Азаматтық іс жүргізудің қағидалары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4.5

І тарау. Азаматтық іс жүргізу қағидаларының
маңызы мен мәні
1.1 Азаматтық іс жүргізу қағидаларының түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ..6.9
1.2 Азаматтық іс жүргізі қағидаларын топтастыру
негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10.14

ІІ тарау Азаматтық іс жүргізу қағидаларының кейбір түрлері, олардың ерекшеліктері
2.1 Ұйымдастырушылық . функционалдық
қағидалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15.21
2.2 Функционалды қағидалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22.23
2.3 Азаматтық іс жүргізудегі диспозитивтік
қағидасы және бітімгершілік келесім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24.30

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31.32

Нормативтік құқықтық актілер мен
пайдаланылған
әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33.35
Жалпы алғанда мемлекетіміздің құқықтық мемлекет құру жолында демократиялық бағыт ұстанып нарықтық экономикаға көшуі замана көшінен қалмаудың айқын белгісі болып табылады. Сол жолда адам құқықтары мен бостандығын қорғау мемлекеттің басты мақсаты мен міндеті болып табылады. Азаматтардың қоғамда емін еркін өмір сүруі үшін мемлекет қолдан келген мүмкіндіктер мен шараларды қолданады. Сондай қорғаудың бірі әрі ең негізгісі болып тұлғалардың өздерінің заңды мүдделері мен құқықтарын, бостандықтарын қорғап сотқа жүгінетіні бесенеден белгілі. Бұл ежелден қалыптасқан, әр елдің өз табиғи болмысы мен әдет-ғұрып салт дәстүр, мәдениет пен діл және діни, рухани тағыда басқа қасиеттеріне негізделе отырып жүзеге асып келеді.
Ежелгі заманда адамдардың құқығының мәселесін қолында билігі бар тұлғалардың шешуімен қалыптасқан бұл қызмет мемлекеттің ерекше қызметінің түріне жатады. Уақыт өте жаңарып отыру табиғаттың бұлжымас заңы қоғамның заңдылықтарына да тән дүние екендігіне ешкімнің дауы жоқ.
Азаматтық іс жүргізу құқығы саласында қағидалардың маңызы кез келген құқық саласы сияқты өте маңызды орынды иеленеді. Қағида құқықтық норма жүйесін бір қалыпқа келтіріп, қатырып тастаушы, бағыт бағдар беретін құрылым деуге де болады. Кейбір жағдайларда принцптер норма түрінде де кездесіп жатады. Бітіру жұмыста қағидалардың ұйымдастырушылық, топтық, жіктік түрлеріне көп көңіл бөлінген.
Қағида көптеген зерттеушілердің ғылыми жұмысының нысанына айналды. Мысалға алсақ шетелдік, соның ішінде ресейлік ғалымдар
Стецкий Ю.И., Дементьева А., Ершова В., Халдеева Л., Карнозовой Л.М., Кислова А., Мельник В.В. Лебедева В.М. Савицкий В.М. Баглай М.В. Филиппова П.М. Гуценко К.Ф. Ковалева М.А. Четвернин В.А. Петрухина И.Л. тағыда басқа авторлар жазды. Отандық ғалымдарды атап өтсек олар Зиманов С. Сапарғалиев Г., Халиков К.Х. Жайылганова А.Н. Тілечиева Г. Нама Г. сондай-ақ тәжірибедегі мамандар Тусупбеков Р. Наврузбаев Е., Утешова К., Хамзин А., Дуюмбаев Е., Байбатыров С. тағыда басқа көптеген ғалымдар жазды.
1995 жылдың 30 тамызында жалпыхалықтық референдум жолымен қабылданған Қазақстан Республикасының Конституциясы қоғам, мемлекет және жеке адам тіршілігіндегі орын алатын негізгі қағидаларды бекітті. Оның 1-бабында айтылғандай: «Қазақстан Республикасы өзім демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады және оның ең қымбат қазынасы — адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары». Міне осы қазынаны қорғауда мемлекеттік биліктің бір тармағы — соттардың ролі өте зор. Әрбір адам өз құқығының бұзылғандығын білсе немесе осындай ойда болса, онда ол, өз құқығын қорғау үшін сотқа арыздануға құқылы. Ал сот бұл арыздарды қабылдап, іс бойынша мәселенің мазмұнын аша отырып, әділетті түрде шешуге міндетті.
1. Семенов В.Н. Суд и правосудие в СССР.М.ІЮрид. лит. 1976. с 368.
2. Ожегов С.И.Словарь русского языкаМ.:Русск. Язык 1991. с 1235.
3. Энциклопедический словарь правовых знаний. М.: Госюриздат 1965 с810
4. Юридический энциклопедический словарь М.: Юридическая литература Алматы 2001.
5. в.Баймолдина З.Х. Исковой порядок защиты прав в суде. Алматы 2001
6. Э. Баймолдина З.Х. Разбирательство гражданских дел в суде первой 1984 с702
7. ХаликовК.Х. Проблемы судебной власти в Республике Казахстан. Автореферат дисс. На соискание ученой степени доктора юридических наук. Алматы.
8. Осокина Г.А. Понятие тождества исков. Вопросы теорий и практики гражданского правового регулирования. Томск, 1985.98
9. Филиппов П.М.Судебная защита и правосудие в СССР. Саратов: Из-во Саратовского ун-та 1987. с 234
10. Ю.Семенов В.И. Правоохранительные органы в СССР. М.: Юридическая литература, 1990 с 400
11. Судоустроиство СССР и организация работы судов, органов юстиций и прокуратуры. М.: Юридическая литература, 1983 с 458
12. Гуценко К.Ф. Ковалев М.А. Правохранительные органы М.: Зерцало Тейс 1996. с 328.
13. Правохранительные органы Россиской Федервций Под. Ред. Божьева В.П. Четвернин В.А. М, 1997. с 702.
14. Суды и их роль в укреплений государственной независимости (материалы международной научно- практической конференций, посвященной 10-летию независимости Республики Казахстан, Астана 15-16 марта 2001 г.) Астана : Редакционно-издательский центр Верховного Суда РК, 2001. с 369.
15. Мами К. Становление и развитие судебной власти в Республике Казахстан. Астана: Елорда, 2001. с 352.
16. Конституционное (государственное) право зарубежных стран. Под. Ред. Страшуна Б.А. Том 2 М.:бек, 1995. с 448.
17. Баглай М.В. Конституционное право Российской Федераций. М.:Норма-Инфра, 1998 с 752.
18. Конституционное право. Отв. Ред. КозловА.Е. М: Бек 1996 с 464.
19. Чечот Д.М. Субъективное право и формы его защиты. Ленинград, Тихомирова Л.В., Тихомиров М.Ю. Юридическая энциклопедия. М.: Юрист, 1997.
20. Кириченко М.Г. конституционные основы судебной системы в СССР. М.: Юрид. лит-ра, 1979
21. Савицкий В.М. Организация судебной власти в Россиской Федераций. М.: Бек, 1996.
22. Концепция судебной реформы в Россиской Федераций. М.: Республика
23. Анисимова Л.И. Защита прав личности в социалистическом гражданском процессе. М., 1986.
24. З.Арапов Н.Т. «Встречный иск в советском гражданском праве». Автореферат. Томск, 1965 г.
25. Абрамов С.М. Гражданский процесс. М., 1950.
26. Александрова СА Правовое положение ответчика в уголовном процессе. М.,1977 г.
27.Аникин Чтобы суд означал справедливость! \\ Казахстанская правда \\ 2001.7 июнья
28. Юридическая энциклопедия. М.:Юрист,1997
29. Н.Т. К вопросу о применений норм гражданско-процессуального законодательства при разрешений гражданского иска по Уголовным делам. Проблемы социальной законности, 1987., №20, стр. 133-138.
30. Баймолдина З.Х. Гражданско-процессуальное право РК. Учебник, 2 том, станции. Алматы 2001.
31. Башкатов Н. Гражданский иск в уголовном процессе. Советское государство и право. М., 1986., стр.
32. Безлипкин Т.Т. Законодательные проблемы судебной защиты прав граждан. //Правоведение, 1987., № 1, стр. 19-76.
33. Василенко К.М. Процессуальное положение ответчика в гражданском судопроизводстве. Харьков, 1979.
34. Василева Г.Д. Защита ответчика против иска в гражданском судопроизводстве. Красноярск, 1982.
        
        әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
Заң факультеті
Еңбек құқығы және азаматтық іс жүргізу кафедрасы
БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
Тақырыбы: «Азаматтық іс жүргізудің қағидалары»
Орындаған: 3 курс студенті
Асқарбек Айбек
Ғылыми ... ... ... ... ... меңгерушісі
з.ғ.к., доцент
Алдашев С.М.
«____» __________2006 ж.
Алматы 2006
Мазмұны
Кіріспе................................................................
........................................4-5
І тарау. Азаматтық іс жүргізу қағидаларының
маңызы мен мәні
1.1 ... іс ... ... Азаматтық іс жүргізі қағидаларын топтастыру
негіздері..............................................................
.....................................10-14
ІІ тарау Азаматтық іс жүргізу қағидаларының
кейбір түрлері, олардың ерекшеліктері
2.1 Ұйымдастырушылық – ... ... ... іс ... диспозитивтік
қағидасы және ... ... ... ... алғанда мемлекетіміздің құқықтық мемлекет құру жолында
демократиялық ... ... ... ... көшуі замана көшінен
қалмаудың айқын белгісі болып ... Сол ... адам ... ... ... ... ... мақсаты мен міндеті болып табылады.
Азаматтардың қоғамда емін еркін өмір ... үшін ... ... келген
мүмкіндіктер мен шараларды қолданады. Сондай қорғаудың бірі әрі ... ... ... ... ... ... мен ... қорғап сотқа жүгінетіні бесенеден белгілі. Бұл ежелден
қалыптасқан, әр ... өз ... ... мен әдет-ғұрып салт дәстүр,
мәдениет пен діл және ... ... ... ... ... ... жүзеге асып келеді.
Ежелгі заманда адамдардың құқығының мәселесін қолында билігі ... ... ... бұл қызмет мемлекеттің ерекше қызметінің
түріне жатады. Уақыт өте жаңарып отыру ... ... заңы ... да тән ... екендігіне ешкімнің дауы жоқ.
Азаматтық іс жүргізу құқығы саласында қағидалардың маңызы кез келген
құқық саласы сияқты өте маңызды ... ... ... ... норма
жүйесін бір қалыпқа келтіріп, қатырып тастаушы, ... ... ... ... де болады. Кейбір жағдайларда принцптер норма түрінде де
кездесіп жатады. ... ... ... ... топтық,
жіктік түрлеріне көп көңіл бөлінген.
Қағида көптеген зерттеушілердің ғылыми ... ... ... алсақ шетелдік, соның ішінде ресейлік ... Ю.И., ... А., ... В., ... Л., ... ... А., Мельник В.В. Лебедева В.М. Савицкий В.М. Баглай М.В. Филиппова
П.М. Гуценко К.Ф. Ковалева М.А. Четвернин В.А. Петрухина И.Л. ... ... ... ... ... атап өтсек олар Зиманов С. Сапарғалиев
Г., Халиков К.Х. Жайылганова А.Н. ... Г. Нама ... ... ... ... Р. Наврузбаев Е., Утешова К.,
Хамзин А., Дуюмбаев Е., Байбатыров С. ... ... ... ... ... жылдың 30 тамызында жалпыхалықтық референдум жолымен қабылданған
Қазақстан Республикасының Конституциясы қоғам, мемлекет және жеке ... орын ... ... ... ... Оның ... «Қазақстан Республикасы өзім демократиялық, зайырлы, құқықтық
және әлеуметтік мемлекет ретінде ... және оның ең ... ...
адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары». Міне осы ... ... ... бір ...... ролі өте зор. ... өз құқығының бұзылғандығын білсе немесе осындай ойда болса, онда ... ... ... үшін ... ... ... Ал сот бұл арыздарды
қабылдап, іс ... ... ... аша ... ... ... шешуге
міндетті.
Өкінішке орай, қоғамдағы орын алып отырған экономикалық, әлеуметтік,
құқықтық проблемалардың күннен - ... ... ... азаматтар, ұйымдар
арасындағы қақтығыстардың, дау-дамайлардың көбейіп, үдеп ... ... ... ... ... ... ... көбейді. Осы орайда,
соттар дауды шешудің сапасына емес, санына көп көңіл бөле бастады.
Бұл өз кезегінде, адамдардың ... сот ... ... ... ... сенімсіздік ойын ұялатты.
Міне осы көңілге қонымсыз жағдай, дауласушы тараптарды ... ... өте ... жолын іздеуге итермеледі. Бұл жол ... бір ... ... ... дауды шешу. Бірақта, көп тұлғалар ... ... ... көп ... бөле ... Олар тек бір ... ... бұл қыруар қаржы мен уақытты қажет етеді. Осы ... ... ... ... ... бейбіт жолмен шешуге тырысып бағуы
керек. Яғни, Қазақстан Республикасының ... іс ... ... тараптар арасындағы бітімгершілік келісім ... ... ... ... дұрыс қолдану қажет.
Ал осы бітімге келуді пайдалануға байланысты мәселелердің біраз
мөлшері ... ... ... ... ... Бұл ... келісімнің құқықтық табиғаты мен мазмұнын анықтауға ... ... ... ... ... ... ... азаматтық процессуалдық
құқығында да, қазіргі азаматтық іс жүргізу заңнамасында да мейлінше аз
зерттелген.
Сонымен қоса, заңи ... бұл ... ... түсініктер бір-
біріне қарам-қайшы, түсініксіз, ал ол өз кезегінде бітімгершілік ... ... ... және оны ... қолдануда қайшылықтар
туындауына септігін тигізеді.
Осыған орай, зерттеудің көздеген мақсаты — ... ... ... ашу, оны жасаудың тәртібін және ... ... ... мен орнын көрсету болды. Белгіленген мақсатты игеру ... ... мына ... мен ... ... ашу көзделеді:
1. жаңа АІЖК тұрғысынан бітімгершілік келісімнің ... ... ... ... ... ... басты-басты принциптерді
анықтау;
3. осы ... пен ... ... ... қоюдан бас тарту
институттарын ажырату;
І тарау. Азаматтық іс жүргізу қағидаларының маңызы мен мәні
1.1 Азаматтық іс ... ... ... ... ... ... жүзілік экономикалық жүйеге
интеграциялануына орай азаматтық айналымның кез ... ... және ... мүдделерін қорғау нысанын дамытуды, жаңалатуды
талап етті. ... ... ... азаматтық процессуалдық заңнама
маңызды инструментінің бірі және реформалауды қажет ететін материалдық
құқық саласының ... ... ... түрде жүзеге асыруға
қолданылады.
ҚР-ның азаматтық процессуалдық заңнама және сот ісін жүргізу бөлігінде
құқықтық реформалау бағыты осындай болып ... ... сот ісін ... ... ... ... тең қүқықты
тараптарға көрсететін қызметке айналуы қажет»;
Б) Қазақстан Республикасы дүние жүзілік тәжірибеге енуі үшін азаматтық
процессуалдық заңнама мен сот ісін ... ... ... ... ... құқық қорғау соттық ... сот ... ... ... ... пен ... жетуі;
Д) азаматтық айналымның іс жүзіндегі тең құқылы субъектілерімен ақылға
қонымды уақытта ... ... ... жағдайында азаматтық процессте
диспозитивтілік және жарыспалылық қағидаларының ... ... ... ... кез келген дауды қараудың бәріне ортақ бір
процессуалдық регламентінің ... ... және өзге ... іс ... ... ... құқық саласының қағидалары «заңнама бастамасы және жалпы
түсінігі түйіні», бұларда осы сала мен реттелетін қоғамдық ... мен ... ... ... көрініс табады. /1/
Қағидалар құқық шығармашылығының мақсатының, керектігінің ... ... ... ... ... табылады.
Зерттеуші-заңгерлер құқықтың қағидаларына ... ... ... ... ... -экономикалық қатынастармен келісілген және
заңда көрініс тапқан, жалпылама, маңызды идеологиялық тәртіптегі басшылыққа
алынатын бастапқы идеялар. ... өзі ... ... болып табылады,
ал оның мазмұны экономикалық қатынастардың деңгейімен айқындалады. Құқық
қағидаларының ... ... дау ... ... ... ... ... идеялогиямен, қоғамдағы
моральдық құндылықтармен тығыз байланысты; ... ... ... ... және оның ... мен ... ... айқындайды.
Құқық қағидалары - құқықтың нормативтік-басшылықты ... Л.С. Явич ... ... « ... қағидалары бүкіл заң
нормалар жүйесіне біріңғайлылықты енгізеді және қоғамдық қатынастарды
құқықтық ... ... ... заңы құрылымдардың барлық компоненттерін
бекітеді».
С.С. Алексеевтың ... ... ... іс ... ... ... ережелер, азаматтық ... ... ... ... ... ... идеялар. Азаматтық іс жүргізу
құқығы қағидалары азаматтық іс жүргізушілік нормалар мен ... ... және ... сот ісін ... ... ... ... ережелер болып табылады. Қағидалар ... ... таба ... ... болуы мүмкін: Құқықтық норма-принцип түрінде
қалыптасуы мүмкін: сот төрелігін тек қана соттың жүзеге асыруы, ... ... ... заң мен сот ... теңдігі, тараптардың
айтысуы мен тең құқылығы, сотта қараудың жариялылығы;
саланың жалпы ... мен ... ... ... ... ... бірқатарының мазмұнынан ... ... ... іс ... ... ... мәселелері көптеген ғалым-
процессуалисттердің ғылыми зерттеуінің пәні болды.
П.П. Гуреевтің көзқарасы ... ... ... ... ... ... құқықтық бастамаларын көрсетеді, сот әділдігін
жүзеге асыруға байланысты идеялар мен көзқарастарды білдіреді, ... ... ... ... ... мен заңды тұлғалардың
құқығын қорғау мен ... ... ... азаматтық істі қарау мен
шешу кезінде сотпен объективтік ақиқатты анықтау мен бекітуді қамтамасыз
етеді.
М.А.Гурвичтың көзқарасы ... ... ... ... ... ... ... ие, осы саланың маңызды деген белгілерін
көрсететін, басшылыққа алынатын негізгі ережелер деп түсінік берген.
П.Ф. ... ... ... ... ... ... ... қағидаларда іс жүзіне асқан, құқық саласының бұл
түрінің ... ... мен осы ... ... ... және
көрсететін және шарттасқан азаматтық істер бойынша сот әділдігіне қатысты
басшылыққа ... ... мен ... деп ... ... ... келе мынандай қорытынды шығаруға болады:
Біріншіден, қоғамның экономикалық ... ... және ... заңдылықтары мен ережелерін көрсетеді;
Екіншіден, билік етуші халықтың шарттық идеялар және теориялары бар.
ҚР-нда құқықтық реформадағы мемлекеттік ... ҚР ... ... 1994ж. ... ... Онда біздің мемлекетте сот әділдігіне
қатысты құқықтық көзқарастар мен ... іс ... ... Бұл ... ... ... ... биліктің тәуелсіз және дербес
біртұтас сот ... ... осы ... ... ... ... шаралардың жиынтығы іс жүзіне асты және ол мемлекетте ... ... ... мен бостандықтарын және заңды мүдделерін қорғауға
және ҚР-сы Конституциясымен нормативтік құқықтық ... ... ... ... ... шарттарын орындауды қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... бүкіл азаматтық іс жүргізу құқығы мен заңнамалар жүйесінің негізі
мен бастамасы болып табылады;
Төртіншіден, құқық жүйесінің демократизациялану деңгейін ... ... қол ... сот ... ... ... ... соттар мен судьялардың тәуелсіздігі, сот пен заң алдында барлық
адамдардың теңдігі, процессуалдық теңдік, жарыспалылық қағидалары ... ... ... ... ... процесстің түйінін (негізін), азаматтық іс
жүргізу саласының көбіне көп маңызды белгілерін сипаттайды.
Алтыншыдан, азаматтық іс ... ... пәні мен осы ... әдістерінің өзіне тән ерекшеліктерін көрсетеді;
Жетіншіден, азаматтық іс жүргізу құқығының даму перспективаларын
анықтайды, сонымен қатар осы сала ... мен ... ... ... ... ... ... негізі болып табылады;
Азаматтық іс жүргізу заңнамасының қағидалары ... ... ... екінші кезекте екенін көрсетеді. Қанша дегенмен
цивилистикалық блок ... ... ... ... Бірінші
кезекте ескере кететін жәйіт Ю.Г. Басин азаматтық ... ... ... ... ... құқықтық қатынас субъектілерінің теңдігі;
Б) жеке меншікке қол сұғылмаушылық;
В) азаматтық ... шарт ... ... ... қатынастардың негізгі субъектісі ... мен ... ... жеке өмір мен жеке ... ... және ... ... азаматтық құқықтардың қорғалуы; /2/
Азаматтық іс жүргізу заңнамалары ... ... ... ортақ стандарттарға жауап беруі керек. Ол халықаралық келісімдерге
адам құқықтары жөніндегі ... ... ... (1948), адам ... негізгі бостандықтарын қорғау жөнінде европалық конвенция (1950),
азаматтық және ... ... ... ... ... ... (1966), ... қауіпсіздік пен ынтымақтастық жөнінде жиналыстың
қорытынды актісі (1975), сот органдарының тәуелсіздігіне қатысты ... ... (1985), сот ... ... ... ... ... тиімді тәртібі жөнінде (1990).
Дүние жүзілік тәжірбиені ескере отырып азаматтық іс ... ... ... ... Бірақ осы жерде біздер жаңа ... ... пен ... ... заңи ... ... қолдануға
болатынын немесе болмайтынын объективті түрде бағалауымыз ... ... ... ... сот қызметін жүзеге асыру үшін қағиданы құқықтың тәніне
бекітуіміз керек. Осыған қағидаларды дұрыс, талапқа сай ... ... де ... бір ... ... ... ... отыруына орай, құқықтық
заңнамалар да дамып жетіледі, бірақ өзін іс ... ... ... ... жаңа ... іс ... заңнамасы қабылданған жағдайда да,
ескі заңнамадан алынып жаңасына жазылуы керек.
Азаматтық іс жүргізу ... ... ... ... ... ... ... үшін сотқа жүгіну;
Б) сот төрелігін тек қана соттың жүзеге асыруы;
В) судъялардың тәуелсіздігі және тек қана ... ... ... істі жеке және ... түрде қараудыңда болуы;
Д) барлық азаматтардың сот және заң алдындағы теңдігі бастамасымен сот
әділдігін жүзеге асыру;
Е) ... істі ... ... сот ісін ... ... ... заңдылық;
И) тараптардың құқықтары мен міндеттерін, соттың істің шын мән-жайын
анықтауы;
К) диспозитивтілік;
Л) жарыспалылық;
М) тараптардың ... тең ... ... істі қараудың ауызшалығы;
О) тікелейлік;
П) сотта істі қараудың үзіліссіздігі;
Құқық ... айта келе ... ... ... ... ... айта ... керек. Бір қағиданьң бұзылуы, ... ... ... келесі бір қағиданың бұзылуына алып келеді.
Заңдылық қағидасының немесе бүкіл қағидалар тізбесінің ... ... ... ... бір ... ... бір ... асуының кепілі болып табылады. Мысалы сотта іс жүргізуде ұлттық тіл
қағидасының процесстің басқа ... ... ... ... ... ... заңдылық, ауызшалық қағидасы айтуға болады. Осы барлық
қағидаларды айта келе азаматтық іс жүргізу ... ... тән ... айта ... ... ... ... кезекте диспозитивтілік
қағидасы, жарыспалылық қағидасы, ... ... мен ... іс ... шын ... анықтауы қағидасы жатады.
Біздер жеке Рим процессуалдық құқық ережелерін және азаматтық сот ісін
жүргізу жарлығын (1864ж) еске түсіруіміз керек, себебі ... ... іс ... ... ... және реттеу әдісінің консентрацияланған
көрінісі болып табылады.
1.2 Азаматтық процесстің қағидаларын топтастыру негіздері
Азаматтық іс ... ... ... ... ... бір-бірімен байланысты ортақ бірыңғай құрылымды құрайды, яғни
жүйені білдіреді. Құқықтық құбылыстардың бірыңғай ... ... ... жүйе ... сот ісін ... мен ... іс жүргізу құқығының
маңызды белгілерін сипаттайды. Заң шығарушы азаматтық процесс ... ... ... ... ... ... ... Азаматтық іс
жүргізу құқығында бір қағиданың болуы осы салада басқа бір ... ... ... ... ... ... тараптардың процессуалдық
тең құқылығы қағидасының объективті бекіту ... ... ... ... ... ... ... жүзеге
асуын қамтамасыз етеді.
Сонымен азаматтық іс жүргізу құқығы қағидаларының жүйесі - ... ... ... осы ... ... ... Ресейлік заңгер-ғалымдардың көзқарастарын пайымдап көрелік.
Мысалы: И.А, Ямпальская қағидаларды:
1) Ұйымдастырушылық саяси;
2) ... ... ... ... жағынан құру; 3)
Басқару апараты қызметінің ұйымдастыру техникалық қағидалары деп үш ... Г.В. ... те ... үш ... ... Қоғамдық саяси;
2) Ұйымдастырушылық-құрылымдық;
3) Ұйымдастырушылық-функцияналдық;
Ал белгілі ғалым Г.С. Яковлев қағидаларды екі топқа бөледі:
1) қоғамның саяси жүиесін мемлекеттік басқарудың қосалқы жүйесі ... ... ... ... мақсатты қызметті ұйымдастыру қағидалары;
Азаматтық іс жүргізу құқығы қағидаларына қатысты ғылыми әдебиеттерде
әртүрлі көзқарастар ... Л.С. Явич ... ... және ... құқық қағидалары жоқ»
- деп айтқан. Қоғамның экономикалық және өзге салалардағы ... ... өзі ... ... ... тарихи даму жағдайында құқықтық
идеялар мен ... ... ... Н.А. ... және тағы ... көзқарасы бойынша
қағидалар жүйесі нормативтік қайнар көз бен оның ... ... ... ... ... қарай топтасады. Бұл критэрие
сүйенсек азаматтық іс жүргізу құқығы екі топқа бөлінеді:
1) конституциялық. ҚР-сы Конституциясында ... ... заң мен сот ... ... ... ... ... сот төрелігін
тек қана соттың жүзеле асыруы кағидасы, судьялардың ... және ... ... мен ... ... ... ... және
тағайындалатындығы (сайланатындығы);
2) салалық. Соттық іс жүргізу және азаматтық іс жүргізу заңнамаларында
бекітілген ... ... ... жариялылық қағидасын, ауызшалық
қағидасын, ... істі ... ... қағидасы, азаматтық істі қарауда
жеке даралылық алқалылық қағидасын жатқызуға болады. В.М. Семенов ... ... ... ... сүйеніп классификациялауға болады ... Ол ... бір ... ... ... ... ... бөлу керек деп есептеді. Яғни тек азаматтық сот ісін жүргізуге
тиесілі қағидаларға және сала ... ... ... ... қағидалардың
басым көпшілігі сала аралық ... олар бір ... ... ... ... ... іс жүргізу құқығында және сот ісін жүргізу
құқығында қолданылады. ... ... ... ала отырып, процесс
субъектілерінің құқықтық жағдайы және құқықтық қызметін сипаттай ... ... бөлу ... ... ... реттейтін. Ол қағидаларға сот төрелігін тек қана
соттың жүзеге асыруы, судьялардың тәуелсіздігі және тек қана ... ... істі ... жеке даралылық пен алқалылық.
- тұлғалардың қызметін реттейтін. Ол ... ... ... ... теңдігі.
М.А. Гурвич азаматтық сот ісін жүргізу қағидаларьн ... ... ... ... ... Бұл классификацияны
А.Т. Боннер, В.В. Молчанов, М.К. ... М.С. ... ... ... орай ... екі топқа белуге болады:
1) ұйымдастырушылық-функцияналды қағидалар.
2) функцияналды ... бұл екі тобы ... ... ... ... бір ... функцияналды да, функцияналды да бола ... ... ... ... « тек қана ... ... ... функцияналдық қағидалар болмайды, ал оларды осылай екі белгілі бір
деңгейде шартты ... ... деп ... қағидаларға мыналар:
- сот төрелігін тек қана соттың ... ... ... және тек қана ... мен заңа ... ... тағайындалатындығы және сайланатындығы; ... ... жеке ... және ... бәрінің сот және заң
алдындағы теңдігі; тұлғаның ар-ожданы мен жеке басын ... ... ... ... сот ісін жүргізудегі ... тіл ... ... ... ... заңдылық;
- ... ... ... ... тең ... істі қараудағы ауызшалылық және тікелейлік.
Қазақстан халқы сан ғасырлар бойы армандаған тәуелсіздікке бүгінде қол
жеткіздік Біздің жас ... ... әлей ... ... ... Тәуелсіз
мемлекеттің тұтастығын қорғап, ішкі және сыртқы саясатының пәрменділігін
арттруда, оның мызғымас заңы және сол ... ... әділ ... ... ... ... ... асыруда сот елімізде шығарылып жатқан заңдарға
сүйене отырып өз ... ... ... ... ... ... бері көптеген құқықтық
мәселелер өз зертеулерін тауып отыр солардың бірі азаматтық іс жүргізудің
принциптері.
Жалпы құқық принциптерін зерттеуші заңгерлер ... ... ... деп қарастырды.
Азаматтық іс жүргізу, құқығы принциптері туралы сұрақтар көптеген
ғалымдардың ғылыми зерттеулерінің пәні ... ... ... түсінігі
мен маңызын айқындай отырып, авторлар олардыңрда көп қырлы,екенін атады.
Принциптер мәселелерін ... ... ... В. М. ... өте ... ерекшеленеді, өйткені ол біріншіден, құқықтың
экономикамен, Саясатпен және идеологиямен өте ... ... ... құқықтың барлық салалары мен инсти туттарын
қамтитын құқықтық құбылыстардың кең жүйесінен тұрады дейді.
Азаматтық іс жүргізу ... ... ... ... ... ат ... ... олардың ішінде С.Н. ... іс ... ... ... ... және азаматтық іс
жүргізу әрекеттерінің және қатнастарының жалпы бастамасы деп ... К.С. ... ... «құқық принциптері дегеніміз қоғамы»
дамуының обьективтік заңдылықтарымен ... ... ... ... бір ... мен формаларының құқықтық реттелуінің
қажеттілігін айқындайтын теориялық ережелердің айтады.
Азаматтық іс жүргізу құқығы принциптерінің түсінігі туралы ... ... ... ... оның ... ... ... және заңды тұлғалардың құқықтырын, мемлекеттің мүддесін
қорғауға ... ... ... қарау және шешу барысында сотпен
обьективтік шындықты бекітуді қамтамасыз етуге және азаматтық іс ... ... сот ... ... ... ... ... және қызметін айқындайтын көзқарастар мен идеялардың
негізгі құқықтық бастамасы.
Азаматтық іс жүргізудің ... ... ... ... зор үлес ... оның ... ... іс жүргізу құқығы
принциптері осы ... ... ... ... және іс жүргізу
институттарының барлық жүйесін «айқындайтын ... ... ... ... ... бұл анықтамасымен азаматтық іс жүргізу құқығының
принциптерін сипаттайтын маңызды ... ... ... аталған көзқарастарды, пікірлерді басшылыққа ала ... іс ... ... ... ... және ... маңызын
қысқаша қарастырып өтейік. Олар:
1. Қоғамның экономикалық базисімен ... және ... ... ... ... ... принциптері идеялық негіздер болып табылады өйткені, олар
билік етуші халықтың ... мен ... ... ... 1994 ... ... бекітілген Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... мен көзқарастардың жарқын көрінісі болып табылады.Осы бағдарламаны
қабылдағаннан кейін, оны жүзеге асыру мақсатында сот ... ... бір ... ... өз ... ... биліктің бір тармағы
ретінде қалыптастыруға кешенді шаралар бекітілді, яғни ... ... ... ... және заңды мүдделерін ... ... ... да ... ... ... және ҚР ... орындауды қамтамасыз ету.
3. Азаматтық іс ... ... ... ... ... басқарушы негізі ретінде азаматтық іс жүргізу құқығы жүйесінің бастамасы
болып табылады.
4. ... іс ... ... ... іс жүргізу құқығы
саласының маңызды белгілерін сипатгайды.
5. Азаматтық іс жүргізу құқыға саласының пәнін және реттеу ... ... ... іс ... ... нормалары мен институттарын жетілдіре
отырып оның даму бағытын анықтайды.
Азаматтық іс жүргізу құқығы принциптерінің негізгі белгілерін ... ... ... анықтама беруге болады. Азаматтық іс жүргізу
құқығы принциптері дегеніміз ... ... ... ... іс ... ... ... білінетін нормативті басқарушы
идеялық негіздер.
Азаматтық іс жүргізу құқығы принциптері бір-бірімен тығыз байланытста
болады және бірге ... ... ... да бір тұтас жүйе құрайды
Азаматтық іс ... ... ... ... ... және оларды
топтастыру туралы көптегей пікірлер қалыптасқан. С.Н.Абрамов, ... ... ... ... азаматтық іс ... ... ... ... ... ... ... қарай бөлді.
Олар азаматтық іс жүргізу құығының барлық, принциптерін екі ... ... сот ... және сот ... ... салалыкқ заңдарда
бекітілген принциптер.
М.Г. Авдюков ұсынысы ... ... ... ету ... және ... ... ... сай болу керек дейді.
Осының негізінде ол ... ... сот ... және сот ... тек қана сот ... ... ... Гурвич принциптерді топтастыру және оларды жиелеу негізіне реттеу
обьектісін алад. Ол ... ... ... екі ... ... іс жүргізудің демокротизмін анықтайтын) сонымен қатар іс
жүргізудің кейбір жақтарын ретейтін ... ... ... ... ... қалыптастыру; соттың іс жүргізуге қатынастарының
нысаны және іс ... ... ... ... ... байланысты).
В.М. Семенов принциптерді үш негізде бөлуді ұсынды: а) бір ... ... ... аясында әрекет етуін ... ә) ... ... ... көздер сипатына байланысты б) сот пен іс
жүргізуге қатысушылардың ... және ... ... ретгеуге
байланысты принциптердің рөлі бойынша.
Сонымен әр түрлі пікір көзқарасарды топтастыра отырып ... ... ... ... сан қилы ... байланысты бөлінетінін
көреміз. Барлық пікірлер орынды және жан-жақты негізделген.
ІІ тарау. Азаматтық іс ... ... ... және ... ... қағидалар
1995 жылғы 19 қараша мен 13 желтоқсан ... ... ... Бас ... «сот ... ... ... арнайы
мәселе қаралып, мұндай қағидалар мақұлданған болатын.
- Сот органдарының тәуелсіздігіне мемлекет кепілдік береді және ... ... ... ... ... ... мен мекемелер
сот органының тәуелсіздігін құрметтеуге және сақтауға міндетті.
- Сот органы өзіне ... ... ... ... ... да ... ... теріс ниеттің, қысым көрсетудің немесе тікелей не жанама
араласудың ... ... ... да бір ... мен ... заңға сәйкес тәсілдермен шешеді.
- Сот төрелігі процесіне заңсыз немесе рұқсатсыз араласуға ... тиіс және сот ... ... ... ... ... ... қағида заңға сәйкес сот жолымен ... ... ... сот
ұйғарымдары шығарған шешімді жеңілдетуге кедергі ... ... ... жүргізу мен тараптардың құқықтарын ... ... ... ету ... ... ... ... ассоцияларын және басқа да ұйымдарын құру және
оларға өздерінің мүдделерін қорғау, кәсіби даярлығын ... ... ... ету үшін кіру ... ие.
- Судья лауазымына таңдап алынған адамдардың адамгершілік қасиеті мен
қабілеті, сондай-ақ ... ... ... мен ... міндетті түрде
жоғары болуы тиіс. Судьяларды іріктеудің кез-келген әдісі судьялардың
жалған уэждерімен ... ... ... ... ... іріктеу кезінде адамға қатысты кемсітушілік болмауы керек, алайда
осы қызметке кандидат ... ... ... ... керек дейтін талап
ешқандайда кемсітушілік ретінде қаралмауы тиіс.
- Судьялардың өкілеттілік ... ... ... ... ... қызмет жағдайына, зейнетақысына,
зейнетке шығу жасына ... ... ... ... ... ... ... соттық және кәсіби міндеттерін орындауы кезінде олардың
үстінен түскен арыздар мен шағымдар тиісті ... ... ... ... ... ... ... өздерінің ... ... ... ... атқаратын лауазымына лайықсыз ... ... ... ... немесе мүлдем босатылуы
мүмкін.
- Тәртіптік жаза немесе ... ... ... шешім толық дәлелденуі,
сондай-ақ тәуелсіз тексеруден өтуі міндетті.
Біздегі Республика конституциясымен ... ... ... 1966 жылғы 16 желтоқсандағы азаматтық және
саяси құқықтар туралы халықаралық пакт ... ... ... ... 4 бабында «Қайсыбір азаматтық процесте оның құқығы мен ... ... заң ... ... ... және ... ... әділ және жария қаратуға құқығы бар екендігі көзделген.
Конституцияда судья құқықтарына ешкімнің қол сұға алмайтынына ... ... ... ... ... ... болмайды.
Қазақстан Республикасының барлық судьяларының мәртебесі бірдей болады
және бір-бірімен тек ... ... ... ... және Конституциялық заңда белгіленген
тәртіппен ... сот ... ... ... ... беріледі, судья өз өкілеттіктерін тұрақты ... ... сот ... ... болып табылады. Судьяның құқықтық жағдайы
Конституцияда және заңдарда айқын белгіленген. Судьяға ... ... тыс ... мен ... ... болмайды.
Ешкімнің сот төрелігін жүзеге асу ісіне араласуына және судья мен алқа
заседателіне қандайда болмасын ... ... ... жоқ. ... ... ... Судья қаралған немесе қаралып жатқан сот істерінің ... ... бір ... ... ... ... ... бөлмесінің
құпиясы барлық жағдайда қамтамасыз етілуі тиіс. ... іс ... ... істі ... жеке өзі қарайды және ҚР-сы ... ... іс ... ... ... ... істі ашық ... қарайды. Судьялар мен соттар азаматтық істерді өздеріне сырттан
ықпал болмайтын жағдайларда шешеді. Нақты азаматтық істер бойынша, судьялар
есеп ... ... ... ... Республикасының
Конституциясы және заңымен белгіленген.
Ал, енді азаматтардың заң мен сот ... ... ... ... ... Республикасы Конституциясының 14 бабының 2 бөлімінде,
еліміздегі сот әділдігі, азаматтардың шыққан тегіне, әлеуметтік, лауазымдық
және ... ... ... ... ... ... көзқарасына, нанымына, тұрғылықты жеріне байланысты немесе кез-келген
өзге жағдайлар бойынша ешкімді кемсітуге болмайды делінген.
Теңдікті екі жағдайда қарастыруға болады:
біріншіден адамдардың ... ... ... заң мен сот алдындағы теңдігі.
Әлеуметтік теңдік әртүрлі жағдайларда болуы мүмкін. Мәселен, бай-
кедей, қабілетті-қабілетсіз, дарынды, дарынсыз және т. ... заң ... ... ... ... ... белгіленген.
Сондықтан қандай жағдай болмасын талапкердің де, жауапкердің де ... сол ... ... ... ... ... ... беруге
міндетті. Қазақстан Республикасының Президенті ... ... Сот ... ... сөйлеген кезінде: «Әрбір адам өзінің
құқықтық проблемаларын шешу үшін Президентке, Үкіметке, ... ... ... ... ... ... тек қана сот органдарына арыздануы тиіс»-
деп көрсеткен еді. Азаматтық сот ісін ... ... ... ... берілмейді. Адамдардың бірде біреуінде шыққан тегі,
әлеуметтік, лауазымдық және мүліктік жағдайы, жынысы, нәсілі, ұлты, ... ... ... ... жері ... ... немесе
өзге де кез-келген мән-жайлар бойынша кемсітілмеуі тиіс.
ҚР-сы Конститициясының 14 бабында заң мен сот алдында ... ... ... ... сот ісін жүргізу де тең іс ... ... және тең іс ... ... атқаратын тараптар
айтысуы мен тең құқықтылығы негізінде жүзеге асырылады. /1/
ҚР-ның барлық ... және ... сот ... істерді қарау
жария, яғни ашық өткізіледі. Алайда, ҚР АІЖК-де ... ... ... ... ... ... табылатын мәліметтерді
хабарлаған кезде, сондай-ақ бала асырап алу құпиясын, жеке, ... ... өзге де ... ... құпияларды, азаматтар
өмірінің ашық айтпайтын сырлары туралы мәліметтерді сақтауды қамтамасыз ... ... не істі ашық ... ... ... өзге де мән-
жайларды негізге алған іске қатысушы адамның өтінішін сот қанағаттандырған
кезде, сондай-ақ сот ... ... ... тәртіпсіздік болған кезде
істерді қарау жабық сот отырысында жүргізілуі ... сот ... істі ... ... егер ол іске ... ... куә болмаса, 16 жасқа толмаған азамат, егер сотта іс ... ... ... сот ... ... ... Істі қараған кезде
қатысқысы келген азаматтарға судьялар мен сот отырысы залында ... ... ... ... ету ... төрағалық
етуші, жеке басын куәландыратын құжаттарын тексеруді қоса алғанда, тексеру
жүргізу, жеке өздерін және олар алып келген заттарды ... ... ... бере ... Сот ... ... бұзуға кінәлі адамдарға ... ... ... ... заң актілерінде белгіленген тәртіппен
тікелей сотта іс қарау барысында ... жаза ... ... ... бұзған кезде іске қатысушы адам сот ұйғарымы бойынша сотта істі
қараудың барлық уақытына немесе оның бір ... сот ... ... ... ... Сотта істі қараудағы жариялылық қағидасы сот -
әділдігін сапалы ... ... ... ... тигізеді. Жариялылық
қағидасынан бас тарту жеке адам ... ... ... Сот
ашық жүргізілген жағдайда ғана сенім мен беделге ие бола алады және ... ... ... ... шығады.
Адамға сотта істі қараудың нәтижелерін ғана емес, соттың шешім
шығаруға барар ... ... ... еткенін де білу ... ... сот ісі сот ... ... күмән туғызады.
Біздің заңнамамызда жариялылық қағидасының мазмұны айқын және толық
тұжырымдалған. ... ... ... бала ... алу ... ... сыры ... мәліметтердің жария етілуін болдырмау
мақсатында, ... ... ... сот ... ... ... ... шығарылған шешім құпия мәліметтерді құрайтын бөлігінен басқа
бөліктері жарияланады.
Сонымен соттағы істің жариялылығы сот ... ... ... ... сот ... бақылап отырудың нысаны деп әбден айтуға болады.
Азаматтардың жеке хат ... және жеке ... ... ... ... ғана жария етілуі мүмкін. Бұлай болмаған жағдайда бұл
адамдардың жеке ... ... ... сот отырысында қаралып зеттеледі.
Аталған ережелер фото және кино кркаттарын, дыбыс және бейне ... ... ... ... жеке ... мәліметтерді,
хабарларды құрайды.
Соттың жабық отырысында істі қарау кезінде іске қатысушы адамдар,
олардың өкілдері, ал қажет ... ... ... ... ... да ... Сот істі жабық отырысында қарау туралы дәлелді
ұйғарым шығарады. Іс ... ... ... ... ... Ашық сот отырысында істі қарау барысында киноға және суретке
түсіру, бейнетаспаға жазу, тікелей радио және телехабар ... ... ... адамдардың пікірін ескере отырып, берген рұқсаты ... ... ... Бұл іс ... сот отырысының қалыпты жүруіне бөгет жасамауы
тиіс және оның ... сот өзі ... ... ... іс ... ... бірі сот ісін жүргізу ... ... ... Республикасында сот ісін жүргізу тілі ... және ... ... жағдайда сот ісін жүргізуде мемлекеттік тілмен
орыс тілі немесе басқа тілдер ... ... ... ... бір жолы - ол ... ... ... тілінің мәртебесін арттыру, елімізде оның барлық аясында орнықтыру.
Қазақстан ... «Тіл ... заң ... ... Осы заңға
сәйкес мемлекеттік тілді барлық салада қолдану аясын ... ... ... ... ... тілі ... ... аумағында бірдей қолданылуы
тиіс. Қазақ тілінің Қазақстаннан басқа отаны жоқ және өзге ... ... ... тіл ... ... отырған жоқ.
ҚР-сы Конституциясының 7 бабында көрсетілгендей Қазақстан
Республикасында ... тіл - ... ... ... ұйымдарда және
жергілікті өзін-өзі басқару органдарында орыс тілі ресми тіл ретінде ... тең ... ... ... тілін дамытуға жағдай туғызуға
толықтай мүмкіндік және ... ... ... ... ... ... орындалуына барлық мемлекеттік атқарушы органдар іс шаралар
жүзеге асыру арқылы ... үлес ... ... Сот ісін ... ... талап арыз берілген тілге қарай сот ұйғарымымен белгіленеді. Белгілі
бір ... іс ... іс ... бастапқы белгіленген сот ісін жүргізу
тілінде жүзеге асырылады. Іс жүргізіліп отырған ... ... ... ... ... ... ... жасау, түсініктер мен ... ... ... ... ... іс ... танысу, сотта сөйлеу осы
кодексте белгіленген тәртіппен аудармашының қызметін тегін пайдалану ... және ... ... Азаматтық сот ісін жургізуге
қатысушы адамдарға басқа ... ... ... заң ... ... іс ... ... Сот процесіне қатысушы адамдарға сотта сөйлеген сөздің
басқа тілде айтылған бөлігін сот ісін жүргізу ... ... ... ... ... Сот қүжаттары іске қатысушы адамдарга олардын ана
тіліне немесе олар білетін басқа ... ... ... Сот ісін жүргізу
қагидасын қорытындылай келе мемлекеттік мемлекеттік тіл, яғни ... ... ... қызметінде лайықты көрініс табуы керек деп тұжырымдағымыз
келеді.
ҚР азаматтық іс жүргізу құқығы принциптері Конституцияда, исот ... ... ... ... Конституциялық заңда ... сот ... ... ... ... ... ... принциптерге: заңдылық принципі; сот төрелігін тек қана
соттың жүзеге асыруы принципі; тұлғаның құқықтарын, бостандықтары мен заңды
мүдделерін сотта қорғау; барлығының сот пен заң ... ... ... тәуелсіздігі және олардың тек қана Конституциямен мен заңға
бағынуы ... ... іс ... ... сот ісін ... ... ... және ауыстырылмайтындығы принципі.
Конституциялық принциптердің бөлінуі бұл басқа принциптердің ... ... іс ... ... ... ... маңызды
және міндетті болып табылады.
Салалық заңдарда бекітілген принциптерге: тікелей және ауызша
принципі, ... ... мен тң ... ... диспозитивтік
және т,б, принциптер.
Принциптер азаматтық іс жүргізу құқығының бүкіл мазмұнына әсер ... ... ... ... ... ... ... құқық салаларының юридикалық базасы ... ... ... ... жүйесіндегі соттың қызметі мен оны
ұйымдастыруды реттеуге ... және ... ... ... ... ... халықаралық нормалардың алатын орнына
байланысты принциптер орын алған. Сондықтан-да біздің ойымызша азаматтық
іс жүргізу ... ... және ... ... туындатып отырған
принциптерді қарастыруды жөн көріп отырмыз.
ҚР Конституциясының 75 бабының 1 тармағы және Сот ... ... ... ... ҚР ... ... 1 ... тармағышың бөлімі, Қазақстан Республикасында сот әділділігі тек
қана сотпен ... ... деп ... ... өзге ... ... ... өкілеттілігін немесе сот билігі функциясын иеленуге
құқығы жоқ. Азаматтық іс жүргізу кодексінің 7 бабы бұл ... ... ... ... сот ... ... іс жүргізу заңдарында
белгіленген ережелер бойынша тек қана сот ... ... ... ... кімнің болса да иеленуі заңда көзделген жауаптылыққа ... деп ... ... ... 75 бабының 3 тармағына сәйкес,
мемлекетімізде бірыңғай сот жүйесі заңмен ... ... ... ... және оларға теңестірілген соттар ... ... ... ... соты), аудандық (қалалық) және оларға теңестірілген
мамадандырылған, әскери соттар құрайды.
Азаматтық істер бойынша сот билігін тек қана ... ... ... ... ... тәртіптерде соттың қарауына жататын азаматтық
істер бойынша сот талқылауы сот ... ... ... бір ... болып
табылады деген ережемен тығыз байланысты. Азаматтық даулардың аралық
соттармен, әкімшілік ... және ... да ... ... ... ... ... және осы принципті әлсіретпейді.
Сот әділдігін тек қана соттың жүзеге асыруы ... ... ... ... ... 76 бабының 3-ші тармағы
береді, онда «соттар ... ... мен өзге де ... ... ... міндетті күші болады» делінген.
Конституциялық принциптердің бірі бұл ... ... 13 бабы 1 ... ... «әркімнің өз құқықтары мен
бостандықтарының сот арқылы қорғалуына құқығы бар» принципі. Бұл принцип ҚР
АІЖК-інде ... ... ... деп ... ... өйткені,
орысша мәтінінің 8 бабында «Тұлғаның құқықтарын, бостандықтары мен заңды
мүдделерін ... ... деп ... ал, ... ... ... ... мен заңды мүдделерін сотта қорғау» деп беріледі.
Орысша мәтініндегі «әркімнің өз ... сот ... ... ...... мәтін шын мәнінде конституциялық мәтін, ал іс ... бұл ... ... ... ... еді. ... отырған бапта
сотқа жолданып отырған ... ... іс ... ... ... ... ... бұл жерде еске алыну керек екі мәселе бар, ... ... ... ... мен ... ... ... қорғап сотқа
жолдануы керек; екіншіден, дау ... ... ... ... Егер ... ... сот ... қорғану құқығын айтса, онда АІЖК-інде осы
жолдану шартын нақтылау керек еді. Ал, АІЖК-нің қазақша ... ... ... жолдануға құқылы) деген мәтінде (адам) деген ... ... деп ... жөн ... ... ССР ... ... мүдделі тұлға... құқылы) деп берілген мәтін
сотпен қорғану мүмкіндігі туралы ... ... ... ашып ... ... болатын еді, өйткені (мүдделілік) ұғымына заңда дәл ... беру ... ... ... та ... ... туындайтын көптеген
қиыншылықтардың соттың жұмысын жеңілдеткен ... еді. ... ... ... 8 бабы осы кодекстің 56 бабының 1 ... ... ... ... тұлғалардың құқықтарын, қоғамдық және мемлекеттік мүдделерді ... ... ... ... ие ... ... мемлекеттік органдар,
жергілікті өзін-өзі басқару органдары, ұйымдар ... ... Ал, ... 8 ... 1 бөлігінде келесідей ... ... ... ... тұлғалар немесе азаматтар заңда
көзделген ... өзге ... ... ... ... ... құқықтарын және заңмен қорғалатын мүдделерін қорғау туралы ... ... ... ... Бұл нормалардың арасындағы қайшылық сотқа
жолдану құқығына ие ... ... ... байланысты болып отыр.
Өйткені, АІЖК-нің 8 бабында 56 ... ... ... құқығы бар
субъектілердің шеңбері тар көлемде берілген, мәселен, жергілікті өзін-өзі
басқару органдары ... ал ... ... заңды тұлғалар деп
беріледі, ... ... ... белгісіз тобы деп берудің орнына тағы
да, адамдардың немесе адамдардың белгісіз тобының деп, ... ... үшін ... жолдана алмайтындай етіп берілген. Сонымен қатар, АІЖК-
нің 56 бабында белгісіз ... ... ... қорғау үшін сотқа
жолдануды көрсетпейді, бұл біздің ... ... ... ... ... ... етіп ... заңдарына сәйкес, сотқа белгісіз
тұлғалардың құқықтарын және заңмен қорғалатын мүдделерін қорғау ... ... деп те ... ... қоюға мүмкіншілік бар екенін
білеміз.
2.2. Функционалдық қағидалар
Функцияналдық қызметті айқындайтын ... ең ... ... ... ... ... бойынша қабылданған Республикалық заңдарды
солардың негізінде қолданылатын кодекстерді басшылыққа алуы тиіс. ... ... іс ... ... ... ... заңға сілтеме
жасап. соттың осы іс бойынша нақ осы құқық нормасын қолданғаны неліктен
екенін негізделуін ... ... Егер ... ... ... ... емес ... жоғары тұрған сот инстанциясы арқылы күшін жоюы ... ... ... ала ... ... сот ісін жүргізудің азаматтық
процестің міндеттері заңдылық пен ... ... ... ... ... құқықтарын қорғау, азаматтардың ҚР-сы Конституциясы
мен заңдарын сақтау ортақ тұрмыс ережелерін құрметтеу болады.
Сот ісін жүргізудің ... ... ... ғана емес сонымен қатар
іске қатысушы басқа адамдардың ... ... ... ғана ... Сот ... ... сот ісін жүргізу тәртібімен шешу кезінде
ҚР-сы Конституциясының және азаматтық іс жүргізу кодексінің және басқа ... ... ... ... ... дәлме дәл сақтауға
міндетті.
Соттардың адам және азаматтың Конституцияда баянды ... ... ... қысым жасайтын заңдар мен нормативтік ... ... ... жоқ. Егер сот ... тиісті заң немесе өзге
де нормативтік құқықтық актілерді адам мен азаматтың ... ... ... мен ... ... жасайды деп тапса ол іс бойынша
іс жүргізуді тоқтата ... және ... ... ... ... конституциялық кеңестің шешімін алған соң іс бойынша іс жүргізуді қайта
бастайды. Даулы құқықтық қатынастарды реттейтін құқық нормалары ... сот ... ... реттейтін құқық нормаларын қолданады. ... ... ... ... ... ... жалпы мағынасы мен
негіздерін басшылыққа ала отырып шешеді.
Тараптар келісімінде тиімді ... ... ... ... сот ... ... пен парасаттылық өлшемдерін негізге ала отырып ... ... ... жарыспалылық қағидасы сияқты азаматтық
процессті қылмыстық процестен ерекшелендіреді Диспозитивтілік ... ... істі ... талаптың пәні мен негізін ... ... ... ... ... жіберу талапкердің ерік білдіруінің
негізінде жүзеге асады. Диспозитивтілік ... ... ... сот ... ... яғни ... ... пайда болуы мен шешім, негізінде
атқару өндірісін қамтиды. ... ... ... байланысты. Сот мүдделі адамдардың талап арызынсыз азаматтық істі
қозғамайды. Мүдделі ... ... ... ... ... және заң мен
қорғалатын мүдделерді қорғау туралы сотқа заңда ... ... ... Заң шеңберіндегі, реттелген қатынастарда ... ... ... ... ... ... қағидасының түйінін
анықтайды.
Мемлекеттік және ... ... жеке ... ... ... ... ... құқық қорғау органдары жүгінуге құқылы.
Функцияналдық қағидалардың тағы да ... ол ... ... мен ... Яғни сот ... қатысушылардың ... ... ... ... ... сот ... өзара сөз
айтысуын туғызады \7\.
ҚР АІЖК-нің 64 бабына сәйкес сот тараптардың ... ... ... мән-жайлардың бар-жоғын, сондай-ақ істі дұрыс
шешу үшін өзге де маңызы бар мән-жайларды ... ... ... ... ... ... ... іс бойынша дәлелдемелер болып табылады.
Түсініктемелері мен, ... ... ... іс ... ... хаттамаларымен және өзге ... ... ... іс жүргізудегі диспозитивтік қағидасы бітімгершілік келісім
Азаматтық іс жүргізудегі ... ... ... — бұл
диспозитивтік принципі әрекетінің бір көрінісі ... оның ... ... ... ... ... ... тілінің «dispositivus» сөзінен
аударғанда «билік етемін» дегенді ... Бұл ... ... ... бірі болып табылады. Диспозитивтіктің бастауы азаматтық іс
жүргізудің барлық ... істі ... ... ... ... процессуалдық құқықтағы диспозитивтік принцип ... ... ... принциптің дамуынан туындаған.
Азаматтық кодекстің ... ... ... мен ... ... өздеріне
тиесілі азаматтық құқықтарын өз қалауларынша жүзеге асыра ... ... ... ... ... өз ... мен ... арқылы қорғауға кепілдік берілген. Дәл осы норманың мазмұны азаматтық
іс жүргізу кодексінің ... ... ... ... ... ... бұзылған конституциялық құқықтары мен бостандықтарын
немесе заңмен қорғалатын занды мүдделерін корғау үіігін ... ... бар. ... ... ... құқығынан бас тарту жарамсыз».
Бұл айтқанымыз, диспозиггивтік принципінің мазмұнын толық ашпайды және
айта кетуіміз керек азаматтық іс ... ... ... ... ... мәнін ашатын нақты бір бап жоқ. Бұл ... де, ... ... көрініс табу аясы өте кең. Соған сәйкес, тараптар
талаптың пәнін және негізін ... істі ... ... өз ... алады. Талапкер талаптан бас тартса, жауапкер керісінше, талапты
тануы ... ... ... ... келісімді бекіту жолымен істі
аяқтай алады. Бұл құқықтардың барлығы әрине, ... ... ... ... деген аудармаға сай келеді. Яғни тұлға өз субъективтік құқықтарынан
толық немесе бір ... бас ... ... Ал ... ... тараптар мындай қосымша құқықтарға ие: сот қорғауын алу үшін сотқа
жүгінуге, сот ... ... ... беруге одан бас тартуға,
сонымен қоса, жаңадан ашылған мән-жайлар бойынша сот қаулыларын қайта қарау
өндірісін ... ... ... ... ... пайда болуына,
өзгеруіне және тоқталуына бағытталған әрекеттер жасауға мүмкіндіктері бар.
Мұны біз тараптар өз құқықтарымен «билік ... деп ... «өз ... ... деп ... жөн болар. Бұдан шығатын қорытынды, ... ... ... ... ... кең ... түсінуіміз қажет.
Мемлекеттің мүддесін қорғау қажеттігі туғанда, сонымен қоса, белгілі
Бір ... ... іс ... ... жеке тұлғалар мен заңды
тұлғалардың құқықтарын қорғау мақсатында азаматтық іс жүргізуді прокурор
қозғайды. ... Бұл ... мына ... айтуымыз қажет: Прокурор
азаматтық процессуалдык ... ... ... ... ... ... ... материалдық-құқықтық жағымен ешқандай байланыста
болмайды, сол себептен ол тарапқа ... тек ... ... Ал ... құқын, жүзеге асыруға дәлірек айтсам, тараппен
бітімгеригілік келісім жасауына ... ... ... ... ... ... ... тараптың құқығын қорғау үшін сотқа талап беріп, ал
сол тұлға ... ... ... ... ... ... ... жағдайда прокурор тараптардың бітімгершілік келісім жасауы заңға
қайшы деп, сотқа осы бітімгершілік келісім бойынша өз ... ... ... келісім шарттарын тексеріп, тараптарға не бұл келісімге
келуге тыйым салады, да процесті ары ... мәні ... ... ... келісімді бекітеді. Кейбір жағдайларда істі, заң бойынша
біреудің құқығы мен заңды ... ... үшін ... ... ... ... ... қоғамдық ұйымдар және жеке тұлғалар қозғай
алады. (АІЖК-нін 56-бабы) Бірақ аталған ... мен ... ... жасауға арнайы өкілеттігі болмаса ешқандай құқысы
жоқ.
Сот тараптардың материалдық реттеушілік ... ... ... ... және ... ... ... қорғалатын мүдделері мен құқықтарын
бұзбауы үшін ... ... ... ... асырады. Егер
тараптардың ерік білдіруі осы жағдайға сәйкес келмесе, онда сот ... бас ... ... ... тануын қабылдамайды немесе екі
тараптың арасында жасалатын бітімгершілік келісімді ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Азматтық іс ... ... ... ... және тең құқықтығы» атты қағида жазылған.
Осы баптың 3-тармағында ... ... ... «сот ... және
бейтараптықтықты сақтай отырып, істің мән-жайларын жан-жақты, толық зерттеу
үшін қажетті жағдайлар жасайды: іске ... ... ... ... ... ... ... әрекеттер атқару және
атқармаудың құқықтық салдары туралы ескертеді және осы ... ... ... өз құқықтарын жүзеге асыруына жәрдем береді.» Бұл
норманы ... ... ... жылы Қазақстан Республикасының азаматтық іс жүргізу кодексі
қабылданғанға ... сөз ... ... ... 3-тармағының мазмұны
азаматтық процессуалдық құқық ғылымында объективтік ақиқат ... ... Жаңа ... ... ... бұл принципке қатысты
ойлар екіге бөлінді. Бдр ... ... ... ... ... ... өз ... толық жоғалтты десе, екіншілері бұл қағиданың
сақталғаны, бірақ біршама өзгерістерге ұшырағаны туралы ой қозғайды.
Азаматтық іс жүргізу кодексі 15-бабының ... ... ... ... ... ... ... екен. Яғни, оның
мазмұнына тереңірек қарайтын болсақ, сот объективтікті және бейтараптықты
сақтай отырьш, ... ... ... және ... ... үшін кажетті
жағдайлар жасайды делінген де, оның әрекеттерін ... ... ... ... ... ... ... ол келесідей
көрініс тапқан болар еді: ... ... ... өз ... үыгін, сот талданып отырған нормаға, сонымен қоса, азаматтық ... ... ... да ... ... ... және ... отырып, оларға бітімгершілік келісім жасау мұмкіндігінің өзін және
ол әрекетті соттың бекіткен жағдайдағы ... ... ... түп ... ... іс ... ... көзделген
жағдайларда, сот құқықтарды жүзеге асыруға жәрдем беруінде болып отьф. Бір
жағынан қарағанда бұл әрекеттер ... ... ... ... та табылады. Бірақ та азаматтық іс жүргізу ... ... ... аса ... ... қажетті жағдайлар жасау бойьшша сот
қызметі абстрактілі емес, керісінше, «істің мән-жайларын толық және ... ... ... ... ... байқамауға болмайды. Мінеки, дәл
осыған байланысты, сот бітімгершілік келісім қатысушыларына, өз ... ... үшін ... ... тура келеді. Бірақ, «істің мән-жайын
толық жәңе жан-жақты зерттеу» қалайша бітімгершілік келісім ... ... ... ... ... ... ... дейін даулы материалдық қатынастың шын мәнінде бар
екені тараптар дәл соның субъектілері екені тек болжамды түрде ... ... ... ... ... сот істің мән-жайын
толық және жан-жақты зерттемейді. Дәлірек айтсақ, азаматтық іс жүргізу
тұрғысынан ... ... ... ... ... ... ... құқықтық фикция (болжамдық, жасандылық) болып табылады. Материалдық
құқықтық қатынастың бар болуы айқынды емес, ол тек сондай ... ... ... ... ... зерттеу нәтижесінде оның айқындалуы да ғажап
емес.
Бірақ бітімгершілік келісім бекіту үшін сотқа ... ... бар ... білу ... ... тек ол ... ... заңға
сәйкестігінтексерсе болғаны. Осыған орай, сот құқықтық фикцияны біле тұра
объективтік ... жете ... ... ... отырған
бітімгершілік келісімді бекіту кезіндегі соттың әрекеттерін объективтік
ақиқат принципімен байланыстыру күдік ... ... сот ... ... ... ... тиіс ... болғандықтан
бітімгершілік келісімде соттың келісім қатысушыларына өз құқықтарын жүзеге
асыруына көмек беруі өте маңызды.
Жоғарыда айтқанымызды қорытындыласақ, ... ... ... ... ... ... ... объективтік ақиқат принципімен емес,
бұрынғы жылдары процессуалдық әдебиеттерде көбірек айтылған ... ... ... іс жүргізушілік құқықтарын жүзеге асыруға ... ... деп ... қағидамен байланыстыру дұрысырақ болар еді.1 Бұл
принципті В. М. Семенов өзінің 1988 жылы ... ... ... ... ... былай деп қолданды: «Бұл принцип диспозитивтік қағидаға
бағынышты емес, ... ... ... іске ... ... ... құқықтарын жалтақтамай жүзеге асыруына толық мүмкіндік
береді».
Авторлардың бұл айтқандары қазіргі ... ... ... және ... жаңадан қабылдаған АІЖК нормаларының (49,55, 56,
193, 219, 221) мазмұнынан алшақтайды. Әрине сот, белгілі бір ... ... ... ... ... әсер етуі мүмкін. Бірақ та
белгілі ... ... Р. Е. ... ... ... ... яғни бір сатыдан екінші сатыға өтуі тек тараптардың еріктеріне
бағынышты. Бұл бағыныштылық, іс ... ... шын ... ... ... отырып, өзі талаптарын
дұрыс анықтаса және ... бұл ... ... талаптар өзара
жағымды жағдайлар негізінде дауды шешу құқығынан ... ... ... ... жол беру ... ... мәнін сипаттайтын мнідетті
белгісі емес, бітімгершілік келісім анықтамасынан бұл белгі мүлдем алынып,
бітімгершілік ... ... ... ... ... өздеріне
жағымды жағдайлар негізінде дауды шешу туралы ... деп ... ... ... ең ... және ... белгі — бұл тараптардың ерік
білдірулері.
АІЖК-ң 115-бап ... ... ... ... ... келісімін жасау кезінде сот шығындары мен өкілдің көмегіне
ақы төлеу ... ... бөлу ... ... сот бұл ... Кодекстің 111, 115-баптарында жазылған ережелерге лайықтап шешеді».
Енді бұл ... ... ... ... ... ... тек ... шығарылған тарапқа қатысты екенін аңғару қиын емес. Ия, бітімгершілік
келісім тараптардың ... де ... ... ... бір ... мөлшерде жағымды екенін сот қандай негізге ... ... ... ... ... мен ... 1 бабының 2-тармағын келесідей
мәтінде ... ... ... сот ... келісімді
жасаушы тараптарға сот шығындарын өзара бөлу құқықтарын түсіндіріп, осы
түсіндіруге келіскен бітімгершілік ... ... сот ... қол ... ... етуі тиіс».
Азаматтық іс жүргізу теориясы «Түзету енгізу туралы» ... ... ... бұл ... нүкте қойған. Бұған келіспейтін себебім,
бітімгершілік келісімдегі арифметикалық ... – бұл өз ... ... ... ... ... сол ақша сомалары,
бұл бітімгершілік келісім ... ... ... ... ... сол ... осындай қателер бітімгершілік келісімді түзетуге емес, осыны
бекіту туралы ұйғарымды ... ... ... ... ... үшін ... болып табылу қажет.
Бітімгершілік келісім жасауды тәжірибеде қолдануды неғұрлым көп
құптасақ, соғұрлым ... ... мен ... ... олардың қаржы-қаражатына, денсаулығына нұқсан келмей дау әрі
жылдам, әрі ... ... ... еді. Ал ... ... жағы мынада: азаматтар арасындағы қатынасқа өнегелік нормаларын,
яғни «бір-бірін сыйлауды, араларында туатык ... ... ... ... шешу дағдыларын қалыптастыруды» енгізеді.
Жауапкерді көрсетуінен, талаптың пәні мен негшін анықтауынан, ... ... еркі ... өзгертуінен көрінеді»,— деген ойьша толық қосылуға болады
және де соттың іске қатысушы ... өз ... ... ... ... көмек беру қағидасын жеке етіп шығару ... ... ... етіп ... ... ... объективтік
ақиқат және заңдылық принциптерінің мәнін сапырылыстырылып жібереді. Айта
кетуіміз керек, аталған ... ... ... ... жиі ... Сондай-ақ, жаңадан шыққан қағидалар, теорияда
өз орнын тапқан дәстүрлі принциптер ... ... кері ... ... ... ... ... бөліп жармай,
диспозитивтік қағиданың ... ... оны ... ... ... мойындауымыз қажет. Иә, диспозитивтік принципінің мәні -
азаматтық процестің барысы тікелей ... ... ... ... ... ... ... Осы айтқанымызға сүйене отырып,
«бітімгершілік ... сөз ... ... анықтаманы беруге болады: «Бұл
– дауды бейбіт жолмен ... ... ... ... ... ... ... бір жүйеге салуға бағытталған, олардьщ ... Ал, А. Т. ... ... ... ... түсінеді: «
Бұл— тараптардың өз субъективтік құқықтары мен ... ... істі ... ... және ... ... әзара жол беру
негізінде жасалынған келісімі». ... ... ... ... оның екі жақтылығы, өзара жол беру элементтерінің бар ... ... М. А. ... Е. П. ... ... сот ... негізінде және
істі қарау барысында жасалуы табылады. сонымен қоса бітімгершілік ... ... ... мен ... аз болсын, көп ... ... ... ... былай келісуі мүмкін: 10000 теңге
қарыздың ... ... 8000 ... береді немесе ақшалай міндеттеменің
орнына заттай қайтарады немесе белгілі бір қызмет түрін жасайды.
Осы екі түрлі анықтаманы ажыратып тұрған ... ол — ... ... ... жол беру ... бар ма, жоқпа? Осы мәселеге
тоқталмас бұрын заңи ... ... жол ... ... ... көңіл бөлу қажет. Бұл ұғымды И.Энгельман былайша ... ... — бұл әр ... ... тарапқа белгілі бір пайданы
ұсынатын және өзіне белгілі бір пайдасыздықты қабылдайтын даулы құқықтық
қатынастар ... ... жол ... ... ... ... ... Барон былайша
сипаттайды: «1) кейбір кезде тараптың біреуі, құқығының ... ... ... ... ... бір ... ... міндеттенеді... Жол беру екі
жақты болу керек, ... ... ... ол ... ... ... Бұдан
автордың жол беру деп отырғаны процессуалдық емес, ... ... ... ... ... ... сотта талқылау» атты еңбегінде былай
дейді: «...жауапкер талапкердің ойьшша орындауға тиіс міндетінен ... ... жаңа ... ... ... де ... дауланып
отырған құқығынан бас тартады да, оны жаңа талаппен ауыстырады. Бұл ... ... жол беру ... ... ... ... Бұл ... отырғанымыздай, мәселенің негізі накты ... ... ... емес және ... ... субъективтік материалдық
міндетін ауыстыруы туралы емес, талапкердің болжамды материалдық ... ... ... материаддық міндетінен бас тартуы болып отыр.
Сот талқылауының объектісі - даулы материалдық құқықтық қатынас болып
табылады. Сот ... ... ... ... ... құқығы мен
жауапкердің субъективтік міндеті ... ... ... Нақтырақ
айтсақ, соттың қарауында болжамды құқықтық қатынас болады, оның мазмұны
талапкердің арызымен айқындалады. Бұл ... ... ... тек талапкердің
талаптары мен жауапкердің соған қарсылықтары танылғандықтан, тараптар
болжамды емес, тек нақты ... ... ... ... ... мазмұны болып тек процессуалдық құқықтан бастарту табылады[1].
Бітімгершілік келісім өзара жол беру ... ... ... ... мына ... ... ... болады.
Біріншіден, жауапкердің талапкердің қойған негіздерін толық мойыңдауы
негізінде жасалынған дауды шешу туралы келісімі бітімді болып ... бұл ... тек ... жол беру орын ... ... шығатыны, егер
талапкер шын материалдық құқықтық қатынасқа сүйене отырып, ... ... ... және ... бұл талаптарды мойындаса, тараптар
өзара жағынды жағдайлар негізінде дауды шешу құқығынан айырылады деген сөз.
Олар ... ... ... үшін ... жол ... ... қолдайтын
авторлардың ойынша, талапкер талаптың бір бөлігінен бас тартуы, ал жауапкер
қалған бөлігін тануы қажет. Сондықтан, соттың ... ... ... ... жол беру ... ... ... субъективтік
материалдық құқықтарын қорғауда теріс бағытқа жол сілтейді.
Бітімгершілік келісім-тараптардың ортақтасқан ерік білдіруімен қатар
өзара жол ... ... ... тұжырымдаған судья, бітімгершілік
келісімді бекіту кезінде өзара жол беру элементінің бар болуына мән ... ... ... ... бекітуден бастартьш, істі ары қарай мәні
бойынша қарауға мәжбүр ... ... ...... ... ... ... емес элементі. Бітімгершілік келісімнің мақсаты – тараптардың ... ... ... дауды шешуі. Бітімгершілік келісімді жасау
сыртқы нысаны бойынша талапкердің талаптан бір ... бас ... ... ... бір бөлігінде тануы сияқты процессуалдық әрекеттерге
ұқсас. Бірақ, мәні ... ол ... ... ... тараптардың
әрекеттері сотқа бағытталмаған. Бұл - тараптардың бір-біріне ... ... Ал ... ... ... әрекет болып мына
жағдай танылады: сот шешімінен екі тараптың да бас тартып, соның негізінде
іс бойынша өндірісті ... ... ... ... жол беру ... ... ... бітімгершілік
келісімінің мәнін сипаттайтын міндетті белгісі емес. Бітімгершілік ... бұл ... ... ... ... ... Және де соттық
бітімгершілік келісім анықтамасына материалдық құқықтағы өзара жол беру
белгісін ... ... ... ... жоғарыда айтып кеткендей, тараптардың өздеріне
жағымды жағдайлар негізінде дауды шешу туралы келісім деп қарастыру керек.
Бұл анықтамадағы ең негізгі және ... ... - бұл ... ... ... қатысушы прокурор мен адвокат соттың істі қарауына
тараптараптардың теңдігімен процесстің ... ... ... тарап өз айқындамасын таңдап алады, қорғану ... ... ... басқа органдар мен адамдардан тәуелсіз түрде таңдап алады.
Азаматтық істі қарау кезінде тараптардың сөз ... ... ... ... мен ... ... көз ... және оларды толық
анықтаға жәрдемдеседі. Азаматтық сот ісін жүргізу ... ... ... кұқылығы негізінде жүзеге асырылады. Тараптар бірдей іс жүргізу
құқықтарын пайдаланады. Бірдей іс ... ... ... Сот ... ... ... алайда тараптардың дәлелді өтініші бойынша ... ... ... ... ... алуға жәрдемдеседі. Істі
қараушы сот объективтілікті және ... ... ... ... іске ... үшін қажетті жағдайлар жасайды. Іске қатысушы
адамдарға олардың құқықтары мен ... ... іс ... ... ... өз ... жүзеге асыруына жәрдемдеседі.
Сот іс жүргізу шешімін зерттеуге қатысу тараптардың әр-қайсысына бірдей
негізде қамтамасыз етілген ... ғана ... Сот ... және ... ... қағидасы ҚР АІЖК-нің 177 бабында бекітілген. Істі ... сот іс ... ... ... адамдардың түсініктерін,
куәлардың айғақтарын, сарапшылардың қорытындыларын, мемлекеттік органдардың
және жергілікті ... ... ... ... ... ... ... дәлелдемелерді ... ... ... ... және ... ... кино, фотоматериялдарды
көруге, ақпаратты қайта құрудың өзге түрлерін пайдаланады. ... ... іс ... ... ... ... сот ... мен түсіндірмелерін тыңдайды. Бұл қағиды соттың іс бойынша
дәлелдемелерді қабылдауының әдіс-тәсілдерін анықтайды. Бұл қағиданың күшіне
орай сот тек сот ... ... және ... ... ... ... Сот ... шешу үшін алынған мәліметтерді қарап
шығуға міндетті. Бірақ құжаттар мен ... ... де ... Нақты заңды құжаттар істің жағдайына байланысты ... ... ... ... ... ... болған жағдайда
қолданылады. ... ... ... ... барлық
талаптарын сақтау - іс бойынша мән-жайлардың барлығын анықтаудың ... ... ... ... ... ... түсу арқылы
іске қатысушы тараптардың және басқа қатысушылардың түсіндірмелерін тыңдау
жүргізу және іске ... ... ... ... және ... ... ... бар. Бұл қағида жүзеге асу үшін істі қарайтын
алқа істі ... ... ... ... ... керек. Істі қарау
барысында істі қарап отырған алқаның бір судьясы шығып қалса және оны басқа
судья ауыстырса істі ... ... ... ... ... сот ... мүмкін емес болады. Мысалы: дәлелдемелер басқа облыста, қалада,
ауданда болғанда сот тапсырмасымен ол ... ... ... ... ... сот ... сот тапсырмасы тәртібінде зерттейді.
Сонымен дәлелдемелерді соттың қамтамасыз етуінде де ... ... ... ... сот ... арқылы алынған дәлелдемелерді сот қарап шығады.
Сот отырысында ауызшалық ... ҚР ... 177 ... 2 ... Істі ... ... жүргізіледі делінген. Азаматтық істі қарау
мен шешу үшін сот залында отырыс ... ... ... ... іске ... ... мен міндеттерін
түсіндіреді;
Зерттеу қорытындылары мына ... ... ... мен
ұсыныстарды көрсетуге мүмкіндік береді. Атап айтқанда:
1) Азаматтық іс ... ... ... ... ... мен тең құқықтылығы және т.б. қағидаларға қарағанда
тараптардың ... ... ... ... ... және ... негіз болып табылатын қағида - ол ... ... оның мәні ... өз субъективтік құқықтарын өз
еріктеріне байланысты жүзеге асыруында. Яғни, олар азаматтық процестің жүру
барысын, ешкімнің нұсқауынсыз ... ... ... Осы принципті
негізге ала отырып, бітімгершілік келісімнің ... ... «Бұл ... өз ерік ... ... дауды бейбіт жолмен
реттеп процесті ... ... ... ... ... ... салу жолы».
2) «Бітімгершілік келісім — тараптардың бір-біріне өзара жол беруі
арқылы жасалады», — деген ойды қолдайтын ... ... ... келу үшін ... қоюшы талаптың бір бөлігінен бас тартуы, ал
жауапкер ... ... ... ... Мен сот ... жасаған бітімгершілік келісімді саралау нәтижесінде бұл ойдың қате
екеніне көзім жетті. Мысалы, талап қоюшының талаптан бас ... ... ... ... ... ... болса, неге бітімге келе
алмасқа? Тәжірибеде талап қоюшы талапта ... шын ... ... ... ... ... ... Яғни талап
қоюшының талаптарының барлығы сөзсіз дұрыс деп ойлау қате. Ал егер ... ... // ҚР ... ... 1996ж. №4.217 ... қатысушы тұлғалар өздерінің түсіндірелерін береді;
сарапшы жазбаша қалыптағы қорытындысын ауызша жариялайды; маман кеңес
береді;
жазбаша дәлелдемелерді ... ... ... мемлекеттік органның қорытындысын ауызша айтады;
прокурор істің мәні бойынша заңи қорытынды береді;
істі ... ... ... сот ... ... ... ... Республикасының Конституциясы /1995 жылғы 30 тамызда
Республикалық референдумда қабылданған (1998 ж. 7 ... №284-1 ... ... ... ... ... Республикасының 2000 ж. 25 ... ... сот ... мен ... ... ... Заңы // Егемен Қазақстан. 30 желтоқсан 2000 ж.
3. Қазақстан Республикасының 1999ж. 13 шілдедегі Азаматтық іс жүргізу
кодекс! (2000ж. 29 ... ... 2000ж. 5 ... №75-11;2001 ж. 2
наурыздағы №162-11; 2001ж. 11 шілдедегі №238-11 *** Заңдарымен енгізілген
өзгерістермен және ... ... // ҚР ... ... ... б; 2000. ... б; ... 0.; 2001. №8.52 б.; Егемен
Қазақстан 22,23,24,26,27,28 Шілде 1999 ж.; 1 сәуір, 12 ... 2000 ж.; ... 2000 ж.; 17 ... 2001 ... ... ... 1994 ж. 27 ... Азаматтық
кодексінің Жалпы білімі, 1999 ж. 1 шілде Ерекше білім ҚР Азаматтық кодекс
27 желтоқсан! 994, ... ... ... ... В.Н. Суд и ... в ... лит. 1976. с ... Ожегов С.И.Словарь русского языкаМ.:Русск. Язык 1991. с 1235.
3. ... ... ... ... М.: ... с810
4. Юридический энциклопедический словарь М.: Юридическая литература
Алматы 2001.
5. в.Баймолдина З.Х. Исковой порядок защиты прав в ... ... ... Э. ... З.Х. ... ... дел в суде первой
1984 с702
7. ХаликовК.Х. Проблемы судебной ... в ... ... ... На соискание ученой степени доктора юридических наук.
Алматы.
8. ... Г.А. ... ... ... ... ... и ... правового регулирования. Томск, 1985.98
9. Филиппов П.М.Судебная защита и правосудие в СССР. Саратов: ... ... 1987. с ... Ю.Семенов В.И. Правохранительные органы в СССР. М.: Юридическая
литература, 1990 с 400
11. Судоустроиство СССР и ... ... ... органов юстиций и
прокуратуры. М.: Юридическая литература, 1983 с ... ... К.Ф. ... М.А. ... ... М.: ... 1996. с ... Правохранительные органы Россиской Федервций Под. Ред. ... ... В.А. М, 1997. с ... Суды и их роль в ... ... ... ... научно- практической конференций, посвященной 10-
летию независимости Республики ... ... 15-16 ... 2001 ... : Редакционно-издательский центр Верховного Суда РК, 2001. с 369.
15. Мами К. Становление и ... ... ... в ... Астана: Елорда, 2001. с 352.
16. Конституционное (государственное) право зарубежных стран.
Под. Ред. ... Б.А. Том 2 ... 1995. с ... ... М.В. ... ... ... М.:Норма-Инфра, 1998 с 752.
18. Конституционное право. Отв. Ред. КозловА.Е. М: Бек 1996 с ... ... Д.М. ... право и формы его защиты. Ленинград,
Тихомирова Л.В., ... М.Ю. ... ... М.: ... Кириченко М.Г. конституционные ... ... ... ... М.: ... ... ... Савицкий В.М. Организация судебной власти в Россиской ... Бек, ... ... ... реформы в ... М.: ... ... Л.И. ... прав ... в ... ... М., 1986.
24. З.Арапов Н.Т. «Встречный иск в советском гражданском праве».
Автореферат. Томск, 1965 ... ... С.М. ... ... М., ... ... СА Правовое положение ответчика в уголовном процессе.
М.,1977 г.
27.Аникин Чтобы суд означал справедливость! \\ ... ... 2001.7 ... ... ... ... Н.Т. К вопросу о применений норм гражданско-процессуального
законодательства при ... ... иска по ... делам.
Проблемы социальной законности, 1987., №20, стр. 133-138.
30. Баймолдина З.Х. ... ... РК. ... ... ... Алматы 2001.
31. Башкатов Н. Гражданский иск в ... ... ... и ... М., 1986., ... ... Т.Т. ... проблемы судебной защиты прав
граждан. //Правоведение, 1987., № 1, стр. ... ... К.М. ... ... ответчика в гражданском
судопроизводстве. Харьков, 1979.
34. Василева Г.Д. ... ... ... иска в гражданском
судопроизводстве. Красноярск, 1982.
Реферат
Көлемі....? беттен тұратын бітіру жұмысы «Азаматтық іс ... атты ... ... ... ... ... негізгі 2 ... ... ... мен ... ... тізімінен тұрады.
Кіріспеде бітіру жұмысының орындалу мақсаты мен міндеттері, негізгі
бөлімде азаматтық іс ... ... ... ... ... ал ... бөлімінде осы мәселелер ... ... ... ... ... терминдер қолданылған:
Азаматтық іс жүргізу қағидалары, қағидалардың ... ... ... ... ... бітімгершілік келісім т.б.
Сонымен қатар жұмысты жазуда көптеген ҚР мен ТМД елдерінің ғылыми
еңбектері мен ... ... ... Гукасян Р.Е. «Проблемы ингереса в гражданском процессе», Саратов,
1970 стр 69.
2 Гражданский процесс /под. ред. ШакарянаМ, 1993 г.
1 ... ... 2000, №9 стр ... Курс ... ... Т. 1. М., 1981 стр ... ... гражданский процесс, Л., 1984. стр 25-26
3 Зинченко А.И. «Мировые ... ... ... ... ... Саратов изд. СГУ, 1978. стр 57.
[1] Әрине, процессуалдық құқықтардан бас тарту, материалдық ... ... да ... ... олар ... болса ғана). Бірақ, материалдық
құқықтық жол берудің пәні ... ... бар, ... оның бар ... ... емес пе?

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық іс жүргізу құқығы туралы ақпарат46 бет
Азаматық іс жүргізу құқығы33 бет
Азаматтық іс жүргізу құқығы қағидаларының түсінігі16 бет
Азаматтық іс жүргізудегі диспозитивтік қағида: түсінігі және мәні5 бет
Қылмыстық іс жүргізудің конституциялық қағидалары13 бет
Азаматтық сот ісін жүргізу принциптері5 бет
Атқару өндірісінің мәні мен маңызы73 бет
Ақпарат жүйесі ретіндегі бухгалтерлік есеп5 бет
Келіссөздер21 бет
Кәсіпорындағы қаржылық шаруашылық жұмысының негіздері27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь