Еңбек дауларына түсінік, оның түрлері

1. Еңбек дауларына түсінік, оның түрлері
2. Жеке еңбек дауларын келісім комиссиясында қарау тәртібі
3. Еңбек дауларын соттарда қарау
4. Еңбек дауларын ерекше тәртіппен қарау
5. Ұжымдық даулар, оларды қарау тәртібі

Қорытынды

Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Қазақстан Республикасындағы әлеуметтіку әріптестік (трипартизм) жүйесі жұмыс істеуінің құқықтық негіздерін, міндеттері мен тәртібін айқындап, талаптардың кең құқылы және өзара жауапкершілікті қағидаттары негізінде ортақ әлеуметтік маңызы бар мақсаттарға қол жеткізу үшін Бас, салалық және аймақтық келісімдерді жасасу, өзгерту және бұзу тәртібін “Қазақстан Республикасындағы әлеуметтік әріптестік туралы” Қазақстан Республикасының 2000 жылғы 18 желтоқсанда қабылданған Заңы белгілейді. Сондай-ақ бұл Заң Қазақстан Республикасы Конституциясының 24-бабының 2-ші тармағында бекітілген ереуіл жасау құқығын қоса алғанда, Заңмен белгіленген тәсілдерді қолдана отырып, жеке және ұжымдық еңбек дауларын шешу құқығы мойындалатынын толығымен айқындайды. Себебі, аталған Заңның 3-бабында ұжымдық еңбек даулары мен жанжалдарды шешуге жәрдемдесу әлеуметтік әріптестік міндеттерінің бірі ретінде бекітілген. Заңның күші меншік нысанына қарамастан Қазақстан Республикасының аумағында қызметін жүзеге асыратын барлық жұмыс берушілерге, барлық кәсіпорындардың, мекемелердің, ұйымдардың қызметкерлеріне, атқарушы билік органдарына қолданылады.
Әлеуметтік әріптестік дегеніміз атқарушы билік органдары өкілдерінің, жұмыс берушілер мен қызметкерлер өкілдерінің мүдделерін келістіруді қамтамасыз етуге бағытталған қатынастар мен тетіктер жүйесі.
Еңбек қатынастарын, құқық нормаларын реттеу процесінде олардың субъектілері арасында келіспеушіліктер туындайтыны белгілі. Еңбек даулары жекелеген қызметкер мен жұмыс беруші арасындағы ғана емес, сонымен бірге еңбек қатынастарының басқа да талаптары арасындаы, мысалы, еңбек ұжымы мен жұмыс беруші арасындағы қайшылықтарды (жанжалдарды) да қамтиды.
Еңбек туралы заңдардың қолданылуы мәселелері бойынша бұрын қызметкер (қызметкердің өкілі) мен жұмыс беруші (жұмыс берушінің өкілі) арасында реттелмеген жеке еңбек, ұжымдық шарттардың талаптарын орындау туралы қызметкер мен жұмыс берушінің арасындағы келіспеушіліктерді еңбек даулары дейді.
Еңбек даулары еңбек туралы заңмен немесе басқа да нормативтік құқықтық актілермен, ережелермен, нұсқаулармен реттелмеген жаңа еңбек жағдайларын өзгерту кезінде пайда болуы мүмкін.
Еңбек дауларын құқық қатынастарының түрі және даудың сипаты мен нысаны бойынша жіктеуге болады. Құқық қатынастарының түрі бойынша еңбек құқықтық қатынастарынан туындайтын жеке еңбек даулары және еңбек ұжымы мен жұмыс арасында туындаған ұжымдық еңбек даулары болып екіге бөлінеді. Ал даудың сипаты мен нысаны бойынша:
– жұмысқа қабылдаудан бас тартуға байланысты даулар;
– заңдарда немесе өзге де нормативтік құқықтық актілерде реттелмеген жаңа еңбек жағдайларын орнықтыру туралы даулар;
– еңбек заңдары нормаларын, ұжымдық және жеке еңбек шарттарын, келісімдерін қолдану туралы даулар деп жіктеледі.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы. “Жеті жарғы”. 1998 ж.
1. Комментарий к Закону РК “О труде в Республике Казахстан” Алматы, ТОО “Баспа”.
2. Смирнов О.С. Трудовое право. Учебник. Издание 2-ое Москва. Проспект, 1998.
3. Уваров В.И. Трудовое законодательство Республики Казахстан. Алматы, ТОО “Баспа”.
4. Большой экономический словарь. 1998. Под ред. А.И.Азрылян. Москва. Институт новой экономики. 1998.
5. ҚР Президентінің 1995 ж. 21 маусымдағы “ҚР құқықтық жаппай оқуды ұйымдастыру жөніндегі шаралар туралы”.
6. ҚР Азаматтық іс-жүргізу кодексі.
7. ҚР Жоғарғы соты Пленумының 1999 ж. 9-шілдедегі қаулысы.
8. ҚР Жоғарғы Сотының Пленумының 1995 ж. 22-желтоқсандағы нормативтік сипаты бар №10 қаулысы.
9. “Мемлекеттік қызмет туралы” ҚР заңы.
10. ҚР Президентінің 1995 ж. 20 желтоқсандағы “Қазақстан Республикасындағы Соттар және судьялар мәртебесі туралы” Конституциялық Заң күші бар Жарлығы.
11. 1996 ж. 8-шілдедегі “Ұжымдық еңбек даулары және ереуілдер туралы” ҚР заңы.
12. Уваров В.Н. ҚР еңбек құқығы: Алматы: ҚазГЗУ, 2002 ж.
13. “ҚР Еңбек туралы” ҚР заңы Алматы. 2000.
14. Гусов, Толкунова “Трудовое право РФ” 1997.
15. А.Д. Зайкин “Трудовое право РФ” 1997.
        
        М А З М Ұ Н Ы
1. Еңбек дауларына түсінік, оның түрлері
2. Жеке еңбек дауларын келісім комиссиясында қарау ... ... ... ... қарау
4. Еңбек дауларын ерекше тәртіппен қарау
5. Ұжымдық даулар, оларды қарау тәртібі
Еңбек дауларына түсінік, оның түрлері
Қазақстан ... ... ... ... ... ... құқықтық негіздерін, міндеттері мен тәртібін айқындап,
талаптардың кең құқылы және ... ... ... ... ... ... бар ... қол жеткізу үшін Бас, салалық және
аймақтық келісімдерді жасасу, өзгерту және бұзу ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
2000 жылғы 18 желтоқсанда қабылданған Заңы белгілейді. Сондай-ақ бұл ... ... ... ... 2-ші ... ... жасау құқығын қоса алғанда, Заңмен белгіленген тәсілдерді
қолдана отырып, жеке және ұжымдық еңбек дауларын шешу ... ... ... Себебі, аталған Заңның 3-бабында ұжымдық еңбек
даулары мен ... ... ... ... ... бірі ... ... Заңның күші меншік нысанына
қарамастан Қазақстан Республикасының аумағында ... ... ... ... берушілерге, барлық кәсіпорындардың, мекемелердің, ұйымдардың
қызметкерлеріне, атқарушы билік ... ... ... ... ... билік органдары өкілдерінің,
жұмыс берушілер мен қызметкерлер ... ... ... ... ... ... мен тетіктер жүйесі.
Еңбек қатынастарын, құқық нормаларын реттеу процесінде ... ... ... ... ... ... даулары
жекелеген қызметкер мен жұмыс беруші арасындағы ғана емес, ... ... ... ... да ... ... мысалы, еңбек ұжымы мен
жұмыс беруші арасындағы қайшылықтарды (жанжалдарды) да қамтиды.
Еңбек туралы заңдардың қолданылуы мәселелері ... ... ... ... мен ... ... (жұмыс берушінің өкілі) арасында
реттелмеген жеке еңбек, ұжымдық ... ... ... ... мен ... ... ... келіспеушіліктерді еңбек даулары
дейді.
Еңбек даулары еңбек туралы заңмен немесе басқа да нормативтік құқықтық
актілермен, ережелермен, ... ... жаңа ... жағдайларын
өзгерту кезінде пайда болуы мүмкін.
Еңбек дауларын ... ... түрі және ... сипаты мен нысаны
бойынша жіктеуге болады. Құқық қатынастарының түрі бойынша еңбек құқықтық
қатынастарынан туындайтын жеке ... ... және ... ... мен ... ... ... еңбек даулары болып екіге бөлінеді. Ал даудың
сипаты мен нысаны бойынша:
– жұмысқа қабылдаудан бас ... ... ... заңдарда немесе өзге де нормативтік құқықтық актілерде реттелмеген
жаңа еңбек жағдайларын орнықтыру туралы даулар;
... ... ... ... және жеке еңбек шарттарын,
келісімдерін қолдану туралы даулар деп жіктеледі.
Еңбек даулары жіктемесі олардың ведомоствалық ... ... бұл ... ... ... бір ... мен оны ... өкілетті
органды анықтау үшін қажет.
Белгілі бір дауды қарау қандай юрисдикциялық органның құзіретіне
жатқызылғанын анықтау үшін ең ... осы дау ... ... ... ... осы ... субъектісі мен оның нысанын анықтау қажет.
Даулардың көпшiлiгi еңбек құқықтық қатынастарынан туындайды, ... ... ... ... ... ... Республикасының еңбек туралы” Қазақстан Республикасы Заңының
97-бабына сәйкес еңбек даулары тараптардың ... ... ... ... ... Осы ... 98-бабына сәйкес еңбек дауларын тараптардың
келісімі бойынша келісім комиссиялары қарауы мүмкін.
Жеке еңбек дауларын келісім ... ... ... комиссиясын ұйымдастыру. Келісім комиссияларының еңбек дауларын
қарау тәртібі Қазақстан Республикасы Еңбек және ... ... ... 2000 ... 15 ... №37 ... бекітілген “Келісім
комиссиясының еңбек дауларын қарау тәртібі туралы” нұсқаулықта ... ... ... ... ... ... ... жұмыс
берушінің өкілдері мен қызметкерлер өкілдерінің тең ... ... ... ... ... ... ... ұйымның
басшысын тағайындайды. Жұмыс ... ... саны ... ... ... ... өкілдерінің санына сай келуге
тиіс. Комиссияның сандық құрамы мен оның өкілеттік мерзімін ... ... ... ... ... ұйымдастыру мәжілісінде өз
құрамынан төраға мен хатшыны сайлайды. Комиссия төрағасы мен хатшысы ... үшін ... ... жартысынан астамы дауыс берсе сайланған деп
саналады. Комиссия төрағасы болып кез ... ... ... сайлануы
мүмкін. Келісім комиссияның ұйымдық-техникалық жағынан (жабдықталған үй-
жарақтар, оргтехника, қажетті әдебиеттер беру, іс жүргізу, ... ... алу мен ... ... шешімдердің көшірмелерін
дайындап беру және т.б.) жұмыс беруші қамтамасыз етеді.
Комиссияның еңбек даулары бойынша құзіреті. ... ... ... қызметкер мен жұмыс беруші арасында туындайтын еңбек дауларын қарау
жөніндегі орган болып табылады.
Комиссия:
1) басқа жұмысқа ауысу және ... ... ... ... ... ... жеке еңбек шарттарының талаптарына өзгерістер енгізу;
3) жұмыс уақытының режімі, еңбек тәртібі;
4) демалыстың ұзақтығы, соның ішінде жыл ... ... ... тәртіптік шаралар қолдану туралы;
6) еңбекке ақы төлеу және еңбекті қорғау ... ... ... еңбек туралы заңдар, жеке және ұжымдық шарттарды қолдану мәселелері
жөніндегі басқа да дауларды қарауы мүмкін.
Еңбек дауларын ... ... ... ... ... ... ... еңбек дауларын қарау үшін Комиссияға азаматтық
заңдарда белгіленген ... ... ... ... келіп түскен қызметкерлердің өтініш комиссия хатшысы
міндетті түрде тіркеуі тиіс. Өтінішті ... бас ... жол ... ... ... жұмыстан тыс уақытта өткізіледі, ал егер
белгілі бір дәлелді себептермен еңбек дауларын жұмыстан тыс уақытта қарау
мүмкін ... сол ... ... ... комиссия мүшелеріне,
қызметкерлеріне, куәгерге, сарапшыға және басқа қатысушыларға ұжымдық шарт
негізінде, ал ол ... ... ... ... ... жалақысы
сақтала отырып уақыт беріледі. Еңбек дауы ... ... ... ... ал дауды сырттай қарауға сол қызметкерлердің жазбаша
өтініші болған күнде ғана жол ... ... ... отырысында
келмеген жағдайда дауды қарау кейінге қалдырылады, ал қызметкер ... рет ... ... ... ... бұл ... қараудан алып
тастау туралы шешім шығарады. Комиссияның бұл шешімі қызметкерді тағы да
өтініш ... ... ... ... мән-жайын анықта үшін отырысқа куәгерлерді, мамандарды
шақыруға ... ... ... өкілетті деп саналуы үшін оған комиссия
мүшелерінің кемінде жартысы, ... ... мен ... ... ... пайызбен қатысуы тиіс.
Комиссияның жеке еңбек даулары жөніндегі шешімдерді қабылдау тәртібі.
“Қазақстан Республикасындағы еңбек ... ... ... ... сәйкес келісім комиссиясы еңбек дауын өтініш түскен күннен
бастап үш күн ... ... ... ... ... отырысында еңбек
дауларын қараудың барысы жазылатын белгіленген нысандағы хаттама жүргізілуі
тиіс. Жеке еңбек дауын қарау нәтижелері бойынша ... ... ... ... мен хатшы қол қояды. Шешімнің көшірмесі үш күн ішінде
қызметкер мен ... ... ... ... шешіміне айырықша талап
қойылады, ол тиянақты қолданыстағы ... ... ... ... оның ... басым көпшілік дауысымен қабылдануы тиіс. Жекелеген
комиссия мүшелері көпшілік пікірімен келіспеген жағдайда олар өз ... ол ... ... ... ... ... ретінде
рәсімделуге тиіс (мәселен, “жұмыс берушіден өтініуге”, ... ... және т.б.). Онда ... ... ... ... бас тартылғандығы, егер ішінара қанағаттандырылса, нақты қай бөлігіне
қатысты қанағаттандырылғаны, және бас тартылса қандай ... ... ... ... ... ... ... шешімде
қызметкерге тиесілі нақты сома көрсетілуге тиіс.
Комиссия шешімінің күші тараптар үшін ... ол ... ... ... ... ... ... еңбек туралы қолданып
жүрген заңдар мен жеке еңбек және ұжымдық шарттарға, ішкі ... ... және ... ... ... Егер ... ... барасында тараптар арасындағы дауды түсіндіруде келіспеушіліктер
туындаса, онда ол ... ... ... шешім шығаруға құқылы.
Өтініш иесінің талаптарын ... ... ... ... жақ үш күн мерзімде орындайды.
Комиссияның еңбек даулары жөніндегі шешімімен келіспеген жағдайда
қызметкер немесе жұмыс беруші ... ... ... дауларын сотта қараудың тәртібі Қазақстан Республикасының заңдары
белгілейді. “Қазақстан Республикасындағы еңбек туралы” заңының ... ... ... ... ... ... талаптар бойынша
сотқа шағымданғанда мемлекеттік кіріске түсетін (істі қараумен ... баж және ... сот ... ... ... дауларын соттарда қарау
Қызметкер жұмыс берушімен арадағы еңбек дауларын шешу ... ... ... ... құқылы.
Келісім комиссиясының еңбек дауы жөніндегі шешімін қайта ... ... ... соттарға берілмеген.
Тікелей соттарда келісім комиссиясында қаралмаған еңбек даулары және
шаруа қожалықтарында жеке ... ... ... істейтін адамдардың өтініші,
сондай-ақ қызметкерлердің кәсіпорынға, мекемеге, ұйымға келтірген залалын
олардан өндіріп алу туралы жұмыс берушінің арызы ... ... ... ... ... ... ... жоқ азаматтар, шетел ... ... ... ... ... ... ... дауын шешу туралы өтінішті қызметкер тікелей аудандық (қалалық)
сотқа бере ... ... ... ... жері ... ... қойылады.
Мертігуден немесе денсаулығының өзге де зақымдануынан, ... ... ... ... ... өтеу ... ... да талап
қоюшы өзінің тұрылықты жері бойынша немесе зиянкелтірілген жер бойынша қоя
алады. Жалақыны, зейнетақы және ... ... ... ... заңсыз соттаудан, қылмыстық жауапқа заңсыз тартудан, бұл ... ... ... не ... ... ... ... жазаны
заңсыз қолданудан азаматқа келтірілген зиянды өтеуге байланысты еңбек,
зейнетақы және ... үй ... ... ... туралы талап қоюшының
тұратын ері бойынша қойылуы мүмкін (Азаматтық іс жүргізу кодексінің 31, ... ... ... ... ... ... ... құқықтары мен
бостандықтарының бұзылғаны туралы мәлім болған күннен бастап үш ай ішінде
жүгінуге құқылы (АІЖК-нің 280-бабы).
Жалпы ... ... ... ... сотта қарауға әзірлеу, егер заң
актілерінде өзгеше белгіленбесе, арыз қабылданған күннен бастап жеті ... ... ... ... ... ... және еңбек қатынастарынан туындайтын талаптар бойынша бұл мерзім
судьяның дәлелді ұйғарымы ... бір айға ... ... мүмкін. Сондай-
ақ жұмысқа қайта алу туралы, алимент өндіріп алу ... және ... ... өзін-өзі басқару органдарының, лауазымды
адамдардың, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... де бір айға ... мерзімде қаралып,
шешіледі (АІЖК-тің 174-бабы).
Қызметкерлерге жалақы, бірақ үш ... ... ... алып ... жұмысқа қайта орналастыру туралы, мертігуден немесе денсаулықты
өзгедей зақымданудан, ... ... ... ... зиянды,
бірақ үш айдан аспайтын уақытқа өтеу туралы шешімдер дереу ... ... ... орындалғаны туралы сотқа және азаматқа сотшешімі алынған
күннен бастап бір ай ... ... ... тиіс. Сот
шешімінің орындалмағаны үшін ... ... ... ... ... болады.
Еңбек дауларын ерекше тәртіппен қарау
Еңбек дауларын ерекше тәртіппен ... ... ... мемлекеттік
билік пен атқарушы органдардың сайланатын, тағайындалатын ... ... ... органдары қызметкерлерінің,
тергеушілердің арыздары ... ... ... ... ... жоғары
тұрған органдарда қаралады. Ерекше тәртіппен мынандай еңбек даулары:
– жұмыстан шығару, ... ... ... ... ... оларға тәртіптік жаза шараларын қолдану мәселелері бойынша;
– тәртіптік туралы ... ... ... жауапқа тартылатын
қызметкерлердің жаза беру мәселелері бойынша;
– бос ... ... ... ақы төлеу мәселері бойынша қаралуы мүмкін.
Бағыныс ретіне қарай жоғары тұрған ... ... ... ... ... егер ... ... қажет болмаса 15 күн мерзімі ішінде,
ал күрделі ... бір ай ... ... ... ... шешім қабылдаулары
тиіс.
Ұжымдық даулар, оларды қарау тәртібі
Ұжымдық еңбек дауларын шешу ... мен ... ... ... ... ... ... тәртібін реттейтін құқықтық негіз ... ... ... ... ... ... ... даулары мен ереуілдер”
туралы Қазақстан Республикасының Заңы табылады.
Еңбеккерлердің жеке және ұжымдық еңбек дауларын шешу ... ... ... ... ... жасау құқығын қоса
алғанда, ... ... ... қолдана отырып, жеке және ұжымдық
еңбек ... шешу ... ... ... ... ...... еңбек жағдайларын белгілеу мен
өзгертуге және еңбекке ақы ... ... ... келісімдер жасауға,
оларды орындауға байланысты, сондай-ақ қолданылып жүрген заңдардың, ұжымдық
шарттар жұмыс беруші (жұмыс ... ... мен ... ... өкілдері) арасындағы келіспеушіліктер.
Еңбек ұжымының ұйымдарда еңбек жағдайларын белгілеу мен өзгерту және
еңбекке ақы ... бір ... ... ... ... жаынан жұмыс
беруші арасында ұжымдық шарттармен басқа да келісімдерді жасау, өзгерту
және орындау ... ... ... ... ... ... ... осы ұжым мүшелерінің не конференция делегаттарының көпшілік
дауысымен ... ... ... ... ... түрде баяндалып, жұмыс берушіге
жіберіледі.
Еңбек ұжымының мүддесін ол ... ... ... ... ... ... комитеті, еңбек ұжымының кеңесі).
Жұмыс беруші еңбек ұжымы қойған талаптарды олар алынған күннен бастап
күнтізбелік үш ... ... ... ... мәні бойынша келісімге қол
жеткізуге әрекет жасауға, ал аталған мерзім ... ... қол ... ... одан әрі ... үшін өз өкілдерінің жеке ... ... ... ... мен ұсыныстарын жазбаша түрде еңбек ұжымының назарына
жеткізуге міндетті.
Екі және одан да көп ... ... ... ... ... жұмыс берушілердің (кәсіпкерлердің) тиісті ... олар ... ... ... ... жеті күн ішінде өз
шешімі туралы еңбек ұжымдарының ... ... ... хабарлауға
міндетті.
Жұмыс беруші қабылдамаған немесе ол ішінара қанағаттандырылған талаптар
әуелі бітістіру комиссиясында, ал онда келісімге қол жеткізілмеген жағдайда
... ... ... ...... ... дауын талаптарды бітістіру жолымен
реттеу үшін жұмыс беруші мен еңбек ... ... ... ... ... ... ... үш күн мерзім ішінде құрылады.
Бітістіру комиссиясы еңбек ... ... өзі ... күннен
бастап күнтізбелік жеті күннен аспайтын мерзімде қарайды.
Бітістіру рәсімі процесінде комиссия еңбек ұжымымен, жұмыс ... ... ... өзге де ... ұйымдармен кеңеседі.
Комиссия шешімі келіссөздер негізінде ... ... ... ... ... ... қол ... хаттамамен рәсімделеді
және оның талаптар үшін міндетті күші болады.
Белгіленген мерзімде комиссияның жұмысы тоқтатылады, алдауды шешу үшін
еңбек ... ... ... – бітістіру комиссиясында келісімге қол ... ... шешу үшін ... ... ... отырып, ұжымдық еңбек
дауына қатысушы тараптар құратын ... ... ... ... ... ... еңбек дауына қатысушы тараптар және әлеуметтік
еңбек қатынастарын реттеу жөніндегі республикалық ... ... үш ... ... мүшелерінің қатысуымен күнтізбелік бес күн
ішінде құрады.
Еңбек төрелігі мүшелерінің саны және оның жеке ... ... ... ... ... ... ... Еңбек төрелігінің
құрамында, оның төрағасын қоса алғанда, кемінде үш адам ... ... ... ... ... ... ... өкілдері, сарапшы-мамандар және басқа адамдар енгізіледі.
Еңбек төрелігінің төрағасы тараптардың келісімімен төрелік мүшелерінің
қатарынан ... ... ... еңбек төрелігі ұжымдық ... ... ... ... ... түрде қатысуымен, ал қажет болған жағдайда,
сондай-ақ басқа мүдделері тұлғалар өкілдерінің қатысуымен де қарайды.
Дауды қарау рәсімін еңбек төрелігі ... екі ... да ... ... ... ол құрылған күннен бастап күнтізбелік жеті
күннен кешіктірмей төрелік мүшелерінің жай көпшілік дауысымен қабылданады.
Төрелік мүшелерінің ... тең ... ... ... ... ... ... болып табылады. Шешім дәлелді болуы, жазбаша түрде
баяндалуы керек, оған ... ... ... қол ... ... ... жазбаша нысанда жасаса, еңбек ... ... ... ... ... еңбек дауын қараудың кез келген сатысында тараптар делдалдыққа
жүгіне алады. Делдал – ұжымдық еңбек дауын шешу жөнінде ... ... үшін оған ... тараптар тартатынын тұлға немесе ұйым. Делдалдық
рәсімі бітістіру комиссиясындағы еңбек төрелігіндегі бітістіру рәсімдеріне
қатысты жағынан ... ... ... және ... қоса ... ... ... дауларын делдалдың қатысуымен қарау тәртібі дауласушы
тараптармен ... ... ... ... ... өздері үшін беделді ұйымдары және тараптарға
қатысы жағынан бейтарап ... ... ... қатынастарын
реттеу жөніндегі республикалық немесе жергілікті жерлердегі үш ... ... ... ... ... ... ... еңбек
дауларын реттеу жөніндегі жұмысқа орталық және жергілікті жерлердегі
атқарушы органдардың, ... мен ... да ... ... органдарының басшылары мен қызметкерлерін, жұмыс
берушілерді, сондай-ақ тәуелсіз сарапшыларды ... ... ... барлық жағдайларында олардан делдалдыққа келісім алынуға тиіс.
Өз ... ... ... ... ... мен
лауазымды адамдар: министрліктер мен ... ... ... ... олардың лауазымды адамдарды, ғылыми қызметкерлер және
тараптар үшін беделді басқа органдар, ... мен ... ... ... ... мүшщелері, делдалдар, еңбек төрешілер ұжымдық
еңбек ... ... ... ... жыл ... үш айдан аспайтын мерзімге
орташа жалақысы сақтала отырып, жұмыс берушілердің келісімі болған ... ... ... еңбек дауын шешуге ... ... ... ... ... органдардың өкілдері ұжымдық еңбек дауын
шешу кезеңінде тіртіптік жазаға тартылмайды, басқа ... ... өкіл ... ... ... органның алдын ала келісімінсіз
әкімшіліктің бастамасымен жұмыстан ауыстырылмайды немесе шығарылмайды.
Егер еңбек дауын бітістіру рәсімдері ... шешу ... ... өткізу туралы шешім қабылдануы мүмкін. ...... ... және ... өз ... ... ұжымы мен жұмыс
беруші арасындағы ұжымдық еңбек дауында қанағаттандырылуы үшін еңбек ұжымы
мүшелерінің ... ... бір ... ... ... ... ... беруші қанағаттандырғанға дейінгі мерзімге толық ішінара тоқтатуы
(жұмысқа шықпау, еңбек міндеттерін орындамау) түріндегі ... ... ... ... шешім еңбек ұжымының жиналысында қабылданғанда
және, егер сол еңбек ұжымы мүшелерінің кемінде үштен екі бөлігі оны ... ... ... деп есептеледі.
Ереуілді еңбек ұжымы уәкілдік берген орган (ереуіл комитеті) басқарады.
Бірнеше еңбек ... ... ... ереуіл жариялаған жағдайда оны сол
ұжымдар өкілдерінің бірдей санына құралатын біріккен ... ... ... ... ... оған қатысудан бас тартуға ешкімді мәдбүр
етуге болмайды.
Ереуілдің басталатыны және оның ықтимал ұзақтығы туралы уәкілетті орган
жұмыс ... оның ... ... ... ... күннен
кешіктірмей жазбаша ескертуге тиіс.
Ереуіл жариялау туралы шешімде мыналар көрсетіледі:
– тараптардың ... ... және ... ... болған
келіспеушіліктерінің тізбесі;
– ереуілдің басталатын күні мен уақыты, орны, оның ... ... ... ... ... ... ... атауы, бітістіру рәсімдеріне қатысуға
уәкілдік берілген қызметкерлер өкілдерінің құрамы;
– ереуіл өткізу кезеңінде ... ... ... ... ұсыныстар.
Сот заңсыз деп танылған ереуілді ұйымдастыру немесе оған қатысу еңбек
тәртібін бұзушылық деп саналады және заңдарда көзделген ... ... ... әкеп ... ... күш ... деп қоқан-лоқы жасау арқылы ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілік
жүктеледі.
Заңсыз ереуіл кәсіподақтың бастамасы бойынша өткізілген жағдайда зиян
сот белгілейтін мөлшерде оның қаржысы есебінен өтеледі.
Еңбек құқығына қатысты – ... және ... ... ... ... әр ... нарықтық экономикаға көшу жағдайында, өндірістерді
ұйымдастыру және табыстарды бөлу мәселесінде меншік ... яғни ... ... ... ... ... мүдде қайшылығы сөзсіз
орын алады. Ал ол әлеуметтік экономикалық және еңбек қатынастары саласында
туындауы ... ... ... ... ... болады.
Осыдан келе – Еңбек ... ... ... ... ... ... ... қызметкер мен жұмыс беруші ... жеке ... ... ... ... қызметкер мен
жұмыс беруші арасындағы келіспеушілік болып ... ... ... ... ... қайшылық олардың өзара келіссөздеріне,
бірін-бірі көндіру және келісімдерге келуі арқылы ... ... Ал ... ... ... екі жақ өзара келісімдерге қолжеткізбесе, ... ... ... даулары тиісті органдардың қарауына беріледі.
Жоғарыда аталған еңбек дауларын тудыратын себептердің өзі әр ... ... ол ... сипаттағы факторлар болуы мүмкін. ... ... ... ... ... көшумен, мемлекеттік
меншікті жекелендірумен, кейбір кәсіпорындарда өндіріс тоқтап, қызметкердің
жұмыстан шығып қалуына ... ... ... жағдайлардан
туындайды. Мысалға, кәсіпорында меншік иесінің яғни жұмыс берушінің ... ... ... ... және жалданбалы қызметшіні босату жөнінде
шаралар жүргізілуі шарт, ал ол ... ... өз ... ... ... ... және ... шарт дайындап оны қабылдау барысында
қызметкерлер ұжымы мен жұмыс беруші арасында ... ... ... кей ... ... сипаттағы факторлар еңбек дауларын
тудырады. Мұндай қайшылық ... ... ... ... еңбек процесіндегі бірлескен ... ... ... ... қызметкерлер мүддесін ескермей
қателік жіберуінен және ... ... ... ... ... ... ... құқықтың, оның ішінде Еңбек
заңнамасы саласындағы дайындығының жеткіліксіздігі де себеп болатыны ... бір ... ... қызметкердің де құқық санасы жоғары еместігі
де бар. Осы ... ... ... құқықтық мәдениетін және
құқықтық хабардар болуын арттыру, экономикалық ... ... ... ... ... және ... құқық тәртібін,
тәртіпті нығайту мақсатында және құқықтық ... ... ... үшін ... ... Президентінің 1995 жылғы
21-маусымдағы “Қазақстан Республикасында құқықтық жаппай оқуды ұйымдастыру
жөніндегі шаралар туралы” қаулысымен республика халқын ... ... ... ... ... ... оларға бағынышты кәсіпорындардың,
мекемелердің басшы кадрлары мен мамандарына құқықтық аттестациялау туралы
Ереже бекітіледі.
Аталмыш ... ... ... ... мен ... ... даярлығын көтеруге субъективтік сипаттағы қайшылықтар
деңгейін төмендетуге ықпалын тигізетіні шарт.
Еңбек дауларының түрлерін анықтау – ол ... ... ... ... жағдайлардан туғанын және жедел шешуіне әкелетіні анық. Жалпы
алғанда барлық Еңбек ... ... үш ... бойынша топтастырамыз:
1. субъективтік құрамы бойынша
2. даудың сипатыбойынша
3. даулы құқықтық қатынастардың түрлеріне
1. Даулы субъектісіне ... ... ... ... 2-ге ... және ... деп. Осы ... жерлерінің ішінде
индивидуалдық дауларға – яғни ... ... ... ... ... жұмыстан шығыс негізі және т.б. жатады.
Ал екінші түрі ұжымдық келісімдер жүргізу негізінде туындайтын даулар –
ұжымдық сипаттағы даулардың барлығы ... ... ... ... ... жұмыскердің субъективтік құқықтары қорғалатын болса.
Ал ұжымдық дауларда барша ұжымның мүдделерімен құқықтары қорғалады.
2. Даудың сипатына қатысты – олар өз кезегінде ... ... ... және ... келісімдермен белгіленген, Еңбек заңдарымен
нормаларын қолданатын ... ... ... ... ... ... арасында туындай береді. Мұндай дауларда ең ... ... ... ... қорғау болып табылады.
2. Заңда қарастырылған сондай-ақ реттелетін, жұмыс ... ... ... ... ... ... ... болып
табылады.
3. Құқықтық қатынастарға байланысты – барлық Еңбек даулары келесі
түрлерге бөлінеді:
1) еңбектік құқықтық ... ... ... ... алуға қатысты туындайтын құқықтық қатынас даулары, яғни
мысалы: мүгедектерге қатысты түрлі ... ... ... ... ... және қадағалауға, сақтауға, іске
асыруға қатысты құқықтық ... ... ... ... ... ... ... олардың
біліктілігін, кәсіби деңгейлігін арттыруға байланысты ... ... ... ... ... ... өтеугебайланыстылығынан
туындайтын даулар.
6) жұмыскерлердің жұмыс істеу барасында ... ... ... ... байланысты туындайтын даулар.
7) еңбекке, тұрмыстық, мәдени жағдайларды әкімшіліктің ескеруіне
қатысты ... ... ... ұжымдардан орындайтын, әкімшілік даулары.
9) әлеуметтік тараптардың қарым-қатынасын құқықтық қатынаста ... ... ... өз алдына тараптардың келісімімен немесе сот тәртібімен
қаралады. Еңбек дауларын, тараптардың келісуі бойынша, ... ... ... ... ... сотта қарау тәртібі Қазақстан Республикасының
заңнамасында анықталған.
Сонымен бірге тағы айтатын нәрсе – қызметкерлердің кейбір санаттарының
жекелеген ... ... ... ... жоғары тұрған органдар қарайды.
Соған байланысты талап қоятын сипаттағы жеке еңбек дауларын қарауды мынадай
түрлерге бөлуге ... ... ... бұл ... еңбек дауын келісім комиссиясы немесе сот
қарайды. Бұл тәртіп дауды тараптың қалауы бойынша ... ... ... ... ... ... ... жағдайда еңбек дауын келісім комиссиясы
қарауы мүмкін. Сондай-ақ еңбек дауларын сот тәртібінде шешу балама болып
саналады.
2. ... ... бұл ... ... ... ... еңбек даулары белгіленген арнайы іс жүргізу ережелеріне сәйкес
қаралады.
Жеке еңбек дауларын қарау азаматтық іс ... ... ... ... негізделеді: яғни, еңбек құқығы бұзылған
адамның еңбек дауларын қарайтын органдарға шағымдана ... ... ... ... ... даулардың әділ және ... және ... өз ... ... қорғауға қызметкерлердің
барлық санаттарының бірдей жағдайда болуына, ... ... ... ... орындалуына кепілдік беретін жүйеге негізделген. Бұл
ретте еңбек ... ... ... ... ... ... еңбек
істеріне қатысты шығындарды төлеуден босатады.
Еңбек даулары жөніндегі келістіруші комиссия
Екі тараптың ... ... ... ... ... ... Жалпы алғанда заңдарда еңбек дауларын қарау жөніндегі келісім
комиссиясысын ұйымдастыру және оның ... ... ... ... ... ... ... жұмыс берушілер мен қызметкерлердің
саны тең өкілдерінен тепе-тең негізде қаралады. ... ... ... ... ... және олар тиісті бұйрықпен рәсімделеді.
Қызметкерлердің өкілдері келісім комиссиясына ұйымның жалпы жиналысында
сайланады. Келісім комиссиясы өз құрамынан комиссияның төрағасымен ... ... өз ... ... оның мүддесін білдіретін кәсіподақты
немесе басқа ұйымды қатыстырып жұмыс ... ... ... ... ... ... алмаса, еңбек дауы келісім комиссиясының қарауына
беріледі. Сол даудың шешімі құзырына жататын лауазымды адаммен ... ... ... ... ... қабылданғанын растайтын дәлелдемелер
ұсынуын заң қызметкерге жүктемейді.
Қандай жағдай болмасын келісім комиссиясы арызды ... бас ... ... еңбек дауы әділ, толық және уақытылы қаралуы үшін
комиссияға арыз ... ... ... тікелей келіссөз жүргізген кезде
қайшылықтың шешілмей қалғандығын растайтын дәлелдемелерінің ұсынылғанынан.
Келісім комиссиясы арыз берушінің ... ол ... ... ... үш күн
мерзім ішінде қарайды. Белгіленген мерзім арыз берген күннің ... ... ... ... куәларды шақыртып алуға, мамандар
шақыртуға, кейбір адамдарға даудың дұрыс қаралуы үшін ... ... ... ... ... ... ... арызы қаралып тиісті шешім қабылданады, ол арызданушыға
беріледі.
Комиссия шешімі дәлелді және ... ... ... заңнамаға, ұжымдық
шартқа, жеке еңбек шартына, күшіндегі нұсқаулықтар мен ... ... ... ... ... ... ... онда ақырғы шешім
жазылады. Комиссия мәжіліс аяқталғаннан кейін хаттамаға қол ... ... мен ... ... ... талап қойылады, ол оның және ... ... ... ... ... ол егер ... ... оның қай бөлігі
қанағаттандырылғандығы айқын көрсетілуге тиісті. Ақша жайындағы талап ... ... ... ... сома ... ... де ... шешімі қызметкер талабын қанағаттандырмаса, онда еңбек
дауы сот тәртібінде қаралады.
Еңбек дауларын сот тәртібінде ... ... ... дауларын қарайтын дербес органдар болып табылады,
оған қызметкерлер жұмыс берушімен ... ... ... ... ... алады.
Заңға сәйкес сот еңбек даулары жөніндегі келісім комиссиясының шешімін
қайта ... ... ... ... ... ... ... келісім комиссияларында қайшылық қаралмаған арыздары
бойынша, сондай-ақ жеке еңбек шарты бойынша шаруа ... ... ... ... ... дауларын қарайды.
Соттар тікелей өздері жүргізу үшін қызметкерлер кәсіпорынға
келтірілген ... ... беру ... ... ... ... ... қарайды. Соттар сонымен бірге шетел азаматтары, азаматтығы жоқ
адамдар ... ... ... аралас ұйымдар қатысқан еңбектің
құқық ... ... ... ... ... да ... ... кейбір санаттары еңбек даулары жөніндегі органдардың оныің
ішінде соттардың қарауына жатпайтыны да бар. Оларды айтатын ... ... мен ... ... сайланбалы ақылы қызметтерінен өздерін
сайлаған органның шешімімен қызметкерлерді ... ... ... ... дауын шешу туралы арызды қызметкер тікелей аудандық сотқа береді.
Заңға сәйкес талапкердің өз ... ... ... қай ... бере ... ... Мысалға алсақ – жарақат алғандықтан немесе
денсаулыққа келген ... ... ... ... ... ... ... зиянды өндіртіп алу жөніндегі талаптарды қызметкер өзінің
тұрғылықты тұратын немесе зиян ... ... ... бере ... ... ... еңбек құқықтары мен бостандығының бұзылғандығы
жағдайында өзіне белгілі болған ... үш ай ... ... ... ... тәртіп бойынша азаматтық істерді сот қарауына даярлау арыз
түскен күннен бастап жеті ... ... ... ... егер ... ... Заң сотты аталмыш мерзімде және ... ... ... сай, ... ... немесе денсаулыққа келген
басқадай зақымнан, сондай-ақ асыраушыдан немесе денсаулыққа келген басқадай
зақымнан сияқты ... ... беру ... ... сот ... ... етуді міндеттейді. Жұмысқа қайта ... ... ... ... адамдардың шешімдеріне, әрекеттеріне дау
айтуға қатысты ... ... және ... ... де ... ... ... сотқа жүгінудің бұл мерзімі ескіру мерзімі боллып
табылады. Яғни – бұл мерзімнің өтуі ... ... ... ... ... ... ... судья, талап беру мерзімінің өтуі ... ... ... құқылы емес. Талап қою мерзімінің ескіруі дәлелді екенін
мойындаған ... бұл ... ... қалпына келтіреді. Бұл ретте сот еңбек
барысындағы дауды өз мәнінде ... Егер сот, ... ... ... талап қою мерзімінің дәлелді себептерсіз өтіп кеткенін
анықтаса, оны қабылдаудан бас тартады.
Еңбек құқықтарымен міндеттерінің ... ... және ... ... ... оның ... анықталған күнтізбелік
күннің ертесінен басталады. ... ... ... ... соңғы жылының, айының немесе аптасының тиісті күні бітеді.
Егер мерзімнің ... күні ... ... ... ... онда келесі
алғашқы жұмыс күні аяқталған күн болып саналады.
Ал арызды – дәлелді деп ... ... сот ... ... ... лауазымды адамның немесе мемлекеттік қызметкердің сол
арызданушының бұзылған еңбек құқығы мен бостандығын толық ... ... ... ... ... ... ... Ол шешім, өзінің заңды
күшіне кіргеннен кейін, шешіміне немесе әрекетіне дау айтылған мемлекеттік
органның, ... ... ... ... ... қызметкерге
жіберіледі, не бағыныштылық сатысында жоғары тұрған органға, ... ... ... ... ... жалақы алып беруі туралы, жұмысқа
алу туралы, жарақат алудан немесе денсаулыққа келген басқадай ... ... ... ... ... ... ... шешімдердің
тез арада орындалуға жататындығы заңда белгіленген.
Шешімнің орындалғандығы жайында сот шешімін ... ... ... ... мерзімде сотқа және қызметкерге хабарлануға тиіс.
Сот шешімін орындамағандық үшін ... ... ... ... ... ... ... таратылуына, қайта
ұйымдастырылуына, қызметкер санының немесе штатының қысқаруына ... ... ... қайта лау туралы істер ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы жоғарғы сотының Пленумы 1932 жылы 13 ... №4 ... Бұл ... ... ... ... ... туындайтын
мәселелерді соттардың қалай шешуі керек екендігі жөнінде ... ... ... ... ... ... ... немесе
шататының қысқа руына байланысты өздерімен жалғасқан ... ... ... жұмысқа қайта лау туралы істерді қарағанда сот ... ...... ... ... ... штатының
шынымен қысқарғандығын, жұмыс берушінің қызметкерлерді ... ... ... ... заңнамасының нормаларын сақтағандығын тексеруге
міндетті.
Мұндай істерді қарағанда сот, сонымен қатар, осы ... ... ... сақталғандығының негізін тексеруі тиіс. Бұл ретте
босатылатын қызменткердің ... ала бір ай ... ... ... ... ... ... тоқтағандығын, қызметкерлер
санының қысқарғанын куәлендіретін дәлелдер сұраныс алынады.
Жеке еңбек шартының бұзылатындығы жайында қызметкерге ескерту ... егер ол ... ... ... жұмысқа қайта алуға жатпайтын
болса, сол ескерту мерзімін қоса ... ... ... ... ... ол ... жалақы өндіріп береді.
Қызметкерлер санына немесе штатына қысқарту жүргізгенде жұмыс беруші
біртекті мамандықтар мен ... ... ... ... ... қысқарған неғұрлым білікті қызметкерді оның келісімімен басқа
қызметке ауыстырып, ал ол ... ... ... ... ... осы
көрсетілген негіздемеде қысқартуға құқылы. Егер ... ... ... алмаса, онда сот кейін сондай ... ... ... мәселені қарауға тиіс емес.
Жеке еңбек шартының бұзылуы заңды негіздерге сүйенбей ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның
таратывылуы себепті қызметкерді жұмысқа қайта алу ... ... ... ... ... деп ... және кәсіпорынның тарату комиссиясын
немесе тарту жөнінде шешім қабылдаған органды, ал тиісті ... ... ... оның ... жұмыс істемеген уақыты үшін, бірақ үш
айдан ... ... ... ... ... ... ... сот
қызметкерді, егер ол жұмыс істемейтін болса, еңбек туралы заңның 26 татының
1 тармағы бойынша, яғни ... ... ... сол ... кезден бастап жұмыстан шығарылды деп таниды.
Материалдық құндылықтардың сақталуы үшін толық материалдық ... шарт ... бас ... ... ... шара ... ... дауларды қарайтын жағдайлар сот ... ... ... жағдайда соттар жеке еңбек шартының жағдайларына жасалған
талдауға сүйенеді.
Егер материалдық құндылықтармен ... ету ... ... ... үшін оның ... ... ... болса, ал жағдай
жұмысқа қабылдау кезінде ... онда ... ... сәйкес онымен
толық материалдық жауаптылық туралы шарт ... ... одан ... ... бас ... ... міндеттерді орындамағандық болып саналады.
Қызметкер шарт жасасудан тиісті дәлелді себептермен бас тартса онда
оған басқа жұмыс ұсынылады. Ал ... ... ... немесе қызметкер басқа
жұмыстардан бас тартса онымен жасалған еңбек шарты Еңбек туралы Заңның 26
бабының 2 ... ... ... ... ... ... қызмет
ету жөніндегі өзіне жүктелген қосымша міндеттерді орындаудан бас ... ... ... ... шарт ... қызмеркер де осы
тәртіпте жұмыстан шығарылуы мүмкін.
Сондай-ақ қалыптасқан сот ... ... ... ... Заңның
тәртібін бұзғаны үшін тәртіптік жазасы бар және оны ... ... ... ... ретте сот қызметкерге тәртіптік жаза қолданылатындай треіс
әрекеттердің ... жаза ... ... жазаның күші бар жоғын тексеруге міндетті.
Қызметкер жұмысқа алькогольдік ... ... ... ... өзге
түрдегі уыттық улану жағдайында келісуі жағдайында себептік жеке еңбек
шартының бұзылуына байланысты дауларды ... ... ... ... ... тиіс: бұл негіздеме бойынша жұмыс орнында ... ... ... ... немесе өзге де түрлі уыттық улану ... ... ... шығарылады. Қызметкердің осындай жағдайда бұрын
жұмыстан ... ... ... ... бұл ... ... ... мас болғандығы немесе нашақорлық не уыттық уланған күйде
болғандығы ... ... ... ... ... ... ... тиісінше баға береді.
Жұмыс орнында мүлік ... үшін жеке ... ... бұзу ... ... ... ... қарағанда сот бұл негіздеме бойынша қызметкер
кінәсі заңды күшіне енген сот үкімімен немесе қаулысымен анықталғанда ғана
жұмыстан ... ... ... ... ... ... қызмет ететін
қызметкерге сенімді жоғалтумен байланысты сондай-ақ ... беру ... ... ... ... аталған жұмысты жалғастырушы сыйымсыз
моральға жат қылық жасағандықтан жеке еңбек шартын бұзу Еңбек туралы Заңның
94 бабына сәйкес ... ... ... ... Оны ... ... мерзімдерді көздейді. Сондықтан да, осы көрсетілген негіздерде
жұмыстан шығарылған адамдарды қайта жұмысқа алу ... ... ... ... жұмыс берушінің сенімін жоғалтқан қызметкердің моральға және
теріс әрекеттер жасағанынан бері қанша уақыт ... оның одан ... және ... ... шешу үшін ... нақты мән жайларды ескеру
қажет. Жұмысқа қайта тұрғызу туралы дауды шешкенде сот және еңбек ... үшін ... ... де негіздеменің болғандығын мойындаса, бірақ
бұйрықта жұмыстан шығару себебі дұрыс ... ... ... ... сілтеме жасаса сот жұмыстан шығаруға негіз болған мән-жайларға сүйене
отырып жұмыстан шығарудың себептерін еңбек ... ... ... ... ... ... ... ынтасымен заңды негіздемесіз жұмыстан
шығарылса және оған жалақы төлеу тоқталса, онда сот ... ... ... ... ... барлық уақыты, бірақ бір жылдан ... үшін ... ... беруге құқылы.
Жұмысқа қайта тұрғызу және амалсыздан ... ... ... үшін
жалақы төлеу туралы талабын сот бір сот процесінде қарауы ықтимал. Егер тек
жұмысқа қайта тұрғызу туралы ғана ... ... онда сот ... ... ... ... үшін жалақы өндіру жөнінде талап қоя
алатындығын ... ... ... ... ... ... жалақысы өндіріліп
берілгенде немесе оның жұмыстан шығарылуы заңсыз деп танылған ... ... оған ... ... ... ... ... қатар
айлығы өндірілген уақыт аралығында оның басқа мекемеде жұмыс ... ... мен ... еңбекке қабілетсіздігі үшін алған ... ... ... ... ... барысында берілген талаптық сипатына ... ... ... ... 1 – өндірістегі жазатайым уақиға
туралы акт, 2 – мемлекеттің еңбек ... ... ... ... қорытындысы, 3 – дәрігерлік әлеуметтік сараптама
комиссиясының ... ... ... ... ... алған немесе
денсаулығына басқадай зақымданған қызметкердің кәсіби еңбек қабілеттілігін
жоғалту дәрежесін анықтау ... ... 4 – ... ... ... зақымдаудың басқа жағдайларындағы
қортындысы, 5 – басқаның күтімін және қосымша шығындардың басқа түрін қажет
етушілік, 6 – ... ... ... ... ... ... 7 ... және нақты алатын жәрдемақы туралы не еңбек ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік жәрдемақының мөлшері туралы анықтама, 8 – өлген
адамның асырауындағылар ... және ... ... ... ... ... анықтама және басқа да құжаттар.
Жәбірленушінің денсаулығына зиян келуіне немесе асыраушысының ... жеке ...... берушінің қаншалықты кінәлі екендігін сот
талапты қанағаттандыру кезінде қабылдайтын өз шешімінде ... ... егер ... ... жағдайда ұйымның немесе жеке тұлға –
жұмыс берушінің ... ... зиян ... ... жоқ ... ... жарақаты тек ұйымның немесе жеке тұлға – жұмыс ... ғана ... ... ... ... ... өте ... болғандығы дәлелденсе, сот өндірістегі жазатайым уақиғаларды
және денсаулыққа келген басқа да ... ... және ... алу туралы
ережеге сәйес осы жазатайым уақиғаны тергеуші комиссияның шешіміне сұраныс
алуы ... ... мен ... ... зиян үшін ... жауапты деп танылған заңды тұлға қайта ұйымдастырылған жағдайда
тиісті төлемдер ... ... оның ... ... ... зиянды төлеу
туралы талап соған қойылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... белгіленген ереже бойынша жәбірленушіге төлеу үшін
капиталға айналдырылады.
Еңбек ... ... ... ... ... бірқатар
ерекшеліктері бар. Мысалы, ... ... ... өз ... өз
құқықтарын жүзеге асыру және сотта міндеттерін ... ... ... ... ... ... ғана тән ... Еңбектік құқықтық
қатынастарынан туындаған істер бойынша кәмелетке толмағандар сотта өз еңбек
құқытарымен заңмен ... ... жеке ... ... ... Еңбек дауларын ерекше тәртіппен қарау
бұл ретте әңгіме ... ... ... ... мемлекеттік
өкімет және басқару органдары сайлаған, бекіткен немесе тағайындалған басшы
қызметкерлерінің, судьяларының, процедуралардың, ... ... ... ... ... жұмыстан шығару, жұмыстан шығару
күнін және себебін өзгерту, басқа жұмысқа ауыстыру, ... ... ... аз төленетін жұмысты орындаған уақытына жалақы төлеу және
тәртіптік жаза беру ... ... ... жайында. Ал істердің аталмыш
санатын жоғары тұрған органдар қарайды.
Қызметкерлер арызын дау ... ... ... ... ... ... Мысалы, судьялардың облыстық және оған ... ... ... өзіне қатысты шешім қабылданған судья, сондай-ақ тәртіптік
іс қозғалған адам он күн ... ... ... ... ал оның
шешіміне, шыққанға дейін сол мерзімде ... ... сот ... ... тұрған орган арыз келіп түскеннен кейін он күн ішінде еңбек
дауын қарап, оның нәтижесін мүдделі қызметкерлерге ... ... ... ... ... ... шарт.
Қызметкер жоқта дауды қарауға оның жазбаша арызы болған немесе екінші
шақыруға ол дәлелді ... ... ... ... жол ... ... ... органға шешіміне дау айтылған мемлекеттік органның
еңбек дауы бойынша шешімді дәлелді және ... ... ... ... ... да ... жұмыстан заңсыз шығарылған немесе оған
тәртіптік жаза қолданылған жағдайда жоғары тұрған орган қаулыны бұзу ... ... ... жаза ... еңбек дауын қарағанда жоғары тұрған
орган ... ... ... ... ... ... құқылы емес.
Сондай-ақ жоғары тұрған орган ... ... ... ... ... ... және мінез-құлықты ескере отырып, қолданылған тәртіптік
жазалау шарасын жеңілірек ажазаға ауыстыра алады.
Қызметкер бұрынғы жұмысына ... ... ... ... ... ... қызметкерге амалсыздан жұмыссыз жүрген ... ... үш ... аспайтын уақыт үшін орташа табыс төленеді. Қызметкерлердің
жоғары органға берген шағым-арыздар келіп түскеннен бастап бір ай ... ... ... ... ... ... болса, 15 күннен
кешіктірілмей ... олар ... ... ... еңбек дауларын шешу
Ұжымдық еңбек даулары дегеніміз жұмыс берушілер бірлестігі ... ... ... ... еңбек жағдайларын және еңбекақы
төлеуді белгілеу және өзгерту, ... ... мен ... қолдану мәселелеріне қатысты туындайтын қайшылық.
Ұжымдарда еңбек жағдайлары мен ақы төлеуді ... және ... ... мен ... да келісімдер жасасу, оларды өзгерту және орындау
мәселелеріне ... ... ... ... осы ұжым ... жалпы
жиналысының немесе делегаттар конференциясында күн ... ... және ... ... ... ... ... баяндап, жұмыс берушіге жіберіледі.
Еңбек ұжымының талабы татуластыру рәсімі тәртібінде қаралады, яғни
еңбек дауы ең ... ... ... онда ... қол ... ... қаралады.
Еңбек ұжымының талаптарын, олар берілген орган қанағаттандырудан ... ... ... қанағаттандырса, ұжымдық еңбек дауын, жақтарды
татуластыру жолымен реттеу үшін жұмыс ... мен ... ... ... ... ... ... құрайды.
Белгіленген мерзімінде татуластырушы комиссия арқылы келісімге ... қол ... онда ... өз ... тоқтатады, ал дауды шешу үшін
еңбек төрелігі құрылады.
Еңбек төрелігі ұжымдық еңбек дауын тараптардың өкілдерін міндетті түрде
қатыстырып, ал ... ... ... басқа мүдделі тараптардың өкілдерін
қатыстыра отырып қарайды. Дауды қарау ... ... ... ... ... ... да назарына жеткізеді. Еңбек төрелігі өз шешімін құрылған күннен
бастап күнтізбелік жеті күннен кешіктірмей ... ... ... ... қабылдайды. Төрелік мүшелерінің дауыстары тең бөлінген
жағдайда төраға дауысы шешуші болып табылады.
Ұжымдық еңбек дауын қараудың кез ... ... ... ... ... ... ... – ұжымдық еңбек дауын шешуге байланысты
делдалдық қызмет көрсетуі үшін тараптар тартқан адам ... ... ... дауының тараптары делдалдың қатысумен немесе ... ... ... ... аяқталмаған татуластыру рәсімі
тоқтатылады. Бұл жағдайда дау ... ... ... саналады.
Әлеуметтік серіктестік және әлеуметтік-экономикалық және еңбек
қатынастарын ... ... ... ... және ... тұрақты
жұмыс істейтін үш жақты комиссия ұжымдық еңбек дауларының алдын алуда және
оларды шешуде ... роль ... ... ... негізгі мақсат
– еңбек қатынастары саласында әлеумсеттік серіктестік жүйесін ... ... ... ... ... ұжымдық еңбек дауларын
болдырмау және оларды ... ... ... дауларын қалай да шешу шарасы – Ереуіл болып табылады.
Ереуіл дегеніміз ... ... ... ... ... ... еңбек
дауында еңбек ұжымының өзінің ... және ... ... ... ... дейін жұмысқа толықтай немесе
жарым-жартылай тоқтатады.
Ереуіл жасау туралы шешім ... ... егер ... ... шешуге
тікелей татуластырушы рәсімдер арқылы қол жетпесе.
Ереуіл жасау туралы шешім еңбек ұжымының жалпы жиналысында ... ... және ... сол ұжым ... ... ... ереуіл жасау үшін дауыс берсе шешім қабылданған болып саналады.
Ереуіл еңбек ұжымы уәкіеттікберген орган басқарады. Егер де ... ... ... ... еңбек ұжымы жариялаған болса, онда бұл
ереуілді осы ұжымдардың саны жағынан бірдей өкілдерінен ... ... ... ... немесе қатысудан бас тартуға, бұл жерде ешкім ешкімді
мәжбүрлеуге тиісті ... ... ... ... басталғаны және оның
қаншаға созылатыны жайында ол жарияланғанға дейін кемінде 15 күн ... ... ... ... ... ... ереуілді тоқтата алады. Бұл
жағдайда ереуілді қайтадан бастау үшін ... ... ... немесе еңбек төрелігінің қайта қарауы қажет емес. Сондай-ақ мына
жағдайларда ереуіл заңсыз деп танылады және оған жол ... 1 – ... ... өмірімен денсаулығына айқын қатер төндірсе; 2 – ... ... ал ... ... ... және ауыр салдарға әкеп соғатын
объектілер де ... ... ... ... да, ... т.б.; 3
– Республиканың қорғаныс қабілетін, құқық тәртібін және қауіпсіздігін
қамтамасыз ету ... ... ... ... 4 – ... ... өзге де ... ... ... ... еңбек тәртібін бұзғандығы болып
саналмайды және ол күшіндегі заңнамада көзделген ... ... ... ... әкеп ... ... ... кезде қызметкерлердің
жұмыс орын, әлеуметтік сақтандыру бойынша ... ... ... ... ... ... еңбек қатынастарынан туындайтын басқа да
құқықтарға кепілдік сақталады.
Ереуілді ұйымдастыруды немесе оған ... сот ... деп ... ... ... ... болып саналады және заңнамада көзделген тәртіптік
жазалау шараларын қолдануға әкеп соғады.
Күш көрсетілген немесе қорқытылып ереуілге қатысуға мәжбүрлеуге қатысы
бар ... ... ... ... қылмыстық жауаптылыққа тартылады.
Жұмыс берушіге басқа ұйымдар немесе азаматтар келісілген заңды, сондай-
ақ ұйымның өзі ұшыраған ... ... сот ... жүргізіледі. Ал
егер заңсыз ереуіл кәсіподақтың ... ... онда зиян ... сот ... мөлшерде төленеді.
Дегенмен жоғарыда айтылған еңбек дауларынан туған жағымсыз салдардан
тууы әрине біздің заңдарымызда да қайшы және де ... ... ... қазіргі уақытта аталмыш қатынастардан туындайтын еңбектік даулар
көпшілік жағдайларда тек сот ... ... ... ... ... ... комиссияда шешіледі.
Осы жоғарыда аталған жағдайлар – Қазақстанда қағаз жүзінде болғанымен,
шынайы өмірде осы мәселелердің орын алуын тек армандау ... ... ... “Армандау – мақсаттың болуын білдіреді, мақсаттың болуы –
жеңістің жартысы, ал қалған жартысы әрекет”.
Менің ... ... ... ... құру үшін ең ...... мен ... сақтау керек.
Еңбек шартын жасау барысында олардың әрекет етуі, еңбек қатынастарын
тоқтату барысында ... мен ... ... өкілі арасында кәсіпкерлік
пайда болады. Бұл ... ... ... ... ... қанағаттанбауы, олардың ойынша еңбек құқықтарының
және еңбек қатынасымен ... ... ... байланысты болады.
Еңбек даулары – еңбек ... ... ... ... ... ... өзгерту және орындау мәселелері бойынша тараптардың
тікелей ... ... ... кәсіподақтардың қатысуымен реттелмеген
жұмыскер мен жұмыс беруші арасындағы келіспеушілік.
Еңбек жағдайлары деп жұмыскер өз қызметін жүзеге ... ... ... ... ... жиынтығы түсініледі.
Әлеуметтік-құқықтық факторлар деп заңмен және өзге де ... ... ... ... ... ... еңбекке
ақы төлеу мөлшері, еңбек уақытының ұзақтығы, демалыс және өзге ... ... ... – заңмен немесе өзге ... ... ... ... ... ... жағдайлар.
Еңбек даулары деп еңбек туралы заңнаманы және өзге нормативтік
актілерді, еңбек ... ... ... мен келісімдерді қолдану, еңбек
жағдайларын белгілеу немесе ... ... ... құқық
субъектілерінің арасындағы келіспеушіліктерді түсінеміз.
Еңбек құқығы субъектілерінің арасында туындаған ... ... ... ... ... келу ... реттелуі
мүмкін. Алайда мұндай келісім болмаса, ал тиісті еңбек дауларын қарайтын
органдарға ... ... ... негіздер әр түрлі бір жағдайда бұл объективті
сипаттағы факторлар болуы мүмкін. Олар ең ... ... ... өту, мемлекеттік меншікті ... ... ... тоқтауы және соған байланысты ... және сол ... өзге де ... ... ... ... ... субъективті сипаттағы факторлар
болуы мүмкін. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... қызметті, өндірісті ұйымдастыруды
қамтамасыз ... ... ... ... және ... байланысты. Бұған кәсіпорынның басқарушы
даярлығын қосуға болады. Келесі жағынан құқық – сананың жеткіліксіздігі
жалдамалы ... де тән. Бұл ... ... ... ... ... қатысты жаңылысуынан кәсіпорын әкімшілігіне негізсіз талап
қоюы түрінде көрініс табады.
Даулардың туындау шарты – жұмыскер мен әкімшілік арасындағы реттелмеген
келіспеушілік ... ... ... тікелей немесе жанама әсер
ететін жағдай.
Еңбек дауларының туындау себептері – жұмыскер мен әкімшілік ... ... ... ... ... даулары үшін ортақ
себептердің өзі еңбек дауларын шешуге байланысты ... ... ... ... ... Бұл – жұмыскерлердің қандай да бір ... ... ... ... ... ... (мысалы: оның
келтірілген залал үшін материалдық жауапкершілігі).
Кейде еңбек даулары бірнеше себептердің нәтижесінде туындайды. Олардың
бірі – экономикалық, басқасы – ... ... – заңы ... ... ... ... еңбек ақысы толық және уақтылы
мөлшердекедергі келтірген, тиісті жұмыкерлерге жеңілдіктер мен кепілдіктер
беруге кедергі ... ... ... ... ... ... немесе жеткіліксіздігі. Экономикалық сипаттағы еңбек дауларының
туындау жағдайлары зор әлеуметтік салдар, ал ол өз ... ... ... ... ... ... ... қаражаттың
жеткіліксіздігі жұмысшылар санын ... ... ... жайылуына
әкеледі, ал бұл жұмыссыздықтың өсуіне ... ... ... ... ... ... ... құқығын қорғап, еңбек дауларын шешу
үшін сот орындарына да жүгінеді.
Ал әлеуметтік сипатқа, мысалы, ... және ... ақы ... ... ... ... айырманың өсуін жатқызамыз.
Заңды сипаттағы жағдайларға, әкімшілік, әсіресе ... үшін ... ... ... ... ... жеткіліксіздігі
жатады, нәтижесінде – жұмыскерлер өздерінің еңбектік құқықтарын және жұмыс
берушілердің міндеттерін, өз құқықтарын ... ... ... білуі:
ұйым басшыларының, әкімшіліктің лауазымды тұлғаларының еңбек заңнамасын
сақтауға ... ... ... ... ... еңбек
заңнамасы негізінде жұмыскерлердің құқықтарын қорғауға әлсіз дайындығы.
Еңбек даулары түрлі негіздер бойынша топтастыруға болады: субъективтік
құрам ... ... (дау ... ... оларды қарау бағанаштылығына
қарай.
Субъективтік құрам бойынша еңбек даулары жеке және ... ... ... ... ... ... еңбек құқықтарын тану немесе
қалпына келтіруді талап ... ... ... ... болады. Ал еңбек заңнамасын, еңбек туралы ұжымдық шарт және келісімді
қолдану жөнінде туындайды.
Ұжымдық еңбек даулары сол бір мәселе жөнінде, ... ... ... не ... ... берген өкілді орган мен кәсіподақ
әкімшілігі немесе басқарудың салалық (салааралық) органдары арасында ... ... ... ... ... және ... емес деп бөлінуі
мүмкін.
Талаптық сипаттағы еңбек дауларына еңбек туралы заңнаманы ... ... ... ... тән. Бұл ... жұмыскер
сотқа өзінің бұзылған құқығын тану немесе қалпына келтіруді талап етіп арыз
береді.
Талаптың ... әсер етуі ... ... өзгерту не жаңа еңбек жағдайын
белгілеу жөнінде еңбек даулары жатады.
Еңбек дауларын топтастыру оларды шешудің ведомствалық ... ... ... ... ... дауларының әрбір
категорияларын ... ... ... ... ... ... жүйесі мен тәртібі анықталған.
Талаптық сипаттағы еңбек даулары жеке болып табылады. Жұмыскердің еңбек
құқықтары (жеке ... ... ... ... ретінде)
жекелендірілген, осыған байланысты оларды қорғау жеке ... ... емес ... еңбек даулары жеке және ұжымдық болуы мүмкін.
Әрекет етуші заңнамаға сәйкес бір ... ... ... ... ... арасында заңнамамен немесе өзге де еңбек туралы
нормативтік жағдай, ережелермен реттелмеген ... ... ... өзгерту немесе жаңасын белгілеу жөніндегі даулар ... ... ... жеке ... ... әкімшілігімен және берілген құқықтар
шегінде кәсіподақ комитеттерімен шешіледі.
Жеке еңбек даулары және ... шешу ... ... ... ... азаматтық-процессуалдық тәжірибеде
қатынасқандауларды шешудің жалпы ... ... ... ... жұмыскерлердің еңбек дауларын қарау бойынша орындауға жүгіну
мүмкіндігі: жұмыскерлердің барлық категориялары үшін ... ... ... теңдей жағдайы: еңбек дауларын шешу мерзімін қысқарту:
дауларды қараудың объектілігі, толықтылығы және жариялылығы: еңбек даулары
бойынша органдардың шешімінің ... ... беру ... Бұл ... дауларын қарау бойынша органға жүгінген кезде жұмыскерлер еңбек ісі
бойынша шығынды ... ... ... мүдделі жұмыскерлердің жұмыс берушімен тікелей
келіссөздер жүргізу арқылы реттелмесе, еңбек дауларын ... ... ... ... арасындағы келіспеушілікті шешуде екі кезең
бар: 1. ... ... ... ... келісуімен тікелей
келіссөздер жүргізу; 2. еңбек дауларын сотта қарау.
Жеке даулар келісу комиссиясымен ... ... ... ... ... мүшесімен оған байланыссыз қаралуы мүмкін.
Келісу комиссиясы ұйымда жұмыскерлердің және ... ... ... ... Өкілдердің саны және комиссиясының әрекет ету
мерзімі жұмыскерлер мен жұмыс берушілердің өкілдері ... ... ... ... ... және оның ... ... мәселелер жұмыс берушінің актілерімен қосымша реттеуді қажет
етеді. Осы мақсатта ... ... ... ... ереже жасалуы керек,
онда келісу комиссиясын құру және оның жұмысының принциптерін қалыптастыру
тәртібі, сандық құрамы, өкілеттігін, ... ... ... ... ... ... ... тәртібі, шешім шығару және оған ... ... ... жұмысына қатысу нысандары дауды қараудың
өзге тәртібі ... ... ... Еңбек дауларын қарау
жөніндегі міндеттерді бастапқы орган болып табылады.
Жұмыскердік өкілдері ұйымның жалпы жиналысымен ... ал ... ... ұйым ... ... ... ... және еңбек
ұжымы өз сенімдерін ақтамаған өз ... ... ... ... кері ... алуға және тараптармен келісілген мерзімге ... ... ... құқылы.
Келісу комиссиясында қарауға жататын жеке еңбек дауларының пәні болып
жұмыскерлердің құқықтары мен ... ... ... ... ... еңбек туралы ... ... ... ... ... ... ... комиссиясы мына мәселелер жөніндегі
дауларды қарайды: ауыстыру және шығару; ... ... ... мен ... және ... тәртіптік және материалдық жауапкершілік: ... және ... [ҚР ... туралы” Заңы 99 б.]
Келісу комиссиясы еңбек дауын өтініш берілген күннен бастап 3 күндік
мерзімде қарау керек. Дау арыз ... ... ... ... ... қатысуынсыз қарауға тек жазбаша арыз болған ... ... Егер ... ... келмесе, істі қарау кейінге қалдырылады,
жұмыскер себепсіз қайта келмесе келіссөз ... ... ... ... ... шешім шығарады.
Бұл жұмыскерді қайта арыз беру құқығынан айырмайды. Егер келісу
комиссиясы еңбек ... үш ... ... ... мүдделі жұмыскер сотқа
шағымдануға құқылы. Бұған жұмыскердің мәжіліске келмеуі не ... ... ... Яғни осы себептерге байланысты қарау мерзімінің бұзылуы
жалпы ... ... ... өз ... мамандарды, жұмысшылардың өкілдерін,
жұмысшыларды, куәгерді шақыруға ... Бұл ... ... да
талабымен, комиссияның өз бастамашылығымен де шақырылуы мүмкін. Егер олар
келмесе, келісу комиссиясы оларға қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... жұмыс беруші қажет ... ... ... немесе жұмыс берушінің арызы бойынша келісу
комиссиясының мүшесін кері ... ... егер кері ... туралы арыз
келісу комиссиясының мәжілісіне дейін не еңбек дауын қарау ... оның ... бір ... ... болу керек (келісу комиссиясы
мүшесінің іс бойынша мүдделі болуы т.б.).
Заң келісу комиссиясына ... ... ... ... бұл мерзім жұмыскер өз құқықтарының бұзылғанын білген не ... ... ... үш ... ... Кез ... ... мерзімді
өткізіп алу себептері келісу комиссиясымен қаралады.
Әрбір комиссия мәжілісінде хаттама жүргізіліп, оған ... ... Егер ... қол ... ... ... ұсыныстары
аталып, келісімге келмегендігі жазылады. Хаттаманың көшірмесі сол күнгі
тараптар мен мүдделі ... ... ... ... күші ... ... да ... қажет
етпейді. Комиссияның шешімі заңнамаға, ұжымдық және жеке еңбек шарттарына,
ішкі еңбек ... ... ... етуші нұсқаулар мен ережелерге
негізделуі керек.
Әдетте, ... ... дауы ... ... ... ... талабын
толық немесе ішінара қанағаттандыру туралы шешім не келісімге ... ... ... қабылдайды, жұмыскердің талабы қанағаттандырылған
кезде комиссия шешімін жұмыс ... үш күн ... ... келісімге қолжеткізілмеген, не ішінара бас тартылған жағдайда
жұмыскер сотқа арық беруге ... ... ... нақты болуы керек., онда арыз берушіге
тиесілі ақша сапасы ... ... ... де жеке ... ... ... ... қарау тәртібі еңбек
заңнамасымен реттелмесе, оларды сотта қарау Азаматтық іс ... ... Осы ... ... ... еңбек істері бойынша келесі
шешімдер бірден орындалуға жатады: жұмыскерге жалақыны беру туралы, бірақ 3
айдан жоғаны емес ... беру ... ... ... ... ... 3 айдан аспайтын жалақы мөлшерінде келтірілген залалды (яғни ... ... ... ... ... айырылуына әкеп
соққан залалды өтеу туралы шешім.
Негізсіз немесе белгіленген тәртіпті ... ... ... ... ... талабы бойынша осы әрекеттермен келтірілген моральдық
зиянды өтеу туралы шешім қабылдауға құқылы моральдық зиян ... ... ... ... ... еңбек даулары өзгермелі түрде келесідей кезеңдерден өтеді:
1 – талап қою;
2 – ... ... ...... ... ... қарауы;
4 – дауды араласушы тұлғамен қарау;
5 – дауды еңбек арбиттражының қарауы.
Тараптар арасында келіспеушілік туындаған ... ... ... ... ... берушілерге қояды. Талап қою құқығына
жұмыскерлер және олардың өкілдері ие.
Ұжымдық еңбек дауының басталған ... ... ... жұмыскердің
барлық немесе жартылай талабын қабылдамау туралы шешімін хабарлаған немесе
жұмыскердің талабына ... ... ... ... мерзімде
хабарламаған, сондай-ақ ұжымдық келіссөздер барасында ... ... ... күні ... ... ... ... көпшілік дауыспен қойылады және
бекітіледі. Талап қоюмен қатар ... өз ... ... ... ... ... үшін өкілеттіліктер береді. Жұмысшылардың әр түрлі
өкілдермен бірдей талап қойылған кезде олар ... ... ... шешуге
қатысу үшін бір орган қалыптастыруға құқылы. Жиналыста хаттама ... ... ... ... қалыптастырылады. Жазбаша түрдегі талап
жұмыс берушіге жіберіледі.
Жұмыс берушіге өзіне жұмыскерден келіп түскен талапты қарауға ... ... ... ... жазбашы түрде заңда белгіленген мерзімде хабардар
ету міндеті жүктеледі – ... ... соң 3 күн ... ... ... келістіру процедурасы тәртібінде қарастырылады,
яғни алдымен дау ... ... ... ал ... ... ... – еңбек арбитрасында ... ... ... және өзге ... ... ... ... жөніндегі
ұжымдық еңбек даулары (яғни, актілерді орындамау немесе бұзумен байланысты)
тараптардың бірінің өкілі берген арыз бойынша сот қарауына жатады.
Орындалмаған ... ... ... ... ... ... берушілер мен еңбек ұжымы арасындағы келісім бойынша тараптарды
татуластыру жолымен ұжымдық ... ... ... үшін ... ... ... комиссиясында келісімге қол жеткізілмеген жағдайда комиссия
жұмысы тоқтатылады, дауды шешу үшін еңбек арбитражын ... Бұл ... ... ... дауы ... 5 ... күн ішінде
әлеуметтік-еңбек қатынастарын реттеу ... ... ... үш ... комиссияның мүшелерінің қатысуымен ... ... ... саны және оның жеке ... ұжымдық еңбек дауы
тараптарының келісімімен анықталады. Еңбек ... ... ... ... ... ... ... өкілдері, маман –
сарапшылар және өзге де тұлғалар ... ... ... ... ... ... ... міндетті
қатысуымен қарайды. Ал қажет болған кезде өзге де мүдделі ... ... ... ... қарау процедурасы еңбек арбитражымен
анықталады және екі тарапқа да хабарланады. Еңбек ... өз ... ... жай ... ... ... ... бастап 7
күнтізбелік күннен кешіктірілмей қабылданады. Арбитраж ... ... ... ... ... даусы шешуші болады. Шешімнің негізі
болу керек, жазбаша нысанда жасалып, арбитраждың барлық мүшелері қол қояды.
Еңбек арбитражының ... ... ... ... ... Егер тараптар
бұл туралы жазбаша нысанда келісім жасаса.
Ұжымдық ... ... ... кез ... сатысында тараптар делдалға
(посредник) жалдана алады. Делдал тараптарымен ... ... ... ... ... делдалдық қызмет көрсету үшін тартылған тұлға немесе ... ... ... ... мен ... комиссиясындағы,
еңбек арбитражындағы және осы процедураға қатысты дербес және онымен
параллель ... ... ... ... ... ... ... яғни
делдалдық қатысуымен қарау тәртібі дау ... ... ... ... ретінде тараптар дауласушы тараптарға қатысты нейтралды беделді
тұлғалар мен ... ... ... мен ... ... Ұжымдық
еңбек даулары тараптары арасындағы оны делдалдың немесе оның қатысуымен
шешу ... ... қол ... ... ... ... ... Бұл жағдайда дауды шешу жағдайы соңғы болып
табылады, шешуші ... мен ... ... ұжымдық еңбек дауларының туындауына
әкелген себептер мен жағдайларды жою үшін ... ... ... ... бірі келістіру процедураларына қатысудан бас тартуға
құқылы емес. Жұмыс ... ... ... ... үшін ... міндетті.
Ереуілдер
Егер келістіру комиссиясы мен еңбек ... ... ... ... ... ... ... онда оның себептері жазбаша
нысанада еңбек ... ... ... Бұл ... еңбек ұжымы өз
мүдделерін қорғаудың заңмен көзделген өзге тәсілдерін пайдалануға құқылы,
оның ішінде ереуілдер де ... ... ... ... ... көзделген.
Әр түрлі әдебиеттерде “ереуіл” ұғымы әр түрлі анықталады.
Ереуіл – жұмыскерлердің бір бөлігінің жұмыс берушінің жалақыны көтеру,
жұмыс күнінің ... ... ... жағдайын жақсарту және өзге де
мәселелерге міндеттеуге тырысу үшін жұмыс істеуден ... ... ... деп ... ... ұжымы мен жұмыс берушілер арасындағы ұжымдық
еңбек дауларындаы әлеуметтік-экономикалық және кәсіби ... үшін ... ... ... ... ... бір ... жұмыс беруші еңбек ұжымының талаптарын қанағаттандыруға дейінгі
мерзімге толық ... ... ... түрінде көрініс табатын күрес жарасын
түсінеді.
Ереуіл өткізу туралы шешім еңбек ұжымының жалпы жиналысында ... ... және егер ... ... үшін осы ... ... ... 2/3-н кем емлесі дауыс берсе,
қабылданады деп саналады. Ереуілді ... ... ... берген орган
(ереуіл комитеті) басқарады. Егер ереуілді бірдей талабы бар бірнеше еңбек
ұжымы жарияласа, оны осы ... тең ... ... ... ... ... Ереуілге қатысуға немесе қатысудан
бас тарқызуға мәжбүрлей алмайды.
Жұмыс берушіге ереуілдің ... және ... ... ... дейін 15 күнтізбелік күннен кем емес уақыт бұрын ... ... ... туралы шешімде көрсетіледі: ереуілді жариялау
және өткізу үшін негіз болып ... ... ... ереуілдің басталу уақыты, күні, орны, оның ұзақтығы және ұсынылып
отырған қатысушылар саны; ... ... ... ... келістіру
процедураларына қатысуға уәкілетті жұмысшылар өкілдерінің құрамы; ереуіл
өткізу кезінде ... ең аз ... ... ...... ... еңбек ұжымының келісімімен ереуілді ... ... Бұл ... ... ... үшін ... ... комиссиясының,
делдалдың немесе еңбек арбитражында ... ... ... етілмейді жұмыс
беруші және еңбек дауларын реттеуші орган ереуілді жаңғыртылғаны жөнінде
кем дегенде 3 жұмыс күні ... ... ... ... ... ... дауы тараптары оны реттеу туралы келісімге қол
қойса, сондай-ақ ереуілді заңсыз деп ... ... ... ... ... ... ... – ұжымдық еңбек дауы болған кезде ереуіл ... ... егер ол ... еңбек дауларын шешу тәртібі туралы әрекет етуші
заңнаманың мерзімін, процедурасын және талабын ... ... ... ... ... ... ... және қарастыру тәртібі туралы
ережені сақтамай жариялаған; алдын ала келістіру процедурасын бұзу, ... ... ... ... ... ... ... басталғаны туралы
ескерту, оны шектеу туралы ережелерді сақтамай жариялаған ереуіл заңсыз деп
танылады (“Ұжымдық еңбек даулары және ереуілдер ... ... 11, 12, ... ... деп тану ... ... сот әрекет етуші заңнамаға
сәйкес қабылдайды (Сот істің өндірісіне) яғни ереуілді ... деп ... істі ... сот жұмыс берушінің жергілікті атқарушы органның не
тиісті прокурордың талап арызы ... ... ... ... ... тану туралы шешімі еңбек ұжымын ереуілді жою немесе тоқтату және сот
шешімінің көшірмесін ереуілді басқарушы ... ... ... бір күннен
кешіктірмей жұмысты жаңғыртуға міндеттейді. Өз ... ... ... ... ... сот ... ... құқылы.
Сотпен заңсыз деп танылған ереуілді ұйымдастыру немесе оған қатысу
еңбек тәртібін бұзу ретінде ... және ... ... ... ету ... ... әкеп ... мүмкін. Ереуілге күштеу немесе
күштеу ... ... ... ... тұлғалар заңмен ... ... ... ... ... басқа ұйымдармен немесе азаматтармен келтірілген зиянды
өтеу, сондай-ақ ұйымға келтірілген залалдық орнын толтыру сот ... Егер ... ... ... ... ... өтеу сотпен анықталған мөлшерде оның қаражаты есебінен жүргізіледі.
Ал келістіру ... ... ... ... ... ... келістіру органдарының шешімін орындауға кедергі келтірген
кінәлі жұмыс берушіге сот тәртібімен айыппұл салынады. Сондай-ақ ... ... қол ... келісім бойынша міндеттеменің
орындалмауына немесе ұжымдық еңбек дауы ... сот ... ... ... беруші де айыппұл салуға жатады.
Кәсіподақ, жұмыскердің өзге өкілетті органдарының талабы бойынша меншік
иесі ... ... ... ... кінәлі басшыларына қатысты ықпаал
ету шараларын, оның ішінде тіпті лауазымнан босатуға дейінгі шараларды
қолдануға ... ... ... кезінде, олардың әрекет өтуі ... ... ... тоқтату кезінде жұмыскерлер мен жұмыс берушілердің
(әкімшіліктің) ... ... ... ... Бұл
келіспеушіліктер көбіне жұмыскерлердің әкімшілік әрекетіне қанағаттанбауы,
олардың пікірінше, еңбек ... мен ... ... ... ... ... ... жұмыс беруші және жұмыскер (жұмыскерлер), жұмыс
берушілер (әкімшілік) арасындағы тікелей ... ... ... немесе кәсіподақтардың қатысуымен реттелмеген еңбек жағдайларын
белгілеу және ... ... ... ... ... ... ... келісімдер жасасу, өзгерту және орындау туындаған
келіспеушіліктер болып табылады.
Осы диплом жұмыста ... ... ... мәселелері, себептері
туралы мәселе қозғалды, бұдан мынандай іс-шара болып табылатын ... ... алу үшін ... ... өз ... мен бостандықтарын
құрметтеу және білу ғана емес, әрбір жалдамалы жұмыскерлердің осындай жүріс-
тұрысын ... білу ... Тек осы ... ... ... ... Егер сіз экономикалық факторлармен байланысты еңбек дауларының
себебін сұрасаңыз, бұл ... ... ... ... өте ... болады.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы. “Жеті жарғы”. 1998
ж.
2. Комментарий к ... РК “О ... в ... ... ... ТОО
“Баспа”.
3. Смирнов О.С. Трудовое право. Учебник. Издание 2-ое Москва. Проспект,
1998.
4. Уваров В.И. Трудовое законодательство Республики Казахстан. Алматы,
ТОО ... ... ... ... 1998. Под ред. ... ... ... экономики. 1998.
6. ҚР Президентінің 1995 ж. 21 маусымдағы “ҚР ... ... ... ... ... туралы”.
7. ҚР Азаматтық іс-жүргізу кодексі.
8. ҚР Жоғарғы соты Пленумының 1999 ж. ... ... ҚР ... ... ... 1995 ж. ... ... бар №10 қаулысы.
10. “Мемлекеттік қызмет туралы” ҚР заңы.
11. ҚР Президентінің 1995 ж. 20 ... ... ... және ... ... ... Заң күші бар Жарлығы.
12. 1996 ж. 8-шілдедегі “Ұжымдық ... ... және ... ... ҚР
заңы.
13. Уваров В.Н. ҚР еңбек құқығы: Алматы: ҚазГЗУ, 2002 ж.
14. “ҚР Еңбек туралы” ҚР заңы ... ... ... ... ... ... РФ” ... А.Д. Зайкин “Трудовое право РФ” 1997.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай (Ибраһим) Құнанбайұлының өмірі9 бет
Адвокаттың азаматтық-құқықтық дауларға қатысуы21 бет
Даулы мәтіндердің авторизациясы: ХХ ғасырдың I ширегі86 бет
Дәулет Мықтыбаев (1904-1976) мектебінің өзіндік қасиеттері мен ерекшеліктері6 бет
Еңбек дауларын қарау15 бет
Еңбекті қорғау саласындағы еңбек дауларын реттеу ерекшеліктері7 бет
Мемлекетаралық экономикалық дауларды шешудің құқықтық аспектілері55 бет
Халықаралық дауларды реттеу әдістерінің түрлері44 бет
Қазақстан Республикасы заңнамасына негізделіп жер дауларын шешу36 бет
ҚР соттардың жер дауларын шешудің іс жүргізушілік ерекшеліктері13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь