Отбасы және отбасы тәрбиесінің бала дамуында алатын орны туралы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1.ОТБАСЫ ЖӘНЕ ОТБАСЫ ТӘРБИЕСІНІҢ БАЛА ДАМУЫНДА АЛАТЫН ОРНЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.1 Отбасы . балатәрбиесінқалыптастырушыеңалғашқыбесік ... ... ... ...7
1.2 Бала тәрбиесіндегі ата.ана рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14

2.ҚАЗАҚ ОТБАСЫНДАҒЫ ТӘРБИЕ: ҰЯДА НЕ КӨРСЕҢ ... ... ... ... ... ..16
2.1 Қазақ отбасындағы ұл бала тәрбиесінің ерекшеліктері ... ... ... ... ... .18
3.БАЛА ТӘРБИЕСІ ОЛ — ҮЛКЕН БІР ҒЫЛЫМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21
3.1 Бала тәрбиесі ана құрсағынан басталады ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22
3.2 Ата.ананың міндеті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26
Отбасы тәрбиесі — көзделген нәтижеге жету мақсатында ата-аналар мен жанұя мүшелерінің тарапына жасалатын ықпал процестерінің жалпы атамасы. Әлеуметтік, отбасы және мектеп тәрбиесі ажырамас бірлікте орындалатын істері ауқымын құрайды. Отбасылық тәрбиенің мектеп тәрбиесімен тоғысқан тұсындағы проблемалар жалпы педагогикада қарастырылады да, ал сол мәселенің әлеуметтік жағдайлары әлеуметтік педагогиканың үлесінде.
Отбасыныңжетекшілікмаңызыондатәрбиеленіпжатқанадамныңтән-денежәнеруханидамуынаәсеретушіықпалдармәніменмағынасыныңтереңдігінетәуелдікеледі. Бала үшін отбасы бір жағынан - тіршілік қоршауы болса, екінші тараптан - тәрбиелік орта. Баланың алғашқы өмірі жағдайындағы отбасы ықпалы басқа жағдайлар мен кейінгі жас кезеңдерінде болатын ықпалдардан басымдау келеді. Зерттеу деректеріне сүйенсек, отбасы - бұл мектеп те, ақпарат көзі де, қоғамдық ұйымдар да, еңбек ұжымы да, дос-жарандары да, отбасы — бұл әдеп пен өнер кілті де. Осыдан, педагогтар нақты да дәл тұжырымға келіп отыр: тұлғаның қалыптасу нәтижелілігі ең алдымен отбасыға тәуелді. Неғұрлым отбасы жақсы болып, оның тәрбиелік ықпалы ұнамды келсе, тұлғаның тән-дене, рухани-адамгершілік, еңбектік тәрбиесінің өнімі де жоғары. Аса бір кездейсоқтық болмаса, әр уақыт тұлғаның кемелденуі келесі заңдылыққа тәуелді: жанұя қандай болса, онда өсіп, ер жеткен адам да сондай.
Жекеадамныңқалыптасупроцесіменоныңнәтижесінеболаротбасытәрбиесініңкүшіменқуатынмойындайтынболсақ, ендешемемлекетпенқоғамдатәрбиелікшараларындұрысжолменұйымдастырудаеңалдыменотбасығаүлкенназараударғаныжөн. Бұл өркениетті елдер ұстанған бұлжымас ереже.
Отбасы - тұлға қалыптастырушы бесік. Осыдан, "Азамат қалыптастырамын десең, бесігіңді түзе"- деп ұлы ғұлама М.Әуезов бекер айтпаған. Отбасыда адамаралық қатынастар негізі қаланады, бүкіл өмірге жетер еңбектік және әлеуметгік бағыт-бағдар түзіледі.
1. Алтынсарин Ы. «Бастауыш мектеп журналы». А; 2000 жыл.
2. Асылов Ұ, Нұсқабай Ж. «Әдептану». А; 2002 жыл.
3. Әлімқұлов Б, Әбдіраманов Е. «Күйеу келтір, қыз ұзат – тойыңды қыл». А; 1994 жыл.
4. Жарықбаев Қ, Қалиев С. «Қазақтың тәлім-тәрбиесі». А; 1994 жыл.
5. Ерсарыұлы Наурызбай. «Еңбекке баулу хрестоматиясы».А;2000 жыл.
6. Қалиев С, Оразбаев М, Смаилова М. «Қазақ халқының салт-дәстүрлері». А;1994 жыл.
7. Омаров Б. «Наурыз». А; 1998 жыл.
8. Асанова У. «Қазақ халқының айтыс өнері арқылы арқылы оқушыларға адамгершілік эстетикалық тәрбие беру» (диссертация, автореферат). Алматы, 1994 жыл.
9. Шашақова А. «Халық тәлім-тәрбие бастауы». Алматы, Рауан, 1994ж.
10. Табылдиев Ә. «Халық тағылымы. Қазақтың халық педагогикасы және тәрбиесі». Алматы, Қазақ университеті, 1992 жыл.
11. Қалиев С., Жарықбаев Қ. «Қазақ тәлім-тәрбиесі». Алматы, 1995 жыл.
12. Е.Сағындықұлы, «Педагогика» Алматы 1999 жыл.
13. Оразова А. «Қазақ халқының салт-дәстүрлері, Пәниден бақиға дейін». 1995 жыл.
14. Елік баев Н. «Ұлттық психология». Алматы, 1991 жыл.
        
        Мазмұны
КІРІСПЕ..................................................................................................................3
1. ОТБАСЫ ЖӘНЕ ОТБАСЫ ТӘРБИЕСІНІҢ БАЛА ДАМУЫНДА АЛАТЫН ОРНЫ..............................................................................4
1.1 Отбасы - бала ... ... ең ... ... Бала ... ата-ана рөлі...................................................................14
2. ҚАЗАҚ ОТБАСЫНДАҒЫ ТӘРБИЕ: ҰЯДА НЕ КӨРСЕҢ......................16
2.1 Қазақ отбасындағы ұл бала ... ... БАЛА ... ОЛ -- ... БІР ... Бала ... ана ... басталады...................................................22
3.2 Ата-ананың міндеті................................................................24
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР..............................................................26
ҚОРЫТЫНДЫ............................................................................................27
КІРІСПЕ
Отбасы тәрбиесі -- көзделген ... жету ... ... мен ... ... тарапына жасалатын ықпал процестерінің жалпы атамасы. Әлеуметтік, отбасы және мектеп тәрбиесі ажырамас бірлікте орындалатын істері ауқымын құрайды. Отбасылық тәрбиенің мектеп ... ... ... ... жалпы педагогикада қарастырылады да, ал сол мәселенің әлеуметтік жағдайлары әлеуметтік педагогиканың үлесінде.
Отбасының жетекшілік маңызы онда тәрбиеленіп жатқан адамның тән-дене және ... ... әсер ... ... мәні мен мағынасының тереңдігіне тәуелді келеді. Бала үшін ... бір ... - ... ... ... екінші тараптан - тәрбиелік орта. Баланың алғашқы өмірі жағдайындағы отбасы ықпалы басқа жағдайлар мен кейінгі жас ... ... ... ... ... Зерттеу деректеріне сүйенсек, отбасы - бұл мектеп те, ақпарат көзі де, қоғамдық ұйымдар да, еңбек ұжымы да, дос-жарандары да, ... -- бұл әдеп пен өнер ... де. ... педагогтар нақты да дәл тұжырымға келіп отыр: тұлғаның қалыптасу нәтижелілігі ең алдымен ... ... ... ... ... ... оның тәрбиелік ықпалы ұнамды келсе, тұлғаның тән-дене, рухани-адамгершілік, еңбектік ... ... де ... Аса бір ... болмаса, әр уақыт тұлғаның кемелденуі келесі заңдылыққа тәуелді: жанұя қандай болса, онда өсіп, ер ... адам да ... ... ... процесі мен оның нәтижесіне болар отбасы тәрбиесінің күші мен қуатын мойындайтын болсақ, ... ... пен ... да ... ... ... жолмен ұйымдастыруда ең алдымен отбасыға үлкен назар аударғаны жөн. Бұл өркениетті елдер ұстанған бұлжымас ереже.
Отбасы - тұлға қалыптастырушы бесік. ... ... ... ... ... ... деп ұлы ғұлама М.Әуезов бекер айтпаған. Отбасыда адамаралық қатынастар негізі қаланады, бүкіл өмірге жетер еңбектік және әлеуметгік бағыт-бағдар ... ... өз ... ... да жеңіл шешіліп жатқан көптеген проблемалар, есейген, ересек шақта бітіскен шырғалаң күйге түсіп жататыны баршаға аян.Отбасындағы қатынастарды ... яғни ... ... ... заң ... ... қатаң талап не үркіте зорлаудың заманы өтті - алдыратын лыпасы жоқ пенде неден қорықсын. Тек кеңпейіл мұғалім жан ... ... ... ... нақты көмек, ұстаздық жана-шырлық қана күйзеліске ұшыраған ата-аналар көңіліне демеу беріп, өз перзенттерінің жарқын болашағы үшін күресте шаршап-шалдығудан азат ... ... ... ... ... нығайтуда зайырлы мектеп пен мұсылмандық тәрбие ошағы - мешіттердің ықпалдарын біріктіру әрі осы ықпалдарды жалпыланған ... ... ... ... ... нақты проблемасына бағыттау;
Елбасы Н.Назарбаевтың ұлы мұратымызға бағдарланған ... ... мен ... ... ... ... ... беру, ұлттығымызды халық тәрбиесі негізінде қалыптастыру жөніндегі мәселелері ерекше аталады. Сол себепті де ... ... ... ... мен ... ... өзіндік ұлттық үлгісі қалыптасуда. Бұл бастамалар, әсіресе, ауыл мектептеріндегі оқу-тәрбие үрдістерін ұйымдастыруда педагог пен ата-ананың ... ... ... ... ... Бұл жерде педагог пен ата-ана халықтық педагогика дәстүрлері негізінде бір-бірінің үлгілі тәжірибелеріне суйене отырып, бала ... ... ... жете алады. Олай болса, ұлттық тәлім-тәрбие ата-бабаларымыздың көне дәуірден ... ... жас ... ... ... ... негізінде сапалы білім және саналы тәрбие беру жөніндегі тәжірибелер жиынтығын мектепте ... ... ... мұғалімі өз басшылығына алуы тиіс.
Балаға дұрыс тәрбие беруде эстетикалық тәрбиенің мәні үлкен. Өйткені, оқушының адамгершілік сезімін, жеке басының рухани деңгейін ... ... ... ... тек ... ... еншісінде болмақ.
I ОТБАСЫ ЖӘНЕ ОТБАСЫ ТӘРБИЕСІНІҢ БАЛА ДАМУЫНДА АЛАТЫН ОРНЫ
Отбасы бүкіл ғасырлар бойы адам баласы ... ... ... ... Сондықтан ол адам үшін ең үлкен мәнге ие орта.
Отбасы белгілі дәстүрлердің, жағымды өнегелердің, ... ... Онда бала ... рет өмір ... ... ... ... игереді. Сондықтан отбасылық өмір жеке адамның азамат болып өсуінің негізі.
Отбасы- оқыту мен тәрбие жұмысындағы мектептің одақтасы. Ол бала ... ... ... ... ... болуды өте жақсы түсінеді. Өйткені бала тәрбиесінің отбасында, мектепте нәтижелі болуы осындай ынтымақтастыққа негізделеді.
Отбасы тәрбиесі-бұл ... ... бір ... ... ... ата- ... борышы. Оған дәлел: балалар мекемелері жөнінде халықтың қажеттілігін толық қанағаттандыру, балалардың ... ... ... жас ... станцияларының, ғылыми- техникалық және көркемдік шығармашылық үйірмелерінің жүйесін кеңейту; ананы, балалық ... ... ... ... бөлу; отбасы мүшелерінің демалуы үшін санаторийлердің, демалыс ... ... ... ... ... еске ... ... халық шаруашылығына қатысуын үйлестіру.
Отбасында басты мәселелердің бірі- баланың тіршілік ... ... ... баланың күн ырғағы, міндеттері, қойылатын талаптар, оның үй еңбегіне қатысуы, оқу- әрекеті бос ... ... ... ... уақытта да, өсіп келе жатқан ұрпақтың тәрбиесі мәселелерін шешуде үлкен мүмкіндіктерге ие болған. Қазіргі заманғы ... өсіп келе ... ... ... ... ... ерекшелігі - ата-ананың білім және ... ... ... жоғары болуы.Балалардың отбасынбағы тәрбиесі оның белгілі бір тұрақты әлеуметтік институт ретінде анықталады. Ол отбасы мүшелері арасындағы өзара ... ... мен ... ... ... ... ... туыстық қатынастар, өзара үйелмендік, тұрмыстық өмір. Отбасы тәрбиесінің артықшылығы да осы қатынастарда, оны тәрбиенің ешкандай да түрі ... ... - ... ... ... жолындағы алғашқы қадамдарын жасайтын бастапқы адым. Ол балаға моральдық қалпы туралы алғашқы ... ... оны ... ... өз-өзіне қызмет ету дағдыларын қалыптастырады. Ата-ананың іс-әрекеті мен мінез-құлқы, өмір сүру ... ... ... ... адамгершілік, әлеуметтік-саяси құндылықтар беріледі.Отбасы тәрбиесінің қоғамдық және мемлекеттік тәрбиеге қарағанда артықшылығы басым. Алайда, қазіргі қоғамдық ... ... ... ... ... және ... ... отбасына белгілі бір қиыншылықтар туғызады.
Ата-аналардың білім деңгейіне байланысты да отбасында ерекшеліктер орын алады. Мысалы:ата-аналардың ... ... ... сайын олардың балалары мектепте жақсы оқиды. Қазіргі ата-аналар жұмыс ... ... бала ... ... ... ... ата мен әжелерге жүктеледі.Қоғамда жүріп жатқан тұрғындардың материалдық жағдайға байланысты жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... қатынасына әсер етеді.Отбасында балаларға отбасылық бюджеттің 25-50%жұмсалады. Материалдық кірісі мол отбасыларда педагогикалық көзсоқырлық, тойынғандық ... алып ... ... ... ... ... және рухани құндылықтарға деген жеккөрінішті, келекетті қатынас.
Жастайынан осындай ортада өскен балалардың арасына торығушылар, қаңғыбастар ,"қызықты"әсерді іздеушілер өсіп ... ... ... ... ... Ол ... жас ата-аналардан тұратын әжесіз, атасыз отбасылар. Бұл отбасының беріктігін нығайтып, дербес ұжымды қатынастырады. Қиындықтар достық пен ынтымақтастықты нығайтып, қуаныш пен ... ... ... ... жас ... ... кезде тұрмыстың түзелмеуі,бала тәрбиесі сияқты қиындықтар кездескенімен, олард ышешу қоғамның құзырында.Отбасы мүшелерінің келуі, туылған бала ... ... да ... ... ... ... ... отбасында бір-екі бала ғана тәрбиеленеді. Бала туудың азаюының себептері сан алуан және өте ... олар ... ... ... дейінгі мекемелермен қамтамасыз етілмеуі;бала тәрбиесіне шығынның көп жұмсалуы; әйел ... ... тыс ... ... ... тұрғын үйі; тұрмыстық жағдайы; ата-аналардың "өзі үшін өмір сүруге"ұмтылған тоғышарлық ұмтылысы және т.б.Бала туудың азаюы- шағын ... ... ... ... ... және педагогикалық проблеманы алуға тосады.
Қазіргі отбасы ажырасу санының едәуір ... ... ... 90% ... ... мен ... салдары. Дегенмен барлық ажырасуларға жағымсыз баға беруге болмайды, өйткені кей жағдайда ажырасу баланың психикасына теріс әсер ететін ... ... ... ... ... алады.
Бір балалы отбасы көпшілікпен араласу, ұжымдық қызмет ... ... ... ... қиын ... ... ... аға,әпке сияқты тәлімгер іні, қарындас сияқты қамқорлығына алатын бауырдың болмауы ұжымдық туыстық қатынастар аясын мүлдем тарылта түседі. Осындай ... ... ... мен қажеттілігін қамтамасыз етуде ата-аналардың педагогикалық нормаларды сақтамауынан бастауыш ... ... оның ... ... ... ... ... қалыптасқандығын аңғарамыз.
Нарық қатынастарының дамуы нәтижесінде отбасында айтарлықтай адамгершілік тұрғыдан ересектердің де, балалардың да жаңа ... ... ... ... ... елеулі өзгерістер әкелді. Ата-ана мен мұғалімдердің міндеті - ... ... жаңа ... ... ... ... мүмкіншілікті дұрыс пайдалану. Мектеп пен отбасы балаларды тауар мен ақша ... ... ... ... ... ... сондай-ақ алып-сату пайда табу немесе пайдақорлық емес, ол жалпы игілік үшін және өз ... ... үшін ... екі ... қызмет көрсету екенін түсіндіру. Ата-ананың маңызды міндеті балаларымен біріккен коммерциялық қызмет-әрекетке қатысып, оны бақылау, оларды баланың адалдығын, адамгершілігін, ұқыптылығын ... ... ... әртүрін орындауға үйрету. Нарық отбасы мүшелерінің алатын орнына ... әсер ... ... ... жаңа ... бағдарлар еенгізеді. Қоғамдық және мемлекеттік тәрбие беделінің төмендеуі отбасы өмірінің тәрбиесіне қиындық әкеледі.
1.1 Отбасы - бала ... ... ең ... ... ... ... деп отбасының міндеті анық көрсетілген. бағдарламасында балаларымызды алыс болашақта ... ... ... ... ... ... Сонымен бірге ,>>Жоғары және орта білім тұжырымдамасында>> әрбір отбасында өзінің ұрпағын тәрбиелеп, қатарға қосу міндеті жүктелген. Сөйтіп, отбасының әуел бастан - ақ ... тән ... ... орындау қажеттілігі бекемделе түсті.
Отбасы - баланың ең жақын әлеуметтендіру ортасы қатарында өмірдің ... оның ... ... өзін ... ... ... туралы алғашқы мәліметтерді береді және онда басқалармен қарым - қатынас орнатуына іс жүзінде дағдыланады. Сөйтіп өзінің және ... ... ... ... көреді. Отабасында әртүрлі жағдаяттар мен төтенше ахуалдарда өзін ұстаудың нормаларын, мінез - құлқын реттеудің өлшемдерін меңгереді. Ата - ананың үгіт - ... ... ... үлгі - ... ... ахуал, отбасының психологиялық тынысы арқылы балалардың әдеті, мінез - құлқы, жақсы - жаманды бағалау критерийлері қалыптасуымен қатар қандай қылықтары үшін ... ... не үшін ... әділдік пен адалдық туралы ұғынып түсінеді.Перзент үшін дүниеде ең жетілген, ... де ... адам - оның ата - ... Ал, ең ... де ... үй - оның ... үйі. ... да жас баланың дамуына ата - ананың орны ерекше.
Отбасы тұлғаның әлеуметтенуін қамтамасыз етеді, оның ... ... және ... тәрбиесіне болған мүмкіндіктерді мейлінше шоғырландырып, іске қосады. Қоғамның азамат мүшесі отбасыдан бастау алады, қоғам келбеті отбасыдан ... ... аса ... әлеуметтік қызметтері - азамат тәрбиелеу, патриот қалыптастыру, болашақ жанұя игерген кемелдендіру және мемлекет заңдарын мойындап, ... ... ... ... ... ... жетілдіру.Балалар өз бойынан ата - анасының бар болмысын көрсетсе, керісінше ата - ... да ... ... ... ... Әсіресе, балаларды жас кезінен бастап тазалыққа, жинақы - ұқыптылыққа, еңбекті сүюге және оның қадір - қасиетін түсінуге, үлкендерді соның ... жасы ... ... құрметтеуге және оларға мейіріммен қарауға, ал өзінен кішілерге қамқор болуға үйрету ... келе ... ... ... ... ... Ата - ... өсіріп отырған ұл - қыздарын жағымсыз қылықтардан сақтандырып отырған. Сондықтан да баланың бойынан көрінген кейбір арзымайтын кемшіліктерді дер ... ... ... жасап тұрудың маңыз үлкен болған. Себебі бүгін арзымайтындай болып көрінген кішкентай қателік, ертең үлкен бір даулы ... жол ашып ... ... Ал ... соңы ... ... алып ... рас.
Отбасында жасы кіші балаларды ұқыптылық негізінде тәртіпке салу, мәдениетті етіп тәрбиелеу, ... ... ... құрметтеуге, оларға деп сөйлеуге, сәлемдесу ережелеріне мән беруге, ... ... ... ... ... ... бару да өте қажетті маңызды мәселе.Кейбір ата - аналар өз перзенттерін ... тыс ... ... ... қақпай, көңіліне қарап тәрбиелейді немесе отбасындағы өнегелі тәрбие мөлшеріне немқұрайдылықпен қарайды. Ал мұндай көріністер баланың бойында кері қасиет ... ... ... ... ... себеп болады. Бұндай қолайсыз жағдайларға тап болуына баланың өз ата - ... ... емес деп ... айта ... ... осындай ата - аналар өз кемшілігін сезініп, өздері мойындай да бермейді. Бұл тәрізді жағдайлар аз болса да ... ... ... ... ата - ана ... ... тәрбиелеу әдістері де, түрі де соншалықты болатыны анық жағдай. Олаға: жылы сөзбен көндіру, көнбесе қорқыту, айқайлап үркіту, ... мен ... ... құрсауына салу, жазалау т. б. Әдістер ата - аналар таңдаған тәрбиелік бағыт - бағдарға тәуелді келеді: біреулері өз баласын тіл ... ... ... ... ... ... ... ересектер талабын мүлтіксіз орындатуға бағдарланады. Екінші біреулері дербес, өз бетінше ойлай білуге негіз ... ... ... ... көздеп, осыған сәйкес әдістік жолдарды таңдастырып, қолданады.
Отбасылық тәрбие арасында ата - аналар баршаға бірдей ортақ жалпыланған ... ... ... ... ... ... ... сендіру, жазалау, кей отбасыларда педагогтер кеңесі мен тәрбиелік жағдайлар ... ... ... ата - ... тәрбиесі әдістерін іріктеу мен қолдануда мына жағдайларды ... ... деп ... ... ата - ана өз ... ... жете тани ... қажет.2. Ата - аналардың жеке тәрбиесі мен беделі, отбасында орнатқан ... ... Ата - ... ... ... бірлігі, іс - әрекеттер әдістерінің басымдығы болуы.4. Ата - ... ... ... ... ... қыр - ... ... тұрмыстық қажеттілікке айналдыру.5. Отбасылық тәрбие ережелері. Отбасындағы жалпы қарым - ... ... бір - ... ... сый ... немесе басқалармен болған байланысы, сөз шеберліктері, яки болмаса, жағымсыз қылықтары жас баланың қалыптасуына үлкен әсер етеді. ... ... ата - ... ... ... ортада қалған балаларға қатты әсер етеді. Соның салдарынан анасыз немесе әкесіз тәрбиеленген балалар жасық немесе кекшіл, ... ... ... ... Ал ата - ... ішімдікке салынып, бір - бірімен жанжалдасып, адамның ... дақ ... ... бір - ... ... ... ... отбасындағы ұрыстардың кесірінен өз балаларын да ұрып - соғу немесе баланың әрбір сөзіне жеки ... беру де ... ... кері әсер етеді. Кейде осы үйдегі ұрыс - ... ... ... - қолаңдармен де керілдесіп қалу, сөйтіп олармен де ... ... - шу ... сол ... тұрған жердегі адамдардың да тыныштығын алуы, ол үйге деген өзгелердің де пікірін өзгертіп, балаларын оларды балаларынан аулақ ... сол ... өсіп ... баланың мінезіне әсер етіп, бала тұйық, жасқаншақ болып өседі және осы жағдай балаға теріс әсер ... Өсіп келе ... бала мұны тез және ... жақын қабылдайды. Отбасындағы кез келген жағдаятта ата - ана мен ... ... бала ... ... мен іс - ... ... танытқаны жөн. Мсыал ретінде алатын болсақ, ата - ана арақ пен ... ... ... біле тұра, баланың құлағына соны құя тұра, балалардың көзінше өздері арақ ішіп, үсті - үстіне ... ... одан ... ... тәрбие ала алмайтыны анық нәрсе. Мұндай жағдайда бала басқа ... ... не ... ... беріліп отырған тәрбиеге тез бой алдырады. Ал егер осы теріс жолға бала мүлде бет бұрып кетсе, онда ... бір ... ... өскені дей беріңіз. Болашағында бақытсыз қыз бен келешегі жоқ бұзақы ұл осыдан шығады. Сонда кінәні кімнен іздейміз?Осы ... тағы бір айта ... ... ата - ... бір - бірімен болған қарым - қатынасы. Мәселен, біздің ... ер ... ұлық ... Ол - ... ... балалардың әкесі. Ата - ананың бала өсірудегі басты ... - ... ... ... қатар қалау. Үйде анасы жұбайын құрмет тұтып, оның ... ... ... ... ұстаса, бала да әкесіне ұқсап, беделді болып өсуге ұмтылады. Керісінше, әке де зайыбына жылы ... оны деп ... ... ... ... ... түсініп, оның көңіліне қаяу салмауға тырысады. Ал үйдегі ата мен әженің орны ерекше екенін айтып өту орынды. Олардың ... ... ... ... ... тәжірибелерінен сабақ алу - таптырмайтын өмір мектебі десе де болады. дейді дана халқымыз. Осы айтылған ... ... ... бала ... кезінен - ақ әр нәрсеге әуестеніп, үлкендерге көмектескісі келіп өседі. Баланың бұл іс - әрекетіне кейбір ата - ... деп ... ... бар. Бұл - қате түсінік.Дана халқымыз: деп бекер айтпаған. Шынында да, адам өз ... ... сол адал ... ... ... Ата - аналар балаларын жастайынан - ақ еңбек етуге, қандай қиыншылықтар болса да ... оны ... ... ... Олар ... ... ... перзенттерін жанына алып, олар ығыр болып кетпейтіндей дәрежеде жайлап түсіндіріп, үйретіп отырса, балалар жұмысты тындырымды істеуге қалыптасады. ... ... ... ... ... ... балаларды жастайынан әке кәсібіне, ал қыз балаларды анасының рәсіміне баулу бұрыннан келе жатқан дәстүріміз. ... ... де ... ... отыруымыз қажетжәне олардың сан алуан пікірлерімен санасып, ... алып ... ... Өз ... ... ... тақырыпта ашық сөйлесе алмайтын, сырласа білмейтін ата - аналар да жеткілікті. Олар оны деген себеппен түсіндіреді. Бұл дұрыс емес бала ... өте ... ... ... ... ... ашық сөйлесу үшін арнайы уақыт бөлудің де қажеті жоқ. Ата - ана өз ... үй ... ... - ақ ... ... Бұл ата - ана ... ... іс - әрекеттер келешекте ата - ана мен бала ... ... - ... ... деңгейде болатынын болжайды. Адамзат қоғамының даму тарихында ғасырлар бойы ... ... жеке ... ... - ... ... пісіп - жетілуі, қалыптасуы әр заман, әр ұлт ойшылдарының санасынан терең орын алып, пікір ... ... ... ... ... пен ... гуманистерінің бәрі де деп білген. деген ғұлама ойшылдарының пікірін ... ... ... тұжырымдайды: . Сондықтан қазақ құдайдан бала сұрағанда дегенінен сан ғасыр бойы өз ұрпағын өнегелі де ... ... ар - ... ... ... ... тәрбиелеп келгені - тарихи шындық. Отбасының басты қазығы, алтын тіреу діңгегі - бала. Дүниеге келерінде де, ... соң да әке - ... ... татулыққа, сыйластыққа, ынтымаққа шақыратын, ата - ана көңілін жақындастыра түсетін - бала. ... ... бар ... ... ... оның өзі де ... ... ертеңгі қуанышы, қызығы қырқылып, үзіліп қалатынын әділетшіл халық ашық та айтады, ашып та айтады. ... да ол деп ... Бұл - ... ... ... елдікті ойлау, елдің ертеңгісі жөнінде қам жеу. Осы ойды ертеден келе жатқан деген бейнелі мақал да растайды. ... ... ... ағаш жылда бүршік жарады, жапырақ жаяды. Болашағы бар деп ... ... ... үміт ... көп балалы болумен де ұштастырыды халық. Отбасы ... - ... ... ... ие көзге көрінбейтін ықпал, әсер дегенді бала ақылымен пайымдай алмаса да, сезініп түйсінеді. Ер бала ... қыз бала ... әке - ... не ... де оған ... ... содан үйренеді, көргенін бірде болмаса, бірде қайталайды. Баланың балғын ойы мен сенімі - алдында ең беделді тұлға әке, әлеуетті, ... ... ... - ... ... ... - өзі бола ... балалар олардың қылықтарын көздерімен көреді, ал бір көргенін тағы бір, сосын тағы бір рет ... соң, ол ... есте ... ... ... орын ... Естігені де осы қағида бойынша бір, екі, үш рет естіген соң ... ... ... ... да, кезінде дереу дайын формула секілді санадан қалқып шығып, іс - әрекетке айналады. Балаға отбасы мүшелерінің ... ... - ... ғана ... ... қоршаған заттар да әсер етеді. Үйде кітап көп болса, отбасы иелері - әкесі мен ... ... ... ... оқығаны кітап болса, баланың да көз ашып көргенінің қаншалықты әсерлі болатыны ғылыми - ... ... ... де ... келеді. Баланың естігені оқу - ғылым жайлы болса, әке - ... сөзі де сол ... ... ... болашақта таңдап алар жолы да соған сәйкес болмақ, әрине егер ата - анасы соған оны тарта білсе.Қазақ халқы әсіресе өмір ... ... ... ананың ақ сүтін, адал еңбегін айрықша атайды. деп ана ... өмір ... ... бала ... ... ... ... білгір халық бейнелеп білдіріп отырады. Бұзақылықтың басы - баланың бос жүруінен басталады. Үй ... қол ... ... бала өсе келе қолы ... зеріккендігінен үйден тыс теріс әрекетке беріледі, қисық ... ... Оған қоса ... ата - ... түрлі сылтау айту салдарынан балаларын өтірік айтуға үйретеді. Кейде сабақты жиі қалдырған балаға әртүрлі сылтауды тауып айтуды үлкендердің өзі ... ... Бұл ... ата - ана ... ... ... үйретіп отырғанын аңғармай да қалуы мүмкін. , деген мақалдар осыған дәлел. Сондықтан ата - ... ... ... бала өмірінде үлкен із қалдыратынын ескерген жөн. Баланың ... ... ... ... ... оларды дамыту, тіпті жанында жүрген достарына дейін мән беру, ... ... ... ... дарыны болса дамыту, дұрыс білім алуына жағдай жасау - ата - ананың басты парызы. Бала ... ... іс деп ... Бала - ... өте ... ... және тынымсыз айнала зерттеушісі. Әр бала басынан сипағанды, жылы сөйлегенді, аялап еркелеткенді, ертегі мен әңгіме ... ойын ... ... ... ... - ... ... ересектерден ерекшеленіп тұратын негізгі қасиеттер. Бұл қасиеттер тек балаға ғана тән. Сонымен қатар осы қасиеттерді баланың жастайынан ата - ... ... ... ... ... ... қалған жағдайда балалық шағынан шыққан ересектің жағымсыз қылықтары мен іс - әрекеті ата - ... ... ... ... болашағы болмайды. Осыған қоса баланың сезімі де пәк екенін естен шығармаған жөн. баланы періштеге теңеу осыдан шыққан ба деген ой ... ... ... ... - ... жасау үшін ата - аналарға мына түрдегі кеңестерді ескерген артық болмас деп ойлаймын.- ... бар ... ... оны бала ... ... құрметтеу қажет;- баламен қарым - қатынас барысында оның санасына әсер ететін құрғақ сөз ... ... сол ... ... айтылғаны мен шын көңілден шыққанын ескерген жөн;- баланың не айтқысы ... ата - ана ... ... ... ... жөн, ал асығыстық жасаған жағдайда қорытынды жасаудан сақтанған дұрыс;- бала жасаған келеңсіз іс - әрекеті үшін ата - ана жаза ... ... жөн, ол ... ... ... өсуіне ықпал етеді. Бірақ ешуақытта баланың намысына тиіп, қорламаңыз, себебі бала жаман емес, оның қылығы ... бала ... ... ... көршілер) тарапынан айтылған сын пікірлерден қорытынды жасаудан бұрын оның өзімен әңгімелесіп, жасаған іс - ... ... ... ... соң шешім қабылдаған жөн, жұрт алдынды балам үшін беделімді жоғалтамын деп қорқудың қажеті жоқ, керісінше өз балаңның сенімінен айырылмағаның ... ... ... ... өзің ... ... ... жөн;- күнделікті балаға қанша рет деп, бетін қайтаратыныңызға мән беріңіз, ... ... ... ... ... бала ата - ... түгелдей тәуелді екенін ұмытпаңыз;- бала жастығына қарамастан, ата - ана тарапынан қадағалағанды жек көреді, өз өміріне тек шын ... ... ғана ... Бала ... ата - ... сүйеді;- ата - ана баланы қиындықтардың құрсаында жалғыз ... ... жөн. Бала ... ... ... ... бұл - үлгі - өнеге, бірлікті еңбек, әңгіме - сұхбат, баланы қолдау мен қуаттау және ... Бала ата - ... ... ... ... адамдармен қарым - қатынас орнатуына, отбасы ішіндегі тұрмыс - тіршілігіндегі жағдайларға, барша отбасылық іс - әрекеттерге қатысады. Сондықтан да ... ... үшін ... ... ... ... ... де қажеті жоқ, тек қана ата - ана мен отбасы мүшелері тарапынан дұрыс, инабатты, адамгершілік әдебі ... ... - ... ... ... ... өз ... осы қасиеттерді басты ұстаным етіп алуын ұғындырған жөн. ... бала ... деп ... мән ... ... ... ... жоқ және еш қателесуге қақымыз да жоқ. Бала - әр отбасының бақыты. Олай болса, өз ... ... ... ағайын.
1.2 Бала тәрбиесіндегі ата-ана рөлі
Баланы өмірге бейімдеуде мектеп, ұстаз және ата-ананың орны ... ... ... ... отбасында бала ұлкендермен араласады. Баланың қоғамдық әлеуметтік дамуы ... өз ... ... ... Жас шыбық иілгіш болса, жас адам да сондай, жақсыға да жаманға да бірдей бейімделгіш. Халқымызда немесе деген нақыл ... ... ... ... ... мінезі, дағдысы, сөзі, іс - әрекеті арқылы баласына үлгі ... . Бала ... ... мейірімділікті, сүйіспеншілікті, жүрек жылуын қажет етіп, ата-ананы өмірдің тірегі деп санайды.
Отбасында басты мәселелердің бірі - баланың тіршілік іс - ... ... ... Ол үшін ... күн ... жеке ... қойылған талаптар, міндеттер, үй еңбегіне араласуы, білімі, қызығушылықтары, бос уақытын дұрыс ұйымдастыруына ... ... ... партасында отырған баланың жан - жақты тәрбие алуына ең бірінші ықпал ететін ... ... оның ... - ... ... ... өз баласының білім алуына барынша жағдай жасауы тиіс, оқу үлгеріміне күнделікті назар аударып, ... ... ... ... ... кейбір ата-аналар бұған жеткілікті мән бермейді. Тіпті, кейде баласының қай сыныпта оқитынын, сабақтарының жетекшісін де ... ... ... бар. Бала ... - өте ... үрдіс және ешқандай үзіліс, демалыс дегенді білмейді. ... ... әке мен ... ары, ... ... ... - қайғысы, бақытсыздығы, азабы>>, - дейді халқымыз. Бала мектепте 6,7 сағат болса,18 сағат үйде болады, сол ... ... ... ... ... ... ... қатар киетін киімін де қадағалап, аптаның соңғы күндері сынып ... пән ... ... ... ... ... ... жайлы мәлімет алып отыруы қажет.
Дүниенің ең тамаша туындысы - тамаша тәрбие алып шыққан адам ... ... ... жеке ... ... ... ... басталады. Оның ер жетіп өсуі, бойындағы алғашқы адамгершілік белгілері отбасында қалыптасады, сондықтан да туған үйдің ... - оның ... көп ... бойы сақталып, мәңгі есінде болады. Отбасы - бала тәрбиесінің ең алғашқы ... ... ... болып өсуіне берекелі отбасының тигізетін әсері мол.
Ата-ана өзінің ... мен ... ... ... ... ... адам ... және өз баласын таза өмір сүруге бейімдеуге міндетті;
2. Білім алуына көмектесуге міндетті;
3. Жүйелі білім ... ... ... ... ... ... ... қатысуға, мұғаліммен кездесуге, баласының мектептегі өмірімен танысуға міндетті;
5. Баланың өміріне, денсаулығына зиян ... ... ... т.б. улы ... қолданбауға, олардың балаға зиянды екенін түсіндіруге міндетті;
6. деген ... ... ... ... - ... жауапкершілігі:
1. Балаға арамза әрекет жасағаны үшін ... ... ... педагогикалық ұжымына балағаттау және әдепсіз қарым-қатынас жасағаны үшін жауапты;
3. Бала тәрбиесі үшін ... ... ... орындалмағанына жауапты.
4. Балаға адамгершілік тәрбие беру үшін, өз жанұясында ... пен ... ... ... ... тыныштық баланың мектептегі мәселелерін тиімді шешудің бірден бір жолы;
5. Мектептен кейінгі баланың білім мен тәрбие ... ... ... ... ... жасқа жеткенге дейінге баланың салауатты өмір салтына сай тәрбие ... ... ... ОТБАСЫНДАҒЫ ТӘРБИЕ: ҰЯДА НЕ КӨРСЕҢ...
Қазақ халқында өз еліне, отбасына, достарға адалдық ерекше маңызды орын алады. Сондықтан үй болып, оның ішкі ... әдеп - ... ... ... сақтауға зор мән беріледі.
Отбасындағы тәртіптің оның мүшелері арасындағы адамгершілік - туыстық қарым - ... ... орны ... Әйтсе де онда бетімен кетушілікке жол берілмейді. Отбасы тіршілігінің ежелден қалыптасқан заңы бойынша, оны отағасы, ол болмаса отанасы, одан қалса ... аға не әпке ... ... сөзін, ұйғарымын өздері жерде қалдырмайды, ал үй - ішінің тәртібін ... ... да өз ... ... барлық мүшелерінің пікірін, тілек - ұсыныстарын елеп - ... ... бұл, бір ... ... ... ... ... екінші жағынан, тәрбиелік, өнегелік мәні бар инабаттылық та ... ... ... - береке, ынтымағы үшін отбасының (басқарушының) әділ болуы орасан маңызға ие. Оның ... рөлі де ... өз ... нығайта отырып, сонымен бірге оның балиғатқа толған мүшелерін үй болуға, өз ... ... ... басты әрі өте жауапты міндет болып саналады.
деп, , , , деп ... ... ... ... ... өткізгендіктен айтқан.
Әркімге, оның ішінде, балаға өз үйінен ыстық, өз ... кең де ... ... жер ... жоқ. ... бала онда ата - ... ... шексіз сүйіспеншілігіне бөленіп, әке мен шешенің жақсылығы мен ... ... ... қана ... ... әдеп - ... ... алуы тиіс. Соның бірі - үлкендердің ақыл - кеңесі, өсиеті. Мұны жай ақыл айту, құрғақ ... ... ... әдеті деп қарау - қате. Онда сен жақсы әдепке үйреніп қалсын деген ниет қана ... ... өмір ... ... ... сен жете мән бере ... құнды сабақ бар. Соны құлаққа іліп, зердеге түйіп өскен жастан көп ... ... ... , - ... ғой ... ... ... қыз бала тәрбиесіне қарағанда біраз ерекшеліктердің бар екенін білеміз. Себебі бүгін отбасында ... ... ... ... күні ... бойжетіп, өскен соң, өзге шаңырақтың түтінін түтетіп, ошағының отын жағатын әйел, ана ... ... та ... бала ... ... орны ... Ана қыз бала ... әкеге қарағанда ерекше қызмет етеді. Басқа ұлтқа қарағанда біздің қазақ қыздарының бойында ізеттілік, ар - ұят, ... ... ... ... жан ашу ... қызының бойына сіңіретін ең бірінші - ол ... ... ер ... ертеңгі мұрагер санағанмен қыз баланы олардан әсте кем көрмеген. Көп ... қыз бала ... ... көңіл бөлген ата - аналар ұлдарынан гөрі ... ... ... ... еркелетіп еркін өсірген. Қазақ отбасында мысалы, ұлды жазалау шектен ... бара ... ... жиі ... ал ... ... ... құбылыс десек те болады.
Отбасының ұйытқысы, берекесі, мейір - шапағат көзі - әйел. Әйелдің бұл рөлі ... ... ... ... ... ... қамқорлығымен, ана жанын қас - қабағынан, жанарынан танығыштықпен нығая, биіктей ... ... әйел де ... ... борышын ұмытпағанда, әсіресе ерімен қабағы жарасып, тату сүйіспеншілікте тұрғанда, оған деген көзқарасында халқымыздың ізгі - дәстүрін, ... - ... ... діни жол - ... ... оның қадір - қасиеті, бүкіл отбасын, ауылды, ағайын - туысты ... ... арта ... Жеткіншек ұрпақ мұны ұғып, біліп өскені абзал.
Әйелдің еріне қарым - қатынасы балалардың әкеге ... ... ... ... есте ... ... ... өзі бір жағынан, үй - ... ... ... ... көзі ... ... Демек, балалар үшін әке беделі аналарының сөзі, іс - ... қас - ... ... қалыптасады. Мысалы ерлі - зайыптылар балалар көзінше бір - ... ... ... ... айтыспақ түгіл, дауыс көтеріп, керісуге тиіс емес. Олай еткенде өз беделдерін жоғалтудың, бала - шағаның ... ... ... ұшырудың үстіне, олардың жанына кейін өздері үй болғанда алдарынан шығатын ... ... ... ... Бұл ... ... балаларға: , , , т.б. деген сияқты дәстүрімізде бар сөздерді айтып отыруы қандай ғанибет. Атақты ... ... ... ... қадірлі дәстүрін танытатын мынадай бір тағылымды естелік бар. Семей қаласында 3 жыл ... ... әке ... күн ... ... ... 13 жасар шәкірт бала - Абай аттан ... ... ... үшін ... ... ... Сонда ақылды да байсалды ана Ұлжан: - дейді. Бір сәтке балалық ... ... ... жіберіп алғанын түсінген жас Абай шалт бұрылып, ортасында әкесі Құнанбай бар шеткерірек тұрған оқшау ... ... ... ... Ұлы ... ... ... мұны халықтың жүрекке жылы осындай тамаша дәстүрінен хабардар ету үшін ғана емес, оның ... зор ... ... ... да ... ... анық.
Отбасының өмір отын лаулатып отырған ошақ иесі әйелдің орны да, еңбегі де алабөтен. Баяғының білімпазы Ибн Фахруддин: , - деп ... ... ... ... ... ұл бала ... ерекшеліктері
Әр халықтың бала тәрбиесіндегі өзіндік ерекшеліктері арқылы ... ... ... ... ұл ... ... ... әке, қадірлі отағасы, елді қорғайтын ер, батыр, би, ақын, ұлттың ... ... ... ... ... ... ... өнерге, білімге, салт-дәстүрімізді сақтауға тәрбиелеген.
Ұл бала - қазақта шаңырақ иесі, ер-азамат - ата-ананың отын ... ... ... ... отбасының ерекшелігі жасы кішісінің үлкеніне деп сөйлемеуі, алдын ... ... ... ... ... әке ... ұлдың, шеше тұрып қыздың орынсыз сөйлемеуінде. Қазақ отбасындағы ... ... ... ... ... ... ... Дұрыс бағытқа бағдарлау көп жағдайда абыройлы әкеге, үлгілі отағасына, қадірлі ... ... ... ұл бала тәрбиесіне ерекше көңіл бөлген. Қай халықта болмасын, ұл бала ... - әке ... дей ... ... ... ... ... білетін бар өнерін алдарына үйретіп, оларды мерген, аңшы, яғни жігіт етіп тәрбиелеген. Бала ес білгеннен бастап, оның құлағына ... ... ... отырған. Халқымыз ер баланың 12-15 жасынан бастап, оның алдында өмірдің дайындаған ... ... ... мен қуанышты сәттері бар екендігін ескере отырып, деп намыстандыратын, деп таңдандыратын, деп шамдандыратын, , деп қайраттандыратын, деп ... шек ... деп ... еді ... ... ұлы ... ... бірі Ж.Баласағұни өзінің дастанында балаға тәрбиені отбасында бер, деп келер ұрпаққа өсиет ете отырып, баланы жас кезінен ... мен ... ... ... арқылы жаны мен тәні сабақтас жетілген парасатты ұрпақ өсіретінімізді атап ... ... ... ... ... баладан жақсы азамат шығады. - деген Баласағұнидың ұстазнамалық тұжырымдамасында ... ... ... ... Шығыстың басқа ұлт өкілдерінің отбасындағы сияқты қазақта дүниеге ұл ... ... ... ... иесі туды деп ... ат ... той жасау күні бүгінге дейін сақталған.
Дүниеге ұл әкелу ... әке үшін зор ... ... ... ... бір кісі қайтыс болса, артында қалған баласы бар ма еді деген сауалы болады. Бар деген жауап естісе, деп бата ... ... ер ... өз орны бар. ... ... ұл - ... ... қамқоршысы, ата-анасының көмекшісі, оған деп арқа сүйенген. Кенже ұл - шаңырақ иесі. ... ... енші ... ... отау құрып жатса да кенже ұл әке-шешенің ... ... ... ер ... ... сын көп, ... талап жоғары. Халықтың дәстүрлі тәрбиесінде осы баға - деп ... ... ... ... ұлым деп ... ... ... тұтар ұлының қандай болу керектігі туралы халықтың талғамына сай бейнеленеді: а) кескін-келбеті: . ә) қадір-қасиеті: . б) ... - ел ... ... - дау ... ... - ... ... жауына алаберен жігіт, - аттың жүйрігін мініп, иттің алғырын ертіп, қыранның қырағысын ... ат ... ... ер ... - бес ... ... мың ... ән салып, күмбірлете күй тартатын өнерлі жігіт. - ... ... ... кең, өзі ... - ... ... жауырыны қақпақтай, бұлшық еті темірдей, қимылы шапшаң, иненің көзінен өтердей епті, алып күш иесі. Осы аталған қадір-қасиеттерді бүгінгі ұландар бойына ... ... ... онда зерделі де зейінді, өнерлі де талантты, жігерлі де қайратты, адал да парасатты елі-халқы ... ер ... ... ... жолы ... Осы орайда ойға оларға берілетін тәрбиенің артықшылығы неде деген ... ... ... ... бесік жырына құлағын қандырудан бастап, ауыз-әдебиеті мен ... ... ... ... ер балаларға негізделген тәрбиенің әдістемесінің жасалуы ер бала ... ... ... қана ... ... ... де ... анық. Ал, керісінше, жалқаулықты серік етіп, жанын өтірікпен бағып, біреуді алдап, ... ... ... ... ... отбасы түгілі өз басын да асырай алмай жүрген ерлерімізден қандай ұрпақ жалғастығын күтуге болады? Осындай ... ... ... ... ... ... ... Қоғамды ма, әлде ата-ананы ма? , , деп түйіндей ... ер бала ... ... және ... ... ... берілуіне ерекше мән беріп, арнайы тәрбие бағдарламалары ... ... ... ер ... дұрыс тағылым-тәрбие алуы, дүниенің сырын танып білуі отбасындағы ата-аналардың ақыл-кеңесі мен үлгі өнеге көрсетумен байланысты. Ұлттық тәрбиенің бұрынғы әдістерін бүгінгі күн ... ... ... жөн. ... жасап, сомдап кеткен жігіттің моделін одан әрі, бүгінгі ... ... сай ... өсіп келе ... ... ... бойына дарыту, тағдырдың қандай тәлкегін көрсе де, қайсарлығы мен ... ... дана ... ұрпағы екендігін ұғындыру, олардың бойына мақтаныш сезімін туғызу ата-ананың ... бір ... ... жылдары ұлдар арасында тым жұмсақ мінезділер де ... ... мұны ... ... ... ... сырт қалуының салдары дейді. Кей уақытта бала әкесіз өсіп, анасының тәрбиесінде болады. ... ... ... ... өсуі тән ... ... бойына жинап өсуі де осыдан. Жүрегі жұмсақ аналарымыз кейде ұлды тым еркелетіп жібергенде, әкенің салмақты сөзі таза ауадай қажет. ... қан ... ... ... ... ... деп ... саналы қазақ азаматтарына айтылған. Жеті атаға дейін өз руының ... ... ... Қазақтар ұлдарын он үш жасында отау иесі деп дайындаған. Бала дүниеге келгенде кіндігін кім кеседі, бесікке кім ... сол ... ... деп те ... ... қайырымдылық, әдептілік сияқты қасиеттер үлкендердің үлгісімен сіңеді. дейді дана халықымыз. Ер баланы алты жасқа дейін хандай көтер, сыйла. Алты ... он алты ... ... ... ... Он алты ... ... досыңдай сырлас, сыйлас деген қазақ халқында нақыл сөзі бар. Ер баланың тәрбиесін неден бастауымыз керек? Бала ... ... ... ... ... деп ... дұрыс емес. Ата-анасына көмектескісі келсе, қолын қақпау керек. Бала әкені ... дос ... ... ... Үлгі ... әке болсаңыз, бала сізге адал дос, қолдаушы ... Ұл бала ... тән ... ... ... ... ... бойына қайдан сіңіреді? Қыздардың - ... ... - ... ... анық. Ұл бала әкесіне ұқсас болғанын қалайды. Ұл үшін әкесінен асып түсер мықты адам жоқ: ол ... ... ауыр ... оп-оңай көтереді, ештеңеден қорықпайды. Қазақта үстелдің төрінде ... ... орны бар, оған ... ... ... Балалары әкесі наннан ауыз тигеннен соң тамақтануға кіріседі, сосын әкелерінің ас қайыруынан соң ғана ... ... ... ... ... қарым-қатынасы ұл баланың көз алдындағы үлгі-өнеге алатын, соған қарап өсетін нысанасы. ... ... ... жақсы азамат болса: оның әкесі немесе атасы жақсы кісі еді, көргенді бала екен, өнегелі жерден шыққан ғой деп ... . ... ... ... мүшенің өзін-өзін сақтау, ұрпақты жалғастыру, өзін-өзі сыйлау қажеттігінен туындайды. Баланы дұрыс тәрбиелеу отбасында, ... ... ... онда ... оң ... ... ... пен өзара түсіністік, сүйіспеншілік пен сыйластық, отбасы мүшелерінің бір-біріне деген құрмет сезімдері, яғни, отбасындағы кіршіксіз таза, мөлдір көңіл-күйі тікелей ықпал ... ... ... ... немесе атасының бойындағы қасиет пен өнерін үйреніп өскен. Шығармашылықта, ақындықта танылған жас баланың тәрбиесіне аса назар аударған. Ата өнерін ... ... оны ... етуі қазақ отбасыларында жиі кездесетін дәстүр.
Әкесінің баласына қалдырған ең үлкен мұрасы - оны ... ... дей ... баласын оқытып, жақсы көріп, баласына ат қою, баласын сау етіп ... ... ... ... ... үйлендіру - қазақ отбасының басты міндеттерінің бірі. Қандай ата-ана болсын баласының дұрыс адам болғанын, өзінен артық болғанын ... Бұл - ниет ... ... беру ... ... ... ... нәтиже алуда тәрбиенің түрлі әдіс-тәсілдерін қолдануы қажеттігін ата-ана ұғына бермеуі мүмкін.
3 БАЛА ТӘРБИЕСІ ОЛ -- ... БІР ... ... ... бала ... да, 6-7 бала ... да балаға берілген тәрбиеде кемшілік болып жатады. Дана ... бала ... көп ... бөлген, қазіргі уақытта ол күндердің әдебін көру көп жағдайда мүмкін болмай отыр. Ең әуелі олар баланың алдындағы өз міндетін біліп, сол ... ... ... ... ... Ол ... байлық пен барлық қана емес, балаға рухани байлық керек. Жақсы мен жаманды ажырата білгені жөн. Өмірдің мәні тек ақша мен ... ... ... ... аулақ салу қажет. Адами қасиетті бала бойына дарыта білу кез - келгеніміздің қолымыздан келе бермейді. ... ... ... ... ... көңіл бөлмейтін де, өз машақатымен айналысып балаға тәрбиенің керек екенін ұғынбайтын да, тәрбиеде ең ... ... деп ... тым ... ... да, ... ... қатты айтуға болмайды деп баланың ыңғайымен жүретін де, менің жиған - тергенім балама жетеді деп қалтаға ... де, ... жұрт не десе о ... ... ... ең ... бала деп ... жақтап отыратын ата - ана да жоқ ... Мен өз ... ... ... ескере жүріп, балаға қойылатын талаптың да, оған берілетін еріктің де өз шегі болуы ... ... көз ... ... бала мен ата - ана арасында өте тығыз байланыс жүру керек. деген, бала тәрбиесі бесікте ... ... ... Бала ... деп көп ... ол ... дағдыланады. Мезгілсіз мекенсіз тамақ берсе соған да үйренеді. Бесікке байласа жылай береді деп ... жиі ... ... ... ... ... шығып алады. Осылайша бала бесіктен белі шықпай жатып өз дегенін жасатуға дағдыланады. Бала үшке толғанда мен ... ... Бала ... бес ... ... ... де бар. Бес ... қазір мектепке барады. Сонда мектепке келгенде бала өзіне рұқсат ... мен ... ... ... одан не үміт, не қайыр. Мұғалім оған қалам ұстап жазуды үйрете ме, әлде болатын мен ... ... ... ... Бала ... ана ... басталады
емес, бесіктен, тіпті, ана құрсағынан бастап тәрбиелеуді атам қазақ ерте ұғынған. Әдетте, адам ... ... ... ... соң ... ... ... көңіліне түйеді. Алайда, адамның бес жасқа дейін бойына сіңірген тәрбиесі бүкіл ғұмырында алған тәрбиесінің тоқсан пайызын құрайды ... ... ... ... ана құрсағындағы тәрбиесі аса маңызды орын алатын көрінеді. Бір қызығы, бала ана құрсағында ... ... нені көп ... нені көп ... ... бала сол ... тез ... екен. Өйткені, .
Баланы тәрбиелеудің, тағылым берудің негізгі мәйегі - мейірім мен ... ... ... балалар үшін бұл қасиеттердің орны айрықша екенін ұғынғанымыз жөн. Кез келген жеткіншек ата-ана махаббатына қашан да шөлдеп, шөліркеп тұрады. Олар тек ... ғана ... ... ... ... түседі. Бала кімнен мейірім көрсе, сол адамды ... ... ... ... іздеп тұрады. Оны ренжіткісі келмей, мейірімі мен сүйіспеншілігінен ажырап қалмау үшін айтқандарын екі етпей орындауға тырысады. Тіпті, өзі жақсы көрген ... ... ... ... ... ... - бала ... негізгі қағида.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Отбасы және отбасы тәрбиесінің бала дамуында алатын орны4 бет
Жыныстық мінез-құлықтың отбасында алатын орны15 бет
Мектеп оқушылырының халық педагогикасын қалыптастыруда отбасының алатын орны35 бет
1. Тірек-қимыл жүйесі және оның жасқа байланысты ерекшелігі. 2. Баланың аяқ киіміне, жеке басына қойылатын гигиеналық талаптар.3. Балалардың дене тәрбиесін ұйымдастырудың күнтізбелік жоспарын жасау5 бет
IX-XII ғасырлардағы қазақ отбасы тәрбиесінің қалыптасуы мен дамуы53 бет
Адам – әлемнен де күрделі6 бет
Адамгершілік тәрбие7 бет
Ақыл-ой тәрбиесінің негіздері20 бет
Ақыл-ой тәрбиесінің теориялық негіздері18 бет
Бір жасар баланың дене даму ерекшеліктері8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь