Нарық механизміндегі сұраныс пен ұсыныс

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

І.Нарық механизміндегіұсыныс пен сұраныс теориясының негіздері
1.1 Нарық механизмінің мәні және ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.2 Нарықтың атқаратын қызметтері, шарттары және түрлері ... ... ... ... ..7
1.3 Ұсыныс пен сұраныстеориялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8

ІІ. Ұсыныс пен сұраныстың әдіснамалық.тәжірибелік рольі
2.1 Сұраныс, ұсыныс қисығы, олардың баға емес факторларының өзгеруі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
2.2 Сұраныс пен ұсыныстың өзара әрекет етуі, рыноктық тепе.теңдік ... ..12
2.3 Сұраныс пен ұсыныстың икемділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
2.4 Сұраныс пен пайдалалық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17
2.5 Ұсыныс және өндіріс шығындары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
Қазақстан Республикасы өз тәуелсіздігін алғалы бері өзі қатарлы ТМД мемлекеттері арасында экономикалық, әлеуметтік, саяси және мәдени салаларында көш басшы атанып келеді. Бұл еліміздің қай саласын алып қарасақ та халықтың әлеуметтік жағдайын жақсарту мақсатында жасалынып жатқан игі істер мен экономикалық жағдайды көтеруде алдыңғы қатарлы озық ойлар мен пайдалы қадамдар жасалынып жатқандығын көрсетеді.
Тәуелсіздік алғанға дейін Қазақстан да нарық қатынастарының дамуын тежейтін шаруашылық болды. Оның себептері: жалғыз мемлекеттік меншікті пайдалануға бағытталған көпсубькетілік шаруашылық жүйесі; макродәрежедегі өндірістік-экономикалық процесстердің тым қатал реттелуі; микродәрежедегі шаруашылық өмірде экономикалық бостандықтың шектелуі; барлық шаруашылық құрылымдарды материялдармен бір орталықтан қамтамасыз ету.
Егемендігін алғаннан кейін Қазақстан, нарықтық экономикаға көшіп, жаппай жекешелендіру процесстерін бастан кешірді. Қазақстан нарықтық экономикаға өту арқылы нарықтық экономикалы ел ретінде халықаралық деңгейде танылды.
Нарықтық экономикалық жүйе жалпы түрде экономиканың негізгі мәселелерін шешу мақсатында өндірушілер мен тұтынушылырдың өзара әрекет ететін шаруашылықтарды үйымдастыру формасы деп анықтауға болады. Нарық – қоғамдық еңбек бөліндісі негізінде оқшауланған өндірушілердің арасындаңы үстемдік етуші жіне анықтауышы байланыс әдісі ретінде көрінеді.
Тауар өндірісі жағдайында нарықтық байланыстар экономикалық қатынастардың барлық жүйесін және барлық субьектілерін қамтиды. Нарықтың құрамына өз жұмыс күшін сатушы кәсіпкерлер де, еңбеккерлер де, соңғы тұтынушылар да, қарыз капиталының және бағалы қағаздардың иелері де кіреді. Осыған сәйкес, қазірігі нарықтық экономика рыноктардың бүгінгі бір жөйесі тауар мен қызметтер, жұмыс күші, қарыз капиталдарының, бағалы қағаздардың, волюталық рынок және басқаларының маңыздылығы ерекше. Алайда, қандай нарық болса да, оның нақты түріне байланыссыз 3 негізгі элементке: бағаға, сұраныс пен ұсынысқа, бәсекеге негізделеді.
Сұраныс пен ұсыныстың жалпы жағдайларындағы өзгерістерді ерекше оқиғасы ретінде қарастырылатын салықтың салдарын ең бастапқы зерттеудің өзі-ақ, сұраныс пен ұсыныстың тепе-тең жағдайы -бұл барынша қанағаттану жағдайы, тек сол тар мәнінде дұрыс, егер екі мүделлес жақ-тардың жиынтық қанағаттануы тепе-теңдіктің өзіне қол жеткізгенше және егер тепе-теңдік жағдайы деңгейінен жоғары кез келген өндіріс көлемін тұрақты ұстап тұру мүмкін болмаса, сатып алушылар мен сатушылардың әрқайсысы жеке адам ретінде өз мүделлері тұрғысынан әрекет етеді.
1. Ашимбаев Т.А. Экономика Казахстана на пути к рынку: тенденции и размышления. Алматы, 1994 г.
2. Берденов Қ. Қазақстан мемлекет ретінде қалыптасуы мен экономиканың дамуы. – Алматы, 1998 ж. – 216 б.
3. Бердалиев,К.Б. Қазақстан экономикасын басқару негіздері: оқу құралы /ҚР білім және ғылым министірлігі; Т.Рысқұлов ат. Қазақ мем. басқару акад.-Алматы: Экономика, 2001. -129б.
4. Бисенғазиев, Мұқыш Бейсенғазұлы. Макроэкономика: (Мемлекеттің экономикалық саясат негіздері) Лекциялық курс/Батс Қазақстан мем. Ун-ті.-Орал, 2004. 455б.
5. Бисенғазиев, Мұқыш Бейсенғазыұлы. Макроэкономика: (Мемлекеттің экономикалық саясат негіздері). Лекция курс /Батыс Қазақстан мем ун-ті. Орал: [Б.Ж.], 2000ж. -170б.
6. Воловой В.В. Политэкономия. М, 1999.
7. Елемесов Р. Переходная экономика: проблемы методологии и теории. Алматы, 1998 г.
8. Ермекова Э.М. Состояние и перспективы развития социальной сферы в Казахстане: занятость и уровень жизни населения // Вестник КазГУ 2001 №5.
9. Информационно-статистический сборник «Казахстан: 2003-2004 годы, Алматы, Агенство РК по статистике.
10. Кубаев Е. Экономическая политика и экономический рост. Алматы, 2000 г.
11. Кенжегузин М.Б., Додонов В.Ю. Шевелев С.А. Формирование и реализация казахстанской модели устойчивого экономического роста. Алматы, 2001 год.
12. Курс переходной экономики. Под.ред. Л.И. Абалкина. М, 1997 г.
13. Казахстан в цифрах за 2004 год. Агентство РК по статистике. 2004.
14. Қазақстан Республикасының Президентінің жолдауы.//Егеменді Қазақстан 2003, 5 сәуір.
15. Жалпы экономикалық теория: оқулық / Ө.Қ.Шеденов; Жұбанов атын. Ақтөбе мем. Ун-ті. Толықтырылған және қайта өңделген 2-басылым.. –Ақтөбе: 2004. -455б.
        
        Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық- техникалық университеті
Экономика және бизнес
факультеті
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: Нарық механизміндегі сұраныс пен ... ... ... 2015 ... ... ... ... ұсыныс пен сұраныс теориясының негіздері
1.1 Нарық механизмінің мәні және ерекшеліктері..................................5
1.2 Нарықтың атқаратын қызметтері, ... және ... ... ... пен ... ... Ұсыныс пен сұраныстың әдіснамалық-тәжірибелік рольі
2.1 Сұраныс, ұсыныс қисығы, олардың баға емес ... ... ... пен ... ... әрекет етуі, рыноктық тепе-теңдік......12
2.3 Сұраныс пен ұсыныстың икемділігі...........................................................14
2.4 Сұраныс пен пайдалалық.............................................................................17
2.5 Ұсыныс және өндіріс шығындары................................................................21
Қорытынды....................................................................................................... 27
Пайдаланылған әдебиеттер........................................................................28
КІРІСПЕ
Қазақстан Республикасы өз ... ... бері өзі ... ТМД ... арасында экономикалық, әлеуметтік, саяси және мәдени салаларында көш ... ... ... Бұл ... қай саласын алып қарасақ та ... ... ... жақсарту мақсатында жасалынып жатқан игі істер мен экономикалық ... ... ... ... озық ойлар мен пайдалы қадамдар ... ... ... алғанға дейін Қазақстан да нарық қатынастарының дамуын тежейтін ... ... Оның ... ... ... меншікті пайдалануға бағытталған көпсубькетілік шаруашылық жүйесі; макродәрежедегі өндірістік-экономикалық процесстердің тым қатал реттелуі; микродәрежедегі шаруашылық өмірде экономикалық бостандықтың ... ... ... құрылымдарды материялдармен бір орталықтан қамтамасыз ету.
Егемендігін алғаннан кейін Қазақстан, ... ... ... жаппай жекешелендіру процесстерін бастан кешірді. Қазақстан нарықтық экономикаға өту арқылы нарықтық ... ел ... ... ... ... ... жүйе жалпы түрде экономиканың негізгі мәселелерін шешу мақсатында өндірушілер мен тұтынушылырдың өзара ... ... ... ... ... деп ... болады. Нарық - қоғамдық еңбек бөліндісі негізінде оқшауланған өндірушілердің ... ... ... жіне анықтауышы байланыс әдісі ретінде көрінеді.
Тауар өндірісі жағдайында нарықтық байланыстар экономикалық қатынастардың барлық жүйесін және ... ... ... ... ... өз ... ... сатушы кәсіпкерлер де, еңбеккерлер де, соңғы тұтынушылар да, қарыз капиталының және бағалы қағаздардың ... де ... ... ... ... нарықтық экономика рыноктардың бүгінгі бір жөйесі тауар мен қызметтер, жұмыс күші, қарыз капиталдарының, бағалы қағаздардың, волюталық рынок және басқаларының маңыздылығы ... ... ... ... ... да, оның нақты түріне байланыссыз 3 негізгі элементке: бағаға, сұраныс пен ұсынысқа, бәсекеге ... пен ... ... ... ... ... оқиғасы ретінде қарастырылатын салықтың салдарын ең бастапқы зерттеудің өзі-ақ, сұраныс пен ұсыныстың тепе-тең жағдайы -бұл барынша қанағаттану жағдайы, тек сол тар ... ... егер екі ... ... жиынтық қанағаттануы тепе-теңдіктің өзіне қол жеткізгенше және егер тепе-теңдік жағдайы деңгейінен ... кез ... ... көлемін тұрақты ұстап тұру мүмкін болмаса, сатып алушылар мен ... ... жеке адам ... өз ... тұрғысынан әрекет етеді.
Тақырыптың өзектілігі: Мемлекет өзінің ішкі ... ... ... дамытуда. Бағаны тұрақтандыру әр қашан алдын ала өз ... ... ... ... ... ... ... қадамдарымен қамтамасыз етіледі. Осы орайда баға мен елдегі инфляция шараларының ... ... ... ... шешу мен ... ... қызмет жасауын қадағалау негізгі бағыттардың біріне саналады. Тауардың бәсекелік ... ... пен ... ... ету ... және ... пен ұсыныс тең болған деңгейде нарықтық бағаның қалыптауы ел экономикасының тұрақты дамуының ... ... ... ... ... ... Республикасының экономика саласындағы ерекшеліктер мен ... ... ... ... ... ... ... экономиканың негізгі элементі ретінде ұсыныс пен сұраныстың әдіснамалық және ... ... аса ден ... ... ондағы тиімді модельдеу әдістерін таңдап алу, ... баға ... ... және оны ... ... ұстанымдарына тоқталу болып табылады.
Курстық ... ... ... ... ... пен ... ... рольіне талдау жасау арқылы ондағы модельдеудің жеке үлгілеріне ... ... ... ... мақсатына жету.
Зерттеу объектісі: нарық механизміндегі ... пен ... ... ... зерттеу мәселесі бойынша экономикалық және нарықтық еңбектер мен әдістемелерге талдау жасау, жиналған материалдарды саралау, ... ... ... ... ... ... пен ... аражігін анықтау арқылы нарықтық сипаттағы ерекшілктерін негіздеу
Зерттеу жұмыстың теориялық және әдіснамалық негіздері: экономикалық ... және ... ... ... ... құрылымы: Курстық жұмыстың құрылымы кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан және пайдаланылған ... ... ... ... ... және оның әдіс ... механизмінің мәні және ерекшеліктері
Нарық қоғамдық тұтынушылар мен өндірушілерді байланыстырудың тиімді механизмі ... ... ... ұлы ... бірі деп ... оны ... ген ... электроникамен және адамзаттың басқа ұжымдық даналығының шыңымен теңеуге болады. Бірақ ... ... ... пен ... ... өмір сүре ... Ал бұл меншіктің алуан түрлі формалары және әртүрлі тауар ... ... ғана ... ... өндіріс экономикалық жағынан ... өмір ... ... жоқ ... ... оның ... олардың тиімді жұмыс жасайтын болашағынан үміт күттіретіне ... ... ... ... біз нарықтың қоғамға қажет шаруашылық бірліктерін іріктеудің демократиялық ... және ең ... ... ... көріп отырмыз.
Сонымен бірге нарықтық механизм идеалды емес, оның ... ... да бар. Оның ... ... ... жіктелу, әлсіздерге, әсіресе ... ... ... ... жұмыссыздықтың болуы жатады. Экономиканы бірыңғай ... ғана ... ... орны ... ... ... және қоршаған ортаны сақтауды қамтамасыз етпейді. Сондықтан ... ... ... ... ... экологиялық жағдайда өмір сүру құқығын реттеп отыратын ... ... ... ...
Реттелмейтін таза нарықтық экономика ... ... ету, ... алу, ... табу ... ... ... кепілдік бермейді. Бұл салалар мемлекеттің белсенді түрде араласып реттеуін ... ... ... бағаны реттеу, салық жүйесінің негізінде табысты қайта ... ... ... есебінен жұмысшыларды қайта мамандыру, оларға жәрдем ақша бөлу және ... ... ... ... арқылы нарықты экономиканың қысымын жұмсартады. Мұндай шараларды ... ... ... ... ... ... ұстап тұру мүмкін емес.
Нарық ... ... мен ... ... ... ... ... ұйымдастырудың жаңа әдістерін кеңінен пайдалануды көздейді. Бірақ көп ... мен ... ... ... оның жаңа бағыттарында стратегиялық мақсаттарды ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ете алмайды. Бұл жерде мемлекеттің ... ... ... мен ... ... ірі ... мен бірлестіктердің қаржы қуатынсыз жақсы нәтижеге жету мүмкін емес.
Енді ... ... не? Ең ... ... анықтап алайық. Нарық мәселелерінің, қоғамды ... құру ... мен ... алатын зор мәніне қарамастан, ТМД-ға кіретін мемлекеттердің және Қазақстан ... ... ... ... ... ... жоқ. ... байланысты нарықтың бірнеше анықтамасын келтірейік.
Нарық - бұл өндіріс ... ... оның ... мен шарттарын айырбастауға байланысты болатын өндірістік ... ... бір ... немесе жүйесі.
Нарық - бұл сатушылар мен сатып алушылар ... ... ... белгілі бір жүйесімен сипатталатын тауар айырбасының саласы.
Нарық - бұл ... мен ... ... арасында тауар және қызмет көрсету процесіне байланысты ... ... ... жиынтығы.
Нарық - тауарларды ... алу - ... ... орын ... ... қатынастар жиынтығы.
Нарық тауарды өткізуге байланысты ... мен ... ... ... ... ... ... табылады.
Келтірілген көзқарастардың қайсысы да жеткілікті түрде дәлелді, бірақ проблеманың бір ... ғана ... Бұл ... ... ... - ол нарықты өндірістің емес, айырбастың ... ... ... ... - өндірушілер мен тұтынушылар емес, ... мен ... ... деп ... Шын ... ... ... байланыстар сату-сатып алумен шектелмейді. Бұл жерде, басымдылық ... пен ... ... ... ... ... болатын қатынастарға тиісті болуы керек, себебі тек осы ... ғана өнім ... және оның ... айналуын сипаттайтын, тауар-ақша қатынастарын қандай ... ... ... ... ... байланыстар пайда болады.
Берілген ... ... тек ... мен ... ... жеке байланыс пен қатынас қана ... ... ... ... өндірушілер мен стаып ... ... ... ... ... мен ... туралы болып отыр.
Екіншіден, бұл қатынастар мен ... ... ... ... ... ... ... яғни шаруашылық серіктестерінің қатынас субъектісі ретіндегі тең құқылығын ... ... ... ... қызметтердің варианттарын және оңтайлы өткізу бағасын ... ... ... ... мен ... ... ... екі жағдайдың шүбәсіз салдары - бәсеке өндіріс процесінде де, ... ... де ... ... ... өзгеруіне себебін тигізуі мүмкін. Себебі ... ... өмір сүре ... ... ... тек қана ... ... шектеу - оны бәсеке, ең аз ... ... ... ... ... ... жасау сияқты маңызды қасиеттерінен ... ... ... ... ... ... ... емес, тауар өндірушілер мен тұтынушылардың қарым-қатынастарына тән ... ... ... ... ... экономикалық өткізілуі ретінде ... ... Осы ... ... нарықты әртүрлі тауар өндірушілер мен қатынастар жүйесі деп ... ... ... ... атқаратын қызметтері, шарттары және түрлері
Жалпылама тұрғыдан ... ... мәні оның ... ... арқылы ашылады. Ең алдымен нарық экономикалық тұрғыдан бөлектенген материалдық игіліктерді және ... ... мен ... ... буын ... ... Нарықсыз, іс жүзінде қоғамдық өндірістің екі ... ... ... ... да ... ... байланыстың қаншалықты өзара тиімді болатынын ... ... ... ... және ... өндірушілермен тұтынушыларды байланыстыратын буын Ұдайы өндіріс процесінің үздіксіздігін және тиімділігін қамтамасыз етудегі реттеуші рөлі Экономиканың жағдайы ... ... ... қайнар көзі Бәсеке арқылы экономиканы тиімсіз шаруашылық бірліктерінен тазарту
Нарықтың маңызды қызметтерінің бірі - оның ... ... ... ... және тиімділігін қамтамасыз етудегі реттетуші рөлі. Нарықтың реттеуші ... ... ... ... ... ... ... өндіріс құрылымдарының үйлеспеуіне, тапшылықтың ... ... ... ... өсудің қозғаушы күші ретіндегі рөлінің жоғалуына әкеліп соқтырады.
Нарықтың басқа бір ... ... - ... ... тауарлар бағасы мен қызмет ақыларының, несие және банк ... ... ... ... т.б. ... ... отыруы арқылы өндіріске қатысушыларға олар ... ... ... ... ... мен қызметтерге жұмсалатын қоғамдық қажетті ... ... ... сапа және ... ... объективті ақпар беріп отырады.
Сонымен бірге ... ... ... ... ... - бәсеке күресінің жәрдемімен қоғамдық өндірісті тиімсіз ... ... ... және ... ... ...
Біздің нарық терең монополияландырылған, ... ... ... ... жағдайда ұстап тұру үшін ... ... ... әлемін құру міндеті тұр. Бұл ... ... ... ... ... ... тауар өндірушілер өнім өндіру мен сатуға байланысты кәсіпкерлікпен ... ... ... ... болады.
Нарық күрделі экономикалық категория ретінде өз бетінше емес, әртүрлі ... ... ... бір ... әлеуметтік-экономикалық жағдайларда өмір ... ... ... ... механизмнің мынандай жағдайлар мен ... ... ғана ... ... және өмір ... дәлелдеп берді.
1.3. Ұсыныс пен сұраныс теориялары
Сұраныс пен ұсыныс нарықтық экономиканың ең ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігі немесе сұраныс төлем қабілеттілігі бар қажеттілік. Құндық тұрғыдан сұраныс осы ... ... ... ... заңы - тауар бағасы мен сұраныс көлемі арасындағы кері қатынастың көрінісі, яғни тауарға баға төмендегенде ... оны көп ... ... ... Егер ... баға өссе, оған деген сұраныс азаяды.
Сұраныстың қисығы - бұл сұраныс заңының ... ... яғни бұл ... ... ... бір уақыттағы тұтынушының тауарды қандай бағамен және қанша мөлшерде сатып алатын мүмкіншіліктерін көрсетеді. 7.1. графиктегі көлденең осьте сұраныс ... (Q), ал ... ... (Р) - ... ... ... қисығы (Д).
1. графигі . Сұраныстың қисығы
2. графигі. Сұраныс қисығының жылжуы
14884401375410004345940803910004597401032510001031240461010001840230161226500
468630571500 ... ... ... 1 Qо Q ... ...
D
Do ... ... әсерінен сұраныс көлемінің өзгеруі сұраныс қисығының өз бойымен жылжуынан көрінеді.
Бағасыз факторлардың әсері сұраныстың өзгеруіне әкеледі,ол қисық сыздықтың орнынан жылжуынан көрінеді: оңға - ... ... ... - ... (азаюы).
Біз қандай да бір тауар рыногында қалыптасушы ситуацияны қарастырсақ, тауар бағасы мен сатылған (өткізілген) ... саны ... ... бір ... бар ... оңай ... ... бағасы төмен болған сайын сатып алушыар сатып алғысы келетін оның көлемі де көп ... оған ... ... ... болады. Мысалы, бағасы 60 теңге болғанда сатып алушылар Х игілігінің бір бөлігін ғана сатып алғысы келсе, бағасы 30 ... ... - үш ... 20 теңге болғанда - 4 бірлікті және т.б.алғысы келеді. Баға мен сұраныс шамасыарасындағы кері тәуелділік сұраныс заңы деп ... ... ... - сұранысты оған әсер ететін әртүрлі факторларға байланысты ... ... Оның ... ең маңыздысы осы кездегі игілік бірлігінің бағасы болып табылады. Баға төмен болған сайын сұраныстың ... және ... ... Баға ... ... ... қозғалысты көрсетеді.
Экономикалық теорияда сұраныс қисығында тәуелсіз өзгерушіні (баға) тігінен, ал тәуелдіні ... ... ... қою ... қисық белгілі бір уақыт кезіндегі баға жағдайы мен Х өнімнің сатып алынған көлемін сипаттайды. Одан теріс еңкеюді ... ... бұл ... алушылардың өз бағасы кезінде игіліктің көп санын сатып алғысы келетінін білдіреді. Жалпы түрі:
Qd=F(P) ... ... ... - бұл ... ... бір ... ... бір бағамен нарықта сатуға дайындаған тауарларының саны.
Ұсыныс тарапынан ... ... ... қарастырсақ,, ұсыныс шамасының бағаға тәуелділігі тікелей екенін байқау ... баға ... ... ... ... ұсынуға дайын тауарлар саны көп болады. Мысалы, бағасы 20 теңге болғанда өндірушілер Х игілігінің тек 2 ... баға ... ... төрт ... 50 теңге бағада алты Х игілігі бірлігін сатуға келіседі. Жалпы түрі:
Qs=f(P) Q-ұсыныс ... ... заңы - бұл баға мен ... тауар санының арасындағы тікелей қатынас, яғни ... ... ... сайын оның сатуға дайындаған саны да молаяды (басқа жағдайлар тұрақты болғанда) және де керісінше.
Ұсыныстың қисығы - бұл ... ... ... көрінісі, яғни бұл сызықтың нүктелері бағалардың белгілі бір мерзімде өзгеруінен сатушылардың нарықта қанша ... ... ... ... ... (supply ... ұсынысты түрлі факторлар әсеріне байланысты анықтайды. Біз анықтап алғанымыздай, осы уақыт ішіндегі игілік бірлігі бағасы маңыздылардың бірі болып ... Баға ... ... ... ... қозғалысты білдіреді.
ІІ. Ұсыныс пен сұраныстың әдіснамалық-тәжірибелік рольі
2.1 Сұраныс, ... ... ... баға емес ... ... ... көптеген факторлардың әсерімен қалыптасады. Сұранысқа бағадан басқа да бағасыз факторлар әсерін тигізеді:
Сұранысқа әсер ететін факторлар
2525395425450Тұтынушылардың ... ... ... ... ... ... ... ... емес ... ... табыстары
00 Тұтынушылардың табыстары
25825452851785 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... өскен сайын тұтынушылардың сұранысы да өседі.
* Тұтынушылардың саны. Тұтынушылар саны молайған сайын сұраныс та ... ... ... (ұнатуы, ұнатпауы, жаңа үлгідегі тауарлар)
* Бірін бірі алмастыратын және бірін - бірі толықтыратын тауарлардың ... ... ... ... ... - бірі ... ... (автомобиль және бензин), онда бір тауарлардың (автомобиль) бағасының өсуі ... ... ... ... ... ... әкеледі.
Егерде тауарлар бірін - бірі алмастыратын ... (май және ... онда бір ... (май) бағасының өсуі екінші тауарға (маргарин) деген сұраныстың ұлғаюына әкеледі.
* Келешектегі өзгерістерді күту: инфляциялық және тапшылық жағдайдағы өзгерістер ... ... ... ... ... сұранысқа әсер ететін факторлар
Ұсыныстың баға емес факторлары
2525395425450Алмастыр ғыштарға бағасы
00 ... ... ... ... ... болашақ тағы күтулер
00 Тұтынушылық күту, болашақ тағы күтулер
Ұсыныстың бағалық емес детерминанттары
144907046990
Ұсыныс
00
Ұсыныс
3390906985Ресурстар бағасы
00 ... ... ... мен дотация
лар
00 ... мен ... ... ... ... технология сы
2582545212090 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... да бағасыз факторлар әсерін тигізеді:
* Ресурстардың бағасы. Ресурстар бағасының өсуі ұсыныстың азаюына әкеледі.
* Технология. Технологияның жетілдірілуі ұсыныстың ... ... ... бірі ... және ... бірі ... тауарлардың бағасы.
* Келешекте инфляциялық және тапшылық жағдайлардың ... ... ... деңгейі
* Салықтар және субсидиялар. Салық ставкасының өсуі ұсыныстың азаюына, субсидияның берілуі - ұсыныстың өсуіне ... ... ... даму барысында уақыт аралығы да әсерін тигізеді. Қысқа мерзім кезеңінде өндіруші ... ... ... ... ... пен ... өзара әрекет етуі, рыноктық тепе-теңдік Рынокты дамыту барысында сатушылар мен сатып алушылардың өзара ... әске ... Бұл ... ... ... тез ... ... бағалар маңызды рөл ойнайды. Олар айырбас шарттарын нарықтық экономикаға қатысушылардың бәрі үшін қарапайым, анық және стандартты жасайды. Тепе-Теңдік нүктесі Е-мен ... ... ... сөзінен)
Тепе-теңдік нүктесінде Pe=Ps=Pd
Ондағы Pe - тепе-теғдік бағасы; Ps - ұсыныс бағасы, Pd - ... ... ... баға және одан ... ... ... S
Р2 ... Р1 ...
... ... білдіреді: Qe=Qs=Qd Q=көлем
Тепе-теңдік баға-бәсеке күштер әрекеті нәтижесінде сұраныс пен ұсынысты теңестіруші ... ... ... құру - белгілі бір уақыт санын қажет ететін процесс. Жетілген бәсекежағдайында сұраныс бағасының ұсыныс бағасына, сұраныс көлемі мен ұсыныс ... ... ... жүреді. Тепе-теңдік орнау нәтижесінде тұтынушылар да, өндірушілер де ұтады.
4-графигі Cұраныс пен ұсыныс өзгерістерінің ... әсер ... D'
S D
Р2 ...
Р1 ...
S' S
Р2 ...
Р1 ... ... ... ... ... ... ... ығысса, теңдестіргіш бағаны айқындайтын қиылысу нүктесі ұсыныстың қисық сызығының бойымен жоғары ... да, Р ... және Q ... ... ... ... сызығы оңға ойысса, теңдік нүктесі ұсыныстың қисық сызығы бойымен жоғары ауысады.
5-графигі Сұраныс пен ұсыныстың қисық сызықтары
Оқу ... ... ... ... немесе жер ... P P P ... D ... D D D ... S ... ... S S ... ... Q S ... Q ... саны саны ... ... пен ... ... ... қолданудың әртүрлі жағдайлардағы мысалдары келтірілді.Байқасаңыз,мына суреттерде алдыңғы суреттерден айырмашылығы-қисық емес,керісінше түзу сызықтар салынған.Басқа да диаграммалар сияқты,сұраныс ұсыныс кестелерін ... ... ... ... ... ету ... көзбен көріп қабылдауды жеңілдетеді.Әйтсе де ондай кезде шын эмперикалық қисық сызықтарға әбден қолайлы ... ... ... жағдайда еш қиындықсыз-ақ бұл түзу сызықтарды түрлендіруге болады.
Мысалы:университет бітірген ... ... ... ... ... ... ... табылады.Ал ол екінші суретте ұсыныстың тік сызығымен берілген,дегенмен бұл бәрібір белгілі асыра ... ... ... төмендеткен жағдайда,оқу курсын бітірген инженерлердің бірқатары басқа салаларға жұмыс ... ... ал ... аспирантураға түседі. Сол себепті төменгі жалақы болғанда, SS қисық сызығы оңтүстік-батысқа қисаяды.
2.3 Сұраныс пен ұсыныстың икемділігі
Сұраныс пен ұсыныс көлемдерінің тауардың ... ... ... нақты қарауды керек етеді. Әр түрлі рауарлар ... ... пен ... ... ... ... беру ... ерекшелінеді. Икемділік - бұл белгілі бір фактордың 1% өзгеруіне жауап ретінде сұраныс пен ұсыныстың қанша ... ... ... көрсеткіш. Ол көрсеткіш проценттік өзгеру қатынастарымен анықталады.
Сұраныстың ... ... - ... ... 1% ... сол тауарға деген сұраныстың қанша процентке өзгеретінін көрсетеді, яғни бұл көрсеткіш сұраныс көлемінің осы тауар ... ... ... анықтау үшін қолданылады.∆ Q% ЕPD = ...
... Q% ... = ...
... Q% ... = ─────
... Q% ... = ...
... Q%
ЕPD = ─────
... Q% ... = ...
... Q%
ЕPD = ─────
... Q% ... = ...
... = ∆ ... Р%
Мұнда ЕPD - сұраныстың бағалық икемділігінің коэффиценті;
Q% - сұраныс көлемінің қатысты ... - ... ... ... ... икемділігі - бұл көрсеткіш тұтынушы табысының 1% өзгеруі осы тауарға деген сұраныстың ... ... ... ... Бұл ... ... сапалылығын анықтайды.
Еі[D] = ∆ Q%
∆ I %
Мұнда: ЕіD - сұраныстың табыстық икемділігінің коэффициенті,
Q % - сұраныстың ... % - ... ... ... Еі[D] > О бұл ... сапасыз болады, себебі тұтынушының табысы өскен сайын қарастырып отырған тауарға сұраныс азаяды.
* Еі[D] >О - ... ... ... ... Егерде О< ЕіD < 1 - бірінші қажеттіліктегі тауарлар
* ЕіD > 1 - ... ... ... ... ... ЕіD - оң сан, ... та қайсы бір жағдайларда ол теріс санда болуы мүмкін яғни табыс өскен ... ... ... ... саны ... ...
Бірін - бірі алмастыратын және толықтыратын тауарлардың болғандығынан, бір тауардың бағасының өзгеруі екінші тауардың сұраныс ... ... әсер ... Бұл байланысты анықтау үшін сұраныстың қиылысқан икемділігі деген көрсеткіш қолданылады. Бұл ... У ... ... 1% -ке ... кезде Х тауарынан сұраныс көлемі қанша процентке өзгеретінін көрсетеді және төмендегі формула арқылы есептеледі:
ЕхуД = ∆ ... ... ЕхуД - ... ... коэффициенті;
∆ Qх% - Х тауарына сұранысына қатысты өзгеруі;
∆ Ру% - У ... ... ... ... қиылысқан икемділік коэффициенті оң сан болса, ЕхуД > О, онда Х және У тауарлары бірін - бірі ... ...
* Егер ЕхуД < О ... сан ... онда ... - бірі ... тауарлар.
* ЕхуД = О онда Х және У біріне - бірі қатысы жоқ тауарлар ... ... ... ... ... ... ... талдағанда да қолдануға болады. Ұсыныстың икемділігі ол нарыққа шығарылған тауарлардың санының бәсекелік бағаның салыстырмалы өзгеруіне сәйкес ... ... ... ... - бұл ... 1% -ке ... ... көлемінің қанша %-ке өзгеретінін анықтайтын көрсеткіш.
ЕР[S] = ... Ер [S] - ... ... - ... ... қатысты өзгеруі
Р% - бағаның қатысты өзгеруі.
Дәл сондай икемділіктегі ұсыныстың үш ... бар. ... ... икемділігі көп факторларға тәуелді: әр түрлі кәсіпорындардағы жекелеген шығындардың жіктелуінен, өндірістік қуаттардың толық істеуінен, еркін жұмыс күші ... ... бір ... ... ... тез ... және т.б.
Сұраныс пен ұсыныстың икемділігі туралы айтқанда, яғни баға өзгергенде сұраныс пен ... ... ... ... ... біз бұл өзгерістер бір ауқытта болатынын, сондықтан уақыт икемділіктің бір факторына айналатынын еске сақтауымыз керек. Осыған байланысты нарықтық тепе-теңдік ... ... пен ... ... уақытты есепке ала отырып талдауымыз керек.
Айталық, бір тауарға кенеттен сұраныс көбейеді. Бұл тауарға ұсыныс бірден ... ... емес ... ... ... жағдайы бағаны жоғарылатуымен ғана сипатталады. Ұсыныс қисығы нольдік икемділік тік сызығы болады және сұраныс қисығының жағдайына ауысуы тепе-теңдіктің Р2 ... ... ... тепе-теңдік (3.1. графигі) жағдайында осы нарықта істейтін кәсіпорындардың саны өзгермейді. Бірақ ұсыныс ... ... ... ... ... ... және d2 ... сәл ғана еңкейген болады, өйткені кәсіпкерлер бар өндірістік қуаттарды қарқынды пайдаланады. Бұл ... ... ... Q3 - ке дейін азырақ өседі, ал тепе-теңдік P3-бағасы төмен болады.
Ұзақ тепе-теңдік (3.2. ... ... ... ... ... ... бейімделеді. Жоғары бағалар жаңа қуаттар жасауға жағдай жасайды, ал салаларға жаңа кәсіпкерлер келеді, ұсыныс көлемі Q4- ке дейін өсті, тепе-теңдіктің ... ... да көп ... ұсыныс икемділігі қаралып отырған уақыи кезеңі ұлғайған сайын өседі, ал ол қарапайым бағалардың қалыптасуына жәрдемдеседі. Сұраныс пен ... ... ... мән ретінде аяқталуы бағаның икемділігі ұғымына байланысты. Ол сұраныс пен ұсыныстың өзгеруінің бағаға әсерін білдіреді.
7.1. ГРАФИГІ 7.2. ... 7.3. ... P P ... S1 ... P2 P2 ... ... D2 ... ... D2 d2 P1 ... D1 p1 d1 ... ... ... Q Q2 Q3 Q Q1 Q4 ... ... ... ... қабілеті бар сұраныс туралы болады. Сондықтан, жоғарыда ... ... әсер ... аса ... ... бірі ... деңгейі. Табыстар өзгергенде тауарларға сұраныс та әрқалай өзгереді. Бұл жағдайда табысқа байланысты сұраныстың икемділігі туады. Тауарлардың басым бөлігінде табыстар мен ... ... ... тәуелділік бар, яғни табыс өсуімен сұраныс көбейеді. Алайда, кейбір жағдайларда кері тәуелділік болуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... тұтыну қасиеттері төмен, тауарларға қатысты. Табыстар өскен сайын картоп, нан сияқтытағам өнімдеріне сқраныс азаяды, ... ... өз ... көп ет, көкеніс және жеміс-жидектер кіргізуге мүмкіндік алады.
Сұраныс икемділігмен тауарлар бағаларының тербелуі басқа ... ... ... әрқалай әсер етеді. Мысалы, икемсіз сұраныс пен тауар бағасы өссе, онда осы тауарды сатып алу шығыны өседі, ал бұл ... ... ... ... ... ... және олардың бағасын төмендетеді.
2.4 Сұраныс пен пайдалалық
Бәрімізге белгілі, сатып алушы ... өз ... өтеу үшін ... ... Бұл ... және ... ... ереже. Біріншіден, адамның қажетіліктерінің үлкен бөлігі ерте ме кешпе қанағатандырмайды, яғни игілікті пайдалануына байланысты біртіндеп өтеледі. Екіншіден, ... ... ... ... ... өту ... астында емес, көптеген сатылардан өту арқылы мүмкін болады. Бірақ, қажеттіліктерді өтеу ... ... ... ... ... ... ... да сол игіліктің кемісе, игілік пайдалылығы тұтынушыларға да сол игіліктің саны өскен сайын кемиді. Мысалы, адам үшін, бірінші бөлшек ... ең ... ... ... ... ... ... әрбір келесі бөлшек барған сайын аз пайдалылықта болады. ... азаю ... ... дәл ... үшін ... ғылымда шекті пайдалылық ұғымы қолданылады, яғни тауардың соңғы бөлігіне қосылаты қосымша пайдалылық. Осы ұғымды пайдаланып шекті пайдалылықтың азаю заңын ... яғни ... ... саны ... сайын оның шекті пайдалылығы кемиді.
5-суретте абциссаға тұтынылған тауардың Q санын саламыз ... ... U ... ... ... саны өскен сайын, жалпы пайдалылық өседі, бірақ пайдалылықтың өсімі әрбір жаңа ... ... ... жеткенше, қысқарады. Егер игілікті шексіз кіші бөліктерге бөлуге болады деп жорамалдасақ, онда жалпы пайдалылықтың өсуінің бәсеңдеуін баспалдақты диаграмма түрінде емес, ... ... ... ... бейнелеуге болады.
342900114300001143000002286000000В а-сурет В ... ... ... ... 6 ---- ... 4 ------ ... ... ... ...
0 2 4 6 8 Q 0 2 4 6 Q ...
5, ... тауарлар саны көбейген сайын азаятын шекті пайдалылық МU тік ... ... ... ... ... ... қорытынды: шекті пайдалылықтың мөлшері тауардың саны мен соған қажетіліктің дәрежесіне тәуелді ... ... ... адамның әр түрлі қарқындылық дәрежесімен сипатталатын қажетіліктері көп болады. Қажетіліктердің қарқындылығын бағалау субъективті болғанмен, объективті түрде бірінші шұғыл қажетіліктерді маңыздылығы кем ... ... ... ... ... адам ең шұғыл қажетіліктерден бастайды да, біртіндеп шұғылдығы аздауға көшеді, осындай қимылдардың арқасында ең ... ... ... ... ... ... ... Бірақ адам рыноктан қажетті игілікті сатып алғанда, әр түрлі сомадағы ақша мөлшерін жұмсайды. ... әр ... өз ... бар. ... ... ... ... оның бағасына бөлсек, онда өлшенген шекті пайдалылықты табамыз. Осыны еске ала отырып, әрбір тұтынушыны жекелеген тұтыну түрлерін қашан шекті ... ... ... ... ... ... шекті пайдалылықтар бірдей болғанша кеңітеді.
Қарапайым тілмен айтқандағ етке жұмсалған соңғы ... нан ... ... ... соңғы теңгенің келтірген пайдасындай пайда келтіру керек. Тұтыну ... бұл ... ... бейнелеуге болады:
MU1=MU2...=MU3=...MYn
2146935-2540001537335-254000857885-254000414020-254000 P P2 P3 ... ... MU - жеке ... пайдалылығы, ал Р - олардың бағасы.
Маржиналистік теорияда ... ... ... ... ... ... мәселесі маңызды орын алады.
Ал енді өзінің бір қалыпты ақшалай табысының ... ... ... ... ... ... үшін ол тек екі ... түрін: А,В сатып алады деп пайымдылық, әрине сатып ... тең ... ... ... бұл ... ... ... қисындасулары бар. Мысалы, екі А тауары мен үш В ... ... ... ... ... үш А ... мен екі В ... сондай жалпы пайдалылық беред т.с. с. Бір тауардан бас тарту көп көлемде басқа ... ... ... А және В ... бұл ... тұтынушы сондықтан талғаусыздық білдіреді.
Егер бұл қисындасуларды графикпен көрсетсек, онда ... ... ... ... ... Бұл ... сызық былайша жүргізілген, егер тұтынушы оның бойындағы қандай нүктені де ... олар ол үшін ... ... ... еді және оған ... ... алары бәрібір болар еді. И2 қисығы бұл сансыз көп қисықтардың біреуі ... ( ... ... ... ... ... алатын болсақ, онда қисық сызық басқаша түрге ие болады. 6, а суретте пунктирлі сызықпен сол А және В ... тек ... ... ... ... сызықтары көрсетілген.
Жоғарыда келісілген шартымыз бойынша тұтынушы бір ... ... ... ... Ол ... күніне 6 теңге жұмысын: оның 1,5 теңгесін А тауарын алуға, В тауарларының қандайда болса қиыстырылуына ... өз ... ... ... ... тік ... - тұтынушының
тұтыну мүмкіндіктерінің сызығы
(9-сурет.)
1143000004343400361950022860003619500В В В ... V3 Қ V2 ... 6 ... 4 ----- ... V4 ...
2 V2 L V2 ... 2 4 6 8 V 0 2 4 6 V 0 2 4 6 ... б) ... ... сызығын талғаусыздық қисық сызық графигіне салайық
(9в-сурет). Тұтынушы табыстың осы деңгейде тек түзу сызықпен қозғала ... Ол ... өзі ... ... пайдалылық алатын нүктеге, яғни ең жоғарғы мүмкіндік талғаусыздық қисығына К нүктесінде тұтыну мүмкіндіктерінің сызығы талғаусыздық қисығына тиеді. Осы ол ... ең ... ... ... ... ... тауар бағасы оның шектік пайдалылығына пропорционал болады. Шекті пайдалалықтың қисық сызығын талдау тұтынушының аса ... ... ... ... ... ... да ұғынуға жағдай жасайды. Бұл категорияның мәні мынада: тұтынушы әрбір тауарға, өзіне бағалылығы барынша төмен тауардың соңғысының шектік пайдалылығына тең, ... баға ... Ал. Бұл ... ... ... ... ... тұтынушы кейбір пайда алады. Тұтынушы рентасы идеясын графика түрінде ... ... ... Р ... ... ... 1 2 ... тұтынушы тек бір ғана тауар алса, онда 80 доллар төлеуге келісер еді. ... ... ... екеу ... ... 60 ... төлер еді. Екі тауардың әрқайсысының нарықтық бағасы бір мөлшерде - 60 ... ... еді. ( ... баға ... ... ... ал екінші жағдайда да сондай баға). 1-тауардың пайдалылығын жеке бағалау - 80 ... 2 - 60 ... ... ... 140 доллар. Бірақ екі тауар да бір бағамен сатып алынады. Өйткені тұтынушы барлығы (60+60)=120 доллар, үшінші тауарды сатып ... 40 ... ... және бұл шектік пайдалылық үш тауардың да нарықтық бағасы (40+40+40)=120 доллар. Ал егер шектік пайдалылықты жеке бағалау арқылы анықтасақ, онда ... ... ... ... ... ... ... тұтынушы төлеуге келісім берген сома мен оның нақты төлеген сомасының арасындағы айырмашылық. А.Маршалл мұны былай деп түсіндіреді: Тұтынушы ... - ... ... ... ... ... ол шын мәнінде төлеген бағадан артығы.
Графикте тұтыну ... ... ... DEE1. Баға ... болған сайын тұтыну рентасының көлемі үлкен. Екі тауарды сатып алғанда 180-120=60 доллар. ... ... ... ... ... ... ... баға белгілеу, салық салу мәселелерін графикалық талдағанда ... ... ... ... ... ... жатқан факторларды барынша талдадық. Сұраныстың өзгеруінің маңызды себебі, бағаның кері қызметі ретінде тауардың шектік пайдалылығының ... орын ... Тек ... ... ... ғана ... өзіне барынша аз қанағат әкелетін тауарларды сатып алуға дайын болады.
2.5 Ұсыныс және өндіріс шығындары
Егер сатып алушыны тауарды ... ... ... ... оның пайдалылығы болса, онда сатушы үшін маңыздысы өндіріс шығындары. Жетілген ... ... ... ... ... деңгейіне іс жүзінде әсер ете алмайтын болғандықтан, нақ осы өндіріс шығындарының деңгейі пайда мөлшеріне де, өндірісті ... ... де, ... ... ... ... ... ұсыныс жеклеген фирмалардың рыноктағы ұсыныстарының жиынтығы ретінде ақыр соңында өндіріс шығындарының деңгейіне ... ... Ал ... ... ... ... ... тікелей байланысты. Ұсыыс пен өндіріс шығындарының өсуімен тікелей байланысты. Ұсыныс пен өндіріс шығындарының өзара ... ... ... ... Шығындар екі үлкен категорияға бөлінеді: тұрақты және өзгермелі. Тұрақты шығындар дегеніміз өндірілген өнімдердің саны ... ... да ... ... Оған ... ... төлемі, саймандарға жұмсалған шығындар басқару және әкімшілік қызметкерлерінің ... ... Егер ... ... өнім ... Q ал ординат өсіне шығындарын салсақ, онда тұрақты шығындар FC абцисс параллель тік сызық болып ... ... ... ... көлеміне тікелей байланысты өзгереді. Олар жұмыс күші мен шикізаттар сатып алуға ... ... ... C ... өзгермелі шығындар( US)
тұрақты шығында (FS)
22860025019000
0 ... ... ... тұрақты шығыдағы қосылған, сондықтан графикалық түрде тұрақты шығындардың сызығының үстінде бейнеленген. Өзгермелі шығындардың өсуі ... ... ... бастап өндіріс өскен сайын олар алдымен өте тез өседі, сосын өндіріс көлемі ұлғайған сайын ... ... ... ... ... де, өзгермелі шығындардың өсуі өнімнің ұлғаюына қарағанда баяулай түседі. Ары қарай өнімділіктің азаю заңының әрекеті басталғанда, өзгермелі шығындар қайтадан ... ... ... ... ... барлық шығындар (ТС) өндірістің әрбір нақты деңгейіндегі ... және ... ... ... ... ... ... емес өзгеруі мынаған әкеледі: өндіріс көлемі өскен сайын өнімге жұмсалған шығындар, немесе орта ... ... Орта ... ... ... өндірілген тауарлар санының қатынасына тең болады. (Ас=ТС:Q) Шығындардың бұл түрінің рыноктық тепе - ... ... үшін ... ... бар, ... ... оларды барынша азайтуға тырысады. Орта шығындар қисық сызығы әдетте, U ... ... ... орта ... өте ... Бұл үлкен тұрақты шығындардың болымсыз өндіріс көлеміне бөлінуіне байланысты. Өндіріс өскен сайын тұрақты шығындар ... әр ... көп ... бөлінеді де орта шығындар тез төмендеп, ең төменгі деңгейі М нүктесіне жетеді. Өндіріс өскен сайын орта мөлшеріне тұрақты ... ... ... ... әсер ... ... ... азаю заңының әсер етуіне байланысты қисық сызығы жоғары қарай көтеріледі. Көңіл аударатын нәрсе, орта шығындар қисық ... орта ... ... және орта ... шығындар қисық сызықтарына тікелей тәуелді. Орта шығындар қисық өндіріс көлемінде бір өнімге жұмсалған шығындар ең аз ... ... ... ... Бір ... бірдей емес, әр түрлі фирмалар әр түрлі көлемдерімен, ұйымдасу дәрежесімен және өндірістің техникалық негізімен байланысты шығындардың әр түрлі деңгейімен ... ... Орта ... ... теңесуі бұл фирманың рыноктағы жағдайын бағалауға мүмкіндік береді.
Жетілген бәсеке жағдайында бағаның қандай да болса,қалыптасқан деңгейінде өндірушілер сол ... ... ... одан ... ... деген болады. Бағаның көтерілуі жаңа фирмалардың пайда ... ... ... ... етеді. Бағаның төмендеуі жоғары деңгейлі шығындары бар ... ... ... ... бұл саланы тастап кетуді мәжбүр етеді. 12-суретте ... ... үш ... ... Егер Р баға сызығының орта шығындар қисық сызығы ең төменгі М ... ... қана ... онда шектік фирма дегенмен ісіміз болады да, ол бағаның осы деңгейінде тек ... ең ... орта ... ғана жаба ... және оған осы ... қала ма жоқ па ... М нүктесі бұл жағдайда нөлдік пайда нүктесі болады. Ерекше ескеретін жағдай, ... ... біз ... ... ... пайда алмайды емес. Өндіріс шығындарына, әдетте, тек қана ... ... ... ... ... ... ғана ... сонымен бірге фирма өз капиталын басқа салаларға салса, одан алатын ... ... ... ... тәуекел деңгейі бірдей барлық салалардағы бәсеке жолымен аяқталатын капиталдың қарапайымдылық қайтарымдылығы немесе кәсіпкерлік факторының сыйы ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік факторы тұрақты фактор ретінде қаралады. Осыған байланысты тұрақты шығындарға жатқызылады.
12-графигі ... C ... АС ... ... М P M ... Q O Q2 Q1 Q3 ... б) ... орта шығындар бағанадан төмен болса ( 12, б-сурет), онда фирма тепе-теңдік жағдайында бола тұра ... ... ... яғни ... ... немесе алады.
Егер фирманың орташа шығындары өндірістің қандай көлемі болса да нарықтық бағадан жоғары болса ( 12, в-сурет), онда бұл ... зиян ... және ... кетеді, егер қайта құрылмаса немесе нарықтан кетпесе, орта шығындардың өсуі фирманың нарықтағы жағдайын ... ... ... ... сызығын және өндірістің үлесімді көлемін анықтамайды. Шынында егер орта шығындар бағанадан төмен болса, (12, б-сурет), онда осының негізінде, Q1 ден Q2 ... ... ... ... ... ... ал өндірістің Q1 көлемінде, ең төмен орта шығындар сәйкес келетін, фирма жеке ... ... ең ... ... ... ... Q1 ... - фирма өзінің тепе-теңдігіне жететін өндірістің үйлесімді ... ... АС ... бола ма? ... жеке өнімге шаққандағы пайда емес, оның ең жоғары деңгейдегі жалпы көлемі қызықтырады. Орта шығындар сызығы бұл жоғары деңгейіне қай ... ... ... ... ... ... ... яғни барынша арзан әдіспен өнім өндіруге байланысты қосымша шығындарды қарау қажет. Шекті шығындар - n, ... ... ... ... ... ... - TCn -1
13-суретте шекті шығындардың өсіңкілігі көрсетілген. Шектік шығындардың қисық сызығы тұрақты шығындарға тәуелді емес, өйткені ... ... ... ... ... ме жоқ па ... Алдымен орташа шығындардан төмен деңгейде шекті шығындар азаяды. Шекті шығындар орташа шығындардан төмен қалыпта қалады. Бұлай болатын ... егер жеке ... ... азайса, әрбір келесі өнім өзінің алдындағы өнімнің орта шығындарынан аз тұрады, яғни орта шығындар ... ... ... ... ... ... орта шығындар сызығын, оның ең төменгі М нүктесінде қиып өтеді.
13-сурет
17716518351500914408255000C MC AC ... ... ... ... өнім ... ... ... шығара отырып, басқа жағынан қосымша табыстар әкеледі. Бұл қосымша немесе шекті табыстың көлемі n және n - 1 ... ... ... айырмашылығын көрсетеді. Еркін бәсеке жағдайында өндіруші нарықтық бағаның деңгейіне әсер ете ... ... өз ... бәр ғана ... ... Бұл мынаны білдіреді: еркін бәсеке жағдайында қосымша өнімді сатудан алынған қосымша табыс өндірістің барлық көлемінде бірдей болады, яғни ... ... ... тең болады MR-R.
Шекті шығындар және шекті табыс ... ... ... ... ... нүктесін, немесе пайданың барынша мүмкін көлеміне жеткеннен кейін өндірісті тоқтату нүктесін дәл ... ... ... ... әрбір қосымша өндірілген өнім, қосымша пайда әкеліп тұрған кезде өндірісті ... ... ... ... ... ... шекті табыстан аз болған кезде, фирма өндірісті ұлғайта береді. Егер шекті шығындар шекті табыстан көп ... онда ... зиян ... 14-суретте өндірістің ұлғаюына байланысты шекті шығындар қисық ... (МС) ... ... және өндірістің көлеміне сәйкес М нүктесінде нарықтыө Р1 бағаға тең шекті табыстың көлбеу сызығын ... ... ... Бұл ... ... да ... ауытқу, фирмаға өндірістің үлкен көлемінде не тікелей шығын ретінде немесе өнімдерді өндіруге кемітуге ... ... ... азаю ... ... әкеледі.
2628901758950014-сурет
Р(с)
26289017208500 ... М ... О Q1 ... ... тепе-теңдік шартын былай сипаттауға болады: МС=МР=Р. Пайдаға қолы жеткен әрбір бәсекелестепе-теңдіктің осы шартысақталатын өндірістің көлемін орнықтыруға ұмтылады. Шекті шығындар мен ... ... ара ... кәсіпкерге үйлесімді - нд3р3ске 0ол жеткенін, әлде пайданың әрі қарай өсуін күту керек екенін ... ... ... ... ... ... көлемін шекті шығындар өсіңкілігінің негізінде дәл анықтауға болмайды, өйткені олар тұрақты шығындарды есепке алмайды. Фирма алатын жалпы пайда ... ... ... (ТР) мен шығындарының (ТС) арасындағы айырмашылық ретінде анықталады. Өз кезегінде жалпы саудадан түсірген ... ... ... ... (ТР=QxP) ретінде, ал жалпы (TC=QxAC) шығындар санының өнімдер санының орта шығындарға көбейтіндісі ретінде есептеледі. ... ... ... ... ... мен ... ... талдауды орта шығындар өсіңкілігін талдаумен жалғау арқылы ғана алынатын пайданың көлемін дәл ... ... ... ... ... ... Егер баға ... мен шекті табыстың қайсы бір аралығында орта шығындардың жоғары қисық сызығы орналасса (15, ... онда М ... ... фирма , яғни жоғары пайданы алады. Өндірістің үйлесімді Q1 көлемінде C1 орта шығындар тең болады, ... ... ... OCLQ1 тік ... ... құрайды. Саудадан түсіргені тік бұращы) көп болады, ал торланған C1P1VL тәк ... ... ... пайданың жалпы көлемін көрсетеді.
Алайда бұл жағдайда үстеме пайда алу мүмкіндігі баржаңа фирмалар осы салаға ұмтылады. Өнім ... өсе ... да, ... ... ... ... бағаның төмендеуіне және жоғалуына әкеледі. (15, б-суретте) кері жағдай көрсетілген: орта ... ... ... ... ... да нарықтық бағадан асып түседі. Мұндай жағдайда үйлесімді өндіhісте ... тек өзі ... ... ... ... ... P2C2LM тік ... ауданы кішкентай ғана). Осындай жағдайда фирмалар нарықтан ... өнім ... ... ... фирма алғанша баға өсебастайды.
15-графигі
442214012509500414909056515002530475-4064000231076585725004158615857250023107651809750023431518097500 MC MC
87249014795500РС МС АС PC ... P' М MR ... C2 L ... P2 MR ... ... Q ... Q
А) Б) С)
Шекті табыстың ... орта ... ... сызығын тек жанап өткенде (15,в сурет) жалпы саудадан түсірілген ... ... ... ... ... ... қарапайым болады, өйткені оның өнімнің бағасы орта шығындарға тең болады. Бұл жағдайда сала қызмет ететін фирмалардың санының ... ... ... бұл сала тепе-теңдік жағдайында.(МС=MP=P=AC). Баға өскенде фирма жоғары қарай Мс ... ... ... ... ... айтқанда шекті шығындар қисық сызығының ұлғаймалы тарауы (М нүктесінен жоғары) нақты түрде оның ... ... ... ... ... болады.
Қорытынды
Нарықтық экономика - мұндай қарым - қатынас нұсқасын жасап шығару бұл сұраныс пен ұсынымның ... ... ... - ... . экономика Сұраныс пен ұсынымның қарапайым нұсқасында ғылымының тарихында тұтас дәуірді қамтиды . 200 ... ... өтсе деп ... ... мен ... ... танысу дәл содан басталады.
Сұраныс пен ұсыныс - нарықтың қарапайым элементтері ( Сөз бұл жерде еркін сұраныс және ... ... ... ... отыр ). Ал , ... ... кез - келген экономикалық процес " Нарықтық " болып табылатындықтан, өзіндік кез - келгені мамыры " нарық " екі сона ... ... ... ... ... мен ... ... арқылы сипатталып категориясы,- сұраным мен " ұсынымның " ... ... - ... ... ... ... .
Нарықтық экономиканың барлық мәні арзанға өндіру ( сатып алу )- ... сона ... ... ... . деп ... ... негізіне сатып алушылар мен сатушылардың ( сұраныс пен ұсынымның ) қарым - қатынасы иә алынған ... ... ... ... ... ... ... - нарықтық экономиканың әр адамға да жақын әрі түсінікті саласы: ұсынымға бәрі де ... ... ал, ... ... да ... ... бөлім бір-бірімен бәсекелес көптеген сатушылар мен сатып алушылар болатын ... ... ... ... талдауға арналған.
Сатылатын тауар біртектес стандартты және тауардың әр данасы бірдей бағамен ... деп ... ... ... жеке адам ... ... ол (баға) нарықтағы сатушылар мен сатып алушылардың өзара бәсекеге түсуі нәтижесінде ... ... ... ... қалыптасу механизмін түсіну үшін сұраныс және ұсынысқа ... ... ... ... кезінде сатылатын және сатып алынатын тауарлардын көлемі мен ... ... ... көп ... ... ... ... тауарлардың бағасы мен қөлеміне басқа да факторлардың қалай әсер ететінін қарастырамыз.
Алғаш рет Сұраныс және Ұсынысты Адам Смит 1776 жылы ... ... ... атты ... ... ... ... зерттеген.
Сұраныс және Ұсыныс мәселелері Нарықтық тепе-теңдікті анықтайтын факторлар болатынын Альфред Маршалл өзінің 1890 жылы шыққан жұмысында принципті негіздегі шешімін ... және ... ... ... ... ... ... нарықтық жүйесі тепе-тендігін анықтай аламыз.
Пайдаланылған әдебиеттер:
* Ашимбаев Т.А. Экономика Казахстана на пути к рынку: тенденции и размышления. Алматы, 1994 ... ... Қ. ... ... ретінде қалыптасуы мен экономиканың дамуы. - ... 1998 ж. - 216 ... ... ... ... ... негіздері: оқу құралы /ҚР білім және ғылым ... ... ат. ... мем. ... ... ... 2001. ... Бисенғазиев, Мұқыш Бейсенғазұлы. Макроэкономика: (Мемлекеттің экономикалық саясат ... ... ... ... мем. Ун-ті.-Орал, 2004. 455б.
* Бисенғазиев, Мұқыш Бейсенғазыұлы. Макроэкономика: (Мемлекеттің экономикалық саясат негіздері). Лекция курс /Батыс Қазақстан мем ун-ті. Орал: ... 2000ж. ... ... В.В. ... М, ... Елемесов Р. Переходная экономика: проблемы методологии и теории. Алматы, 1998 г.
* Ермекова Э.М. ... и ... ... ... ... в Казахстане: занятость и уровень жизни населения // ... ... 2001 ... Информационно-статистический сборник

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Туризмдегі нарықтық механизм және нарықтағы ұсыныс пен сұранысты зерттеу20 бет
Access –те жұмыс істеу29 бет
Дәрістер тезисі58 бет
Микроэкономика пәні,әдістемесі49 бет
Микроэкономика пәнін зерделеу186 бет
Нарық жағдайында кәсіпорынның бағалық саясатын қалыптастыру және басқару (“Raimbek Agro” ЖШС мысалында)63 бет
Нарық тепе-теңдiк27 бет
Рынок механизмiнiң негiзгi элементi ретiндегi сұраныс21 бет
Сұраным мен ұсыным заңы17 бет
Сұраныс және ұсыныс заңдары17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь