Табиғат қорғаудың негіздері


І КІРІСПЕ БӨЛІМ
Табиғат қорғаудың негіздері

ІІ НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1. Қазақстанның ерекше қорғалатын аймағы
2. Табиғи саябақтар
3. Қорықтар

ІІІ ҚОРЫТЫНДЫ БӨЛІМ
Табиғат қорларының адам үшін маңызы

Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. “Қазақстанның өсімдіктер әлемі” – Ғылыми басылым. - “Алматыкітап” ААҚ, 2004.
2. Қазақстандағы жануарлар әлемі. – Ғылыми басылым. – “Алматыкітап” ААҚ, 2003.
3. “Экология-9” - Ә.Бейсенова, Ж.Шілдебаева.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге


ЖОСПАРЫ:
І КІРІСПЕ БӨЛІМ
Табиғат қорғаудың негіздері
ІІ НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1. Қазақстанның ерекше қорғалатын аймағы
2. Табиғи саябақтар
3. Қорықтар
ІІІ ҚОРЫТЫНДЫ БӨЛІМ
Табиғат қорларының адам үшін маңызы
Қазақстанның ерекше қорғалатын табиғи аймағы.
“Табиғат біз аялаған қимас үй,
Жоғын ізде,
шашылғанын жина, сүй.”
О.Асқар
Табиғат — адам баласының тіршілік тынысы әрі таусылмас қазынасы. Адам
табиғаттың туындысы ретінде біте қайнасып, өміріне қажетті азық корын
алады. Алғашқы адамдар табиғат ресурстарын тұрпайы күйінде пайдаланып
келді. Бертін келе, саналы түрде шаруашылықпен айналысып, өсімдіктерді
баптап өсіріп, жануарлардың кейбір түрлерін колға үйретті.
Адам баласының саны артқан сайын табиғат байлықтарын пайдалану еселеп
өсті. Енді бос жатқан жердің, судың иесі табылып, одан әрі жер мен оның
байлығы үшін талас-тартыс өрбіді. Осының бөрі табиғатқа бүрын-соңды
болмаған шығын әкелді. Алғашында табиғат қорлары сарқылмайтын сиякты
көрінгенімен, бірте-бірте оның қоры таусыла бастағанын адам баласы
сезінеді. Мысалы, дүние жүзіндегі орман қоры 40 млн км2 деп есептесек, оның
соңғы 150 жыл ітттінде 35% -ы кесілген екен. Кейін адамзат кауымдастығы
табиғатты қорғау қажет екенін түсіне бастады. Ол үшін табиғат корларын
есепке альш, оларды тиімді пайдалану керектігін үғынды. Табиғат қорғау
туралы маңызды құжаттар кабылданып, оның ғылыми негіздері қаланды.
Табиғат қорғау дегеніміз — тірі (өсімдіктер әлемі мен жануарлар
дүниесі) жөне өлі (топырак, су, атмосфера, жер койнауы, климат, т.б.)
табиғатты корғау, тиімді пайдалану және калпына келтіру жөніндегі шаралар
кешені. Табиғат корғауға ғылыми түрғыда бағытталған халықаралық,
мемлекеттік және қоғамдық ауқымдағы іс-шаралар жатады.
Табиғат корғаудағы негізгі мақсат — оның байлығын тиімді пайдалана
отырып, болашақ ұрпаққа қаз калпында жеткізу. Ол үшін, біз табиғат қорларын
жете білуіміз қажет.
Соңғы жылдары елімізде табиғат корғау мәселесіне үлкен мән берілуде.
1997 жылы 15 шілдеде "Қоршаған ортаны қорғау туралы", ал 1997 жылы 6
тамызда "Ерекше корғалатын табиғи аумақтар туралы" заңдар қабылданып,
оларды жүзеге асыру жөнінде игі істер атқарылуда. Еліміздегі ерекше
қорғалатын аумақтарға: мемлекеттік қорықтар, мемлекеттік ұлттық табиғи
саябақтар, республикалык мәні бар табиғат ескерткіштері, табиғи қорықшалар
(заказник), халықаралық маңызы бар сулы-батпақты алқаптар, зоологиялық,
ботаникалық, дендрологиялық бактар, экологиялық тұрғыдан ғылыми, мәдени
жөне тарихи құнды табиғи нысандар жатады.
ТАБИҒИ САЯБАҚТАР
Көрікті ландшафтыларды, табиғи кешендерді корғаудың бүл формасы біздің
елімізде соңғы жылдары қолға алынып отыр. Мемлекеттік ұлттык табиғи
саябактардың қорықтардан біраз айырмашылығы бар. Мүнда табиғатты қорғау мен
оның аясында ұйымдаскан түрде тынығу ісі бірдей жүргізіледі. Табиғи саябақ
аумағында адам аяғы баспайтын қорықтар аймағы мен тынығу аймағы болады.
Онда арнайы маршруттар белгіленіп, турист соқпактары, аялдамалар мен тынығу
пункттері орналасады.
Қазіргі кезде Қазақстанда 7 мемлекеттік ұлттық табиғи саябақ бар. Олар:
Баянауыл, Алтынемел, Көкшетау, Іле Алатауы, Қарқаралы, Қатонкарағай, Шарын.
Солардың кейбіреуіне сипаттама берейік.
Алтынемел үлттық табиғи-тарихи саябағы. Ұлттық табиғи-тарихи саябақтар
- табиғат корғауда едәуір орны бар, республика-лык санатқа ие, экологиялық,
рекреациялық (тынығу), ғылыми жағынан ерекше күнды табиғи-тарихи
объектілерді көп салалы пайдалануға жөне қорғауға арналған аймак. Алтынемел
саябағы - 1996 жылы 10 сөуірде Алматы облысының Кербұлақ және
Панфилов аудандарының аумағында ұйымдастырылған. Ұлттық саябақ Іле
өзенінің терістігінде орналасқан. Жер көлемі - 520 мың га. Саябақ аумағына
Жетісу Алатауының сілемдері - Шолақ, Деге-рес, Матай, Алтынемел, Қояндытау
таулары, Үлкен Қалкан, Кіші Қалқан, Қатутау, Ақтау жоталары, әйгілі Әншіқұм
кіреді. Саябақта көптеген археологиялык ескерткіштер бар. Сақ дәуірінде
салынған Бесшатыр корғанының маңызы зор. Әрі бұл жер - Ұлы Жібек жолы өткен
тарихи аймак. Қорған ежелгі таңбалар мен суреттер салынған үңгірлер мен
тастарға бай. Қазақ халкының ұлы ғалымы әрі саяхатшысы Ш.Уәлихановтың
мұражайы да осында. Саябақта өсімдіктерден шырша, үйеңкі, тораңғыл, кызыл
тал, жиде, жыңғыл, сексеуіл, қылша, т.б. еседі. Омыртқалы жануарлардың
көптеген түрлері мекендейді. Сүтқоректілерден - қүлан, қарақұйрық, арқар,
таутеке, елік, ақбөкен, жабайы шошқа, касқыр, түлкі, сусар, қоян; қүстардан
- бүркіт, тазқара, ителгі, кекілік, қырғауыл, бұлдырық; балықтардан -
сазан, көксерке, ақмарқа, табанбалыш, т.б. тіршілік етеді. Омыртқасыз
жануарлар дүниесі толық зерттелмеген. Саябақта қазіргі кезде жан-жақты
жабдықталған 17 қорықша бекеті жүмыс істейді. Орталығы - Басши ауылы.
Саябақтың жергілікті және шетелдік туристерге табиғат корғау жүмыстарын
насихаттауда алатын орны зор.
Баянауыл мемлекеттік үлттық табиғи саябағы. Павлодар облысындағы
Баянауыл таулы орман алкабын сақтап қалу, туризмді реттеу жөне жаппай
тынығу жағдайын жақсарту
максатында Баянауыл мемлекеттік үлттық табиғи саябағы Баянауыл орман
шаруашылығының негізінде үйымдастырылды (1985). Жоба бойынша табиғи саябақ
аумағы 50 мың га алаңды қамтыды.
Орталық Қазақстанның бұл оазисінің Сабындыкел, Жасыбай мен Торайғыр
секілді көрікті көлдерін көмкеріп жатқан жақпар тасты таулар өсімдіктер
әлеміне өте бай. Мүндағы орманның дені - реликті қарағайлар. Сондай-ақ
кайың, көктерек, мойыл, итмұрын да баршылық. Орман ішінде оқта-текте елік,
тау беткейлерінде арқар кездесіп қалады.
Қайталанбас көркі бар Баянауыл өлкесі табиғатын тамашалаушылар легі жыл
бойына өсте толастаған емес. Арнайы демалыс орындарында жылына 2 мыңға жуық
адам демалып қайтады. Ал өз бетінше келіп тынығушылар саны 100 мыңнан асып
жығылады. Әрине кейбір демалушылар тарапынан бүл аймақтың табиғатына нүксан
да келіп жатады. Өрт шарпыған орман алқаптары, лайланып, ластанған көл
жағалауы, өсімдіктер әлемі мен жануарлар дүниесі өкілдерінің сиреуі
талайдан ой салып келеді.
Баянауыл мемлекеттік ұлттық табиғи саябағы табиғатқа да, демалып
тынығушыларға да қолайлы жағдай туғызатын болды.
Қарқаралы мемлекеттік үлттық табиғи саябағы. Соңғы жылдары Қарқаралы
жерінде де мемлекеттік ұлттық табиғи саябақ ұйымдастырылды. Таяу жылдары
ұйымдастырылған (1998) бүл табиғи саябаққа жүктелетін негізгі міндет -
Орталық Қазакстанның табиғи еменін қалпына келтіру мен сақтау, экологиялық
зерттеу жүмыстарын жүргізу, сонымен қатар халықтың тынығып, табиғат көркін
тамашалауына мүмкіндік беру және табиғат қорғаудың маңызын көпшілікке
насихаттау. Қарқаралы табиғи саябағы 350,5 мың га аймакты қамтып жатыр.
Қарқаралы жөне Талды орман шаруашылықтары негізінде ұйымдастырылған бұл
табиғи саябақ аумағына Қарқаралы ауданының біраз жері енеді. Қарқаралы
табиғи саябағының аумағында адам аяғы сирек басатын Шаңкөз, Оңтүстік
Қаркаралы және Кент қорығы аймақтары, Аркалық зоологиялық және Сарықұлжа
ландшафтылы қорықшалар белігі адамдар тынығып, демалатын арнайы жерлерге
айналды. Аталған жерлерде табиғатты тамашалау, оның аясында демалу
шараларын дұрыс үйымдастыру көзделіп отыр.
Өлкемізде Баянауыл, Қаркаралы сияқты "жер жаннаты" аталған жерлер аз
емес. Олардың табиғи көркін бүзбай сактауда табиғи саябақтардың алар орны
ерекше. Қорык сияқты саябак үшін де шаруашылыққа пайдаланып жүрген құнарлы
жерлерді бөлуге тура келеді. Сол себепті де табиғи саябақ үйымдастыру ісі
жан-жақты кедергілерге тап болып отырады. Шаруашылық пен табиғатты қорғау
мүддесін сактай отырып, мемлекеттік табиғи саябақтарды көптеп құру -
бүгінгі күннің талабы.
ҚОРЫҚТАР
Бұл табиғат объектілерін қорғаудың ең жоғары формасы. Қорық аумағы
шаруашылық кешендерінен босатылып, онда кен өндіру, құрылыс салу, аң-құс
ату, балық аулау, шөп шабу, мал жаю және ағаш дайындау сиякты табиғат
байлықтарына нұқсан келтіретін әрекеттерге тыйым салынады. Сонымен қатар
қорық аумағына улы химикаттарды шашуға және басқа жерлердің өсімдіктері мен
жануарларын жерсіндіруге болмайды. Бір сөзбен айтқанда, қорық
ұйымдастырылған жердің табиғаты сол аймақтың ерекше ландшафтысы мен
географиялық белдеуінің үлгісі ретінде қорғалуы қажет. Қорықтағы
экологиялық процестердің барлығы адамның араласуынсыз табиғи жағдайда
өтеді. Адам оның бақылаушысы, зерттеушісі ғана. Сол себепті де қорықтарды
соңғы кезде ашық аспан астындағы нағыз табиғат лабораториясы деп те атап
жүр. Өйткені мүнда үзақ жылдар бойы табиғат кешендерін табиғи жағдайда
ғылыми зерттеу, табиғат жылнамаларын жүргізу сияқты алуан түрлі іс-шаралар
жүзеге асырылады. Қорықтарда тек саны азайып, жойылып кетуге жакын түрған
жануарлар мен аса бағалы өсімдіктер ғана қамқорлыққа алынып қоймай, сонымен
қатар өлкеміздің көрікті табиғат ландшафтылары - табиғат кешендері сол
калпында сакталады. Міне, сондықтан табиғат байлықтарын қалпында сақтауда
қорықтардың алатын орны ерекше.
Кең-байтақ республикамызда қорықтардың аздығы кімді болса да
ойландырмай қоймайды. Қазақстанда ұйымдастырылған:
1. Ақсу-Жабағылы (1926)
2. Алматы (1931)
3. Барсакелмес (1939)
4. Наурызым (1959)
5. Қорғалжын (1958)
6. Марқакөл (1976)
7. Үстірт (1984)
8. Батыс Алтай (1992)
9. Алакөл (1998)
10. Қаратау (2002)
қорықтары табиғат байлықтарын қорғау ісіне орасан зор үлес қосып отыр.
Енді аталған қорықтардың бүгінімен танысып, ертеңіне көз жіберіп
көрейік.

Ақсу-Жабағылы. Талас Алатауының солтүстік-батыс сілемдерін және озған
іргелес жатқан Өгем жоталарын қамтыған Ақсу-Жабағылы мемлекеттік қорығы
1926 жылы 14 маусымда үйымдастырылған. Бұл қорықты ұйымдастырудағы басты
мақсат - Батыс Тянь-Шань тауының езіндік ерекшелігі бар табиғат
ландшафтыларын - табиғат кешендерін сақтап қалу еді. Бастапқыда қорық
аумағының ауданы - 30 мың га шамасында болса, қазір оның алып жатқан жер
көлемі - 85,4 мың га. Аксу-Жабағылы қорығы Оңтүстік Қазақстан облысының
оңтүстік-шығыс бөлігінде, яғни Жамбыл облысымен, көршілес Қырғызстан және
Өзбекстан республикаларының шекараларымен түйісетін жерде орналасқан. Бұл
қорықтың негізгі аумағынан баска, жалғасып жатқан екі филиал - Әулие сай
және Қарабастау палеонтологиялық қорықшалары бар. Мұнда осыдан 150 млн жыл
бұрын қалдықтары шоғырланған. Әулие сай Қошқарата өзені аңғарының сол жақ
жағалауында орналасқан. Ал 125 га аумақты қамтыған Қарабастау бөлігі
Қаратаудың Боралдай жотасында орналасқан.
Ақсу-Жабағылы қорығының басым бөлігі 1000-4000 метрлік биіктік аралығын
қамтиды. Мұнда табиғат белдеулері биіктік бойынша таралған. Шөлейт дала,
ұсақ шоқылы дала, аршалы-шабындыкты дала, субальпі мен альпі шалғындығы
және мәңгі мұздықты белдемдер кезектесіп, табиғаттың түрліше көрінісін
береді. Аталған белдемдердің табиғат жағдайларына байланысты ол
жерлерге өсетін өсімдіктер әлемі де сан алуан. Мысалы, Ақсу-
Жабағылы қорығының аумағында жоғары жөне төменгі сатыдағы өсімдіктердің
шамамен 1400 түрі өседі. Соның ішінде сүректі ағаштардың 16
түрі және бұталардың 62 түрі кездеседі. Талас терегі, тал мен
қайың, шетен мен үйеңкі, жабайы алма мен долана, мойыл мен
регель алмұрты сияқты ағаштар мен бұталар тау беткейлерінде, өзен
аңғарларында орманды алқап кұрайды. Ал тамаша аршалы ормандар
үлесіне қорық жерінің 30%-ы тиеді. Ормандар арасы мен
жазықтарда әсем гүлдер мен көк майса шалғындар жасыл кілем
сияқты калың өскен. Жасыл желекке оранған бұл өлке жануарлар
дүниесіне де өте бай.
Мұнда құстардың 240, сүткоректілердің 43, бауырымен жорғалаушылардың
9, қосмекенділердің 2 түрі және балықтың 4 түрі тіршілік
етеді. Ал омыртқасыз жануарлар дүниесі өзінің түрі жағынан өте
бай. Қорық жерін мекендейтін жануарлардың ішінде кәсіптік маңызы бар -
аркар, таутеке, елік, марал, жабайы шошқа сиякты аңдар өздерін еркін
сезінеді. Жемтігін аңдыған жыртқыштар - барыс, аю, түлкі, борсықтар
қорықтан жайлы қоныс тапкан. Әсіресе өте сиреп кеткен бүркіт, жұмақторғай,
үлар, көксуыр сияқты аң-құстардың өсіп-өнуі үшін қорық аумағы өте
қолайлы.

Жұмақторғай Көксуыр
Аксу-Жабағылы қорығы өзінің жарты ғасырлык тарихында республикамыздың
табиғатын корғау ісіне орасан зор үлес қосып, ЮНЕСКО белгілеген халыкаралық
маңызы бар қорықтар қатарына жатқызылған.
Алматы және Алакөл қорығы Іле Алатауының төрінен орын тепкен Алматы
мемлекеттік қорығы оңтүстік астанамыздан не бары 25 км қашықтыкта жатыр.
Бұл қорық 1931 жылы 6 мамырда ұйымдастырылған. Бастапқыда қорық көлемі 15
мың га алқапты қамтыса, кейіннен оған тағы біраз жердің қосылуына
байланысты 1940 жылдардың басында Алматы қорығының жалпы аумағы 857 мың га-
ға жетіп, ол ерекше маңызы бар қорықтар катарына қосылды. Қорықтың аумағы
Іле Алатауын, Сөгетін жазығынан Қаскелең өзені аңғарына дейінгі аралықты
алып жатыр. Оның құрамына Іле өзенінің жағалауы да кіреді. Алайда соғыстан
кейінгі жылдары түрлі себептерге байланысты корықтың көлемі бірнеше ... жалғасы







Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алакөл ойысының экологиясы және табиғатын қорғаудың кейбір мәселелері52 бет
АЛАКӨЛ ОЙЫСЫНЫҢ ЭКОЛОГИЯСЫ ЖӘНЕ ТАБИҒАТЫН ҚОРҒАУДЫҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ52 бет
Табиғат пайдалану мен қоршаған ортаны қорғау саласындағы мемлекеттік реттеу ұйымдық-құқықтық нысандары. Табиғат пайдалану мен қоршаған ортаны қорғаудың экономикалық тетігінің құқықтық негіздері27 бет
Табиғат пайдалану мен қоршаған ортаны қорғаудың экономикалық тетігінің құқықтық негіздері6 бет
Табиғат қорғаудың негіздері туралы18 бет
Табиғат қорғаудың қазіргі кездегі проблемалары5 бет
Табиғатты пайдалану және қоршаған ортаны қорғаудың негізгі қағидалары5 бет
Табиғатты пайдалану мен қоршаған ортаны қорғаудың экономикалық тетігінің құқықтық негіздері.17 бет
Адам әрекетінен кейін табиғаттың өзгеруі 6 бет
Алакөл ойысына физикалық-географиялық сипаттама және экологиялық мәселелері53 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь