Сағаты


Күн сағаты
Су сағат
Құм сағат
Календарь
Күн сағаты
Ең біріші уақытты өлшеу приборлары, олар күн сағат, су сағат және құм сағат. Күн сағаттың жұмыс істеу принципі өте ерте кезден-ақ байқалды. Б. з. э. дейінгі өмір сүрген архитектор Марк Витрувий Поллион бізге күн сағаттың құрылуы мен оның қалаушылардың мынадай конструциясын берді: «Күн сағатты тас күйінде қалаған Бераз. Ал кесе түрінде істеп көрсеткен – Аристарк Самосский және ол осы сағатты горизонталь диск күйінде, ал паутина сеткасына ұқсатып істеген Евдот, кейде оны Аполоний істеді» деп айтады.
Күн сағат мынадай құрылғылардан тұрады: Ұзын таяқшадан, циферблаттан. Бұл циферблатта сан бөлшектері бөлінген. Бұл сағаттың жұмыс істеу принципі күн бойы күннің сәулесі бұл сағатқа түсіріледі. Күн сағатта пайда болған көлеңке әрқашан өзгеріп отырады. Таңертеңт көлеңке өте ұзын. Түске дейін бұл көлеңке кішірейтеді. Ал түстен кейін қайта ұзарады. Таңертең көлеңке батысқа қарайды. Түске қарай көлеңке солтүстікке қарайды, ал кешке көлеңке шығысқа қарайды.
Бұрын күн сағат, жерге шығылған сағаттан және циферблаттың орнына тастар қойылған. Әрине бұл әдіс ыңғайсыз. Әр түрлі ғалымдар, сол жылғы оны жақсартуға көп жұмыс істеген. Ол үшін олар күн сағатты күн мен айға істеген. Ол үшін циферблатты көптеген бөліктерге бөлген, бұл бөліктердің сызықтары айды көрсете алған. Бұндай күн сағаты бұрынғы грек астрономы Аристарх жасаған. Бұл сағаттың түрі кесеге ұқсаған. Оның іші әр түрлі сызықтардан тұрды. Ал бұндай күн сағат, бірақ басқа астрономдікі. Ол Эвдокс – оның сағаты «арахна» - өрмекші, яғни оның циферблатты паутинаға ұқсады. Осындай типке біздің күнімізге дейін сақталған Андронин күн сағаты.
Циферблаттың сызықтары тура сағатты көрсету үшін күн сағаты жасау өте қиын. Бұрынғы астрономдар күн сағаттың тура көрсетуін жер шарының параллель осімен дәлелдеген. Күн сағаттың вертикаль ағашы жер шарының осімен параллель орналасқанда, оның ұшы жер шарының полюсіне, яғни жердің қозғалып тұрғанда, ол бізге қозғалмайтын боп көрінеді. Егер циферблаттың беті перпендикуляр таяқшаға орналасса, онда оның ұшының көлеңкесі доғаның бетін суреттейді, ал көлеңкенің жылдамдығы барлық жағдайда бір қалыпты. Егер жылдамдық бір қалыпты болса, көлеңке циферблаттың бетін тең бөліктерге бөледі.
Бұл күн сағаттың циферблаттың беті тұрған жеріміздің ендігіне байланысты орналсады. Өскеменнің ендігі 470. Күн сағаттың көрсеткіші, яғни таяғы стержин түрінде болады. Ол циферблаттың ортасынан тесіліп өткізіледі. Бұл сағаттың пайдасы, оның циферблаты әрбір жылдың күнін көрсетеді және оның арасындағы бөліктер тура бөлінген.
Жалпы күн сағаттарды ХVI – XVII ғасырларда істеп қолданған. Кейде оларды одан да кеш істеген, бірақ әсемдік үшін. Ғалымдар күн сағаттың үлкен және кіші түрлерін істесе де, олар ыңғайсыз. Себебі, күн сағаттар түнде бізге уақытты көрсетпейді және жаңбырлы күндері де көрсетпейді. Оларды бірге алып жүру ыңғайсыз. Сондықтан ғалымдар құм сағатты қолданды.

Пән: Физика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Күн сағаты
Ең біріші уақытты өлшеу приборлары, олар күн сағат, су сағат және
құм сағат. Күн сағаттың жұмыс істеу принципі өте ерте кезден-ақ байқалды.
Б. з. э. дейінгі өмір сүрген архитектор Марк Витрувий Поллион бізге күн
сағаттың құрылуы мен оның қалаушылардың мынадай конструциясын берді: Күн
сағатты тас күйінде қалаған Бераз. Ал кесе түрінде істеп көрсеткен –
Аристарк Самосский және ол осы сағатты горизонталь диск күйінде, ал паутина
сеткасына ұқсатып істеген Евдот, кейде оны Аполоний істеді деп айтады.
Күн сағат мынадай құрылғылардан тұрады: Ұзын таяқшадан,
циферблаттан. Бұл циферблатта сан бөлшектері бөлінген. Бұл сағаттың жұмыс
істеу принципі күн бойы күннің сәулесі бұл сағатқа түсіріледі. Күн сағатта
пайда болған көлеңке әрқашан өзгеріп отырады. Таңертеңт көлеңке өте ұзын.
Түске дейін бұл көлеңке кішірейтеді. Ал түстен кейін қайта ұзарады.
Таңертең көлеңке батысқа қарайды. Түске қарай көлеңке солтүстікке қарайды,
ал кешке көлеңке шығысқа қарайды.
Бұрын күн сағат, жерге шығылған сағаттан және циферблаттың орнына
тастар қойылған. Әрине бұл әдіс ыңғайсыз. Әр түрлі ғалымдар, сол жылғы оны
жақсартуға көп жұмыс істеген. Ол үшін олар күн сағатты күн мен айға
істеген. Ол үшін циферблатты көптеген бөліктерге бөлген, бұл бөліктердің
сызықтары айды көрсете алған. Бұндай күн сағаты бұрынғы грек астрономы
Аристарх жасаған. Бұл сағаттың түрі кесеге ұқсаған. Оның іші әр түрлі
сызықтардан тұрды. Ал бұндай күн сағат, бірақ басқа астрономдікі. Ол Эвдокс
– оның сағаты арахна - өрмекші, яғни оның циферблатты паутинаға ұқсады.
Осындай типке біздің күнімізге дейін сақталған Андронин күн сағаты.
Циферблаттың сызықтары тура сағатты көрсету үшін күн сағаты жасау
өте қиын. Бұрынғы астрономдар күн сағаттың тура көрсетуін жер шарының
параллель осімен дәлелдеген. Күн сағаттың вертикаль ағашы жер шарының
осімен параллель орналасқанда, оның ұшы жер шарының полюсіне, яғни жердің
қозғалып тұрғанда, ол бізге қозғалмайтын боп көрінеді. Егер циферблаттың
беті перпендикуляр таяқшаға орналасса, онда оның ұшының көлеңкесі доғаның
бетін суреттейді, ал көлеңкенің жылдамдығы барлық жағдайда бір қалыпты.
Егер жылдамдық бір қалыпты болса, көлеңке циферблаттың бетін тең бөліктерге
бөледі.
Бұл күн сағаттың циферблаттың беті тұрған жеріміздің ендігіне
байланысты орналсады. Өскеменнің ендігі 470. Күн сағаттың көрсеткіші, яғни
таяғы стержин түрінде болады. Ол циферблаттың ортасынан тесіліп өткізіледі.
Бұл сағаттың пайдасы, оның циферблаты әрбір жылдың күнін көрсетеді және
оның арасындағы бөліктер тура бөлінген.
Жалпы күн сағаттарды ХVI – XVII ғасырларда істеп қолданған. Кейде
оларды одан да кеш істеген, бірақ әсемдік үшін. Ғалымдар күн сағаттың үлкен
және кіші түрлерін істесе де, олар ыңғайсыз. Себебі, күн сағаттар түнде
бізге уақытты көрсетпейді және жаңбырлы күндері де көрсетпейді. Оларды
бірге алып жүру ыңғайсыз. Сондықтан ғалымдар құм сағатты қолданды.

Су сағат

Су сағаттар бұрынғы Египетте, Иудеседе, Вавилонда, Грецияда, Қытайда
белгілі болған. Гректер су сағатты плексидр деп атаған, яғни судың
ұрдықшысы деп атаған. Уақытты бұл сағаттағы судың тамшысымен анықтығын.
Бір ыдыстан екінші ыдысқа су тамшылап тұрған. Екінші ыдыс белгілерімен
белгіленген. Осы ыдысқа су құйылғанда белгімен уақытты анықтаған. Сағаттың
уақыттың көбірек істеу үшін ыдыс үлкенірек алынған. Осы плексидр сағатымен
әртүрлі жерлерде қолданған. Мысалы ораторлар сөз сөйлегенде немесе сотта
қолданған. Әскери жерлерде плексидр күзет үшін қолданған. Бұрынғы кезде
плексидр сағатын көп қолданған, оның уақыты тура көрсетпесе де.
Сағат тура көрсету үшін ғылымдар плексидрдің мынадай кемшіліктерін
білу керек болатын. Бірінші ыдыстан ағып тұрған су бірқалыпты болу керек.
Ол қысымға карағанда тезірек болу керек, яғни ыдыстағы белгі биік болуы
керек.
Әр түрлі ғылымдар өздерінің су сағаттарының көрсеткіші тек ғана
сағатты емес, сонымен қатар әр түрлі астрономиялық өзгерістер немесе әр
түрлі фигураларды басқару.
Плепсидрдің тарихы бізге әр түрлі оқиғалар қалдырды. Философ Платон
су будильнигін ойлап тапты. ІХ ғасырдың басында Гарди-аль-Рашид Ұлы Париға
плексидр сыйлық етті, ол алтын бронзадан тұрды және қу ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
"Көктем келді" тәрбие сағаты
Тәрбие сағаты «елбасы еңселеткен елорда»
Тәрбие сағаты: «Салауатты өмір салты»
Тәрбие сағаты мәдениеттілік
"Төтенше жадайлар" тәрбие сағаты
"Жыл мезгілдері" тәрбие сағаты
Көліктер тақырыбына тәрбие сағаты
Ана - біздің күніміз (тәрбие сағаты)
Дос болайық бәріміз тақырыбына тәрбие сағаты
Табиғат тағдыры – адамзат тағдыры. Тәрбие сағаты
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь