Еріктің дамуы және оны тәрбиелеу


“Ерік – орыс тіліндегі “воля” сөзінің дәл аудармасы. Төл тілімізде “ерік-жігер”,”қажыр-қайрат” ұғымдарымен астарлас сөз “Қайрат” сөзін Абай жиі қолданғанған, Ж.Аймауытов еңбектерінде “ерікті”,”қайрат” деп атаған.
Ерік кең мағынада да, тар мағынада да жүретін сөз. Соқыр сезімге байлаулы серпілу болсын, қайта-қайта істелгендіктен әдетке айналып санасыз етілетін, амал болсын.
Ерік – адамның өз мінез –құлқын саналы түрде меңгере алу қабілеті. Адамды әр алуан әрекеттер мен бағыттайтын нәрсе – мақсат қою, соған талпыну. Мұны психологияда ниет (мотив, себеп) деп атайды. Адам сыртқы дүниенің заттары мен құбылыстарын тек танып, не оған өзінің қатынасын білдіріп қана қоймай, сонымен бірге, оны қажетіне орай өзгерткісі келеді. Бұл үшін ол қимыл-қозғалысқа,іс-әрекетке түсіп отырады.Адамда қимыл-қозғалыс есепсіз көп. Бұларды үлкен екі топқа бөлуге болады. Оның бірін-еріксіз қозғалыстар (яғни мақсат қойылмайтын қозғалыстар :мәселен , көздің жұмылуы, жөтелу, шашалу, түшкіру т.б.), екіншісін еріктік қозғалыстар деп атайды. Мәселен: жерге түсіп кеткен нәрсені көтеріп алу, қозғалыстың соңғы түріне жатады. Кез-келген қозғалыс арқылы сыртқы ортаны өзгертуге, оған ықпал жасауға болмайды. Бұл мақсатты қозғалыс. Адамның мақсатты қозғалыстары әр қилы кедергілермен қиыншылықтарға ұшырап отырады. Алайда адам алдына қойған белгілі мақсатын орындау үшін оны ерікті әрекетімен жеңуге ұмтылады.
Ойланып істелетін, алға мақсат қоюды қажет ететін, түрлі кедергілерді жеңуден көрінетін қимыл қозғалыстарды психологияда ерік амалдары немесе ерік 91 деп атайды. Сонымен ерік дегеніміз –адамның өз мінез-құлқын меңгере алу қабілеті. “Қайрат дегеніміз-өмір жолында кездесетін екіталай кездерде белді бекем буып, қайыспай, кідірмей амал етуге ұмтылу ”. (Ж.Аймауытов)
Адамның мақсатты қалауы , әр түрлі істерді орындауға ұмтылуы, жалпы алғанда ниеттерінің жиынтығы психологияда адам ниетінің өрісі делінеді. Басқаша айтқанда, бұл-адамның бағдарлы әрекеті. Сонымен, адам ниетінің өрісіне оның саналы әрекетіне, еріксіз істері, айқындалған істері, мақсаты әлі жете анықталмаған істері де жатады.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Кіріспе

Ерік туралы жалпы түсінік

“Ерік – орыс тіліндегі “воля” сөзінің дәл аудармасы. Төл
тілімізде “ерік-жігер”,”қажыр-қайрат” ұғымдарымен астарлас сөз “Қайрат”
сөзін Абай жиі қолданғанған, Ж.Аймауытов еңбектерінде “ерікті”,”қайрат”
деп атаған.

Ерік кең мағынада да, тар мағынада да жүретін сөз. Соқыр
сезімге байлаулы серпілу болсын, қайта-қайта істелгендіктен әдетке
айналып санасыз етілетін, амал болсын.
Ерік – адамның өз мінез –құлқын саналы түрде меңгере алу
қабілеті. Адамды әр алуан әрекеттер мен бағыттайтын нәрсе – мақсат
қою, соған талпыну. Мұны психологияда ниет (мотив, себеп) деп
атайды. Адам сыртқы дүниенің заттары мен құбылыстарын тек танып, не
оған өзінің қатынасын білдіріп қана қоймай, сонымен бірге, оны
қажетіне орай өзгерткісі келеді. Бұл үшін ол қимыл-қозғалысқа,іс-
әрекетке түсіп отырады.Адамда қимыл-қозғалыс есепсіз көп. Бұларды
үлкен екі топқа бөлуге болады. Оның бірін-еріксіз қозғалыстар (яғни
мақсат қойылмайтын қозғалыстар :мәселен , көздің жұмылуы, жөтелу,
шашалу, түшкіру т.б.), екіншісін еріктік қозғалыстар деп атайды.
Мәселен: жерге түсіп кеткен нәрсені көтеріп алу, қозғалыстың соңғы
түріне жатады. Кез-келген қозғалыс арқылы сыртқы ортаны өзгертуге,
оған ықпал жасауға болмайды. Бұл мақсатты қозғалыс. Адамның мақсатты
қозғалыстары әр қилы кедергілермен қиыншылықтарға ұшырап отырады.
Алайда адам алдына қойған белгілі мақсатын орындау үшін оны
ерікті әрекетімен жеңуге ұмтылады.
Ойланып істелетін, алға мақсат қоюды қажет ететін, түрлі
кедергілерді жеңуден көрінетін қимыл қозғалыстарды психологияда ерік
амалдары немесе ерік 91 деп атайды. Сонымен ерік дегеніміз –адамның
өз мінез-құлқын меңгере алу қабілеті. “Қайрат дегеніміз-өмір жолында
кездесетін екіталай кездерде белді бекем буып, қайыспай, кідірмей
амал етуге ұмтылу ”. (Ж.Аймауытов)
Адамның мақсатты қалауы , әр түрлі істерді орындауға
ұмтылуы, жалпы алғанда ниеттерінің жиынтығы психологияда адам
ниетінің өрісі делінеді. Басқаша айтқанда, бұл-адамның бағдарлы
әрекеті. Сонымен, адам ниетінің өрісіне оның саналы әрекетіне,
еріксіз істері, айқындалған істері, мақсаты әлі жете анықталмаған
істері де жатады. Ниеттерді орындауда тіршілік үшін маңызды да ,
мәні аз да істер кездесіп отырады. Ниет өрісі өзгергіш, әрі
қозғалғыш, сондай-ақ сыртқы жағдайдың өзгеріп отыруына орай айнымалы
болып келеді. Алға қойған мақсатқа сәйкес ниеттің мазмұны да
айқындала түседі. Осы тұрғыдан алғанда адам ниетінің мәні жеке
меншікті немесе менмендікті, өрісі тар тоғышарлықты не өрісі кең
қоғамдық сипатты білдіреді. Адам ниетінің өрісі белгілі мақсатқа
бағытталып, оның азаматтық қасиеті мен іскерлігін, адамгершілік
сапаларының өзгеруімен түр сипатын білдіреді.
Адамның психикалық әрекеті алдына қойған мақсатын
орындауға байланысты түрлі ішкі - сыртқы кедергілерді жеңе білуінен
жақсы байқалады. Мәселен, ұйқы басып төсектен тұрғымыз келмейді,
бірақ сабаққа кешікпеу үшін тұру керек. Бұл жағдайда ішкі
кедергілерді (еріншектік т.б.) жеңу керек болады. Егер біздің
мақсатқа жетуімізге сырт нәрселер кедергі жасаса (басқа адамдар ) ,
бұларды да жеңіп отыруымыз қажет.
Ерік қоғамдық еңбек процесінде пайда болып, қалыптасады.
Тек еңбек ету арқылы ғана адам өзінің әр түрлі амалдарын,
қимылдарын көрсетіп, түрлі қасиеттерін өтей алады. Біз көп
адамдардан “не тілесем, соны істеймін ” деген сөзді жиі естиміз.
Кейбір философия мен психология ғылымдарының өкілдері олсындай жеке
пікірлерге тас кенедей жабысып: “ адам не істеймін десе де
ерікті, “өз қылығына өзі қожа” дейді. Барлық тіршілік ерікке
байланысты, ал ерік ешбір себеп дегенді білмейді, ешбір материалдық
жағдаймен байланысы жоқ, өзінше пайда болған күш ”,- деп адамның
барлық әрекеті, мұның ішінде еркі де , нақтылы айналысып қоршап
тұрған денеге, жағдайларға байланысты болатындығына жете мән
бермейді.
Сөйтіп, ерік қимылдарын өзінен -өзі пайда болмайтын,
керсінше адам өмір сүрген ортасына байланысты дамып отыратын ми
қызметі продуктысының бірі болып есептелінетін психикалық процесс
деп түсінуіміз қажет.
Тарихта болған белгілі адамдардың өмір жолына назар
аударсақ, олардың алға қойған мақсаттарын орындау үшін орасан көп
күш жұмсап, рухтанып, қиыншылықтарды ерікті істермен жеңіп шыққанын
көреміз. Бұған мысал ретінде “Шығыстың қос жұлдызы ” атанған Әлия
мен Мәншүктің Ұлы Отан соғысындағы ерлігін айтуға болады. Ел
басына күн туған шақта туған жерге деген сүйіспеншілік осынау нәп-
нәзік қазақ қыздарының бойына күш - жігер , рух береді. Олар ерлік
пен батылдылықтың өшпес үлгісін көрсетіп, отан үшін жанын пида
етті. Бұл да -адам еркінің бір көрінісі.
Еріксіз әрекеттердің физиологиялық негізі болып
табылатын шартсыз байланыстар тізбегі-инстинкт әрекеті ырықсыз
орындалады. Психологияның табиғи ғылыми негіздерін қалаған орыс
ғалымдары И.М. Сеченов пен И.П.Павловтың ілімі ерікті әрекеттердің
негізі - мұндағы материалдық процестер сыртқы әсер мен мидың
уақытша байланысы, шартты рефлекстер деп түсіндірді. И.М.Сеченов пен
И.П. Павлов ерік қимылдарының белгілі бір себепке байланысты
болатынын эксперименттік зерттеуінен дәлелдеді. И.М.Сеченов : “
кәдімгі ырықты деп аталатын барлық саналы қозғалыстарымызды бейнелей
мағынасында ұғыну керек”. “Адам кез-келген қимылдарының тәуелділігін
және ол ми қызметінің нәтижесі екендігін көрсеткен болатын”. Ал
И.П. Павлов ерікті әрекеттердің механизмін жоғарғы жүйке қызметінің
барлық заңдарына бағынатын, шартты ассоциациялық процесс деп
анықтайды.
Еріктің физиологиялық механизмі де ми қабығының
рефлекстік табиғатына жатады. Ерік процесінде жоғарыда айтылып өткен
ерікті қозғалыстардың алатын орны ерекше. Ерікті қозғалыс дегеніміз
мақсатқа бағытталған қозғалыстар, яғни күрделі шартты рефлекстер.
Еріксіз қозғалыстарда тумалық қасиет болса, еріктік қозғалыстар
өмірде жүре бара қалыптасады. Ерікті қозғалыстардың рефлекстік
табиғатын И.С.Сеченовтан кейін зерттеген И.П. Павлов және оның
шәкірттері басқа анализаторлар тәрізді қозғалыс анализаторы да,
яғни ерікті қозғалыстарда түрлі тітіркендіргіштермен уақытша жүйке
байланысына түсуге қабілетті екенін көрсетті. Адамның ерікті
қозғалыстары ми қабығында бұрын пайда болған уақытша байланыстардың
негізінде жасалады. Мұндай қозғалыстар үшін сөз ерекше тітіркендіргіш
болып табылады, түрлі қозғалыстарды реттеп, басқарып, тежеп
отыратында осы сөздік сигналдар. Адамның көптеген қозғалыстары іштей
сөйлеу арқылы да пайда болып отырады, мұндай сөздер түрлі
қозғалыстың “ басталу белгісі”. Адам сөз арқылы нұсқау алады немесе
бір тоқтамға келеді, алдына қойған мақсатына сәйкес қимыл -
қозғалыстарын реттеп отырады. Қозғалыс анализаторының жүйке клеткалары
мидың орталық сайының алдыңғы жағына орналасқан. Осы жерде
перамида формасындағы алып жүйке клеткалары бар. Бұлар жүйке
талшықтары арқылы қаңқаның бұлшықеттермен байланысып жатады.
Қозғалыс анализаторын құрайтын жүйке талшықтарын
пирамидалық жол деп атайды. Пирамидалық жолдардың қызметіне зақым
келсе, адамның қимыл-қозғалыстарының берекесі кетеді, мұндайда оны
паралич ауруы соғуы мүмкін.
И.П.Павлов “ ... еріктік қозғалыстың механизмі жоғары
жүйке қызметінің барлық заңына бағынатын шартты ассоциациотиптік
процесс ” 92 деп ерікті мидың уақытша байланыстар принципінің
заңына орайлас түсіндіріледі.
Ерікті қозғалыстарды орындау дегеніміз - еріктің ең
қарапайым түрде сыртқа шығуы, жас баланың еркінің дамуы осындй
қозғалыстар жасауға үйрене бастаудан, өзінің денесін басқара алуынан
байқалады. Қозғалыстарды тежей алу, тек алда тұрған мақсатқа ғана
сәйкес қозғалыс жасау-бірінші және екінші сигнал жүйелерінің өзара
әрекеттестігінің нәтижесі. Еріктің бірінші жалпы мағынасы адамның
психологиялық өмірінің саналы түрде бір мақсатқа бағытталуын
білдіреді. Ал дәл мағынасында ерікті амалдар ішкі немесе сыртқы
кедергілерді жеңуге байланысты көрініп отырады. Мәселен, адам жазу
үшін столдың үстіне карандашты қол созып алады, әрине бұл да
саналы және белгілі мақсатқа жетуге бейімделген әрекет. Осы
сияқты әрекетті ешкім нағыз ерікті әрекет деп ойламайды, олай
дейтін себебі, бұл жерде ешқандайда кедергіні жеңу байқалмайды. Ерік
амалы байқалған мен , оның көрінісі болмашы, мұндағы ерік көбінесе
адам елемейтін дәрежеде бөлінеді. Сондықтан да шын мағынасындағы
ерік амалдары бірнеше күрделі қозғалыстардың (тіпті, ойланып
істелінген қылық болсада ) жиыны болып табылмайды. Сөйтіп адамның
дәл мағынасындағы ерік амалы біріншіден, әрбір адамның өзін-өзі
билей алуынан, яғни мінез-құлқын меңгере алуынан көрінсе : екіншіден
оның түрлі ішкі және сыртқы кедергілерді жеңе отырып, алдына
қойған мақсатын орындап, істі мұхият тындыруынан көрінеді. Дайындық
кезеңі түрткілеу (тілеу, қалау) күресі орындау кезеңі бақылау.

Еріктік амалдардың даму кезеңдері.

Ерікті әрекеттер мен амалдар – мәнісі мен құрылысы
жағынан өте күрделі процесс. Немесе ерікті амал , бұл-мазмұны
тұрғысынан өте күрделі психологиялық әрекет.
Ерік қимылы адам даму процесінде біртіндеп жетіліп,
қалыптасатын күрделі процесс екендігін төмендегі структурасынан да
жақсы көруге болады.

Ерікті амал кезеңдері бұл мәселенің мәнін психологиялық тұрғыдан
ашып көрсетеді. Әрбір ерікті әрекетте белгілі мақсат бар. Адам
қандай да болмасын белгілі бір істі орындау, өзінің қажеттілігін
қанағаттандыру үшін өз жағдайын соған бейімдейді.
Адамның еркі алдына мақсат қоюдан басталады. Мәселен
орта мектепті бітіретін оқушының арнаулы оқу орнына түсуге талабы
бар дейік, оқушының бұл мақсатты алдына қоюына оның мәдени қажеті,
білім алуға тырысуы түрткі (мотив) болады. Кез-келген адамнан “ сен
не үшін оқисың ? ” деп сұрасаң, оның нендей болса да бір дәлел
айтатыны түсінікті.
Адам осылай өзінің келешекте белгілі бір бағытқа
істейтін ісінің мәнін жоспарлай белгілейді. Мұны еріктік амалдың
бастамасы –тілек немесе ниет деп атайды. Тілек-келешекте істейтін
ісіміздің ойға бекуі. Мәселен, “газетке мақала жазсам”,” өзенге
барып шомылсам” т.б. деген сөйлемдерде адамның түрлі тілегі
бейнеленген. Бұларда белгілі бір қахетті өтеу көзделген, бірақ оны
орындау жолдары әліде болса көмескі, яғни оның жоспары сызылмаған.

Дегенмен, осы секілді тілектерді еріктік амалға тән
талғамалылық сипат 270 тоқтамға келу бар. Ал талғау ниетке ой
әрекетінің араласуын қажет етеді. Ой тезіне салу арқылы адам өзіне
қажетсіз тілектерді тежейді де, қажеттілерін орындау үшін тиісті
жоспар сызып, амал, айла, әдіс қарастырады. “Тілектің алды-артын
тексеріп үйренген адам балалықта ебедейсіз, еркеліктен, қияңқылықтан,
есейгенде есерліктен аман болмақшы.” (М.Жұмабаев). Соңғы жағдай ғана
адамның тілегін нақтылы кесімді түрде келтіреді. “Жақсы ниет жарым
ырыс” деп халық тегін айтпаған.
Адамның алдындағы мақсаты осылайша айқындалғаннан
кейін,әрекеттің орындалу жолын қарастырады, оны жоспарлайды. Егер
адам мақсат қояр кезде өзіне “не істеу керек ?” , “қандай
жолдармен мақсатқа жетуге болады ? ” деген сұрақтар болады. Осы
арада адам мақсатқа жетудің ыңғайлы жолын іздестіреді, айналасына
көз тастап, алда тұрған қиыншылықтардың сыр-сипатын, оны жеңудің
жолдарын белгілейді. Мәселен, біреудің стол жасап алғысы келді
дейік. Ол алдымен бұған қандай материалдың жарайтынын , оны қайдан
алуға болатынын , қандай құрал сайман керектігін , жұмыстың көлемін
т.б. топшылап алады. Қандай болмасын іс-әрекеттің жоспарын жасау-
күрделі процесс. Ол адамдардың белгілі білімін, өмір тәжірибесін,
ойының орамдылығын қажет етеді. Бұл ерікті әрекеттің интеллектуалдық
кезеңі.
Мақсатқа жетудің жолдары белгіленіп, жоспар жасалғаннан
кейін адамның тілегі оның нақтылық қалауына көшеді. Қалау - мақсаттың
айқындығы, оған жеткізетін тиісті жоспарлардың жасалынуы, ойдың
бекемдігі. Дегенмен тілек те, қалау да өздігінен адамның ерік
жігерін толық көрсете алмайды. Өйткені бұлар кейде бір-біріне үйлесе
алмай, қпайшы келіп отырады. Мәселен, орта мектепті бітірген оқушы
бірде педагогикалық институтқа түсіп, мұғалім болып шыққысы келеді. Ол
сондай-ақ өзінің ауыл шаруашылығы маманы болғанын да жақсы көреді.
Бұл арада оған осы екі мамандықтың бірін қалау қажет. Ал осы
мамандықтар жөнінде толық түсінігі болмаса ол өзінің ойының
тайқақтайды, бұлардың қайсысын қалауын білмей, әуре-сарсанға түседі.
Міне осындай жағдайда тілек пен қалаудың арасында үйлеспеушілік
туады. Мұны психологияда түрткілер күресі деп атайды. Мұндай түрлі
мотивтердің ішінен ақылға қонымдысы -нақты жағдайға тура келетін
біреуі жеңеді, тек содан кейін ғана адам бір тоқтамға келе алады.
Мотивтер күресін Н.В.Гоголь ” Үйлену ” комедиясында жақсы
көрсеткен. Некесі қиылайын деп жатқан надворный советник Полколесин
аяқ астында үйленудің тиімді-тиімсіздігін ойлап басы қатады.
“Үйленбей жүрген жұрттың шетінен есуас екеніне көзім тек енді
ғана жетіп отыр. Қыруар жұрттың көрер көхге адасып жүргені-ай
десейші. Алда-жалда бір елге патша бола қалдым ғой, қол астымда
жалғыз бойдақ қоймай, жұрттың бәрі түп-түгел үйленсін деп әмір
берер едім”.Ол осы арада ойланып, ақылға салып үйленген жөн шығар,
өмір бойы бойдақ болу ақылсыздық болар деген ойға келеді. Бұл
оның үйлену жөніндегі бірінші мотиві, ал екінші мотиві -
семья бақыты.” Шынында ойлап тұрсам, мінеки, әне-міне дегенше,
әйелді болып шыға келгелі тұрмын. Сөйтіп енді тілмен айтып жеткізе
алмайтын, тіпті айтуға лайықты сөз де табылмайтын ертегідей бір
шырын-шәрбат ләззарттың дәмін татқалы тұрмын”. Кенеттен оның басында
қарама-қайшы мотив туа кетті: “Әйтсе де, бажайлап қабырғама
кеңесе кетсем-ақ болды тұла бойым түршігіп сала береді. Өмір бойы,
мәңгі бақи қол-аяғыңа күрмеу түсіп. Қайтып енді тырп ете алмай
аузыңды ашып, жазып ем, жаңылып ем деуге шамаң келмесе шаруаңның
біржола біткені ғой”. Сөйтіп Подколесин әуре-сарсаңға түседі де,
ашық тұрған терезеден қарғып кетеді.
Белгілі көзқарасы мен сенімі қалыптасқан адамдарда мотивтер
күресі онша байқалмайды. Олар, көбінесе жеке бастың мотивінен гөрі
қоғамдық мәні бар мотивтерді (борыш сенімі, нәесенің қоғамға
қажеттіліктерін түсіну) басшылыққа алып отырады.
Сондықтан адам өз алдына мақсат қойған кезде, оған жетудің
жолдары мен әдіс-тәсілдерін айқындап, қол жететін мақсаттарды ғана
алға қоюымыз қажет.
Сөйтіп, мақсат қою, тілек, қалау, мотивтср күресі, тоқтамға
келу –бәрі жиналып еріктік қимылдьщ даярлык кезегі деп аталады. Еріктік
амалдың ең нсгізіі ксзеңі - қандай болмасын тоқтамды орындау стадиясы.
Озінің қандай болмасып тоқтамын іске асыратын, оны орындайтын кісіні
ғана еркі нағыз жетілген адам деп айтуға болады. Талай жақсы
тоқтамдардыц жүзеге аспай, орындалмай қалатындары да кездссіп отырады.
Бұлай болудың себебі орындалуы қиын мақсатты алға қоюдан, мақсаттың айқын
болмауынан, әлі де болса өмірге дұрыс көзқарастың қалыптаспауынан, өз ісіне
сенімсіздіктен, мақсат еткен нәрсеңді жан-тәніңмен сүймеуден т. б.
себептерден болады. Сондықтан адам өзінің алдына шамасы келетін күші
жететін, орындай алатын мақсаттарды қойып, осы жолда түрлі қиынгшылықтарды
жеңіп отыруы тиіс. Белгілі мінез-құлықтық принцииі бар, оз ісінің
дұрыстығына көзі женткен адам ғана нақтылы тоқтамға келе алатын, оны
қалай да орындаудың тиімді жолдарын таба алады, бұл жолда орынсыз
солқылдақтық табансыздық көрсетпейді. Кейбір адамдар өзінің алдына
көмескі, бұлдыр мақсат қояды да , ой таразысына жақсылап салмайды, сөйтіп
оньі орындай алмай шығады. Ерекше ой жұмысын керек етпейтін жеңіл мақсатты
алға қою да адамның еркін енжар, әлсіз етіп жіберуі мүмкін. Сондықтан
белгілі ерік күшін талап ететін, тиісті жұмыстар істеу нәтижесінде қол
жететін мақсаттарды ғана алға қоюьмыз қажет.

Ерік сапалары
Адамның ерік-жігер қасиеттсрі сан қилы. Бұлардың іс-әрекеттің
нақтылы жағдайларьпна, орындау тәсілне қарай бірнеше сапалары бар:
Біріншіден, еріктің күшіне (тоқтамға келгіштік, кедсргілерді жеңе алу,
өзін-өзі меңгере алу, батылдық шыдамдылық т. б.), екіншіден,
адамгершілікке сыйымды ерік қимылының сапаларына жеке мүддені ұжым
еркіне, қоғам мүддесіне бағындыра алуда көрінетін ерік
сапалары),үшіншіден, еріктің адамның дербестігінен байқалатын сапалары
жатады (инициатива, иринциптілік, тәртіптілік, жинақылық т.б.) бөлінеді.
Тоқтамға кеягіштік- дегеніміз адамның небір қиын-қыстау
кезеңдерде қажетті шешімдерге келіп, оны жүзеге асыруға қабілетінің болуы.
Тез тоқтамға келу үшін адам асығып-аптықпайды. Бұл әрбір істі ой таразысына
салуды қажет ететін қасиет. Тек осындай жағдайда ғана адам алдындағы ісін
дұрыс бағалап, жоспарлай алады, өзінің барлық мүмкіндіктерін сарқа
пайдаланады. Басқалардың ақыл-кеңесін тыңдау, ақылға салу, тежей алу,
қателерді көре білу, тәуекелге бел байлап алушылық тоқтамға келгіш
адамға тән қасиеттер. Адамның кемшіліктерін көре білуі оның ақыл-ой
парасатымен байланысына жатады. Біреу тоқтамға келуде оншама көп қателікке
жол бермейді, ал екінші біреу көптеген қателіктерге ұшырайды, сонысынан
кейін үлкен опық жейді, әуре-сарсаңға түседі, ал үшінші бір адамдар жиі-
жиі түрлі тоқтамға келеді де, алдына сансыз мақсаттар қояды. Бірақ оларды,
көбінесе, орындай алмайды. Ақырында мұның барлығы оның ерік-жігерін
жегідей жеп муалтады.
Табандылық - адам алған бетінен қайтпай, көздеген мақсатына
қайткен күнде де жетуді көздейді. Ол қажымай-талмай әрекет етіп,
осы жолда небір қиыншылыққа төзіп, оларды бірінен соң бірін жеңіп отырады.
Мүндай адамның ерік күші қиыншылыққа қарсы батыл күрес үстінде онан сайын
нығая түседі. Алматы облысының Шелек ауданының тұрғыны Тұрсын Мыңбаев
Ұлы Отан соғысында екі қолынан бірдей айрылды да, жарымжан болып қалды.
Бірақ ол қиыншылыққа мойымады. Ол сергектікпен өмір сүріп, халқына пайда
кслтіру жағын ойлады. Ауруханада жатқанда оның қолынан Н.Островскийдің
Құрыш қалай шынықты романы түспеді. Островскийдің өмір сүруге деген
тамаша ынтызарлығы Тұрсьнға адам өмірінің бағасын танытып, оның күрес
жолына сабақ болды. Ол сол ауруханада жатқан кезінде-ақ қалам сұрап алып,
бақайымен жазу жазды. Қаламды аузымен тістеп сурет салуға да машықтанды.
Бір күндері Лениннің портретін айнытпай салып шықты. Бұл оның мақсатьна
жету жолын бір табан жақьндатқандай болды. Көп қажыр-қайрат жұмсап,
талмай жаттығу нәтижесінде жылдам жазуды да үйренді. Тұрсын сөйтіп
шалғымен шөп те шапқан, жеміс бағын да өсірген. Үш айлық шоферлер курсьн
бітіріп, машина жүргізуді де үйренген. Совхозда бухгалтер болып істеген.
Осындай жауапты қызметте жүріп бір жағынан жазушылық жұмыспен де
айналысқан. Өз басынан өткен жайларды қағаз бетіне түсіріп, Өліммен
беттескенде деген кітап жазған. Бұл кітапта өзінің ерекше еңбек
сүйгіштігінің, табандылығының арқасында өмір қызығын татып отырған
қарапайым еңбек адамьның ерлік ісі тамаша жырланған. Бұл мысалдан
табандылық, тепсе темір үзетін, қол-аяғы балғадай, жеті мүшесі сау
адамдарда ғана кездесетін қасиет емес, қандай жағдайда да еңбек ете,
еңбекті жан-тәнімен сүйе білетін адамдардың қасиеті екендігі байқалады.
Сөйтіп, табандылық кісі таңдамайды, тілесе, кім болсын, тек еңбекті сүйе
білген, осы ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Тұлғаның дамуы оны тәрбиелеу және қалыптастыру
Мінез және оны тәрбиелеу
Зейінді дамыту және оны тәрбиелеу жолдары
Ерік және оқушыларды еркін тәрбиелеу мен дамыту
Тәрбиелеу өнері мен тәрбиелеу технологиясы
Өзін-өзі тәрбиелеу мен қайта тәрбиелеу
Тұлғаны дамыту және тәрбиелеу
Балаларды тәрбиелеу және халық медицинасы
Эстетикалық және көркем талғамдарды тәрбиелеу
Экологиялық тәрбиелеу және білім беру
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь