берушілер мен қызметкерлер арасында ... ... тек ... ... жөніндегі түсініктің қалыптасуына
алып келеді. Қазақстан экономикасында әйелдер мен ... ... ... ... түрімен айналысуына деген әсері, сонымен
қатар жұмыс берушілерге тигізер әсерінің бір ... ... ... пайда болуы мен оны қолданудың қалыптасқан механизмі арқылы
іске асырылады ... ... ... отырып, оны төмендегідей үлгі түрінде
бейнелеуге болады.
Сурет 8. ... ... ... болу және оны қолдау механизмі.
Экономикадағы гендерлік сегрегацияның ... мен оның ... ... ... ... ... айқындаудың қарапайым тәсілі ... ... ... ... ... ... ... талдау жүргізу
болып саналады. Гендерлік құрылымға деген мұндай жалпылама талдаудың өзі
сегрегация мәселесіне қатысты ... ... ... ... беруге
мүмкіндік береді: қандай салалар мен мамандық түрлері бойынша қай ... ... ... ... санының ен төменгі немесе жоғарғы
үлесіне ие, ... ... мен ... ... ... мен әелдердің
бөлінуі біркелкі ма ... ... ... ғана ... ... гендерлік дискриминация көріністерінің негізгі ... ... ... мен ... ... ... ... атап ... болады. Гендерлік белгі ... ... ... ... ... ... мамандықтардың әйелдерге
тиісті болу салдарынан енбек ... ... ... ... ... себептерінің қатарында әйелдердің қызмет баспалдағымен
жоғарылауға кедергі келтіретін гендерлік көзқарастардың өмір сүруі деп ... ... ақы ... гендерлік айырмашылық әйел енбегінің ер адам
енбегімен салыстырғанда төмен бағалануынан ... ... ... ... бойынша әйелдер мен ерлердің жалақыларын салыстыру арқылы көруге
болады.
Жүргізілген талдаулар ... ... ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік берді:
-біріншіден, әйелдер арасындағы экономикалық ... ... ... бір ... ... нарығынан мәжбүрлі түрде
шығарылған немесе өз ... ... ... ... халықтың
санатына,үй шаруашылығына ауысқан. Үй шаруашылығына қосылу негізінен ... ... ... ... ... жас ... тән құбылыс ретінде
тіркеліп отыр;
-екіншіден, енбек нарығында әйелдерді дискриминациялау қарқыны күшее
түсуде. Сонымен бірге, ерлер мен ... ... ... ... ықпал ететін салалық сегрегация белең алуда. Әйелдер табыс көлемі аз
салаларға ... ... мен ... ... ... ... ... қабылдауда әйелдерге қатысты
дискриминация орын алуда. Аталған ... әйел ... күші ... онан әрі ... ... ... табу мемлекет
тарапынан жүргізілетін әлеуметтік экономикалық саясаттың нақтылығы мен
өміршеңдігін талап етеді.
2.3 ... ... ... SWOP ... ... экономика саласында гендерлік теңдікке қол жеткізу,
әйелдер ... ... одан әрі ... ... ... бәсекеге қабілеттілігін арттыру.Ішкі тұрақтылықтың,
Индустриялық-инновациялық даму ... ... ... ... бизнесті дамыту және ... ... ... іске ... орай Қазақстанда жұмыссыздықты азайту
және ерлер мен әйелдердің ... ... ... ету үшін ... ... ... ... істейтін нарықтық экономика құрылды. 
Жан басына шаққандағы жалпы ішкі өнім 10 жыл ... 4 есе ... өсті ... ... бұл ... ... болжанып отыр. Халықтың банктердегі
салымдары шамамен республикалық бюджеттің 40 %-ына жуық ... ... ... ... ... ... табыс
деңгейі орташа елдер тобына ... ... ... ... 3,7 млн. әйел жұмыс істейді, бұл жұмыс ... ... 49 %-ын ... Республикасындағы кедейшілікті азайту жөніндегі бағдарлама
2009 ... ... ... 2010 ... бас ... ... ... деңгейінен төмен адамдардың үлесін 17,4 %-ға, кедейшілік ... өмір ... ... 48,8 %-ға, жұмыссыздық деңгейін 9,3 ... %-ға ... ... ... береді. «Микрокредиттік ұйымдар туралы»
Қазақстан Республикасының Заңы қабылданды, ол осы ұйымдардың ... ... және ... ... ... Өткен жылдар ішінде ең
аз қамтамасыз етілген азаматтарға микрокредит беру ... ... ... ... ... сомаға 125 мыңға жуық микрокредит берілді. 2009 жылы
жұмыспен қамту ... ... ... ... ... ... ... өтінішпен 282 мың жұмыссыз жүгінген, оның
142,8 мыңы – әйелдер (51 %), оның ... ... ... ... ...
43,5 мың адам (30 %). Жұмысқа орналастырылғаны – 74,5 мың әйел (52 %), ... ... ... ... 21,6 мың (50 %). 79,9 мың жұмыссыз әйел
(жалпы санының 59,5 %-ы) қоғамдық жұмыстарға қатысты. Қазіргі кезде ... ... ... ... таба ... ... жұмыспен
қамтыған халық» деп аталатындардың қатарында негізінен әйелдер басым, олар
үшін сауда ─ бұл ... ... және ... ... үшін күн ... бірден-
бір көзі. Өзін-өзі жұмыспен қамтыған ... ... ... ... ... онда бұл 60 %-ға жетеді.  Ерлер мен ... ... және ... жағынан саралану  еңбеккақы төлеу деңгейіндегі
айырмашылыққа айтарлықтай ықпал етеді. Саладағы еңбекақының ... ... ... ... ... артуына және тиісінше әйелдердің
еңбекақысы төмен қызмет салаларына ығыстырылуына әкеледі. Әйелдердің ... ... 2009 жылы 46 мың ... құрады. Әйелдер мен ерлердің орташа
еңбекақысының арақатысының төмендегені байқалады. Егер 2005 жылы ... ... ... ... 67,6 %-ын ... ал 2009 жылы – 61,7 ... құрады. Бұл үрдіс тіпті экономиканың дәстүрлі «әйелдер» салаларында да
(денсаулық сақтау, ... ... ... ... ... ... сақталып отыр.
Облыстардың жұмысбастылықты реттеу және ... ... ... ... ... және ... қалаларында 2011 жылы
322,5 мың адам жұмысбастылық мәселесі жөнінде ... ... ... ... ... 144,3 мың ... ауыл тұрғындары. 2012 жылдың
1 ші қантарында жұмысбастылық ... ... 36,6 мың адам ... ... ауыл ... 16,3 мың адам ... 44,6 ... ... 65,1 ... немесе 23,8 мың адам әйел адамдар, 33,4
пайызы немесе 12,2 мың адам 16-29 ... ... ... ... ... 235 мың.адам тұрды, оның ішінде әлеуметтік
жұмыс орындарына – 16,5 мың адам, жастар тәжірибесінен ... 22,8 мың ... ... ... алды.
Өткен 2011 жылы жұмысбастылық органдарына жүгінген адамдардың жалпы
санынан қоғамдық жұмыстармен 104,5 мың адам ... 32,4 ... ... ... 62,3 мың адам ауыл ... Қазақстан Республикасының
статистика агенттігінің мәліметтері бойынша 2011 жылдың екінші кварталында
2010 ... ... ... ... 51 мың ... өсті ... 8671,4 мың адам ... Жұмысбасты халық саны 8204,4 мың адам ... ға ... 2010 ... екінші кварталында жұмыссыздар саны 503,9 мың
адам құрады, жұмыссыздық денгейі– 5,8% ... 2011 ... ... бұл ... 36,9 мың ... ... 467 мың адам құрады,
жұмыссыздық денгейі – 5,4 % ... 2011 ... ... ... ... үшінші кварталымен салыстырғанда экономикалық белсенді ... ... мың ... ... 8915,6 мың адам ... жұмысбасты халық саны 8443,3
мың адам құрап, 3,4% ға өсті. 2010 ... ... ... ... 481,6 мың адам ... ... денгейі– 5,6% болды. 2011 жылдың
үшінші кварталында бұл көрсеткіш 9,6 мыңға ... 472,3 мың ... ... – 5,3 % ... жақтары. Маңызы жағынан елдің экономикалық дамуына құйылатын
инвестициялардан кем түспейтін «адами капиталға» инвестицияларды ... ... ... ... ... аса ... алғышарты әрі
гендерлік теңдік қағидаты негізінде жүзеге асырылатын ұзақ ... ... ... ... болып табылады:
-әйелдерге қатысты кемсітудің кез келген нысандарын ... Ел ... ... әйелдер жұмыс істейтін салаларға Қазақстан Республикасы
Үкіметінің қолдау көрсете бастауы;
-Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... қолдауы;
-әйелдердің экономикадағы белсенділігінің артуы,әйелдерді экономикалық
жағынан жоғарылатумен айналысатын әйелдердің үкіметтік емес ұйымдарын құру
мен дамыту.
Әлсіз ... мен ... ... ... ... ... ... әлеуметтік, мәдени ерекшеліктер мен ... ... ... ... ... тап ... кредит алуы қиын, себебі олардың көпшілігінің кепілге
салатын мүлкі жоқ;  
-Ерлермен салыстырғанда әйелдердің ... ... ... ... ... және ... ... және жұмыстан босату кезіндегі
жасырын түрдегі кемсітушілік;
-Ерлермен салыстырғанда ... ... ... деңгейі
әлдеқайда жоғары болуы.
-Әйелдерге ақысы төленбейтін үй жұмысының ... ... ... мансапқа, біліктілігін жоғарылатуға, өздігінен білім алуға
олардың уақыты аз қалады;
-Біздің қоғам ... ... ... үй ... ... ... күтімінің экономикалық құндылығын осы уақытқа дейін мойындамай келеді.
-Бюджетті ... ... ... әдістің болмауы;
-Экономикада гендерлік саясаттың жүзеге асырылуының нәтижелерін тіркеп
отыратын гендерлік талдау мен ... ... ... ... ... ... ... ел басшылығы
қабылдайтын шаралар және осы ... ... ... ... ... ... мен ... үшін тең мүмкіндіктерге қол
жеткізу үрдістерін қолдауы;
-Үкіметтік емес ұйымдардың әйелдерді экономикалық ... ... ... ... ... келісімдер шеңберінде мамандарды шетелде және ТМД ... ... ... ... ... ... ... өңірлік және халықаралық ұйымдармен байланыс орнату;
-Әйелдердің кредит алудағы ... ... ... ақы төленетін
өндірістік салаларға қажет болатын жаңа ... мен ... ... ... ... болу қатері жұмыссыздардың, жалғыз басты
зейнеткерлер мен мүгедектердің арасында жоғары. ... ... ... қатер тобын жалғызбасты аналар, мүгедек әйелдер, асырауында мүгедек
балалары бар аналар және ... ... ... ... ... ... позициялары бірінші кезекте олардың ақы
аз төленетін салаларда шоғырлануынан көрінеді.  Жұмыс ... ... ... мен ... ... ... мен мамандықтар,
сондай-ақ позициялар мен лауазымдық саты ... ... ... ... ... деңгейінің жоғары болуы жұмыс істейтін маман
әйелдерге мансаптық өсу келешегіне ... ... ... ... жігінің құқықтық санасының төмендігі сияқты қарапайым ... ... мен ... ... ... іске ... жоқ. Дәл осы ... экономикалық құқықтардың бұзылуы жөніндегі
талаптардың пайда ... мен ... ... ... шектейді.Жұмыспен
қамту саласында әйелдерге қатысты кемсітуге қарсы күрес проблемалары
жөнінде ... және ... ... ... ... ... қудалану және кемсіту қатеріне көбірек тап
болады, соның ішінде жұмыс орнында да ұшырайды.
Стратегиялық ... Елде ... ... ... ... әділетті
әлеуметтік және экономикалық жағдай жасауға бақылау жасауды енгізу ... ету ... ... пен ... ... ... іс-қимылын
кеңейту үшін сектораралық ынтымақтастықты үйлестіру және дамыту.
Барлық деңгейлердегі бюджеттерді жасау процесінде гендерлік ... ... ... ... ... және олардың орындалуын
бақылауды ұйымдастыруға үйрету. Гендерлік теңсіздікті жеңудің күтілетін
салдарлары тұрғысынан шығыстар сметасына ... ... ... ... ... ... болжамының гендерлік құрауышын әзірлеу. 
Жүргізіліп жатқан макроэкономикалық саясаттың ... ... мен ... ... ... талдау.
Экономиканың барлық салаларында жұмыспен ... ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамтылу деңгейін жоғарылату. Жұмыссыздық ... ... және ... ... ... әрі еңбекақы
аз төленетін салаларында жұмыспен қамтуда басым болып отырған ... ... ... ... ... ... ассиметрияны жеңу
мүддесінде экономиканы қайта құрылымдау әдістерін оңтайландыру. Гендерлік
сараптама ... ... және ... ... ... ... ... арасындағы еңбекке ақы төлеу деңгейін теңдестіру және
тең еңбек үшін тең ақы ... ... ... орындай отырып, әйелдер мен
ерлер арасындағы еңбектің сипаты мен ақысындағы айырмашылықтарды ... мен ... ақы ... ... ... ... ... молықтыру аясында талдау.Еңбек нарығында ... ... ету және ... ... ... ... ... экономикалық ресурстарға қол жеткізуіне ... ... ету ... ... қабылдау.     
Халықтың барлық топтарына экономикалық және құқықтық білім беру.
Іс қимылдар стратегиясы. ... ... ... ... ... мен 
әйелдерге тең қарау мен тең мүмкіндіктер туралы: ... ... ... және ... ... ең ... ... туралы»
конвенцияларына Қазақстанның қосылуы туралы мәселені қарау.
Мыңжылдықтың даму мақсаттарын орындауға бағытталған:
-қолдау жүйесін (кеңес беру, ... және ... ... ... қолдана отырып, әйелдердің еңбек нарығындағы ... ... ... ... және өзін өзі ... ... одан әрі
дамытуға;
-әйелдерді кәсіби жағынан қайта даярлауға, бизнеске әкімшілік етуді
және басқаруды үйретуге ықпал ететін ... ... Бұл ... оқыту
мынадай тақырыптарға бағытталатын болады: 
- бизнес-менеджмент, өзіне өзі сенімділікті тәрбиелеу және ... ... ... беру ... ... желісін құру;
-кәсіпкерлікке қаржылық қолдау көрсету, кеңес беру және ... ... ... ... ... және орта ... ... іс-шараларды жетілдіру;
-әйелдерді бизнеске тарту және олар құрған кәсіпорындардың одан әрі
дамуына жәрдемдесу жөніндегі тетіктерді ... ... ... болған кезде әйелдердің еңбекке деген
мұқтаждығын ескеру;
-әйелдердің ауыл шаруашылығында, соның ішінде ауыл ... ... ... саласында жұмыспен қамтылуын дамытуға айрықша көңіл
бөлу;
-кызмет бойынша жоғарылатылған кезде гендерлік теңдікке қол жеткізу
жөніндегі ... ... құру және ... ... үй ... және бала ... ұштастыру үшін жағдайлар жасау;
-бала күтімімен және оларды ... ... ... ... ... көрсету жөніндегі шараларды әзірлеу;
-ерлерді бала күтіміне тартудың тетіктерін әзірлеу;
-гендерлік теңдік мәселелерін ... ... ... жетілдіру және рөлін арттыру;
-қызметкерлердің, әкімшіліктің және кәсіподақтардың ерік білдіре алуын
қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... талдау мен
зерделеу жүргізу кезінде түрлі әдістемелерді қолдану; 
-жиналыстар, ... мен ... тең ... ... ... ... өз пікірлері мен ойларын жазбаша түрде көрсету;
-техникалық мамандықтарға қыздар мен әйелдерді ... ... ... ескере отырып:
-еңбек қызметінің және бизнестің өзінің «адами капиталға» ... ... ... ... ... ... отбасылық бизнесті тарату және дамытуға;
--еркін еңбек кестесі мен еңбек бөлісінің жаңа нысандары бар «үйдегі» жұмыс
орындарының кең желісін құруға;
-әлеуметтік ... және ... ... ... ... ... ... саласындағы шешім қабылдаудың күш  қолдану және әміршілдік
әдістерін экономикалық ... ... ... ... әлеуметтік
бағдар алған кәсіпкерлікті дамыту үшін жағдайлар жасау.
Экономиканың түрлі салаларындағы және түрлі басқару деңгейлеріндегі
гендерлік ... ... ... ... ... зерттеулер
жүргізу.  
Жекелеген өңірлердің және өндіріс секторларының ... ... ... ... ... ... халықтың экономикалық белсенділігінің болжамын жасау.   
Гендерлік аспектіні ескере ... ... ... ... деген мұқтаждықтың болжамдық есебін жүргізу.
Гендерлік аспектіні ескере отырып, еңбек ... мен ... ... ... және нормативтік базаны жетілдіру, жұмыспен қамтудың
икемді ... ... және ... ... жағдайларын жақсарту. Жүкті
әйелдер мен балалы әйелдер үшін ... ... ... ... ... ... жағдайларын жақсартуға бағытталған іс-
шараларды іске асыру, олардың жүргізілуін бақылауды қамтамасыз ету. ... ... ... жүрген, жалданып жұмыс істейтін әйелдердің
пайдасына міндетті зейнетақы жарналарына қаржы бөлу мүмкіндігін ... ... ... жер ... әйелдердің үлесі.  
2. Кіріс әкелетін қызметке арнап ... ... ... ... ... ішінде
ерлер, әйелдер, қала-ауыл.
3. Меншік иелері әйелдер болып табылатын тіркелген кәсіпорындардың саны.
4. ІЖӨ-ді қалыптастырудағы еркектер мен ... ... ... ... ... ... ... саны,
барлығы, соның ішінде ерлер, әйелдер.
6.Өзін-өзі жұмыспен ... ... мен ... ... ... Ауыл ... ... жұмыс істейтіндердің саны, барлығы, соның
ішінде ерлер, әйелдер.
8.Ерлер мен ... ... ... ... арақатысы.  
9.Ауылдық жерде жаңадан ашылған жұмыс орындарының саны, барлығы, соның
ішінде ерлер, әйелдер.
10. Ерлер мен ... ... ... жас ... ... ... мен ... арасындағы жұмыссыздықтың ұзақтығы.
12. Азық-түлік себетінің құнынан төмен кіріс кіретін халықтың үлесі,
барлығы, соның ... ... ... ... ... ... ... өмір сүретін адамдардың саны, барлығы, соның
ішінде ерлер, әйелдер.
14.Ауыл шаруашылығымен байланысы жоқ ... ... ақы ... ... ... ... ... (жәрдемақылар мен зейнетақылар, олардың орташа
мөлшері) алушылардың барлығы, соның ішінде ерлер, әйелдердің саны.
16. Бір асыраушысы бар үй ... ... ... ... ... ... ... әйелдердің экономикалық мүмкіндіктері:
жағдайы және болашағы
3.1 2006-2016 ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік қоғамдастыққа кірігуді өзінің ... ... ... ... ... ... көпшілігі қол қойған Біріккен Ұлттар Ұйымының мыңжылдық
декларациясында (2000 ж.) ... мен ... ... ... құқықтары мен мүмкіндіктерін кеңейту үшінші мыңжылдықтағы
адамзат ... ... ... ... ... ... бүкіл дүние жүзінде ... ... ... ... болу ... ... ұшырауда. Өнеркәсібі дамыған
және әлеуметтік ... ... ... ... өз ... ... ерлермен тең болуына іс жүзінде қол жеткізді.
Тәуелсіздік жылдары ішінде Қазақстан да ерлер мен әйелдердің ... ... ... ... ... ... бір ... ілгеріледі.
1998 жылы Қазақстан БҰҰ-ның Әйелдерге қатысты ... ... жою ... ... қосылды. БҰҰ-ның «Әйелдердің саяси
құқықтары туралы» және ... ... ... ... ... да бекітілді. Азаматтық және саяси құқықтар туралы
халықаралық пакт пен ... ... және ... ... ... және ... қол қойылды. Қазақстан адам құқықтары туралы
барлығы 60-тан астам халықаралық ... ... 2003 ... 27 ... № 1190 қаулысымен Қазақстан
Республикасындағы Гендерлік саясат тұжырымдамасы ... Ол ... ... ... бағыттарын ─ ерлер мен әйелдердің билік
құрылымдарына теңгерімді қатысуына қол жеткізуді, ... ... өз ... ... мен ... ... ... үшін тең
мүмкіндіктерді қамтамасыз етуді, отбасындағы құқықтар мен ... ... ... үшін ... ... ... нышаны бойынша зорлық-
зомбылықтан азат болуды айқындады.
2004 ... ... ... қаласында өткізілген Қазақстан әйелдерінің
IV Форумында ел Президенті Үкімет пен Отбасы және ... ... ... ... ... Тұжырымдаманың негізінде Қазақстан
Республикасында Гендерлік теңдік стратегиясын әзірлеп, онда ... және ... ... қоса ... ... ... ... белгілеу, әйелдерге тең мүмкіндіктерді қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... тапсырды.
Стратегия ─ мемлекеттің гендерлік саясатын іске асыруға бағытталған
негізгі құжат, оны іске ... және ... пен ... ... оның мониторингін ... ... ... ... ... ... болып табылады. ... ... әр ... БҰҰ ... ... ... офисімен (ЮНИФЕМ)
бірлесіп әзірленген, саясатта, экономикада, білім ... ... ... және әйелдер мен балаларға қатысты зорлық-зомбылықты
болдырмау ... ... ... қол ... ... ... теңдік стратегиясы 2006 - 2016 жылдар аралығындағы кезеңде
еркектер мен әйелдердің құқықтары мен ... ... ... ... міндеттердің шешілуін көздейді, 9 бөлімнен тұрады.
Қазақстан Республикасында Гендерлік ... ... іске ... мен ... ... өмір сүру ... жынысқа байланысты
кемсітусіз іске асыруы үшін жағдай жасауға ықпал ететін болады.
2006 - 2016 жылдар аралығындағы Гендерлік ... ... ... ... ... мен ... құқықтары мен мүмкіндіктерінің нақты теңдігін
қамтамасыз ету
2. Қоғамдық-саяси өмірдегі гендерлік теңдікке қол жеткізу
3.Экономикадағы гендерлік ... қол ... ... білім беру. Құқықтық және гендерлік оқу-ағарту
5. Ерлер мен ... ... болу ... ... ... ... байланысты зорлық-зомбылықтың алдын алу
7. Отбасындағы гендерлік теңдікке
қол жеткізу. Отбасын ... және ... ... ... күшейту
8. Гендерлік сезімтал қоғамдық сананы жетілдіру.
Стратегияны іске асырудан күтілетін нәтижелер:
1. Мемлекеттің жалпы ... ... ... ... ішінде елдегі
гендерлік теңдікке қол жеткізу мақсаттарын орындауға бағдарланатын болады.
2. Қоғамдық ... ... ... ... – бір ... ... – екі ... серіктестігі мен ынтымақтастығына ауысу
жағына бірте-бірте өзгеруі орын алады. ... ... ... ... ... ... шешімдер қабылдау деңгейінде тұрғандардың
барлығы «гендерлік жағынан сезімтал» болады.
3. Әйелдер өздерінің жеке ... ... мен ... ... іске асыра
отырып, әлеуметтік дамудың барлық процесстеріне тең дәрежеде қатысатын
болады. Олар тең дәрежеде ... ... ал ... – отбасы, үй
еңбегі және бала тәрбиесі сияқты қарапайым ... ... ... ... бәрі ... азаматтық қоғамның одан әрі ... ... ... ... ықпал ететін болады.
Қоғамдық-саяси салада гендерлік теңдікке қол жеткізу бойынша:
1.Қазақстандық заңнамаға гендерлік ерекшеліктерге немқұрайды ... ... ... мен ықтимал залалды азайту мақсатында,
қолданыстағы және ... ... ... ... ... ... әлеуметтік мәні бар жоспарлар мен ... ... мен ... ... түрде гендерлік сараптама
жасау туралы норма енгізілетін болады.
2.Гендерлік теңдікті ... ету ... ... ... құқықтарын қорғаудың құқықтық тетіктерін қамтамасыз
ету бойынша жұмыс жалғастырылады.
3.Іс-қимылдардың Пекин платформасы ұсынатын, ... ... ... ... ... Үкіметте, Парламентте, әкімдіктерде,
мәслихаттар мен сот органдарында өкілдік ... ... саны 30%-ға ... мәні бар ... ... ... көлемінің ұлғаюының
арқасында отбасының, әйелдер мен балалардың құқықтарын қорғау саласында
жұмыс ... ... ... және ... емес ... ... ... сапалық жағынан жаңа деңгейге
көтерілуде.
Экономикада ... ... қол ... ... жер, материалдық, қаржылық және басқа да ресурстарға ерлермен
тең дәрежеде қол жеткізетін болады. Еңбек нарығындағы әйелдердің бәсекеге
қабілеті ... ... ... ... шағын және орта бизнестегі
әйелдердің саны артады. Әйелдерге тиесілі кәсіпорындардың саны артады.
2.Дәстүрлі түрде ... ... ... ... ... (жеңіл,
тігін, тағам өнеркәсібін және басқаларын) дамыту тетіктері әзірленетін
болады.
3. Әйелдер ақпаратқа, білім ... ... ... ... алу ... қол ... алатын болады. Олар үшін экономикалық білім берудің
арнайы орталықтары, кредиттік желілер мен қорлар құрылатын ... ... ... арттыру мақсатында мемлекеттік
және мектепке дейінгі жекеше балалар мекемелерінің саны ... ... және ... ... ... әйелдер мен ерлерге қолдау
көрсету жөнінде шаралар қолданылатын болады. Ерлерді бала күтіміне тартудың
тетіктері әзірленетін болады.
5.Бала ... ... ... ... ... ... міндетті
зейнетақы жинақтауларына құқықтары заңнамалық түрде бекітілетін болады.
Гендерлік білім беру бойынша:
1.Гендерлік білім беру мен ағарту жүйесі халыққа бала ... ... ... мен ... Қазақстан экономикасының басым салаларында
(мұнай-газ өнеркәсібі, машина жасау, құрылыс, көлік) жұмыс ... алуы ... ... мамандықтарға оқыту үшін жағдайлар жасалатын болады.
3.Саясаткерлердің, қоғамдық қозғалыс көшбасшыларының, кәсіподақтар
өкілдерінің, журналистердің гендерлік санасын және ... ... ... ... ... іске ... болады.
Ұрпақты болу денсаулығын сақтау бойынша:
1.Ерлер мен әйелдердің ұрпақты болу денсаулығын сақтау, ана мен баланы
қорғау мемлекеттік органдардың және осы ... ... ... ... ... ... айналады. Қоғамдық денсаулық сақтаудың
халықтың денсаулығын жақсарту жөніндегі ... ... ... ... йод ... дерттерімен, сүт безі рагымен және халықтың
ұрпақты болу денсаулығына әсер ... ... да ... ... төмендейді.
3.Ерлер мен әйелдерді қазіргі заманғы контрацепция ... ету ... ... ... ... өз ... ... үшін жауапкершілігі артады,
өндірістегі жазатайым оқиғалардан ... ... мен ... азайту
жөнінде шаралар қолданылатын болады.
5.Әйелдердің ұрпақ әкелу ... ... ... арнайы
бағдарламаларды іске асырудың арқасында олардың денсаулық ... мен ... ... ... ... ... пен ... қарсы күреске бағытталған шаралар қолданылатын
болады, дене шынықтыру мен спорт, жастардың бос уақытын ұйымдастыру ... ... ... ... ... адамдарды саудалаудың алдын алумен
және жолын кесумен айналысатын ... ... ... ... ... ұйымдасқан қылмысқа қарсы конвенциясы және оның
екі ... ... ... ... ... ... ішінде адам саудалады деген күдікті
адамдарға қарсы сот процестерінде куәгерлік жасаған адамдардың құқықтарын
қорғаудың заңнамалық шаралары қабылданатын ... ... ... ... мен балаларды) елден заңсыз әкетуге
қарсы күрес жөніндегі ұлттық ... ... құру ... ... ... ... аудандары мен қалаларында, соның ... ... мен ... мәні бар ... арналған гранттар
есебінен дағдарыс орталықтары жұмыс істейтін болады.
6.Балалар мен жастар ... ... ... жұмыстың нәтижесінде адамның зорлық-зомбылықсыз лайықты өмір
сүруі үшін үнемі жағдай жасалатын болады.
Отбасындағы гендерлік теңдікке қол ... ...... және ... ана – қазан-аяқ иесі және отбасын
сақтаушы болатын ... ... ... теңдік қағидаттарына
негізделген отбасының эгалитарлық үлгілеріне бірте-бірте көшу жүргізілетін
болады.
2.Ерлер мен әйелдер ... ... ... бала ... ... ие ... ... өмір сүру сапасы артады,
отбасының экономикалық, ұрпақты болу және ... ... ... үшін жағдайлар жасалатын болады.
3.Қазақстан азаматтарының бала асырап алу рәсімдері оңайлатылып,
халықаралық бала асырап алу ... ... ... ... мен неке ... дамытудың келешегі мен бағыттарын
айқындаумен, ұлттық дәстүрлер мен халықтың менталитеті ... ... ... ... ... зерттеулер жүргізілетін болады.
Қазақстандағы отбасының мәртебесін жоғарылатудың ... ... ... ... саны ... теңдікті ақпараттық қамтамасыз ету бойынша:
1.Ұлттық гендерлік саясат гендерлік теңдік белгісі ... ... ... ... болады.
2.Қоғамның гендерлік мәдениетін көтеруге бағытталған кең ... ... ... ... ... ... ... барлық саяси және әлеуметтік процестердің толық құқықты әрі
белсенді қатысушысы ретіндегі ... ... ... ... ... ... қоғамдық санада белсенді түрде қалыптастырылатын болады.
Қоғамның саяси өмірінде әйелдердің рөлі ... ... ... ... беру мен ... ... гендерлік теңсіздік
идеологиясын уағыздайтын бағдарламалардың санын барынша азайтып, гендерлік
теңдік пен ... ... ... ... ... барлығы өмір мен қызметтің барлық салаларында ерлер мен
әйелдердің әлеуметтік ... ... ... сананың өзгеруіне ықпал
ететін болады.
3.2 Қазақстан ... ... ... ... ... шешу ... қоғам өміріне тән құбылыс дейміз. Бірақ сол «қоғамның
қалыпты ... ... ... әйел – ... ... ... ... жүр. «Жан-жақты жарасымды жетілген әйел — ... ... ... ... жоғары деңгейдегі адам», — ... ... әйел – ... ... ... Тағы да ... ... қыз-келіншектері табысқа қол жеткізуге, еліне пайдасын тигізуге,
жақсы өмір сүруге ... ... ... ... ... ... Бұл – ... шындық. Оны бүгінгі өмір
қатынастарынан көріп ... ... ... айта ... билік
құрылымдарындағы әйелдер 30-40 пайызды құрайтын ... ... ... ... ... ... Ендеше, неліктен қазіргі кезде жұмыссыздардың ... ... ... ... ... - әйелдер? Әйел мүддесіне
мүлги қарағаннан ұтылмасақ, ұтпаймыз.
Қазақстан ЕҚЫҰ-ға төрағалық етуіне орай бүгінде бүкіл ... ... ... ... Оның ... неде ... ... ол осыдан 13 жыл
бұрын қабылданған “Қазақстан-2030” Даму стратегиясының ... деп ... ... болады.
Дағдарыстарды болдырмай, бірлікті сақтап, жаңа Қазақстанды жаңа әлемге
танытуға жол ашқан осындай Стратегияны батылдықпен қабылдап, іс ... ... ... ... ... қауымдастық тарапынан сенім
білдірілді. Демек, бұл Қазақстанның ең ... ... ... ... ... ... ... қоса, бүкіл әлемге бейбітшілікті
сақтауға ... ... ... көп ... Қазақстанды үлгі тұту. Қазақстан
Президентінің лидерлік орасан әлеуетін мойындау.Қазіргі таңда Қазақстан
мемлекетінің ... ең ... ...... ... 2020 ... дейінгі Стратегиялық даму жоспары еліміздің жарқын
болашағына арналған. Оның іске асырылуына бүкіл қоғам болып атсалысу парыз.
Қазақстан Республикасының 2020 ... ... ... даму ... ... ... ... қатысуына ықпал етерлік саяси тұрақтылық
пен ұлтаралық татулық, тиімді басқару, әлеуметтік үнқатысу, адам ... және ... ... ... ... ... ... әрі тұрақты макроэкономикалық саясат, сауда және ... ... ... ... ... ... қолжетім­ділік,
кәсіби даярлық, әлеуметтік әділеттілік пен сенімді әлеуметтік қорғау сияқты
гендерлік ... ... ... мол. Әйел ... қолайлы
іс-шаралар қарастырылған. Мұндай демеу бұрын-соңды болмағанын айтып өтуге
тиіспіз.
Осы орайда еліміздің экономикасын өркендетуде еңбек етіп ... ... ... қауымының қосар үлесі салмақты болмақ. Қазақстан әйелдері
отбасы қам-қарекеті, балалар тәрбиесімен қоса ел ... ... ... ... адал ... келеді. Қазіргі кезеңде саясатта, басқару
ісінде, бизнесте тиімді де табысты болып ... ... ... ... Оның ... ... – мемлекет тарапынан, Мемлекет басшысы
тарапынан қазақстандық әйелдер ... ... ... ... ... ... Ал, ... мен құрмет адамға әрқашан қанат бітіреді.
Индустрияландыру картасына жалпы көлемі 6,5 трлн. теңге құрайтын 162
жоба ... ... ... ... бірі – ... жол ... ... Бұл жобаға сәйкес мемлекет шағын және орта ... ... бөлу ... ... ... ... ... жеңіл
өнеркәсіп, тоқыма кәсіпорындарын, туризмді, аграрлық қайта өңдеу салаларын
жандандыруға мүмкіндік жасалып отыр. Осы аталған салалардың ... ... аялы ... бар. ... ... айналысатын
әйелдердің саны да, сапасы да басым екені белгілі. Бүгінгі таңда елімізде
шағын және орта ... ... тер ... ... ... үлесі 52%-ды құрайды, 66%-ы жеке кәсіпкерлікпен айналысуда.
Әсіресе, аграрлық сектордағы әйелдердің үлес салмағы – 60%-ға ... ... ... ... ... ... беру ұйымынан үстіміздегі жылдың ... 7 ... ... ауылда тұратын қыз-келіншектер шаруа қожалығындағы
жұмыстарын дамыту үшін несие алған. Осы ... ... ... V ... әйел ... қаржыландыру мәселесі туралы
тапсырма бере ... ... ... ... ... ... білетінін
атап айтқанын еске сала кету қажет.Әйел кәсіпкерлігін қаржыландыру жобалары
қарқынды жүргізілуде. Шағын кәсіпкерлікті ... қоры ... ... 16 млн. ... қаржы бөлінді. “Шағын несие ұйымдары туралы”
Заңға өзгерістер енгізіліп, ... алу ... ... жол ... ... ... кадрларды қайта
даярлау және ... ... ... ... ұйымдастыру
жоспарланған. Бұл бағытта Қазақ инновациялық гуманитарлық-заң университеті
өзінің профессор-оқытушылар құрамының және материалдық-техникалық әлеуетін
толық іске қосуға ... ... ... ... ... ... қол жеткен нәтижелерді бағалауға қатысуы деп білеміз. Ол үшін
мемлекет тарапынан қандай ... бар, ... ... қашан
және қалай жүзеге асырылатыны, кімге жауапкершілік жүктелетіні туралы
тұрғындар ашық ... ... ... нұр үстіне нұр. Екінші жақтан,
мемлекеттік саясаттың тиімді ... ... ... ... де ... ... басқа “Экспорт-2020”, “Өндіруші- 2020” бағдарламалары аясында
сервистік және грант жобалары ... ... ... ... күшін арттыруға арналған технологияларды қолдау қарастырылған.
Алайда, аталған бағдарламалар бойынша қанша жұмыс орны әйелдерге ... ... ... ... ... ... ... әйелдердің жұмыс орны қысқаруы ... ... ... ... мақсатында әйел қауымы ... ... ... ... тырысады. Тұрмыс сапасы әйел еңбегінің
өнімділігіне байланысты. Сондықтан әйелдер үшін ... ... дәл ... ... маңызы зор.
Ерлермен бірдей ілгері жылжуға әйелдер үшін қандай кедергілер бар деген
сауалға қатысты ... ... ... экономикалық тұрғыдағы
мәртебесінің және әлеуметтік қуаттылығының төмендігі ... ... ... ... ... ... ... ретінде өзінің
интеллектуалдық кәсіби әлеуетін сарқа пайдалану тән. ... ... ... ... дәл қазіргідей қайраткерлік жасампаздық дәрежеде болып
көрген жоқ. 20 ... ... ... аясында саяси аренада, мемлекеттік
басқару саласында талай аруларымыз дара тұлға ... ... ... тамаша тәжірибесінен өтті. Өтпелі кезеңнің қиындығына қарамастан,
экономикалық-саяси тұрғыдағы әйел ... ... ... ... ... Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаев. Ел ішіндегі ... пен ... ... паш ... Әр ... ана үшін ... тыныш
ұйқысынан артық бақыт бар ма?! Ана мен баланың жағдайын жақсартуға, отбасын
қамсыздандыруға арналған кешенді ... жыл ... біз ... ... ... ... нақты көрсеткіштері 2020 стратегиясында айқындалған.
Бұл құжатта сондай-ақ гендерлік ... ... да баса ... ... ... ... ... үшін еліміздегі
гендерлік саясаттың ұлттық моделі әлеуметтік-экономикалық саясаттың жаңа
белесін ашты десек ... ... ... ... ... және отбасылық – демографиялық саясат жөніндегі ... ... ... ... ... саясат жөнінде тұтас жүйе қалыптасқан.
Осы тұрғыда Қазақстан ... ... ... базасын
қалыптастырды деп айтуға негіз бар. ... және ... ... ... ... ... мен ... бекітілді.
Заңдылық тұрғысынан алғанда елімізде гендерлік балансты сақтаудың барлық
шарттары қарастырылған. Ендігі жерде ... үшін дәл осы ... ... ... іске қосу аса өзекті болмақ.Елбасының
“Жаңа онжылдық – жаңа ... ...... жаңа ... ... ... жаңарту стратегиясының сәтті жүзеге асуы, ең
алдымен қазақстандықтардың білімі, әлеуметтік және ... ... ... ... астарында зор мағына бар.
Әйел табиғатында тұрақтылық пен келісімнің рухы бар. Сол ... ... ... 50%-ға ... ... ... Қазақстан
әйелдері үдемелі индустриялық-инновациялық даму ... ... ... ұлттық экономиканы инновациялық жолға қоюға ... ... ... Сәл ... ... ... ... белсенділігінің
өтпелі кезеңде артуының объективті себебі меншік пен ... ... ... еді. ... ұрып ... ... ... қайта ... ... ... ... ... ... ... саласына белсенді араласуын, демек жасампаз
субъектілер ретіндегі рөлін ... ... ... ... ... келе ... экономикада, үкіметтік емес ұйымдарда белсенділігін
байқаймыз. Қазір республикада 300-ден аса үкіметтік емес ... ... тең ... ... ... ... Олар ... қуатты күші,
тәуелсіздік жеміс­тері. Десек те ... ... ... ... дәстүрлі стереотиптерді еңсеру өте ... ... ... ... ... ... олардың жеке
басының кірпияздығы немесе өзін-өзі көрсетуге талпынысы емес. Ол жаһандану
кезеңіндегі қоғам императиві . Статистика ... ... ... ... атты ... жинағына үңілсек, Сенат депутаттарының
арасында әйел депутаттар – 2 (бар-жоғы 4,3%); Мәжілісте – 18 ... ... ... ... ... депутаттарының ішінде әйелдер саны 567
(17,1%), ... ... ... санатында әйелдер 58% болғанымен,
саяси мемлекеттік қызметшілер қатарында – 7%, сот ... ... ... ... төрағаларының ішінде бірде-бір әйел жоқ, Жоғарғы Соттағы әйел
судья­лардың саны – 10 (28,6%), ... және ... ... ... 100%-ы ер адамдар, ... ... ... үлес ...... ... ... қайткенде әйелдер, ер-азаматтармен
қатар билікті қолына алу керек деген ойдан ... ... ... ... мемлекеттердің өзінде әйелдердің саяси шешім ... ... ... ... Ұлыбританияға әйелдер осыдан 80 жыл
бұрын сайлауда дауыс беру ... ... ... ... ... ... ... ірі компаниялардың директорлар кеңесінде бірде-бір әйелдің
болмауы қарастырылып отырған мәселенің ... ... ... ... ... ... ... депутат әйелдердің саны
– 63 (14%), бірақ, судьялық корпуста әйелдердің саны басым.
БҰҰ-ның индикаторы бойынша ... төрт қана ... ... ... қол ... екен. Олар: Швеция, ... ... ... ... ... бұл ... ... көрсеткіштер бар.
Қазақстан тәуелсіздік алған алғашқы жылдары БҰҰ-ның әйелдерге қатысты
қысым көрсетудің барлық түрлерін жою ... ... ... ... ... ... ... ратификациялап, ерлер мен әйелдердің
қоғамдық өмірдің барлық саласындағы әлеуметтік тепе-теңдігін іске асыруға
кірісті. Әрине, бұл ... ... ... ... ... ... қоса ... тәжірибені жоспарлау мен институттық ... ... ... ... ... ... ... ЕҚЫҰ-ға төрағалық ету
кезеңінде прогресті қадамдар жасай білді. Оның айғағы “Ерлер мен ... ... және тең ... ... кепілдіктері” туралы
және “Тұрмыстық зорлық-зомбылық ... ... ... қай ... ... әлемдік стандарттарға сәйкес даму
жолын таңдағанымен, өз менталитетін, дәстүрін сақтап отыр деп сеніммен ... ... ... ... ...... ... еңбекке, тұлғаға құрметті оң ... ... ... елге ... ... ... ... Елбасының ұстанымы
осыған саяды.
Қазақстанда да әлемдегі барлық ... ... ... саны көп. Тағы да ... ... ... ... білім алушы кон­тингенттің 55-62%-ы қыз балалар. ... мен ... ... да, ... құрамының басым
бөлігін құрайды. Жуырда жүргізілген мониторинг ... ... ... ... ... ... құлшынысы ерекше екендігі байқалды.
Солай бола тұра еңбек нарығында әйелдерге деген сұраныстың немқұрайлығы
жасырын емес. 45 жастан асқан орта арнайы ... бар ... ... мүмкіндігі аз. Әйелдердің еңбекақысы ... ... ... ғана ... ... денсаулық сақтау мен оқу-ағарту саласында
ғана істейді. Неге мұғалімдік қызметте ер адамдар аз? ... сол ... ... ... Тек қана ... тәрбиесін алған ұлдарымыз ел
қорғаны бола алар ма?Тағы да бір алаңдайтын жәйт, ... ... ... ... ... ... әлі де жеткіліксіз. Осы мәселе
Президент жанындағы Әйелдер ... және ... ... ... ... күн ... ... көрген жоқ. Ана мен
баланың құқықтық және әлеуметтік қорғалуы, ... ... ... ... жылда өткізілген бірнеше халық­аралық конференциялар,
ірі жобалар соның айғағы.
Президент пәрменімен құрылған ... ... ... ... әйел-
анаға, отбасына қатысты өзекті проблемаларды жоғары мемлекеттік деңгейде
шешуге мүмкіндік береді. Бұл конституциялық орган шын мәнісінде ... пен ... ... ... ... іспеттес. Комиссияның тікелей
ықпалымен отбасы институтының беделін арттыру ... ... ... ... ... ... ... тиіспіз. Қазақстан Үкіметіне
жас отбасыларын қолдау, бала асырап алған азаматтарға ... ... ... ... ... ... тұстары бойынша ұсыныстар
енгізді, еңбек туралы заңнамаға әйел еңбегін ... ... ... ... нормалар енгізілген. Бірқатар аймақтарда үй шаруасындағы
әйелдердің қашықтықтан жұмыс істеу жобалары ... ... ... ... ... ... 20 млн. ... мәселесінің шешімін
табудың тетігі ретінде үй ... бала ... ... мәртебесі қоғамдық пайдалы еңбек деп қабылдануы туралы проблема
көтерілуде. Бұл әйел қауымының табиғи миссиясы – ... ... ... деген ізгі ойдан туындап отырғаны белгілі. Осының барлығының түп
мақсаты – ... ... ... ... ... ... болашағы білімді жастарда десек, адамгершілік асыл қасиеттерді ұрпақ
санасына сіңіру біздің ... ... ... ... ... пен ұлттық құндылықтарға ұштастырған, зайырлы ел зиялыларының жаңа
буынын тәрбиелеуіміз қажет деп түсінеміз. Осы орайда, біздің ... ... ... тілді меңгеруі аздық етеді. Оларға озық салт-
дәстүрімізге, жоғары этикет пен дегдарлық мәнерге бастауыш ... ... ... жасалуы қажет. Елімізде “Назарбаев ... ... ... ... осы ... ... бір
көрінісі болып табылады.
Енді бір он жылдан кейін Қазақстан Республикасын жаңа әлемде орнықтыру
үшін үдемелі индустриялық-инновациялық дамудың ... ... ... ... және оның ... ... әлеуметтік тиімділікті күшейтуді, инвестициялық жобаларды іске
асырып, индустрияландыру үшін ... орта ... ... ету ... рухы ... ішкі мәдениеті зор толерантты жас буын атқарады. Олай
болса, Қазақстанның әлемдік ... ... үлес ... ... ... ту етіп ... ... тәрбиесі ер мен әйелдің домбыраның қос
ішегіндей жарасымды үйлесімінен, отбасының ... ... ... ... ... күші нарығының қалыптасуындағы гендерлік тендіктің дамуы
жайында жүргізілген дипломдық жұмыс төмендегідей ... ... ... ... ... ... әйел енбегі, әйел ... ... ... мәні мен ... ... оған автордың
ғылыми көзқарасы бойынша түсініктеме берілді.
2.Үй енбегі ұлттық есепшоттар жүйесінде бейнеленбейтіндігі белгілі. БҰҰ-
ның деректері ... ... ер ... ... 2/3 ... ... ... уақытының 1/3 бөлігі ғана ақы төленетін енбекке ... үй ... мен ... ... жұмсалатын уақытты қосатын
болсақ,онда әйелдер мұндай істерге аптасына 2 күнді артық жұмсайды ... ... жеке ... ... мен кәсіби қызмет тұрмақ,
демалуға,тамақ ішу мен ... да аз ғана ... бөле ... Алайда бұл,
ерлер артық уақыттарын ақы төлейтін енбекке жұмсайды ... ... үй ... ... ... ... өмірдегі белсенділігін
арттырады, ал мұндай белсенділік әйелдердің ... ... ... ... ... қысқартуға әсерін тигізеді.
3.Статистикалық мәліметтер негізінде Қазақстанның енбек нарығындағы
салалық және ... ... ... ... ... ... енбек нарығындағы қызмет түрлері бойынша әйелдер мен ерлердің
бөлінуі бойынша төрт ... ... ... ... ... ... еліміздің енбек нарығындағы салалық сегрегация
айтарлықтай өзгеріске ұшырамағандығы анықиалды. ... ... ... ... ... ... ... индекстер бойынша 46 % құрады.
4.Қазақстанның енбек нарығында дискриминацияның бейнелену нысандары әр
түрлі. Бастылары ретінде екі ... ... ... ... ... дискриминация және жұмысқа қабылдауда кездесетін дискриминация.
Әйел ... ... ... және ... ... ... ... салыстырғанда тиімсіз жағдайды иеленеді. Бір сөзбен айтқанда,
экономикалық қатынастар жүйесінде әйелдер ... ... ... ... ... негізінде де түсіндіруге болады: гендерлік теңсіздіктің
түп-тамыры әйелдерді ресурстарға иелік ... ... ... ... ашық формалары көрініс таппағанымен де, іс жүзінде,
оның жанама формалары кездеседі. Әйелдердің жауапкершілігі мол ... ... ... ... бар, ... олардың енбегінің қайтарымы аз
деп есептелінеді. Қазақстанда гендерлік ... жоқ, ал ... ... ... ... болуы қазақ халқының дәстүрлеріне ... ... ... ... ... ... нәтижелері бойынша, ел экономикасында ерлер мен ... ... ... ... ... жылдар бойы жалғасып
келетіні дәлелденген. Мысалы ерлердің орташа жалақысы әйел ... ... ... 1,6 есе жоғары болды. Қонақ-үй, мейрамхана
бизнесінде бұл алшақтық -1,8 есе, қаржы қызметінде- 1,6 есе, өнеркәсіпте –
1,5 есе, ... ... – 1,3 ... ... ... ... ... болады: яғни енбек нарығындағы әйелдердің бәсекелестік
шебінің әлсіздігі олардың санының ... ... ... енбек ақылы
салаларға шоғырлануына байланысты. Жоғары білімді маман-әйелдер саны басым
болса да, ұйым басшылары қатарындағы әйелдер ... ... 6,5% ... қатар, әрбір тоғызыншы жұмыссыз әйелдің жоғары білімі, әрбір
үшіншісінің орта ... ... ... ... ... ... ... үй шаруашылықтарының
саны арқылы толықтырылып отыр. Бүгінде республикамыздағы ... 10-ші ... (444,8 мың) ... ... яғни бұл балалары бар ерлер
басқаратын үй шаруашылықтарына (42,4 мың) арағанда 10,5 есе көп ... ... ... үй шаруашылықтарының санының соңғы он жыл
ішінде өсуі дәстүрлі себептерге (ажырасу, ... ... ... ... ... ... қарай көшу, табыс таппауы салдарынан күйеуінің отбасынан
кетуі, ішімдікке әуестену, жұмыссыз ... ... ... ... де ... екендігі анықталған. Жұмыссыз әйелдердің басым
көпшілігінің жас балалары болса, 5% -дан астамы көп ... ... ... ... ... ... ашу ... әйелдерді жұмыспен
қамтуға әсер етуші ... ... ... ... өңір ... ... ... қоғамдағы және отбасындағы ролі" тақырыбында қазақ
және орыс тілдерінде әлеуметтік сауалнама жүргізілді. Саулнамаға ... әр ... ... 200 әйел ... ... ... 62,8% -ы отбасындағы табыс жеткілікті болса, онда өзі жұмыс істемеуге
дайын екендігін білдірген. ... ... ... ... ... ... ... мөлшері, атқаратын жұмыстың ауырлығы, жұмыс орнының
үйінен алыс орналасуы сияқты проблемаларды көрсеткен.Сонымен ... ... ... өз ... ... үшін жұмыстан бас тарту жайы кең
тараған.
8.Еліміздің тәжірибесінде мынадай құбылыс нақты дәлелденіп отыр, яғни:
заңдар өз дәрежесінде ... ... ... егер ... ... ... қаралатын болса.Осы жерден бүгінгі күні мемлекеттің
әлеуметтік саясатының, оның ішінде гендерлік ... ... ен ... ... ... ... ... Қазақстанның іс-жүзіндегі
бюджеттік саясатын гендерлік тұрғыдан бейтарап деп айтуға болады, яғни
бюджеттің ... ... мен ... әлеуметтік және гендерлік
тиімділігі жеткілікті денгейде ескерілмейді.
Егер бюджет ... ... мен ... ... ... ... онда ол ... мәселелерін шешуде жетістікке жетуі
мүмкін.
әдебиеттер тізімі
1. Абилкасимов С. Переориентация на активные формы борьбы с ... ... 20 ... 2005, ... ... Н. ... ли в СНГ ... рынок труда? Азия-экономика и жизнь-
№31, 1997, ... ... Ю. ... вправе, работодатель обязан. Деловой мир- №20,
1995, с.4.
1. ... Г. ... лицо ... ... ... ... Б.М. ... «Экономика и социология труда», М: НОРМА, 2005;
3. Безрукова О.Н. Репродуктивные мотивации женщин. // Соц. иссл. ... ... С.Д. ... ... ... ... рынка труда.
Казахстан: экономика и жизнь- №3, 2009, с.10-14.
5. Бейсенов С.Д., ... С.Ж. ... ... ... Человек и
труд- № 1, 1993, с.18-20.
4. Бердалиев К.Е. Основы ... ... ... ... ... ... ... 1998г.
6. Боровик В.С, Ермакова Е.Е. Занятость населения. Уч. Пособие.- Р. – на –
Д: ФЕНИКС, 2001г. –99с.
7. ... Ф., ... К. ... ... ... и
перспективы. Казахстан: экономика и жизнь- № 6, 2010, с.17-21.
8. Елемесов К.И. Экономическое моделирование и ... ... ... и жизнь- №3-4, 2009, с.8-12.
5. Ермаков В.А. Казахстан в современном мире.- Алматы: Галым, 2008.
9. Женщины и демократизация: ... ... ... по ... ... ... вопросам. / Под ред. Силласте Г.Г.- М.,2007г.
жизнь- №3-4, 1995, ... ... ... ...... ... от 30 декабря 1998г.
10. И.О. Тюрина. Гендерные аспекты занятости и управления // Журнал «СОЦИС»
№ 11/2002, М.: «Наука» стр.135.
11. ... Б.И. ... и ... // Соц. ...... ... В.Н., Безнадежных Т. И.Управление занятостью населения ... ... ... ... М.: ... и статистика, 2009;
13. Исмаилова С. Рынок труда без прикрас. Деловая неделя.- №10, 2008г.
7. Казахстан: в цифрах и фактах.- ... ... ... ... Ж.О. О ситуации на рынке труда. Казахстанская правда- №136,
2006, с. ... ... У. ... опыт ... ... и со- ... ... труда- №4, 1996, с.12-17.
16. Козина И.М. Женщины и занятость: советское наследие. // Соц. ... ... ... З. ... ... ... ... и
право- №4, 2009, с. 8-12.
18. Коржова Н. Бюджетная и социальная защита. Каржы-Каражат- №4, 2005, с.8-
12.
19. Крепак П. ... ... в ... ... в ... ... .
Саясат- №8, 1996, с.7-10.
20. Критические ситуации на рынке труда. Под ред. Гарсия-Исер М. Вопросы
экономики- №2, 2007, ... ... В. О ... ... при ... предприятия из кризисного
состояния. Финансы- №1, 2007, с.7-8.
22. Кузенный А. ... на ... ... ... № 30, 1998г.
23. Курасова А. О службе занятости в Великобритании. Вопросы труда
8. Курс переходной экономики. Под ред. ... Л.И.- М.: ... ... Б.С. Труд и ... СПб.: ... ... Модели перехода от административной экономики к рыночной. Под ред.
Байзакова С.Б.- ... ... ... ... Б., Есенов М. Малый бизнес требует уважения. Казахстан:
экономика и ... №2, 1996, ... ... Н.А. ... ... ... ... "Казахстан - 2030" - Алматы: Рауан, 1998.
11. Нурмагамбетов А.М. Рынок труда: ... ... и ... ТОО ... ... О состоянии рынка труда в Республике Казахстан. Бизнес уик- №11, 2005,
с.3-4.
26. О состоянии рынка труда в ... ... ... неделя- №9,
2007, с.2.
27. О состоянии рынка труда в Республике Казахстан. Панорама- №30,2005, с
23.
12. Сатыбалдин С.С. ... и ... ... сможет ли казахстанский "барс"
пройти по их тропам?- Алматы: Галым, 2006 ... ... ... ... центров РК: статистический
сборник.- Алматы: Казинформцентр, 2008г.
-----------------------
Еңбек ресурстары
Экономикалық белсенсіз тұрғындар
Экономикалық ... ... мен ... ресурстары
жынысы
жасы
білімі
мамандығы
қоғамдық топтар
тұрғылық-ты жері
Ұлты мен тілі
діні
сфера бойынша жұмысбас-тылығы
Ерлер мен әйелдердің қалыпты ... ... ... мен ... арасында әлеуметтік ролдердің бөлінуі туралы көзқарастар
Мемлекет арқылы белгіленетін шектеулер
Қызметкерлердің ... ... ... ... капиталдың қайтарымы,
мамандық алу мен мамандық бойынша жұмыс істеу шығындары
Жұмыс берушілердің белгілі бір ... ... ... ұстынамдары
Жалдану мен қызметте көтерілуде әйелдер дискриминациясы
Гендерлік сегрегация

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 70 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақтөбе нарығындағы тұтынушылардың мінез-құлқын талдау60 бет
Ақша нарығындағы тепе-теңдік10 бет
Валюта нарықтарының ерекшеліктері10 бет
Еңбек нарығы және қазақстанда еңбек нарығының қалыптасуы35 бет
Еңбек нарығында жұмыс күшіне сұраныс16 бет
Жылжымайтын мүлік нарығының сипаттамасы мақсаттары, бағыттары және әдістері21 бет
Нарықтық қатынастар жүйесінде еңбек нарығы21 бет
Қазіргі таңдағы валюталық нарық дамуының негізгі тенденциялары15 бет
Қазақстан Республикасындағы еңбек нарығы туралы32 бет
Қаржылық дағдарыс әлемдік экономикалық дағдарыс5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь