Инфляция және инфляция теориялары

Кіріспе

І.Инфляция және инфляция теориялары
1.1. Инфляция дегеніміз не?
1.2. Инфляцияны түсіндіретін балама (альтернативті) концепциялар
1.3. Инфляцияның түрлері

2. Инфляцияның қалыптасу және асқыну себептері, заңдылықтары.
2.1. Инфляцияның себептері
2.2. Филлипстің қисық сызығы
2.3. Инфляцияның әлеуметтік және экономикалық зардаптары

3. Қазақстан Республикасындағы инфляцияга қарсы саясат
3.1. Инфляцияның экономикалық және әлеуметтік салдары
3.2. Инфляцияға қарсы саясат
3.3. Қазақстан жағдайындағы инфляция ерекшеліктері мен инфляцияға қарсы саясат

Әдебиеттер
Инфляция - бұл күрделі де көпфакторлык кұбылыс; ол қағаз ақша айналымына негізделген экономикаға тән және ұдайы өндіріс процесінің бұзылуымен сипатгалады.
Инфляция ең адцымен товар бағаларының өсуі және шетел валюталарьшың қымбатгауы ретінде көрінеді.
Алтьш немесе күміс ақша айналымы кезінде инфляция болмайды, неге десеңіз акша ол кезде құндылықгъщ белгісі емес нақты кұндылықтьщ өзі болған; қажетгі ақша көлемі алтьш-күміс корымен ретгелген. Қағаз ақша айналымьшда жағдай басқаша қальштасады. Мұнда қағаз ақша байлықтьщ тек белгісі ғана. Қағаз ақша қазына сақтау қызметін толык атқара алмайды. Қор сақтау үшін адамдар ақшасына құнды затгар алуға ұмтылады. Қор ретінде қағаз ақша шектеулі көлемде ғана сақталады. Олардың көбі айналымға шығарьшады, айналымдағы ақша көлемі қажеттіліктен тыс өседі. Артық акша сұранымды арттырады. Артық сұраным, өз кезегшде, бағаларға қатгы ықпал жасап, оларды көтеріп жібереді.
Батыс елдерінде 10%-ке дейінгі баяу инфляция қауігггі деп саналмайды. Керісінше, белгілі бір жағдайда баяу инфляция экономиканың дамуьш жеделдететін фактор ретінде түсіндіріледі. Баға өскенде тұрғындар товарды көбірек сатьш алады, кейін ол одан да қымбатқа түсетінін біледі. Бұл, өз кезегінде, ұсьшысты арттыруға өндірушілерді ынталандырады, нарық тез товарға толады. Инфляция жағдайында әртүрлі сапаларда баға бір қалыпты өспейді. Сондықтан инфляция экономикада қалыптасқан диспропорцияларды түзетуге және нарық шаруашылығын сауықтьфуға мүмкіншілік береді. Баяу инфляция кезінде бағалар еңбекақьщан тездеу өседі. Бұл жағдайда өндіріс шығьшдары төмендеп, кәсіпкерлік дамиды.
Бірақ 10%-тен асқанда инфляция қауіпті. Экономика әсіресе гиперинфляция кезінде тез күйрейді. Гиперинфляция жағдайында бағалар деңгейі бірнеше процентке емес, бірнеше ретке өседі, ақша тез құнсызданады, өндіріске инвестиция жасау тиімсіз болады.
I) Назарбаев Н.Ә. Қазақстан Республикасының Үзақ мерзімдік (2030 ж. дейінгі) даму стратегиясы. - Алматы, 1997.
7) Мәдешов Б. Ы. Нарыкты экономика теориясына кіріспе (оқу кұралы).
Алматы "Экономика", 1995ж. 130-бет
3) Экономикалық теория негіздері. Оқулық. Алматы, "Санат", 1998 ж. 497-бет
4) Қазақ Совет Энциклопедиясы, 7 том, Алматы Қазақ Совет Энциклопедиясының бас редакциясы, 1975 ж.
5) Русско-казахский толковый экономический словарь предпринимателя -Алматы МВП "Инкар", МЧП "Тулга", 1993 ж. 320-бет
6) Сахариев С. С., Сахариева А. С., "Әлем экономикасы" І-ІІ бөлім, Алматы "Дәнекер", 2003 ж.
7) "Рыночная экономика - Нарықтық экономика орысша-казақша түсіндірме сөздік - анықтамалық" Насыров М. Р., Гуляева С. П., Қипытбаев С. К., Бейсенбаев Д. Ә., Токсанбаев С.Р., Мезенцева Т. Т. Алматы. "Білім", 1995 ж
8) Қалиев Г. А., Теміров Е. Т. Нарықтық экономиканың анықтамалығы. Алматы. "Бастау", 1993 ж.
9) Егемен Қазақстан, 1998 ж, 27 тамыз
10) Әубәкіров Я. Ә., Байжұмаев Б. Б., Жақыпова Ф. Н., Табеев Т. П. "Экономикалық теория" Алматы, Қазақ университеті, 1999 ж.
II) Жүнісов Б. А., Мәмбетов Ү. Е., Байжомартов Ү. С. Нарықты экономиканың негіздері (оку-методикалық құралы). Ақтөбе, 1993 ж., 1 бөлім, 127-бет.
12) Экономикалық теория негіздері. Оқулық. - Алматы, ҚазМҮУ, 1998.
        
        ЖОСПАР:
Кіріспе
І.Инфляция және инфляция теориялары
1.1. Инфляция дегеніміз не?
1.2. Инфляцияны түсіндіретін балама (альтернативті) концепциялар
1.3. ... ... ... қалыптасу және асқыну себептері, заңдылықтары.
2.1. Инфляцияның себептері
2.2. Филлипстің қисық сызығы
2.3. Инфляцияның әлеуметтік және ... ... ... ... инфляцияга қарсы саясат
3.1. Инфляцияның экономикалық және әлеуметтік салдары
3.2. Инфляцияға қарсы саясат
3.3. Қазақстан жағдайындағы инфляция ерекшеліктері мен ... ... ... ... - бұл ... де ... ... ол қағаз ақша айналымына негізделген экономикаға тән және ұдайы өндіріс процесінің бұзылуымен сипатгалады.
Инфляция ең адцымен товар ... өсуі және ... ... ... ретінде көрінеді.
Алтьш немесе күміс ақша айналымы кезінде инфляция болмайды, неге десеңіз акша ол ... ... ... емес ... кұндылықтьщ өзі болған; қажетгі ақша көлемі алтьш-күміс корымен ретгелген. Қағаз ақша айналымьшда жағдай басқаша қальштасады. Мұнда ... ақша ... тек ... ... Қағаз ақша қазына сақтау қызметін толык атқара алмайды. Қор сақтау үшін адамдар ақшасына құнды затгар ... ... Қор ... ... ақша ... көлемде ғана сақталады. Олардың көбі айналымға шығарьшады, айналымдағы ақша көлемі қажеттіліктен тыс өседі. Артық акша сұранымды арттырады. Артық сұраным, өз ... ... ... ықпал жасап, оларды көтеріп жібереді.
Батыс елдерінде 10%-ке дейінгі баяу инфляция қауігггі деп ... ... ... бір жағдайда баяу инфляция экономиканың дамуьш жеделдететін фактор ретінде түсіндіріледі. Баға өскенде тұрғындар товарды көбірек сатьш ... ... ол одан да ... түсетінін біледі. Бұл, өз кезегінде, ұсьшысты арттыруға өндірушілерді ынталандырады, нарық тез товарға толады. Инфляция жағдайында әртүрлі сапаларда баға бір ... ... ... ... ... ... диспропорцияларды түзетуге және нарық шаруашылығын сауықтьфуға мүмкіншілік береді. Баяу инфляция кезінде бағалар еңбекақьщан тездеу өседі. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... ... ... инфляция қауіпті. Экономика әсіресе гиперинфляция кезінде тез күйрейді. Гиперинфляция жағдайында бағалар деңгейі бірнеше процентке емес, бірнеше ретке өседі, ақша тез ... ... ... ... тиімсіз болады. Сондықган қаржы ресурстары айналым мерзімі қысқа сауда ... ... ... ... ... ... ... көптеу, алып-сату (спекуляция) түрі тез дамиды. Спекулятивті бизнес ұсьшыстьщ, өндірістің өсуіне ықпал жасамайды, керісінше өндіріс тоқырауға ұшырайды. Тоқырау мен ... ... соң ... оңды әсерлері толық жойыльш, нарық механизімі енді экономикаға теріс әсер ... ... ... ... шығу үшін ... ... ... қарсы жедел және жүйелі іс-шаралар бағдарламасы жасальш іске асырылуы ... ... ... деген не ?
Экономикалық құбылыс ретінде инфляция ұзақ уақыт өмір сүруде. Оның пайда болуын ақшаның ... ... ... ... ... ... еөзі - ... - (вздутие) - қампаю, тұңғыш рет Солтүстік Америкада 1861-1865 ... ... ... ... ... ... ... кағаз ақшалардың тым көбейіп кетуі процесін білдірген.
Инфляция - бағалардың жалпы өсуі, табыстардың құнсыздануы және айналымдағы ақша массасының қажеттіліктен тыс ... ... ... ... ... көбінде теле-тендік бұзылса бағалар тоқтаусыз өседі. Яғни, инфляция бұл жалпы ұсыныс пен ... ... ... ... Жеке ... рыногында сұраным ұсынымнан артқан болса, бұл товарға баға деңгейі өседі. Бірақ мұндай жекеленген нарык сәйкессіздігі инфляцияны ... ... - бұл ... ... ... ... ... тепе-тендіктің бұзылуына байланысты пайда болған елдегі баға деңгейінің жалпы өсуі.
Акхиа сұранысынан тыс товар бағалары еңбек өнімділігіне, нарықтың монополизациялануына, жаңа салық ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеуге және басқа да себептерге байланысты өзгеруі ... Яғни ... ... ... себептер қалыптастырады. Мысалы, еңбек өнімділігі өскенде баға деңгейі төмендейді. Бірақ егер негізгі ендіріс салаларында еңбек ақы деңгейі еңбек өнімділігінен тез ... ... онда ... ... ... инфляциясы" деп аталатын жағдай қалыптасып, бағалардың жалпы деңгейі өседі.
Сонымен баға өсуінің инфляциялық ... ... ... ... ... ... ... қальштасқан әртүрлі диспропорцияларға байланысты болатынын еске ала отырып, оның негізгі себептерін қарастырып көрелік. Біріншіден, бұл мемлекеттік шығындар мен ... ... ... ... ... ... ... Бұл мемлекет бюджетінің тапшылығы түрінде көрінеді. Егер тапшылығы Орталық банктің несиесі арқылы қаржыланған болса, яғни ... ... ақша ... арқылы, онда бұл айналымдағы ақша массасын арттырады және инфляцияны қалыптастыруы әбден мүмкін. Екіншіден, егер инвестицияларды қаржыландыру, жоғырыда айтылған әдіспен, яғни ... ... ... ... ... болса, >, түптеп келгенде, бұл да инфляцияның себебіне айналуы мүмкін. Үшіншіден, осы күнгі экономикалық теория бағалардың жалпы өсуін ХХ-ғасырда нарық ... ... ... ... ... ... ... тіпті ұқсамайды. ХІХ-ғасырдағы нарыкта негізінен өзара толық бәсекелі товарлар сатылатын. Бұл товарларды көптеген өндірушілер ... ... ... ... ... ... және ... және салааралык бәсеке жағдайы болған, капитал кедергісіз бір саладан екінші салаға ауысатын еді. Осы ... ... - ... ... түрінде қалыптаскан. Осы күнгі ірі фирмалар (товар ... ... ... бір ... ... ... ықпал жасап, өз өніміне бағаны өзі белгілей алады. Фирма-олигополия бағаның ... ... да оның ... ... ... ... қалыптасқан баға деңгейінін тұрақты болуына мүдделі. Бағаның төмёндеуімен өз рыногындағы жағдайды "бүзын алмау" мақсатында ірі фирмалар үсыным икемділігінің артуына ... ... ... ... ... ... жаңа ... келуіне шек қою арқылы олигополиялық фирмалар жалпы сүраным мен ... ... ... ... ... үзақ ... ... қалуға үмтылады. ... ... ... ... түсуіне, олардың әлемшаруашылық қатынастары жүйесіне тартылуына байланысты инфляцияның бір ... ... елге ... ... артады. "Импортталған инфляциямен" күресу мүмкіншіліктері де шектеулі келеді. ... ... ... ... ... ... арзандатуға болады, бірак бүл жағдайда экспорт қымбаттап, ұлттық өнімнің әлем ... ... ... ... ... тосу" деген жағдайға байланысты инфляциялык процесс өзін өзі қолдап ... ... ... ... экономикага калай әсер етеді? Мәселе мынада адамдар үзақ уақыг багалардың өсуін ... ... ... ... ... үзеді де жаппай товар сатып алуга көшеді. Сонымен катар олар ... ақы ... ... ... ... ... қояды. Еңбек ақының өсуі түгынушылық сұранымын одан әрі арпыра түседі.
Өңдірушілер де шикізат пен материалдарға және энергияға бағаның өсуін ... ... ... ... ... түседі. Әрбір өндіруші өзін инфляциядан алдын ала сақтандыру мақсатыңда өніміне бағаны еселеп көтереді. Нәтижесінде, бағалар сұраным көлемі анықтайтын деңгейден артып, ... ... ... ... ... сан ... бірақ әр кезде олардың белгілі бір комбинациясы (құрамасы) қалыптасады. Айталық, Екінші Дүниежүзілік соғыстан кейін Батыс Европа елдерінде ... ... өте ... иифляция қалыптасқан. Соңғы жылдары Батыс елдерінде инфляцияның негізгі себебі мемлекет шығындарының өсуі, "баға -еңбекақы", "инфляциялық тосу", "инфляцияның бір ... ... елге ... ... ... Бұрынғы Советтер Одағында инфляцияның негізгі себебі ретінде әкімшілдік жоспарлау жүйесінде ... ... ... ... ... ... Инфляцияны түсіндіретін балама концепциялар
Батыс елдерінің экономистері жасаған теорияларда альтернативті (балама) концепция ретінде "сұраным ... және ... ... анықталады. Бұл концепцияларда инфляцияның қалыптасу себептері (механизм-моделі) қаралады.
"Сұраным инфляциясы" жалпы сұраным мен ұсыным арасындағы тепе-теңдіктің сұраным жағынан бұзылуын білдіреді. Бұл ... ... ... артуы, өндіріс және еңбек ресурстарының толық іске ... ... ... ... ... сұранымның қалыптасуы және түрғындардың тұтынушылық мүмкіншіліктерінің артуы негізгі себеп болуы мүмкін. Осы жағдайларға байланысты айналымға артық ақша массасы шығьш, ... баға ... ... ... ... ... ... қамтылған жағдайда айналымдағы артық төлем ақша массасы шектеулі товар ұсынымына тап болып, ... ... ... ... ... ... себептерге байланысты ақша массасының өсуі жалпы сүраным сызығын солдан оңға ... ... (АВІ - АО^) ... егер экономика жалпы ұсыным қисығының аралық (2) немесе классикалық (3) үзіндісінде болса, онда бүл баға деңгейін ... (РІ - Р^), яғни ... ... ... ... шығындарының өсуінен туындаған бағалардың жаппай өсуін білдіреді. Өндіріс шығындарының өсуі монополиялык немесе олигополиялық ... ... ... ... ... ... пен энергия ресурстарына бағаның өсуінен және басқа себептерден болады.
Айтылған себептерге байланысты өңдіріс шығындары ... ... ... ... ... ... жылжиды (АЗ^ - АЗІ), баға деңгейі өседі (РІ - Р^), өндіріс көлемі қысқарады (СЬ - Сһ), яғни ... ... ... ... өсуі ... ... табысын төмендетеді. Сондықтан кәсіподақтар еңбекақының номиналды деңгейін көтеру туралы талап қояды. ... ... ... ... ... ... ұстануға мәжбүр болады. Бағалардьщ жаппай өсуі табыстарды индексациялауға мәжбүрлейді, бұл өндіріс шығындарын арттырады, яғни инфляцияны одан да жоғары артуына себеп ... ... ... бағдарламасы экономиканың әртүрлі салалары үшін бірдей болуы мүмкін емес, басқаша айтқанда табысты индексациялау барлық топтар үшін ... ... әр ... оның ... ... ... өте қиын, олар өзара тығыз байланысты түрде қалыптасып дамиды.
Мысалы, еңбекақының өсуі табыс инфляциясының себебі ретінде ... ... ... ... жартысында жұмыспен толық қамту, еркін бәсекелік нарық жағдайы, ... ұзақ ... ... ... ... елінде қатар қалыптаспағанын айту қажет. Бұл кезеңде бағалар тоқтаусыз өсіп отырды, ал 60-шы жылдардың соңынан бастап экономиканың қүлдырау жағдайында да ... ... ... ... ... өсуі XIX ... циклдар үшін болмаған жағдай. Бүл құбылыс экономикада "стагфляция" деп аталады, ол экономикалық дағдарыс пен стагнация (өндірістің ... ... ... ... өсуі.
Инфляцияның асқындауын осы күндері теорияда ','инфляцияны тосу" принципімен түсіндіріледі. "Инфляцияны ... ... ... ... әсер ... ... мынада: адамдар ұзақ уақыт бағалардың тоқтаусыз өскенін көріп, олардың енді болашақта төмендейтінінен күдер үзеді, сондықтан бағалар кездейсоқ жағдайға байланысты өссе де, ... ... ... ... ... ... ... Инфляцияның түрлері
Бұрын инфляция төтенше жағдайда ғана қалыптасатын. Мысалы, соғыс кезінде мемлекет өзінің әскери шығындарын қаржыландыру үшін өте көп ... ... ақша ... ... ... ... көптеген елдерде инфляция үдайы өндіріс процесінің түрақты факторына айналды.
Экономика ... жеке ... осы ... ... ... экономистер инфляцияның баяу түрін өндірістің дамуына қосымша оңды әсер ететін фактор ретшде ... Баяу ... олар ... ... ... ... жүргізу күралы ретінде түсіндіреді.
Баяу инфляция саясатта өндіріс пен нарық (сұраным) жағдайларының өзгеруіне сәйкес бағаларды реттеп отыруға мүмкіндік береді. Оның өсуі ... ... ... ... ... пен ... ... жағдайларына қарай бағаларды түзеп отыруға мүмкіндік береді.
Жоғары қарқынды (галопирующая) ... ... ... 20% - ... ... өсу түрі). Экономика үшін едәуір қиын жағдай, бірақ іскерлік қатынастардың көбі қаркынды инфляцияны алдын ала ескеріп, оған ... ... ... ... ... ... процентке артқан жағдаймен сипатталады. Гиперинфляция кезінде бағалардың өсу қарқыны ... ... ақша ... ... көп есе ... кетеді. Гиперинфляцияда бағалардың өсу қаркыны сондай, тіпті ақша шығаратын фабрикалар аптасына тоқтаусыз жұмыс істегенде де айналымда қажетті ақша ... ... ... ... ... екен. Мысалы, Никарагуада, азамат соғысы жылдарында бағаның жылдық өсуі 3300%-ке дейін жетті.
Ақша айналым заңын сипаттайтын теңдікті - МҮ=Р(3 ... ... ... ... ... ... Егер М - п-есе өскен болса, сонша есеге баға деңгейі өсуі қажет сияқты. Бірақ бұл жерде V - ... де ... алу ... ... ... ... ... сенімдерін толық жойған жағдайда, олар қолындағы құнсыз валютадан тез қүлылуға ұмтылады. Нәтижесінде ақшаның айналым жылдамдылығы (V) күрт өседі, ал бұл ... ... ақша ... күрт өсуімен бірдей. Сондықтан бағаның өсу қарқыны айналымдағы ақша массасының өсуінен сан есе ... ... ... тосу ... ... инфляцияның гиперинфляцияға ауысып асқындап кетуінің негізгі бір себебі ретінде қарауға болады.
Жоғарыда сөз болғандары ... ашық ... ... Ашық инфляция жағдайьшда бағалардың өсуі және өсу қарқьшы айқын ... және ... ... ... ... ... ... деңгейі ресми түрде өспеген болса да құнсыздану (инфляция) жағдайы қалыптасуы мүмкін. Инфляцияның бұл түрі ... ... ... енді ... түрде күрт өседі. Табыстар, осыған байланысты, екі-үш есе және ете қысқа мерзімде құнсызданып күлдырап ... ... ... және ... да ... ... көтеру туралы үкіметке талап қояды. Төлемдердің өсуі түтыну сұранымын арттыра түседі. Өндірушілер де ... ... ... ... ... тосып өздерінің өнімдеріне бағаны арттыра түседі. Кәсіпкерлер өздерін инфляциядан сақтандыру үшін өнімдеріне бағаны ... ... ... ... артык сүраным көлемі анықтайтын деңгейден артып, "инфляцияны ... ... ... себептері сан қилы, бірақ нақты экономика жағдайлары олардың белгілі бір қүрамасын (комбинациясын) қалыптастырады. Айталық, Екінші Дүниежүзілік соғыстан кейін Батыс ... ... ... өте ... инфляция қалыптасқаны белгілі. Соңғы жылдары Батыс елдерінде ... ... ... мемлекет шығындарының өсуі, "баға - еңбекақы", "инфляцияны тосу", "инфляцияның бір елден екінші елдерге ауысуы (миграциясы)" және ... ... ... ... жүйелерінде инфляцияның негізгі себебі ретінде ондағы қалыптасқан глобалды (күрделі) экономикалық диспропорцияларды ... ... ... ... тауарларды сатып алу қабілеті күшті валютамен салыстырғанда құнсызданады. Инфляцияны бұлай түсіндіру, яғни акшаның алтынға қатысты ... ... ... акша сияқты жалпылама эквивалент деп қарастыруда жатыр. Ең алдымен бағаның өсуі тауарға сұраныстың оның ұсынысынан артык болуымен байланысты. Белгілі ... ... ... пен ... ... ... әлі ... емес. Инфляция елдегі баға деңгейінің өсуі Бағаның ... ... ... ... да әсер ... ... ... энергетикалық дағдарыс тек мұнай бағасының өсуінен (мұнай бағасы 20 есеге өсті) емес, басқа да тауар мен қызмет көрсету бағаларының ... ... 1973 жылы ... бағаның деңгейі 7%-ке, 1979 жьшы —%-ке артты. Акша әсерінен тыс, тауар бағаларының өзгеруі еңбек өнімділігінің артуына, циклдық және маусымдық толқуларға, ... ... ... ... бағаның монополиялануы мен экономиканы мемлекеттік реттеуге, салықтың жаңа ставкаларын енгізуге, ақша өлшемінің девальвациялануы мен ... ... ... ... мен ... экономикалық байланыстардың ықпалына және т.б. байланысты. Демек, бағаның өсуіне көптеген неше түрлі себептердің ... ... ... ... ... бағаның өсуін, инфляиияға жатқызуға болмайды. Циклдың түрлі фазаларынан өту барысында (әсіресе ХІХ-ХХ ғасырдың бас кезіне тән "классикалық түрі") ... ... ... ... Аласапыранның бас кезіндегі оның өсуі дағдарыс пен депрессия фазасында төмендеп, жандану кезінде баға тағы да ... ... ... ... ... төмендеуіне әкелуі тиіс. Циклдық толқулардың тағы бір көрінісі жалақының өсуі еңбек өнімділігінен артып кетуінде. Мүндай құбылыс ... ... деп ... ол өз кезегінде баға деңгейінің жалпы өсуіне алып келеді. Кездейсоқ апаттар да бағаның инфляциялық өсуіне көп әсер ... ... су ... ... ... ... ... бағалары өседі. Бұл құрылыс материалдарын шығаратын өндірісті ұлғайтады, ал олар рынокты толықтыру барысында, баға төмендеуі тиіс.
Сонымен, баға өсуінің инфляциялық себептеріне нені ... ... көп ... ... екенін еске үстап, оның ішіндегі ең бастыларын атайық.
Біріншіден, мемлекеттік шығыстар мен кірістердің тепе-теңдігінің ... ... ... Ол ... бюджеттің тапшылығынан көрінеді. Егер дефицит Орталық эмиссия ... заем ... ... ... айтқанда "ақша станогы^ белсенді пайдаланылса, онда айналыста ақша массасы көбейед' Айырбастың сандық теңцігін ... еске ... М мен Р ... ... ... ... ... байланысты оларды ақшаға сатып алу қиындайды, яғни ақша
(табыс) құнсызданады.
Инфляция теңгсрмелі түрде болуы ... яғни ... ... және баяу ... Бұл ... багалардың бір жылдық өсуіне сәйкес процент кесімі (ставкасы) да өседі. Нарықта тепе-тсцдік (тұрақтылык) сақталады.
Теңгермелі емес ... ... жеке ... топтарына баға бірқалышы емес, әртүрлі қарқынмен өседі.
: Тағы да ... ... ... ... ... ... жөн. Тосылған инфляцияны алдьш ала болжауға болады немесе оны ... ... ... "жоспарлайды".
Тосьш инфляция бағалардың кенетген және тез өсуінен көрінеді. Мұндай жағдай акша айналымын және салық жүйесін бұзады. ... ... ... сескеніп қольшдағы қаражатын сақтап қалу мақсатында товарларды жаппай сатып ала бастайды. Сондыктан нарықта қалыптасқан жағдай бұзылады, сұраным мен баға ... да тез ... ... ... ... ... тосын түрде өсуі тұрғьшдардың "инфляциялық тосу психологиясын" туғызады. Егер тосьш инфляция (бағаның кенетген ... ... ... елде ... болса, ол нарық жағдайына қатгы әсер етпейді. Экономикасы тұрақты да куатгы едде тұрғындар бағаның уақытша ауытқуынан қорықпайды; және бағаның өсуі ... тез ... ... оның ... түсіп кетуі әбден мүмкін болатынына сенеді; сондықтан олар бағаның түсуін күтіп табысын үнемдеу ... ... ... күрт қысқартады. Нарықтық сұранымның қысқаруы баға деңгейіне әсер етеді, бағалардьщ өсуі тоқгайды, олардың деңгейі қүлдырап, бастапқы қалпына ... ... біз ... ... ... ... шаруашылық жағдайында пайда болатын белгілі Италия экономисті есімімен аталатьш "Пигу әсері", немесе "нақты кассалық қалдықтың ... деп ... ... ... Айта ... тағы бір ... "Пигу әсері" икемді бағалар мен икемді процент жағдайьшда және инфляциялық тосу болмағанда ғана қалыптасады екен. Біраз Батыс экономистерінің пікірінше ... ... ... ... ... жағдайды емес, тек теориялық болжамды білдіреді дейді.
Екіншіден, осындай жолмен, әдіспен инвестицияны қаржыландыру жүргізілген жағдайда да ... ... өсуі ... ... ... ... ... инвестиция инфляцияны өршітеді. Ұлттық табысты әскери мақсатқа пайдалану, өндірістік емес шығындар - олар қоғамдық байлықты текке рәсуа етеді. Әскери ассигнациялар бір ... ғана ... ... ... бар ... ... ... қамтамасыз етілмеген ақша массасының өсуіне әкеледі. Әскери шығындардың өсуі мемлекеттік бюджетті тұрақты тапшылық жағдайына және ... ... ... ... ... баға ... жалпы өсуі қазіргі рыноктық экономиканың ерекшелігіне байланысты. Бұл кезең жетілген бәсеке ... ... ... ... болып, өнімдердщ түрі аз, капитал ауысуы оңай уақытқа мүлдем үқсамайды. Қазіргі рынок белгілі дәрежеде олигополиялық рынок. Ал олигополист ... ... ... ... ... ... Олигопиялар бағаны өсіруді бірінші болып бастамаса да, олар оны қолдауға ынталы. ... ... ... ... ... ... тұру үшін өндіріс пен тауар үсынуды қысқарту арқылы дефицит жасауға тырысады. ... ... ... ... ... ... ... үшін олигополия мен монополия икемді тауар үсынысына қарсы болады. Салаға жаңа өндірушілердің келуін тежеу үшін олигополистерге жиынтық сұраныс пен ... ... ... ... ... ... ашық болуы оның бірте-бірте әлемдік шаруашылық байланыстарға тартылуы барысында "импорттық" инфляцияның каупі туады: Жоғарыда аталған 1979 жылғы энергияға ... ... ... дағдарыс) сырттан әкелетін мүнайға бағаны өсіріп, технологиялық тізбек бойынша басқа ... ... ... ... ... инфляциямен күресу мүмкіндігі шектеулі. Әрине өз валютасын ... ... ... ... ... ... ... импортын арзандатуға болады. Бірақ ревальвация отандық тауарлардың ... ... да ... ал бұл ... рынокта бәсекелестік қабілетті төмендетеді.
Бесіншіден, инфляция өзіне-өзі дем беретін сипат алады, ол "инфляцияны күту" нәтижесінде орьш алады. Батыс елдерінің көптеген ... және ... ... де осы ... ... ... ... пен өндірушілердің инфляцияны күту себептерін жою инфляцияға қарсы саясатгың ең басты міндеті.
Инфляциялық күту жағдайьшдағы экономикаға'ықпал етудің механизмі қандай? Баға ... ... өсуі ... өмір ... ... ... бағаның одан әрі есуін күтеді. Мүндай жағдайда еңбекшілер жалақыны көбейтуді талап етеді. Халық тауарларды көптеп
Екіншіден, осындай жолмен, ... ... ... ... ... да ... ... өсуі болады. Әсіресе экономиканы милитариландырумен байланысты инвестиция инфляцияны өршітеді. ... ... ... ... ... ... емес шығындар - олар қоғамдық байлыкты текке рәсуа етеді. Әскери ассигнациялар бір сәтке ғана қосымша төлем қабілеті бар ... ... ... ... ... ақша ... өсуіне әкеледі. Әскери шығындардың өсуі мемлекеттік бюджетті тұрақты тапшылық ... және ... ... ... өсуіне ұрындырады.
Үшіншіден, баға деңгейінің жалпы өсуі қазіргі рыноктық экономиканың ерекшелігіне байланысты. Бұл кезең жетілген бәсеке кезіндегі рынокта көптеген өндірушілер болып, ... түрі аз, ... ... оңай ... мүлдем үқсамайды. Қазіргі рынок белгілі дәрежеде олигополиялық рынок. Ал олигополист (жетілмеген бәсекелес) едәуір дәрежеде ... ... ... ... өсіруді бірінші болып бастамаса да, олар оны қолдауға ынталы. Жетілмеген бәсекелес бағаның жоғары деңгейін үстап тұру үшін өндіріс пен тауар ... ... ... дефицит жасауға тырысады. Өздері билік жүргізетін рынокта бағаның ... ... үшін ... мен ... ... тауар ұсынысына қарсы болады. Салаға жаңа өндірушілердің келуін тежеу үшін олигополистерге жиынтық сұраныс пен ... ... ... ... елдің 'экономикасының ашық болуы оның бірте-бірте әлемдік шаруашылық байланыстарға тартылуы барысында "импорттық" инфляцияның каупі туады: Жоғарыда ... 1979 ... ... ... шарықтауы (энергетикалық дағдарыс) сырттан әкелетін мүнайға бағаны өсіріп, технологиялық тізбек бойынша басқа тауарлар бағасының қымбаттауьша әкелді. "Импорт-тық" инфляциямен күресу ... ... ... өз ... ... ... ... құньш жоғарылату арқылы мүнай импортын арзандатуға болады. Бірақ ревальвация отандық ... ... ... да ... ал бұл ... ... бәсекелестік қабілетті төмендетеді.
Бесіншіден, инфляция өзіне-өзі дем беретін сипат алады, ол "инфляцияны күту" нәтижесінде орьш алады. Батыс елдерінің көптеген экономистері және ... ... де осы ... ... ... Халық пен өндірушілердің инфляцияны күту себептерін жою инфляцияга қарсы ... ең ... ... күту жағдайьшдағы экономикаға*ықпал етудің механизмі қандай? Баға деңгейінің жалпы өсуі жағдайьшда өмір сүруге үйренген халық, бағаның одан әрі ... ... ... ... ... ... ... талап етеді. Халық тауарларды көптеп
алады, өйткені олардьщ бағасы ертең тағы да өсуі мүмкін ғой. Өндірушілер өз ... өте ... баға ... ... ... мерзімде шикізат, материал, қосалқы бөлшектер қымбаттайды. Мысалы, Ресей экономикасындағы (қаңгар - көкек 1992 жьшы) инфляцияның жоғары қарқыны ... ... ... ... бағаны көтеру мүмкіндігінен сақтанып, алдьш ала өз өнімдерінің бағасьш жоғарылатты. ... ... ... ... да ТМД ... бағалар бұрынғы төлем қабілеті бар сұраныс деңгейінен ғана емес, инфляцияны күткен деңгейден де асып түсті.
Дүниежүзілік коғамдастыктың ... ... де ... ... сан ... себептері бар. Алайда бұл құбылысты қоздыратын факторлардың комбинациясы жекелеген елдің ... ... ... ... ... ... Еуропада II дүниежүзілік соғыс біткеннен соң инфляция көптеген тауарлардың тапшылығынан пайда болады. Одан кейінгі жылдарда инфляциялык құбылыстьщ күшеюіне мемлекеттік ... баға мен ... ... ... ... елдерден келуі және т. б. факторлар себепші болды. Бұрынғы КСРО-ны алсақ жалпы ... ... ... ... ... ... ... ерекше тепе-теңсіздік (диспропорция) жатады, ол әміршілдік-әкімшілдік жүйе салдары еді. Кеңес экономикасьша тән жағдай ЖҐӨ-дегі әскери шығындар үлесінің көптігі, өндіру, бөлу және ... ... ... жоғары деңгейі, үлттық табыстағы жалақы үлесінің аздығы және т. б. ... ... ... ... да ... ықпал жасайды. 1958 жылы Ағылшын экономисті О.Филлипс осы ... ... ... ... ... үлгісін (моделін) жасап үсынған екен. 1861-1956 жылдар аралығында Үлыбритания статика ... ... ... ... ... мен ... деңгейлерінің арасындағы кері қатынасты білдіретін қисык сызықты (функцияны) анықтаған (суретке ... . ... ... ... ... ... ... өсуі бағалар мен жалақыны күрт тежейді екен. Осыдан қорытынды шығады: жұмыссыздыктың қысқаруы баға мен ... ... ... ... ... ... ... Липси Р. есімді экономист жасаған екен. Кейіннен Американ экономистері Р. Солоу және П. ... ... ... ... оның жаңаша үлгісін жасап берген. Олар Филлис моделінде ... ... ... ... ... өсу ... ауыстырады. Бұл түрінде Филлипс қисығы белгілі экономикалық саясатты жүргізу үшін, ең алдымен жұмыспен ... ... ... ... тұрақтандыру жағдайларын анықтауда қолданады.
. Жұмыссыздықты қыскарту үшін өндірістің өсуіне қосымша жағдай ... ... өсуі ... ... өсуіне байланысты, жалпы сүраным өскен жағдайда товар бағалары да өседі, ал нарық ... ... ... ... ... аукымы өседі, түптеп келгенде ЖҰӨ өседі. Үлттық ... өсуі ... ... оның ... ... қосымша сүранымды қальштастырады, жұмыссыздық кысқарады. Айталық жүмыссыздыктың үлес салмағы ІІ2-ге ... ... ... онда инфляция қарқыны ?2-ге дейін көтеріледі. Бүл экономиканың "қызуын" арттырып, дағдарыс жағдайын қальштастыруы мүмкін. Соңдықтан үкімет енді басқаша саясат жүргізуге ... ... ... ... ... ... шығындарын қысқартады, "қымбат" ақша-несие саясатын іске қосады. Осы ... ... ... өсу ... РЗ ... ... түседі делік, ал жүмыссыздық сәл өседі, оның деңгейі Оз-ке жетеді.
Батыс тәжірибесі көрсеткендей Филлипс қисығын, қысқа мерзімдік экономика жағдайында қолдануға ... ал үзак ... (5-10 жыл) ... пен ... қатарласа өседі екен. Үзақ мерзімде Филлипс заңдылығы сақталмайды және оны белгілі бір ... ... ... ... ... сүранымды ынталандыру саясатының орны ерекше. Мәселе мынада: үкіметтің жүмыссыздықты қысқарту мақсатында жүргізген іс-әрекеттері қысқа мерзімдік, ... ғана ... ... ... номиналды еңбекақының өсуіне байлансты еңбек ұсынысы артады. Сонда Филлипс қисығы концепциясына сәйкес инфляцияның өсуі ... ... ... ... ... өсуі осы ... ... байланысты жүреді. Бірақ уақыт өткен сайын инфляцияның есу қарқыны номиналды ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан еңбек үсынысы өспейтін болады.
Номиналды жалақы өскенде кәсіпкерлер де еңбек факторына қосымша сұранысты қысқартады. Жұмысшылардың номиналды жалақыны ... ... ... ... ... ... үшін тиімсіз болады, бұл нақты пайданы қысқартады. Сондықтан кәсіпкерлер қосьшша жүмысшыларды жұмысқа алуды тоқтатады, ал белгілі жағдайда олар жұмыс ... ... ... ... Бұл мәселеге 60-шы жылдары американ экономисті М.Фридмен ерекше назар аударған екен. Оның айтуынша жұмыссыздықпен инфляция арқылы күресу тиімсіз, керек десеңіз, ... ... ... 2.3. ИнфЛяцияның экономикалық және әлеуметтік зардаптары
Инфляцияның зардаптары күрделі және көп түрлі болып ... ... ... ... баға мен ... ... жоғарылатып, уақытша коньюнктураны жандандырады. Процестің ушығуы барысында инфляция ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік шиеленістерді тереңдетеді. Инфляция аттың текіректеп шауып, бой бермеген кезіндегідей шаруашылықтың шыркын бұзып, айтарлықтай зиян ... ... ... ... жол ... ... әр ... өсуі экономика салаларының арасындағы сәйкестілікті бүзып, тұтынушылар сүранысын бүркемелеп, ішкі рынокта тауарлар өткізуді қиындатады. Мұндай инфляция тұтынушының ақшадан ... ... ... бүл ... ... аққан тасқынға айналдырып, тауарға тапшылық тЕңбекақы ставкасының цоминалды өсуі табыстың нақты өсуіне сәйкес еместігі анықталған соң ... ... ... ... болады, яғни стагфляция басталуы мүмкін.
Стагфляцияны Филлипс қисығы аркылы да суреттеп көрсетуге болады. Сгагфляцияны ... ... ... ... жылжуымен сипаттауға болады екен (3-суретте), Филлипс қисығы оңға жылжығанда бағалардың өсуі ... ... ... ... ... жүмыссыздық пен инфляция баламасын талдау құралы ретінде тек баяу ... ... ... ... ... пікір бар. Ал тосын инфляция жағдайында (мысалы 70-ші жылдары энергия ресурстарына баганың тосын өскен ... ... күрт өсуі ... ... да ... ... ... мүмкін. Басқаша айтқанда, статистикалық деректердің негізінде жасалған Филлипс қисығы ұзақ мерзім үшін тұрақты экономикалық заңдылықты көрсетпейді.
Филлипс кисығының орнына 1979 ж. ... ... және ... ... ... ... деп аталатын теория қолданатын болған. Бұл теорияның мәні мынадай: үзақ мерзімде жұмыссыздықтың деңгейі оның табиғи деңгейінен артпағанда ғана коғамда баяу ... ... ал баяу ... ... ... қоғамның оңды дамуына әсер ететін факторлар болады.
Жұмыссыздықтың табиғи (тепе-тең) денгейі еңбек нарығының қүрылымымен анықталады, егер қоғамдағы жүмыссыздық деңгейі оның ... және ... ... ... ... ... ... деңгейін сақтап инфляцияның өсу қарқынын төмендетуге арналған экономикалық саясат әрқашан оңды ... бере ... Бүл ... жақсы жақтарын ескере отырып мынадай бір мәселені білгек ... ... ... табиғи деңгейіне дейін төмендегенде де бағалардың өсуі бірден ... ... ... ... уақыт өсу жалғаса береді. Бұған қоса соңғы онжылдықта ... ... ... ... ... ... өсіп ... Мысалы, АҚШ-да жұмыссыздықтың табиғи деңгейі 60-шы жыддары 4%-ке тең болса, 80-ші ... ... ... ... ... ... ... удырьш, ақша қорлануына ынтаны жойып, ақша-несие жүйесінің қызметін бұзады. Бүдан басқа халықтың жинағы қүнсызданады, банктер, ... ... ... зиян ... ... ... инфляцияны бір елден екіншісіне аударады, халықаралық валюта және несие қатынастары күрделенеді.
Инфляцияның әлеуметтік зардаптары да бар, ол ... ... ... ... ... ... үстіне салык болып, номиналды және нақты жалақының өсу қаркынын қызметтер мен тауарлар бағасының күрт өсуінен кейін қалдырады. ... ... ... ... ... ... ... иелері, зейнеткерлер т. б. басынан өткізеді.
3.1. Инфляцияның экономикалық және әлеуметтік салдары
Инфляциянын салдары өте күрделі де көп қырлы. Қарқыны баяу инфляция баға ... мен ... ... ... ... ... ... (конъюктураның) уакытша жандануына ьщпал жасайтын фактор болады. Бірақ уақыт артып инфляция тереңдігінде ол ... ... ... ... ... ... және ... жағдай қиындайды.
Қарқынды инфляция шаруашылық тәртіпті бұзады, ірі корпорапияларға да кіші ... де ... ... зиян ... ... ... кезіңде конъюктура екі ұшты болып калыптасады: нарықты болжау мүмкін емес болғандықтан бизнесте тәуекелділік (риск) жоғарылайды, іскерлік әрекеттер күрт ... ... ... ... ... ... де кедергі жасайды. Оған қоса бағалардың әртүрлі өсуі ... ... ... (диспроцорцияларды) үлғайтады, тұтынушылық сүраным қүрылымын бұрмалайды. Баға өзінің негізгі қызметін - нарықтың объективті өлшем қүралы болу ... ... ... ... ... қашу белсенділігін арттырады, бұл процесс қарқынды да үлғаймалы түрде жүреді, товар тапшылығы ... ... қор ... ... жойылады, ақша-несие жүйесінің қызметі бүзылады, товарды товарға тікелей айырбастау (бартер) туындап ... ... ... өсуі ... ... ... де теріс әсер етеді, экономикада "Танзи —Оливера әсері" деп аталатын нәтиже қалыптасады. Бүл әсерді XX ғасырдың 70-ші жылдары Латын ... ... ашьш ... ... Инфляция салықтан түскен табысты (түсімді) қүнсыздандырады. Мысалы, егер ... ... ... кварталында (ширегінде) есептеліп осы жылдың IV ширегінде төленген болса, онда гиперинфляция жағдайында бюджетке түскен түсімдер құнсызданады, яғни ... ... ... мөлшері азаяды.
Инфляция жағдайьшда түрғьшдардьщ қолында сақталған ақша қоры құнсызданады, несие беруші мекемелер мен банктер шығын шегеді.
Экономиканың интернациялануы (үлттық шеңберден шығуы) ... бір ... ... елге ... мүмкіндік береді, бұл халықаралық валюта және төлем қатынастарьш қиындатады.
Инфляцияның ... ... да бар, ол ... ... қайта бөлінуіне әкеледі, тұрғындар үшін инфляция қосымша салық сияқты, ... өсу ... ... ... ... ... ... болады, сондықтан нақгы (реалды) табыс азаяды. Инфляцияның зардабы әсіресе ... ... ... топтар үшін ауыр болады.
.2. Инфляцияға қарсы саясат
Құнсызданудың (инфляцияньщ) жағымсыз әлеуметтік және экономикалық салдары көптеген елдер үкіметтерін белгілі экономикалық ... ... ... ... Бүл ... ... ең алдымен мына сұрақтың жауабын табуға ұмтылады: күрделі де тегеурінді іс-шаралар арқылы инфляцияны жою керек пе, әлде инфляция жагдайына ... ... ... екі үшты ... ... ... ерекше жағдайларға байланысты шешіледі екен. Мысалы, АҚШ-да және Англияда инфляциямен күресу мәселесі мемлекет деңгейіне көтеріліп қойылады екен. ... ... ... ... ... іс-шаралары жүргізіліп, тіпті арнайы бағдарламалар да жасалады (табыстарды иңдексациялау және т.б.) .
Инфляцияға қарсы саясатты сипаттағанда, екі ... ... ... болады. Бірінші әдістеме шеңберінде (оны осы күнгі Кейнс теориясының өкілдері зерттейді) белсенді бюджет ... ... - ... ... жасау мақсатында мемлекетгік шығындар мен салықтар реттеледі. Инфляция жағдайында мемлекет шығындарын қысқартып салықтарды көтереді. Осының нәтижесінде сұраным қысқарады, инфляция ... ... ... сонымен бірге өндіріс өсуі де қысқарады. Бүл экономикада дағдарыс жағдайын қалыптастырып, жұмыссыздықты арттырып жіберуі ... Бүл ... үшін ... ... құны ... Қүлдырау жағдайында бюджет саясаты сұранымды кеңейтуге бағытталады. Егер ... ... ... онда ... ... бағдарламасы іске қосылады және шығындар артады, салықтар төмендетіледі. Ең алдымен табысы төмен нарық субъектілеріне салық қысқартылады. Бүл бірден ... ... ... тез ... ол ... ықпал жасайды, жалпы экономикалық есу басталады. Бірақ 60-шы және 70-ші жылдары дамыған елдердің тәжірибесі көрсеткендей, сұранымды бюджет арқылы ... ... ... ... ... ... бірге бюджет шығындарының артуы бюджет тапшылығын қалыптастырады және салық пен ... ... ... реттеудің мүмкіншілігі қысқарады.
Екінші әдістемені жаңа классикалық бағыттағы экономистер ұсынады. Олар бірінші орынға ақша-несие ... ... ... қояды. Бұл әдіс экономика жағдайына жанамалы түрде икемді ықпал жасайды. Бүл ... ... ... ... ... Банк жүргізеді. Орталық Банк айналымдағы ақша көлемін өзгертеді және қарыз пайызы (проценті) кесімін реттейді, сонымен экономикаға ықпал жасайды.
Басқаша ... ... ... ... ... ... қарсы іс-шаралар жүргізілуі қажет. Жаңа классик экономистердің айтуынша өндірістің өсуін
ынталандыру және ... ... ... инфляцияны асқындырады, инфляция бақылаудан шығьш кетеді. Инфляция осы күнгі нарықты экономиканын табиғатына сай келеді, инфляция жағдайларын (бюджет тапшылығы, ... ... ... т.б.) ... жою ... емес. Осыған байланысты инфляцияны толык жою мүмкін еместігі өзінен өзі және ... ... ... да көп ... ... жою ... оны ... қарқынын баяулатып реттеу мақсаты қойылған.
Батыс елдерінде жинақталған тәжірибе көрсеткендей инфляцияға қарсы ұзак және қысқа мерзімдік іс-шаралар саясатын ... ... Бұл ... ... ... схема түрінде сипаттауға болады. Мемлекеттің ұзақ мерзімдік саясаты, біріншіден, халықтың ... ... жою ... ... Ол үшін ... ... инфляцияға қарсы саясатты үздіксіз де тұрақты түрде жүргізіп түрғандардың сенімін орнықтыруға тырысады. Үкімет ... ... ... ... (өндірісті ынталандыру, монополиямен күресу, т.б.) нарықтың тиімді қызмет атқаруына жағдай жасайды. Үкіметтің мүндай ... ... ... ... әсер ... олардың дұрыс шешім кабылдауын қамтамасыз етеді.
Екіншіден, салықтарды арттырып, бірақ мемлекеттік шығындарды ... ... ... ... ... іс-шаралары жүргізіледі. Бюджет тапшылығын Орталык Банк несиесімен кдржыландыру инфляцияны асқындырады.
Үшіншіден, ақша ... ... ... нақты айтқанда, әржылдық ақша келемінің өсуіне шек қою, бұл инфляцияның өсуін қадағалауға мүмкіндік береді.
Төртіншіден, сыртқы факторлардың әсерін ... Жеке ... ... ... ... үшін ... алынған қысқа мерзімдік карыздардың экономикаға жасайтын инфляциялық ықпалын әлсірету. Бұл ете күрделі және өзекті мәселе. ... оны ... ... жеке ... қарастыру қажет болады.
Қысқа мерзімдік саясат инфляция қарқынын уақытша төмендетуге бағытталады. Бұл мақсатта мемлекет өз иелігіндегі меншік бөлігін ... ... ... ... түсіреді. Қосымша өнім өндіретін кәсіпорындарына әртурлі жеңілдіктер береді. Акцияларды сату арқылы инфляциялық сұранымды қысқартады. Көлемді импорт арқылы да ұсынымның өсуін, ... ... ... ... сұранымды қысқарту арқылы да инфляцияға қарсы әсер етуге болады. Ол үшін салымдарға төленетін процент кесімдерін арттыруға болады. Сонда кор сақтау ... ... ал ... шығындары қысқарады.
1Инфляцияға қарсы саясатка байланысты инфляциясымен күресу шыгындары туралы мәселе ... ... ... ... ... ... ... көлемін қысқартуы мүмкін,
Мамандардың есептеуінше инфляцияны 1%-ке төмендету үшін жүмыссыздыкты оның табиғи деңгейінен 2%- ке ... ... ... екен. Бірақ бүл жағдайда ЖҐӨ-нің көлемі оңтайлы деңгейінен 4%-ке төмен қалыптасады екен.
Инфляцияны ... үшін ... ... ... 60-шы ... бастап табыс пен бағаны реттеу саясатын жүргізген екен. Бұл саясат негізінен табысты шектеуге бағытталған. Саясат ... ... ... емес, әкімшілдік әдісіне жақын болғандықтан, койылған мақсатқа әрқашан жеткізе бермеген. АҚШ-да ... ... ... ... ... ... түптеп келгенде, үзақ мерзімде тұрақты нәтиже бермеген. 1971-1974 жылдары ... ... ... мен баға ... ... реттеу тәртібін қолданған екен. 70-ші жылдардың соңында табыс пен бағаны тікелей реттеу тәртібі жойылып, оның орнына орындауға міндетті емес ... ... ... ... ... Ал 80-ші ... ... президент Р. Рейганның әкімшілігі бүл мәселемен айналысатын мҚазақстан үшін бұл жеңіс ... ... ... жок, оның ... ... ... күрт ... кетті. Мысалы, жеңіл өнеркәсіп пен машина жасау көлемі 90%-ке, ауыл шаруашылық пен азық-түлік өндірісі 50-60%-ке қысқарды.
Инфляция жағдайында Үкімет ... ... ... ... мәжбүр болды, Улттық банк несие беру процентін және ... ... ... өте ... ... ... отырды. Осылай жүргізілген монетарлық (ақша-қаржы) саясаттың нәтижесінде инфляция ауыздықталды, сонымен бірге ішкі ендіріс пен нарық екі-үш есе кысқарды, үлттық ... ... ... қалды, жүмыссыздық күрт өсті. Негізінен сыртка өнім шығаратын шикізат өндіру салалары жұмысын тоқтатқан жоқ, керісінше экспорт көлемін айтарлықтай ... ... көшу ... ... ... қальштасқан өндіріс аралық диспропоциялар қысқарғанның орнына арта ... ... ... ... ... ұзак мерзімдік стратегиялық және күнделікті жүргізіліп отыратын ағымдык, тоқтаусыз тактикалық түрі болды. Монетарлық ... ... ... жүргізіліп отыратын, айналымдағы ақша көлемін қадағалап реттейтін тактикалық ... ... ... ... белгілі бір жағдайларда, мысалы, гиперинфляция кезінде, бұл әдіс негізгі ... ... ... заңды да. Бірақ жалпы алғанда, дамыған батыс ... ... ... ... ... ақша-несие арқылы экономиканың дамуын реттеу саясаты үзақ мерзімдік стратегиялык даму саясатының шеңберінде ... ... ... ... 1999-2003 ж.ж. арналған Ґлттық өндірісті дамыту Бағдарламасы жасалған. Осы жылы Қазақстандағы Аграрлық саясаттың Бағдарламасы жасалуда. Жақында Казакстан Үкіметі 1999-2000 ж.ж. ... ... ... ... ... ... қолдау Бағдарламасын бекітті. Сонымен қатар, Қазақстанның барлық әкімшілдік-экономикалық аймақтарының (облыстарының) экономикалық-әлеуметтік Бағдарламалары жасалып, іске ... Осы ... ... стратегиялық саясаттың құралы ретінде қарастыруға болады. Енді Қазақстанда да монетарлық-қаржы саясаты ұзақ және орта мерзімдік реалды экономиканы қолдау және ... ... ... ... ... емлекет мекемелерін таратып жіберген.
Қолданылған әдебиеттер:
I) ... Н.Ә. ... ... Үзақ ... (2030 ж. дейінгі) даму стратегиясы. - Алматы, 1997.
7) ... Б. Ы. ... ... ... кіріспе (оқу кұралы).
Алматы "Экономика", 1995ж. 130-бет
3) ... ... ... ... ... "Санат", 1998 ж. 497-бет
4) ... ... ... 7 том, Алматы ... ... ... бас ... 1975 ж.
5) Русско-казахский толковый ... ... ... ... МВП ... МЧП ... 1993 ж. 320-бет
6) Сахариев С. С., ... А. С., ... ... І-ІІ бөлім, Алматы "Дәнекер", 2003 ж. !
7) ... ... - ... ... орысша-казақша түсіндірме сөздік - анықтамалық" Насыров М. Р., Гуляева С. П., ... С. К., ... Д. Ә., ... С.Р., Мезенцева Т. Т. Алматы. "Білім", 1995 ж
8) Қалиев Г. А., ... Е. Т. ... ... ... ... ... 1993 ж.
9) Егемен Қазақстан, 1998 ж, 27 ... ... Я. Ә., ... Б. Б., ... Ф. Н., Табеев Т. П. ... ... ... ... университеті, 1999 ж.
II) Жүнісов Б. А., Мәмбетов Ү. Е., ... Ү. С. ... ... ... ... ... Ақтөбе, 1993 ж., 1 бөлім, 127-бет.
12) ... ... ... ... - ... ... 1998.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша теориялары және инфляция27 бет
Ақшаның мәні және қызметтері 11 бет
Кәсіпорынның активтерін бағалау және тиімді басқару30 бет
Экономикалық дағдарыс теориялары және оның негізін қалаушылар30 бет
Қаржы және инфляция туралы түсінік33 бет
"Инфляцияның теориялық негіздері."37 бет
Ақша және инфляция31 бет
Бағаның инфляциядағы рөлі37 бет
Бюджет тапшылығы мен инфляция3 бет
Жұмыссыздық пен инфляция экономикалық тұрақсыздықтың көрінісі ретінде3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь