Табиғат қорғаудың негіздері

І КІРІСПЕ БӨЛІМ
Табиғат қорғаудың негіздері

ІІ НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1. Қазақстанның ерекше қорғалатын аймағы
2. Табиғи саябақтар
3. Қорықтар

ІІІ ҚОРЫТЫНДЫ БӨЛІМ
Табиғат қорларының адам үшін маңызы

Қолданылған әдебиеттер тізімі
Табиғат — адам баласының тіршілік тынысы әрі таусылмас қазынасы. Адам табиғаттың туындысы ретінде біте қайнасып, өміріне қажетті азық корын алады. Алғашқы адамдар табиғат ресурстарын тұрпайы күйінде пайдаланып келді. Бертін келе, саналы түрде шаруашылықпен айналысып, өсімдіктерді баптап өсіріп, жануарлардың кейбір түрлерін колға үйретті.
Адам баласының саны артқан сайын табиғат байлықтарын пайдалану еселеп өсті. Енді бос жатқан жердің, судың иесі табылып, одан әрі жер мен оның байлығы үшін талас-тартыс өрбіді. Осының бөрі табиғатқа бүрын-соңды болмаған шығын әкелді. Алғашында табиғат қорлары сарқылмайтын сиякты көрінгенімен, бірте-бірте оның қоры таусыла бастағанын адам баласы сезінеді. Мысалы, дүние жүзіндегі орман қоры 40 млн км2 деп есептесек, оның соңғы 150 жыл ітттінде 35% -ы кесілген екен. Кейін адамзат кауымдастығы табиғатты қорғау қажет екенін түсіне бастады. Ол үшін табиғат корларын есепке альш, оларды тиімді пайдалану керектігін үғынды. Табиғат қорғау туралы маңызды құжаттар кабылданып, оның ғылыми негіздері қаланды.
Табиғат қорғау дегеніміз — тірі (өсімдіктер әлемі мен жануарлар дүниесі) жөне өлі (топырак, су, атмосфера, жер койнауы, климат, т.б.) табиғатты корғау, тиімді пайдалану және калпына келтіру жөніндегі шаралар кешені. Табиғат корғауға ғылыми түрғыда бағытталған халықаралық, мемлекеттік және қоғамдық ауқымдағы іс-шаралар жатады.
Табиғат корғаудағы негізгі мақсат — оның байлығын тиімді пайдалана отырып, болашақ ұрпаққа қаз калпында жеткізу. Ол үшін, біз табиғат қорларын жете білуіміз қажет.
Соңғы жылдары елімізде табиғат корғау мәселесіне үлкен мән берілуде. 1997 жылы 15 шілдеде "Қоршаған ортаны қорғау туралы", ал 1997 жылы 6 тамызда "Ерекше корғалатын табиғи аумақтар туралы" заңдар қабылданып, оларды жүзеге асыру жөнінде игі істер атқарылуда. Еліміздегі ерекше қорғалатын аумақтарға: мемлекеттік қорықтар, мемлекеттік ұлттық табиғи саябақтар, республикалык мәні бар табиғат ескерткіштері, табиғи қорықшалар (заказник), халықаралық маңызы бар сулы-батпақты алқаптар, зоологиялық, ботаникалық, дендрологиялық бактар, экологиялық тұрғыдан ғылыми, мәдени жөне тарихи құнды табиғи нысандар жатады.
ТАБИҒИ САЯБАҚТАР
Көрікті ландшафтыларды, табиғи кешендерді корғаудың бүл формасы біздің елімізде соңғы жылдары қолға алынып отыр. Мемлекеттік ұлттык табиғи саябактардың қорықтардан біраз айырмашылығы бар. Мүнда табиғатты қорғау мен оның аясында ұйымдаскан түрде тынығу ісі бірдей жүргізіледі. Табиғи саябақ аумағында адам аяғы баспайтын қорықтар аймағы мен тынығу аймағы болады. Онда арнайы маршруттар белгіленіп, турист соқпактары, аялдамалар мен тынығу пункттері орналасады.
Қазіргі кезде Қазақстанда 7 мемлекеттік ұлттық табиғи саябақ бар. Олар: Баянауыл, Алтынемел, Көкшетау, Іле Алатауы, Қарқаралы, Қатонкарағай, Шарын. Солардың кейбіреуіне сипаттама берейік.
Алтынемел үлттық табиғи-тарихи саябағы. Ұлттық табиғи-тарихи саябақтар - табиғат корғауда едәуір орны бар, республика-лык санатқа ие, экологиялық, рекреациялық (тынығу), ғылыми жағынан ерекше күнды табиғи-тарихи объектілерді көп салалы пайдалануға жөне қорғауға арналған аймак. Алтынемел саябағы - 1996 жылы 10 сөуірде Алматы облысының Кербұлақ және
Панфилов аудандарының аумағында ұйымдастырылған. Ұлттық саябақ Іле өзенінің терістігінде орналасқан. Жер көлемі - 520 мың га. Саябақ аумағына Жетісу Алатауының сілемдері - Шолақ, Деге-рес, Матай, Алтынемел, Қояндытау таулары, Үлкен Қалкан, Кіші Қалқан, Қатутау, Ақтау жоталары, әйгілі Әншіқұм кіреді.
1. “Қазақстанның өсімдіктер әлемі” – Ғылыми басылым. - “Алматыкітап” ААҚ, 2004.
2. Қазақстандағы жануарлар әлемі. – Ғылыми басылым. – “Алматыкітап” ААҚ, 2003.
3. “Экология-9” - Ә.Бейсенова, Ж.Шілдебаева.
        
        ЖОСПАРЫ:
І КІРІСПЕ БӨЛІМ
Табиғат қорғаудың негіздері
ІІ НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1. Қазақстанның ерекше қорғалатын аймағы
2. Табиғи ... ... ... ... қорларының адам үшін маңызы
Қазақстанның ерекше қорғалатын табиғи аймағы.
“Табиғат біз аялаған қимас үй,
Жоғын ізде,
шашылғанын жина, сүй.”
О.Асқар
Табиғат — адам ... ... ... әрі ... ... Адам
табиғаттың туындысы ретінде біте қайнасып, өміріне қажетті азық корын
алады. ... ... ... ресурстарын тұрпайы күйінде пайдаланып
келді. Бертін келе, саналы түрде ... ... ... ... жануарлардың кейбір түрлерін колға үйретті.
Адам баласының саны артқан сайын табиғат байлықтарын пайдалану ... Енді бос ... ... ... иесі ... одан әрі жер мен оның
байлығы үшін талас-тартыс өрбіді. Осының бөрі ... ... ... ... ... ... қорлары сарқылмайтын сиякты
көрінгенімен, бірте-бірте оның қоры таусыла бастағанын адам ... ... ... ... орман қоры 40 млн км2 деп есептесек, оның
соңғы 150 жыл ітттінде 35% -ы кесілген ... ... ... ... ... ... екенін түсіне бастады. Ол үшін табиғат ... ... ... ... пайдалану керектігін үғынды. Табиғат қорғау
туралы маңызды құжаттар кабылданып, оның ғылыми негіздері қаланды.
Табиғат қорғау ... — тірі ... ... мен ... жөне өлі ... су, ... жер ... климат, т.б.)
табиғатты корғау, тиімді пайдалану және калпына ... ... ... ... ... ғылыми түрғыда бағытталған ... және ... ... ... ... ... ... мақсат — оның байлығын ... ... ... ... қаз ... ... Ол ... біз табиғат қорларын
жете білуіміз қажет.
Соңғы жылдары елімізде табиғат корғау мәселесіне үлкен мән ... жылы 15 ... ... ... ... туралы", ал 1997 жылы 6
тамызда ... ... ... ... туралы" заңдар қабылданып,
оларды жүзеге асыру жөнінде игі істер атқарылуда. ... ... ... ... ... ... ұлттық табиғи
саябақтар, республикалык мәні бар табиғат ескерткіштері, табиғи қорықшалар
(заказник), халықаралық маңызы бар ... ... ... ... ... ... ... ғылыми, мәдени
жөне тарихи құнды табиғи нысандар жатады.
ТАБИҒИ ... ... ... ... ... бүл формасы біздің
елімізде соңғы жылдары қолға алынып отыр. Мемлекеттік ұлттык ... ... ... айырмашылығы бар. Мүнда табиғатты қорғау мен
оның аясында ұйымдаскан түрде тынығу ісі бірдей жүргізіледі. Табиғи саябақ
аумағында адам аяғы ... ... ... мен ... ... ... арнайы маршруттар белгіленіп, турист соқпактары, аялдамалар мен тынығу
пункттері орналасады.
Қазіргі кезде ... 7 ... ... ... саябақ бар. Олар:
Баянауыл, Алтынемел, Көкшетау, Іле Алатауы, Қарқаралы, Қатонкарағай, Шарын.
Солардың кейбіреуіне сипаттама берейік.
Алтынемел үлттық табиғи-тарихи саябағы. Ұлттық ... ... ... ... едәуір орны бар, республика-лык санатқа ие, экологиялық,
рекреациялық (тынығу), ғылыми жағынан ... ... ... көп ... ... жөне ... ... аймак. Алтынемел
саябағы - 1996 жылы 10 сөуірде Алматы ... ... ... ... ... ... ... саябақ Іле
өзенінің терістігінде орналасқан. Жер көлемі - 520 мың га. ... ... ... ... - Шолақ, Деге-рес, Матай, Алтынемел, Қояндытау
таулары, Үлкен Қалкан, Кіші Қалқан, Қатутау, Ақтау жоталары, әйгілі Әншіқұм
кіреді. Саябақта ... ... ... бар. Сақ ... ... корғанының маңызы зор. Әрі бұл жер - Ұлы Жібек жолы өткен
тарихи ... ... ... таңбалар мен суреттер салынған үңгірлер мен
тастарға бай. Қазақ халкының ұлы ... әрі ... ... да ... ... ... шырша, үйеңкі, тораңғыл, кызыл
тал, жиде, жыңғыл, сексеуіл, қылша, т.б. ... ... ... түрлері мекендейді. Сүтқоректілерден - қүлан, қарақұйрық, арқар,
таутеке, елік, ақбөкен, жабайы шошқа, касқыр, түлкі, сусар, ... ... ... ... ителгі, кекілік, қырғауыл, бұлдырық; балықтардан -
сазан, ... ... ... т.б. ... ... ... ... толық зерттелмеген. Саябақта ... ... ... 17 ... бекеті жүмыс істейді. Орталығы - ... ... ... және ... ... табиғат корғау жүмыстарын
насихаттауда алатын орны зор.
Баянауыл мемлекеттік үлттық ... ... ... ... ... ... ... сақтап қалу, туризмді реттеу жөне жаппай
тынығу жағдайын жақсарту
максатында Баянауыл мемлекеттік үлттық ... ... ... ... ... үйымдастырылды (1985). Жоба бойынша табиғи саябақ
аумағы 50 мың га алаңды қамтыды.
Орталық Қазақстанның бұл оазисінің Сабындыкел, Жасыбай мен ... ... ... ... ... ... тасты таулар өсімдіктер
әлеміне өте бай. Мүндағы ... дені - ... ... ... көктерек, мойыл, итмұрын да баршылық. Орман ішінде оқта-текте елік,
тау беткейлерінде ... ... ... ... бар Баянауыл өлкесі табиғатын тамашалаушылар легі жыл
бойына өсте толастаған емес. Арнайы ... ... ... 2 ... жуық
адам демалып қайтады. Ал өз бетінше келіп тынығушылар саны 100 мыңнан ... ... ... ... ... бүл ... ... нүксан
да келіп жатады. Өрт шарпыған орман алқаптары, лайланып, ластанған көл
жағалауы, өсімдіктер ... мен ... ... ... ... ой салып келеді.
Баянауыл мемлекеттік ұлттық табиғи саябағы табиғатқа да, ... да ... ... ... ... ... ... табиғи саябағы. Соңғы жылдары Қарқаралы
жерінде де мемлекеттік ұлттық табиғи саябақ ұйымдастырылды. Таяу ... (1998) бүл ... ... ... негізгі міндет -
Орталық Қазакстанның табиғи ... ... ... мен ... ... ... жүргізу, сонымен қатар халықтың тынығып, табиғат көркін
тамашалауына ... беру және ... ... ... көпшілікке
насихаттау. Қарқаралы табиғи саябағы 350,5 мың га ... ... ... жөне ... орман шаруашылықтары негізінде ұйымдастырылған бұл
табиғи саябақ аумағына Қарқаралы ... ... жері ... ... саябағының аумағында адам аяғы ... ... ... ... және Кент ... ... Аркалық зоологиялық және Сарықұлжа
ландшафтылы қорықшалар белігі ... ... ... ... жерлерге
айналды. Аталған жерлерде табиғатты ... оның ... ... ... ... көзделіп отыр.
Өлкемізде Баянауыл, Қаркаралы сияқты "жер жаннаты" аталған жерлер аз
емес. Олардың табиғи көркін бүзбай сактауда табиғи ... алар ... ... сияқты саябак үшін де шаруашылыққа пайдаланып ... ... ... тура ... Сол ... де табиғи саябақ үйымдастыру ісі
жан-жақты ... тап ... ... Шаруашылық пен табиғатты қорғау
мүддесін сактай отырып, мемлекеттік ... ... ... құру ... күннің талабы.
ҚОРЫҚТАР
Бұл табиғат объектілерін қорғаудың ең жоғары формасы. Қорық аумағы
шаруашылық кешендерінен босатылып, онда кен ... ... ... ... ... ... шөп ... мал жаю және ағаш дайындау сиякты табиғат
байлықтарына нұқсан келтіретін әрекеттерге тыйым ... ... ... ... улы химикаттарды шашуға және басқа жерлердің өсімдіктері мен
жануарларын ... ... Бір ... ... қорық
ұйымдастырылған жердің табиғаты сол аймақтың ... ... ... ... үлгісі ретінде қорғалуы қажет. Қорықтағы
экологиялық процестердің ... ... ... ... ... Адам оның бақылаушысы, зерттеушісі ғана. Сол себепті де ... ... ашық ... ... ... ... ... деп те атап
жүр. Өйткені мүнда үзақ жылдар бойы ... ... ... жағдайда
ғылыми зерттеу, табиғат жылнамаларын жүргізу сияқты алуан түрлі іс-шаралар
жүзеге асырылады. Қорықтарда тек саны азайып, жойылып ... ... ... мен аса ... ... ғана қамқорлыққа алынып қоймай, сонымен
қатар өлкеміздің көрікті ... ... - ... ... сол
калпында сакталады. Міне, сондықтан табиғат байлықтарын ... ... ... орны ... ... ... ... кімді болса да
ойландырмай қоймайды. Қазақстанда ұйымдастырылған:
1. Ақсу-Жабағылы ... ... ... ... ... ... ... Қорғалжын (1958)
6. Марқакөл (1976)
7. Үстірт (1984)
8. Батыс Алтай (1992)
9. Алакөл (1998)
10. Қаратау (2002)
қорықтары табиғат байлықтарын қорғау ісіне ... зор үлес ... ... аталған қорықтардың бүгінімен ... ... көз ... ... Алатауының солтүстік-батыс сілемдерін және озған
іргелес жатқан Өгем жоталарын қамтыған ... ... ... жылы 14 ... үйымдастырылған. Бұл қорықты ұйымдастырудағы басты
мақсат - Батыс Тянь-Шань тауының ... ... бар ... - ... ... сақтап қалу еді. Бастапқыда қорық
аумағының ауданы - 30 мың га ... ... ... оның алып ... ... - 85,4 мың га. ... ... Оңтүстік Қазақстан облысының
оңтүстік-шығыс бөлігінде, яғни Жамбыл облысымен, көршілес Қырғызстан ... ... ... ... ... ... Бұл
қорықтың негізгі аумағынан баска, жалғасып жатқан екі филиал - Әулие сай
және Қарабастау палеонтологиялық ... бар. ... ... 150 млн ... ... ... ... сай Қошқарата өзені аңғарының сол жақ
жағалауында орналасқан. Ал 125 га ... ... ... ... Боралдай жотасында орналасқан.
Ақсу-Жабағылы қорығының басым бөлігі 1000-4000 метрлік биіктік аралығын
қамтиды. ... ... ... ... ... таралған. Шөлейт дала,
ұсақ ... ... ... ... ... мен ... шалғындығы
және мәңгі мұздықты белдемдер кезектесіп, табиғаттың түрліше ... ... ... ... ... ... ... өсетін өсімдіктер әлемі де сан ... ... ... ... ... ... жөне ... сатыдағы өсімдіктердің
шамамен 1400 түрі өседі. ... ... ... ... 16
түрі және бұталардың 62 түрі кездеседі. Талас ... тал ... ... мен ... ... алма мен ... мойыл мен
регель алмұрты сияқты ... мен ... тау ... ... ... алқап кұрайды. Ал тамаша аршалы ... ... ... 30%-ы ... ... ... ... әсем гүлдер мен көк ... ... ... ... калың өскен. Жасыл желекке оранған бұл өлке ... де өте ... ... 240, ... 43, бауырымен жорғалаушылардың
9, қосмекенділердің 2 түрі және ... 4 түрі ... Ал ... ... ... өзінің түрі ... ... ... ... ... ... ... кәсіптік маңызы бар -
аркар, таутеке, елік, марал, жабайы шошқа ... ... ... ... ... аңдыған жыртқыштар - барыс, аю, түлкі, ... ... ... ... ... өте сиреп кеткен бүркіт, жұмақторғай,
үлар, көксуыр сияқты аң-құстардың ... үшін ... ... ... ... ... ... жарты ғасырлык тарихында республикамыздың
табиғатын корғау ісіне орасан зор үлес қосып, ... ... ... бар ... ... ... және ... қорығы Іле Алатауының төрінен орын тепкен Алматы
мемлекеттік қорығы оңтүстік ... не бары 25 км ... ... ... 1931 жылы 6 ... ... ... қорық көлемі 15
мың га ... ... ... оған тағы ... ... ... 1940 жылдардың басында Алматы қорығының жалпы аумағы 857 мың га-
ға жетіп, ол ерекше маңызы бар ... ... ... ... ... Алатауын, Сөгетін жазығынан Қаскелең өзені аңғарына дейінгі аралықты
алып жатыр. Оның құрамына Іле өзенінің жағалауы да ... ... ... жылдары түрлі себептерге байланысты корықтың көлемі бірнеше рет
өзгеріп, кейіннен жабылып, соңында 1960 ... 11 ... ... ... ... жер көлемі - 73,3 мың га. Оның ең төменгі нүктесі 1000 ... ең биік жері - 5017 м ... ... ... ... ... батыс шекарасы Талғар өзенінің сол жақ арнасымен, ал ... ... ... оң жақ ... Есік көлі ... Шыгысында Есік өзенімен бойлай барып Шелек өзенінің бастауына,
одан әрі Қырғызстан шекарасына тіреледі.
Сонымен қатар қорык аймағына Іле ... оң жақ ... ... ... Үлкен жөне Кіші Қалқан таулары да кіреді. Қорықтың ... ... 17850 га ... алып жатыр. Қорықтың аумағындары Үлкен және
Кіші Қалқан таулары аралығында әйгілі Әншіқұм да орналасқан.
Қорық аумағында жоғары ... ... - 590 ... ... ... ... ... - 77 түрі және саңырау-құлақтардың 190-ға жуык ... Ал ... - 170 ... ... - 60 ... ... 20-ға жуық түрі ... жануарлар дүниесін қүрайды.
Олардың қоры да әркелкі. Кәсіптік маңызы бар, шамамен, 500 елік, 300 қабан,
1000-ға жуық ... 60 ... 40 аю және ... каскыр тіршілік
етеді.
Алматы қорығында Халықаралық табиғатты және табиғи қорларды ... ... ... ... жойылып кету каупі бар аң ретінде
тіркелген қар барысы мен қаракүйрык ... ... ... Қар ... ... қорығы - Алматы облысының Алакөл ауданы аумағында
орналасқан. 1998 жылы құрылды. Жер ... - 12,5 мың га. ... ... ... ... пен Майлы, оңтүстігінде Жетісу
Алатауы жоталарымен қоршалған. Батыста Балқаш көлі ... ... ... ... ... Қорыктың кеп бөлігін
Сасықкөл, Ұялы және тұзды Алакөл көлдері алып ... ... ... Әсіресе қыс айларында түрақты "Сайкан" және
"Ебі" желдері үзбей соғып тұрады. ... су ... 22 түрі ... ... су ... сары ... су ... қорығының фаунасы сан алуан. Мұнда сүткоректілердің, шамамен, 40
түрі бар. ... ... ... ... т.б. ... ... Су
айдынында құстардың 283 түрі ... ... ... бірқазан,
жағалтай, тырна, көккүтан, аққулар; балыктардан сазан ... ... ... ... ... жылдары тіркелген қарамойнақ шағаланың орны
бөлек. Ол - КСРО-ның "Қызыл кітабына" енген құс.
Наурызым мемлекеттік қорығы - 1934 жылы ... ... ... ... сақтауға негізделген. 1960 жылдарға ... ... ... ... артынша қайта ашылып, тек 1966 жылдың 18 қыркүйегінен бастап
мемлекеттік қорық ретінде жұмыс ... ... Ал 1968 ... ... ... ... Қоршаған ортаны корғау министрлігінің
карауында болды. Арада өткен талай өзгерістер корықта із ... ... ... ... ... кең етек ... ... қарағайлы орман
алқабының едәуір жерін өрт те шарпыды. Дегенмен соңғы жылдары ... ... ... қорықты сақтауға арналған алғышарт іспеттес.
Наурызым корығының қазіргі ... алып ... жер ... - 87,7 мың
га. Оның 17662 га-сы немесе 19,5%-ы орманды алқаптардың үлесіне тиеді. Олар
- Терсек, Сыпсың және ... ... ... ... алкаптары. Сонымен
қатар корық жерінде Жаркөл, Аксуат, Сарымойын атты көлдер де бар. ... ... ... мен күз ... ... "құс базарына" айналады.
Мұнда жыл кұстары жылы жаққа барар және қайтар ... ... үшін ... ... мен ... ... аң мен ... көптеген түрлері
кездеседі. Мысалы, бірқазан, жабайы үйрек, акку, дуадак, т.б. Жалпы корық
аумағында құстардың ... ... ... - 30, ... мен
бауырымен жорғалаушылардың 10-нан астам және омыртқасыздардың 700-ге ... ... Ал ... ... 10-ға жуык түрі ... ... мақсаты реликті карағай ормандарын, сирек кездесетін өсімдіктер
әлемі мен көл ... ... ... ... ... ... ... қорығы - табиғаттың көркін бұзбай сақтап ... бір ... ... ... Теңіз - Қорғалжын көлдер жүйесін және
далалы аймақтың біраз бөлігін ... - 1958 жылы ... ... ... ... ол ... ... айналдырылып, содан 1968
жылы қайтадан қорық болып құрылған. Бастапқыда 15 мың га жерді алып ... ... ... ... жер ... 258,9 мың га аумақты
қамтиды. Оның көп бөлігін ... алып ... ... ... мен күз ... беті құстардан көрінбей кетеді. Себебі, жыл қүстары ... ... ... қай ... ... қорық аумағы - құстардың құтты қонысы.
Сол себепті Қорғалжын мемлекеттік қорығы ЮНЕСКО белгілеген халықаралық
маңызы бар ... ... ... жатқызылады. Қорық
аумағынан кұстардың 294 түрін, сүтқоректілердің 37 ... ... ... жорғалаушылардың он шақты түрін кездестіруге болады. Олардың
барлығы да адам қамқорлығына ... ... ... жүзі ... ... ... қорғап, қорын молайтуда қорықтың алатын орны ерекше. Топ
күрып тіршілік ... ... ... ... ұя ... ... ... балшықтан соғып, оны жерден биіктеу етіп салады. Соңғы жылдары көл
суы деңгейінің төмендеуіне байланысты қоқиқаздар тобы ... ... ... ... ... ... ... саны 50 мың шамасында
болса, ... бұл ... 10 ... ... ... мемлекеттік қорығы - 1976 жылы 4 ... ... ... ... ... мен Азу жоталарының ... Осы екі ... ... айдыны күн бетіне шағылыскан
Алтайдың ару көлі - Маркакөл адам қамқорлығына алынды. Бұл тұщы көл ... 1500 м ... ... Оның ... ... - 544 км2,
ұзындығы - 38 км, көлденеңі - 19 км-ге дейін жетеді. Ең терең ... жері ... ... ... ... 27 өзен мен бұлақ келіп қүяды да, бір ... ... ағып ... ... ... жер ... 75,0 мың га аумакты алып
жатыр. Шалқып жатқан Маркакөл жағалауы жасыл ... ... ну ... түр. ... тал, ... ... ... мойыл көздің жауын
алады. Тауға таяу және оның баурайында кекке тік ... ... бой ... Жайқалып өскен шөптесін өсімдіктер әлемі де өте ... ... ... түрі бар. Атап ... ... ... ... хариус,
талма, теңге балықтар, т.б. Сүтқоректілердің - 59, құстардың 200-ден астам
түрі мекендейді. Биологиялық өнімділігі жағынан ... тау ... ... тең келе ... ... әлемі мен жануарлар
дүниесінің ерекшелігімен қатар, оның жергілікті жердің ауа ... ... ... де бар. ... ... ... - ... бүғы,
марал, елік, бүркіт, аю, ал күстардың ... ... ... ... - Арал ... ... өзі ... шөлейтті аралда орналасқан. ... 1939 ... жер ... - 18,3 мың га. ... ... Арал ... төмендеуіне байланысты аралдың жер бедеріне едәуір өзгерістер
енді. Ондағы көлдер құрғап, ... ... ... ... ... ... ... жағдай қорықтағы өсімдіктер мен жануарлардың тіршілік етуіне
күшті өсерін ... ... ... ... ... ... өсімдіктердің 250-
ден аса түрі өссе, соңғы кезде ... саны ... ... ... кету ... ... бидайық, жусан, сексеуіл сияқты өсімдіктер
сиреп барады. Негізгі қорғалатын ... - ... ... және ... бұл ... ... ... үшін кұрылған еді. Мұнда бұл аңды
жерсіндіргенге дейін оның 4-5 ешкісі ғана бар болатын, ... саны ... қоры ... ... ... ... ... әкелініп, 1930 жылы жерсіндіру жұмыстары жүргізілген. ... ... бұл ... саны да өсті.
Ал 1953—1964 жылдар аралығында 19 ... ... ... ... ... жерсіндірілді. Олардың саны өскендіктен,
Маңғыстау және ... ... ... жұмыстары қолға алынды.
Қорықта құстардан - ... ... ала қаз, ... ителгі, бектергі,
бозторғайлар мекендейді. Бауырымен ... - ... ... ... ... ... ... жылан, кұршаяндар (31-
сурет) тіршілік етеді. Ғалымдардың алдында Арал ... ... ... байланысты корықты сақтап қалу міндеті түр.
Үстірт мемлекеттік қорығы - 1984 жылы ... ... ... ... ауданының аумағында құрылған. Қорықтың жалпы жер көлемі -
223,3 мың га. Қорықтың орталығы - 200 ... ... ... ... алып ... жері Арал және ... ... аралығындағы тегіс
жазықтық пен көтеріңкі үстірттерден ... Ауыз су ... жер ... ... ... Қорықтың құрылуының негізгі мақсаты - шөл
белдеуіндегі ... ... ... ... ... ... ... қайталанбайтын көне дәуір ескерткіштерін сақтап қалу.
Қорық аумағында Қазақстанның "Қызыл кітабына" ... түз ... 12 ... ... ... ... ... алынған қарақүйрық, үстірт
қойы, үнді ... ... ... ... қорғалатын негізгі
жануарлар. Сол ... ... ... ... ... ешкіемер, құм
тышқандары, қосаяктар, кесірткелер мен жыландардың да ... ... ... ... ... қазіргі кезде түрлі себептермен
сиреп бара жатуы өкінішті-ақ.
Қорыктың өсімдіктер жамылғысы да ерекше. Мүндағы қатаң ... ... ... ... ... жыңғыл, күйреуік, сораң, баялыш, т.б.
эфемерлер (көктемдік біржылдык өсімдіктер) бейімделген. Ал сулы жерлері мен
бұлақтар төңірегінде ... қоға ... ... ... ... ... - Шығыс Қазақстан облысы-ның Риддер
және Зырян аудандарының ... ... ... 1992 жылы ... ... - 56,1 мың га. Қорық Қазакстандық Алтайдың Линей, Холзун, Коксин
атты тау сілемдерін алып жатыр. ... ... Ақ және Қара Үлбі ... ... және ... ... т.б. ... су жүйелері бар.
Қорық субальпі, альпі, тайга, аралас орман белдемдері ландшафтылары мен
онда кездесетін өсімдік ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, мүнда орманның бірнеше
типі, қылқан жапырақты ағаштардың көптеген түрі шоғырланған. Әсіресе ... ... ... орны ... Алтай қорығында әрбір табиғат белдемдерінің өзіне тән фаунасы мен
флорасы бар. Орман іші шипалы ... ... ... ... өте бай. ... ... белдемдерінде марал оты, алтынтамыр,
алтай сарғалдағы, бәйшешектерді, т.б. өсімдіктерді кездестіруге болады.
Альпі белдеуінің ... ... сан ... ... көп ... ... топталып өседі.
Биік таулы тундра 2000-2200 м биіктікте жатыр. Бұл белдеуде ... ... ... мүк, ... ... ... ... мойыл,
т.б. өседі.
Батыс Алтай фаунасының ерекшелігі - ... ... өте көп ... ... ... ... ... сақалтай, аққұр, саңырау құр,
кекілік, шіл, ... ақ ... үкі, ... ... сияқты құстарды жиі
ұшыратуға болады.
Сүтқоректілерден алтай бұғысы, елік, құндыз, қоңыр аю, бұлан, ... ... ... ... қорығының ғылыми, экскурсиялық, танымдық мәні зор.
Болашақта қорық экологиялық ... ... ... ... ... мүмкін. Себебі, табиғи ландшафтылар өзінің
алғашқы сипатын сақтаған.
Қорыта айтканда, адам ... ... ... ... өмір сүруі
мүмкін емес. Сондықтан табиғат қорларын ғылыми негізде, ... ... ... және ... ... ... ... тиіс. Табиғат заңдарында
көрсетілген ұстанымдар мен ережелерді орындау ... ... ... ... тізімі:
1. “Қазақстанның өсімдіктер әлемі” – Ғылыми басылым. ... ААҚ, ... ... ... ... – Ғылыми басылым. – “Алматыкітап” ААҚ,
2003.
3. “Экология-9” - Ә.Бейсенова, ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Табиғат пайдалану мен қоршаған ортаны қорғау саласындағы мемлекеттік реттеу ұйымдық-құқықтық нысандары. Табиғат пайдалану мен қоршаған ортаны қорғаудың экономикалық тетігінің құқықтық негіздері27 бет
Табиғат қорғаудың негіздері туралы18 бет
Табиғат қорғаудың қазіргі кездегі проблемалары5 бет
Табиғатты пайдалану мен қоршаған ортаны қорғаудың экономикалық тетігінің құқықтық негіздері.17 бет
Адам әрекетінен кейін табиғаттың өзгеруі 6 бет
Атмосфера және климат11 бет
Ауыл мектебі оқушыларының экологиялық тәрбиесін қалыптастырудың теориялық негіздері5 бет
Ерекше қорғауға алынған территориялар24 бет
Жануарлар биотехнологиясының жалпы биологиялық негіздері6 бет
Мемлекеттің табиғатты басқару қызметтері77 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь