Қазақстан Республикасы Конституциясындағы билік бөлінісі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2
І тарау. Егемендік және оның конституциялық негіздері.
1.1. Қазақстан Республикасы . тәуелсіз, демократиялық мемлекет ... ... ... ...6
1.2. Демократия және халық билiгi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21
1.3. Тәуелсіздіктің конституциялық кепілдіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25

ІІ тарау. Қазақстан Республикасы Конституциясындағы билік бөлінісі.
2.1. Билік бөлінісі концепциясының қайнар көздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
2.2. Қазақстан Республикасындағы билік бөлінісі қағидасы ... ... ... ... ... ... ...39

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..51

Қолданылған әдебиттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .53
Қазақстан Республикасы көптеген ғасырлар ішінде алғаш рет біртұтас, тәуелсіз демократиялық мемлекет ретінде ресми түрде жарияланды, ұлттық мемлекеттіліктің бұлжымастығы қуатталды.
Ата-бабамыз ғасырлар бойы аңсаған тәуелсiздiгiмiзге жеткен уақыт iшiнде ғана елiмiздiң бар болмыс бiтiмi, бүкiл кескiн келбетi кереметтей өзгердi. Бәрiнен де бұрын егемендi ел атанып, ес жиып, еңсемiздi тiктедiк, халық болып қалпымызды танып, империя тозағының астында қалған тарихымызды ашып алдық. Бұгiнде Қазақстан келесi адамзат тарихының алып айдынына адаспай жол тауып, өзiнiң ертеңiне екпiндеп еркiн жғзiп келедi.
1991 жылдың желтоқсанында Кеңестiк Социалистiк Республикалар Одағы ыдырады. КСРО құрамына кiрген Одақтас Республикалар өз егемендiгiн алып, тәуелсiз жеке дербес мемлекеттер болып бөлiне бастады. Кеңестiк Социалистiк Қазақ Республикасы жойылып, оның аумағында Қазақстан Республикасы деп аталатын жаңа мемлекет пайда болды.
Қазақстан мемлекетi – республикалық басқару нысанында болып, Республикада мемлекеттiк билiк белгiлi бiр мерзiмге халық сайлаған өкiлеттi органдармен жүзеге асырылды. Қазақстан президенттiк республика болып табылады.
Қазақстан Республикасы құрылған кезден бастап бiрталай құқықтық актiлердi қабылдап, олар жаңа мемлекеттiң заңды негiзiн қалай бастады. Оларға жататындар Қазақ КСР-нiң мемлекеттiк Егемендiгi туралы Декларация Қазақстан Республикасының Мемлекеттiк тәуелсiздiгi туралы заң 1993 жылғы және 1995 жылғы Конституциялар.
1. ҚР Конституциясы. 30.08.1995.
2. Қазақ ССР Мемлекеттік егемендігі туралы Декларациясы. 25.10.1990 ж.
3. ҚР Тәуелсіздігі туралы 1991 ж. 16 желтоқсандағы Конституциялық заңы.
4. ҚР Парламенті және оның депутаттарының статусы туралы Конституциялық заңы. 6.05.1999 ж.
5. ҚР Президенті туралы Конституциялық заңы. 06.05.1990 ж.
6. ҚР Соттар және судьялардың мәртебесі туралы Конституциялық заңы. 12.09.1999 ж.
7. ҚР Үкіметі туралы Конституциялық заңы. 06.05.1999 ж.
8. ҚР Конституциясына түсініктеме. А., 1996 ж.
9. Зиманов С.З. Қазақстан Республикасының Конституциясы мен Парламанті. А., 1996.
10. Нұрпейісов С.К. Котов А.К. Қазақстан мемлекеті: хан билігінен президенттік республикаға дейін. А., 1995 ж.
11. Гегель. Философия права. М., 1990.
12. Монтескье Ш.Л. Избранные произведения. М., 1976.
13. Дж. Локк. Избранные произведения. М., 1960.
14. Зиманов С.З. Вопрос о двойном гражданстве в Казахстане. Советы Казахстана. 18.01.1994.
15. Қайыржанов С. Наменгенов Қ. Құқықтық мемлекет және демократия. 1994 ж.
16. Қазақ ССР тарихы. 3-4 том.
17. Шетелдердің мемлекет және құқық тарихы. А.,1999 ж.
18. Сакен Өзбекұлы “Абай және адам құқығы” А. Жеті Жарғы.,1995.
19. Созақбаев.С.Ө Ахмет Байтұрсынов құқықтық мемлекет туралы: Ақиқат. №7. 1999.
20. Сакен Өзбекұлы. “Қазақстанның саяси құқықтық ой пікір тарихының өзекті мәселелері” А. Білім-2004.
21. Сапарғалиев Ғ.С. Конституциялық құқық. А., 1998.
22. Жүнісова Ж.К. Қазақстан Республикасы: Президент, демократиялық институттары А., 1996.
23. Назарбаев Н.А. Демократия біздің таңдауымыз, демократия біздің тағдырымыз. Егеменді Қазақстан. 1999 ж.
24. К.Жоламан А.Таукелеев. А Мұхтарова. Мемлекет және құқық теориясы. А.,1999 ж.
25. Сапарғалиев Ғ.С. Ибраева А.С. Мемлекет және құқық теориясы. А., 1998.
26. Қазақстан Республикасы Президентінің заң күші бар Қазақстан Республикасындағы сайлаулар туралы Жарлығы. 18.09.1995 ж.
27. Лильберн. Памфлеты. М., 1957.
28. Платон Политика. М., 1954.
29. Энтин. Разделение властей. М., 1995.
30. Қазақстан – 2030.
        
        Мазмұны:
Кіріспе.....................................................................
....................................................2
І тарау. Егемендік және оның конституциялық негіздері.
1. ... ...... ... ... және ... ... ... ... ... Республикасы Конституциясындағы билік бөлінісі.
1. ... ... ... ... Қазақстан ... ... ... ... ... ... ішінде алғаш рет біртұтас,
тәуелсіз демократиялық мемлекет ретінде ресми түрде жарияланды, ұлттық
мемлекеттіліктің ... ... ... бойы ... ... ... ... ғана елiмiздiң бар болмыс бiтiмi, бүкiл кескiн келбетi ... ... де ... ... ел ... ес ... еңсемiздi тiктедiк,
халық болып қалпымызды танып, империя тозағының астында қалған тарихымызды
ашып алдық. ... ... ... ... ... алып ... жол ... өзiнiң ертеңiне екпiндеп еркiн жғзiп келедi.
1991 жылдың желтоқсанында Кеңестiк Социалистiк Республикалар Одағы
ыдырады. КСРО ... ... ... Республикалар өз егемендiгiн алып,
тәуелсiз жеке дербес мемлекеттер болып бөлiне бастады. Кеңестiк Социалистiк
Қазақ ... ... оның ... ... ... ... жаңа мемлекет пайда болды.
Қазақстан мемлекетi – республикалық ... ... ... ... ... ... бiр мерзiмге халық сайлаған өкiлеттi
органдармен жүзеге асырылды. Қазақстан президенттiк республика болып
табылады.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... олар жаңа мемлекеттiң заңды негiзiн қалай ... ... ... ... мемлекеттiк Егемендiгi туралы Декларация
Қазақстан Республикасының Мемлекеттiк тәуелсiздiгi туралы заң 1993 ... 1995 ... ... Конституциялық актiлер Қазақстанның тәуелсiздiгiн дербестiгiн
жариялап демократиялық құқықтық мемлекет құру ... ... алға ... ... ... ... ... өзiн демократиялық, зайырлы, құқықтық, әлеуметтiк мемлекет деп
орнықтырудың екi ... ... бар: ... ... ... ... қолданылуы арқылы Қазақстан Республикасының
мемлекеттiлiгiн ... ... ... екендiгiн бiлдiредi;
екiншiден, стратегиялық бағыт, мынадай Қазақстан Республикасы ... ... және ... ... құру ... дамуы тиiс. Демек,
Қазақстан Республикасының демократиялық бағытта дамуының Конституциялық
негiзi қаланды.
Атап айтқанда, бiртұтас ... ... ... ... өзiн ... ... ... мемлекет етiп
жариялағаны туралы толық ақпарат ұйымдасқан қоғамда жоғары деп саналатын
және ... iшкi және ... ... ... жүзеге асыруға
жаралған мемлекеттiң негiзi феноменi – мемлекеттiк билiк жайлы.
30.08.1995 жылғы Қазақстан ... ... ... ... ... мәнi мен ... сипаттама жасайды, оның
ұйымдасуы мен жүзеге асуы нысандары мен ... ... ... билiк Конституция бекiткен бiрнеше құрылымдық бөлшектерден,
мемлекеттiк билiктiң бiрден-бiр бастауы халық деп, ... ... ... ... мақсаты туралы ережелерден; құқықтық және
демократиялық мемлекет құруды көздейтiн ... ... ... қағидаларын бекiтетiн нормалардан мемлекеттiк билiк ... және ... ... ... ... ... тұрады. Сонымен қатар, мемлекеттiк билiк тармақтары туралы және
оның белгiлерi, принциптерi, жүйесi жайлы жиналған ... ... ... атап ... кiтап жинағы көмегiмен дипломдық жұмыс
жобасы әзiрлендi.
Олардың қатарына ... ... және ... негiздерi” 2001
жарық көрген, онда мемлекеттiк билiк түсiнгi және оның ... ... ... ... ... ... Республикасының Контституциясына
түсiнiктеме” Ғ. Сапарғалиев. ... ... ... Ғ. ... ... ... Қазақстан құқығы” және тағы басқа
көптеген авторлар, ғалым, заңгерлердiң ... ... ... ... басқа айта кететiн мәселе, ол осы дипломдық жұмыс негiзiн
Қазақстан Республикасының Конституциясына сүйене ... ... және ... ... ... оның ... ... және оның
депутаттарының мәртебесi туралы” тағы ... ... ... актiлер
жинағы номерiмен орындалды.
Билiк тармақтарын Конституциялық жолмен бөлу және ... ... ... ... ... тәжiрибеде мемлекеттiң
демократиялық механизмiн нығайта ... Ал ... ... ... ынтымақтастырып отыратын жауапты органға айналды. Ол халық алдында
жауап беретiн ... ... ... ... ... жылы 25 ... ... "Қазақ Советтік Социалистік
Республикасыныњ мемлекеттік егемендігі туралы Декларация", ,,Казақстан
Республикасының ... ... ... ... ... жылѓы 16 желтоқсандаѓы Конституциялыќ Зањы ... ... ... ... ... ... өкіметінің
экономика, заң шығару, тіл, мәдениет, билік бөлісу ... ... ... ... ... ала отырып І99З жылы 28 қаңтарда ... ... ... ... ... ... заңды түрде жарияланды.
Конституция "Азамат", ... ... ... сақтау
кепілдіктері" деген төрт тарауға бөліне ... ... ... ... ... ... мен оның бостандықтарын,
қоғам мен оның құрылыс негіздерін, мемлекеттік құрылымын, ... ... ... 1995 жылы 30 тамызда референдум ... ... ... ... ... бекітті.
Жаңа Конституция "Адам және азамат", ... ... ... жане сот төрелігі", "Жергілікті мемлекеттік басқару және
өзін-өзі басқару" деген бөлімдерден құралып басқа да ... ... ... ... ... ... ... Республикасы — ... ... екі ... ... Және ... ... ... әдебиеттер тізімі келтірілген.
Дипломдық жұмыстың бірінші тарауында ... ... ... жету ... жаза ... демократиялық қоғам,
құқықтық мемлекет деген пікірлердің ... ... ... ... ... Республикасының конституциялық кепілдіктерін осы жұмыста баяндай
отырып, оның 1937, 1978 ... ... ... Ерекшеліктердің ішіндегі ең бастысын алатын болсақ, алдыңғы
Конституцияларда Қазақстан Социалистік ... ... ... ... коммунизмге жету мұратымыз ... ... ... ... ... ... өзін
демократиялық, зайырлы, құқықтық және ... ... - ... ... ... ... Республикасы Конституциясындағы
мемлекеттік биліктің бөліну жүйесіне арналған. Мемлекеттік ... ... ... ... ... механизміндегі қолданылуы
қарастырылған. Жалпы алғанда жұмыста Қазақстан Республикасының құрылуы ... ... мен ... ... ... ... оның ... баяндалған.
І тарау. Егемендік және оның конституциялық негіздері.
1. Қазақстан Республикасы – тәуелсіз, демократиялық мемлекет.
Қазақстан Республикасы өз ... ... рет ... ... ... ... ... түрде жарияланды. Қазақстан
Республикасы өз дамуында ұмтылып отырған демократиялық, құқықтық, ... ... ... ... ... ... ... соған тоқталайын.
Мемлекет белгілі бір территория шеңберінде ... ... ... ие, ... ... атынан ішкі және сыртқы ... ... ... ие, ... ... ... заңдар мен ережелер
шығарудың ерекше құқына ие, ... ... ... ... ... тіршілік етуінің алғы шарты қауымдастық. Адамдар ... ... жаңа ... игіліктер жасады, сол игілікті бөлісу,
айырбастау, ... ... ... тоқыратпау үшін жанұя құрып,
топтарға ... ... ... ... ... ... ... бір
даму кезеңінде өз қауымдастарының жеке ... мен ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін саяси күшті ... ... күш ... өмірге мемлекет келді.
Мемлекеттің алғаш қалыптасу кезінен бастап адамдар демократиялы қоғамды
арман ... ... ... ең алдымен автократиядан да, охлократиядан да іргесін аулақ салған
мемлекеттік өкімет. Мұның өзі айқын ... ... ... ғана ... болады, өйткені азшылықтың да, көпшіліктің де күш
көрсетуі бірдей қауіпті.
Мемлекет өзін ... өзі ... ... бар ... ... ұстауға ұмтылады. Бұл жағдайда демократия әлсірейді. Демократия
әлсіз болған жағдайда мемлекет, Гоббс ... ... ... ... ... басып жаныштайды, адам құқығы мен ... ... ... барады. Адамды зкономикалык жағынан қыспаққа алып алым-салықты
үдетіп, саяси, ... ... ... орай адам ... ... шектейтін мемлекеттің үстемдігіне ден ... ... ... күш ... ... ... ... құқықты жүйеге бейімдеу,
оны құқықтық мемлекетке ұластыру, құқықтық мемлекет дегеніміз демократиялық
қоғамның қалыптасуының, оның жетіліп дамуының заңды ... ... ... ... ... ... жүйе бой көрсетуден
танбайды, жеке адамның заңды ... ... ... жазаланып
отырады. ... өз ... ... ... ... ... ... қол сұғып, жөн-жосықсыз араласады. Мұны ... ... ... ... ... ... оның ... әділ
заңдармен реттеп заңдастырып отыру – құқықтық мемлекеттің кызметі.
Мемлекет ... ... ... ... бірінші болып тұруының үлкен
мәні бар. Ол ... ... ... оның ... ... ... орында тұруы керек деген сөз. Бұл әрбір құқықтық мемлекеттің ... ... ... ... Ол әрбір елдің Конституциясында бекітіліп, ... ... мен ... ... ... тиіс.
Құқықтық мемлекет құруға аяқ басқан Қазақстан Республикасының тұңғыш
ата Заңы /28.01.1993/ "біз Қазақстан халқы, адам ... мен ... ... ... ... мен құқықтық мемлекет құруға бекем бел
байлап осы Конституцияны қабылдаймыз", - деп басталады.[2]
Демократиялық ... адам ... ... ... тегіне
қарамай қорғауға күш салады.
Демократиялық қоғам мемлекеттің ұлттық сипатына ... да ... ... ... ... ... ... етеді.
Ұлттық мемлекет дегеніміз не?
Ұлттық мемлекет дегеніміз - өзі атын иемденіп отырған ұлттық ... өмір ... және сол ... ... ... ... байлығын,
тілін, мәдениетін, әдет-ғұрпын қорғап, оған қамқорлық ... ... ... қондырма болып табылады. Қондырманың бүкіл құрылымдық
жүйелері осы мақсатты жүзеге асыруға қызмет етеді.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... түрі ретінде Қазақстан Ресрубликасы ... ... ... ... ... ... — деп ... яғни Қазақстан
Республикасының ұлттық мемлекет екенін заң жүзінде паш етті.
Демократиялық қоғам мемлекеттің ұлттық сипатына емес, мемлекеттің ... аяқ асты ... ... ... бой көрсетеді, нағыз демократия
үшін күреседі.
Құқықтық мемлекеттің қалыптасуы ұзақ ... ... ... Бұл ... ... бір таптың, партияның, топтың ... ... жол ... оның есесіне қоғам мүшелерінің барлығына
мемлекеттік және қоғамдық істерді ... ... ... ... кең жол ... ... қалыптасуы ұзақ уақытты қажет ... ... ... ... ... Қазақстан мемлекетінің дамуы да ұзақ
уақытқа созылды.
Қазақ мемлекетінің кұрылуы мен ... ... тым ... және ... ... ... тарихқа қысқаша тоқталатын болсақ, олар көрші мемлекеттердің
шапкыншылығы, ... ... ... заңдар мен билік жүйесін
қалыптастыру /"Жеті Жарғы", "Хан ... "/ ... өз ... ... Россияның қол астына бірігуі /1731 жылы Кіші жүздің Ресейге
бірігуінен басталды/, ұлттық козғалыстар ... ... ... ... бет алып ... ... Республикасының құқық
жүйесі тым тереңнен дамыған, бұл ... ... ... ... ... ... десе де болады.
Қазақтың жеке ұлттық ... ... ... ... мен
Жәнібектің орны ерекше десек, бұдан кейінгі кезде мемлекетті сыртқы жаудан
сақтаудың ең кажетті тұсы ішкі ... ... ... ете ... ... ... жолы деген ережелер жинағын", халықтың санасына
сіндірген хан ... ... ... қасқа жолын" толықтырып, тарихта
өзіндік орнымен қалған хан ... жылы ... ... ... әз ... ... Әз ... тұсында
қазақтың үш биі Төле, Казыбек, Әйтеке ұлттық негіздегі қазақ мемлекетінің
Заңдар жинағын топтастырды. Бұл заң ... ... ... ... ... мақсаты ел іші бірлігін белгілеу, сыртқы ... беру ... ел ... ... реттеу тәрізді
мәселелерді қамтыды. Заң негізіне Қасым хан мен Есім ... ... ... ... Хан ... мен ... ... шешіліп отырған.
"Есім ханның ескі жолы" бойынша кісі өлімі кек алумен, шаңырағын
ойрандаумен ... ... ... ... бұл ... құн ... кейінгі қазақ тарихындағы елеулі кезең ... ... ... ... ... ... ... қазақтардың өту кезенде
1731 жылы Кіші жүздің Ресейге қосылуымен басталды. Осы ... ... ... ... Әз ... ... өз ... сақтаған казақ мемлекеті
неліктен ыдырай бастады, өз сыртқа жауларына ... ... басы ... ... ... жартысы қазақ елінің тұтастығының
ыдырай бастаған тұсы еді. Әрі үш ... ... даму ... ... дақ ... ... осы тұсын сыртқы жаулары тепкісінен
құтқару мақсатында ... хан Кіші ... ... ... ... ... кезде кейбір тарихшыларымыздың, тіпті мемлекет басындағылардың
Әбілқайыр хан ... ... ... деймін. Бұл саясаттың саяси,
мәдени, әлеуметтік дамуда ерекшелігі де болды. Рас, ... ... ... ... ... осы кезден басталды. Ресей империясының
бодандық саясатына карсы халық көтерілістері жиі бой ... ... ... ... ... ... 2 кезеңге бөлуге болады: ... - XVIII ... соңы мен XIX ... ... ... XIX ғасырдың
екінші жартысы мен XX ... ... Яғни ... ... жж. ... ... жж. ... мен Махамбеттің 1837-1847 жж. Кеңесарының,
1856-1857 жж. Жанғожаның, 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыстар.
Қазақстанда Кеңес өкіметін орнатудың көптеген ... ... ... ... ... ... ... саясаты нәтижесінде
қазақ халқы бытыраңқы орналасқан территорияның бір ... ... енді бір ... ... ... қарады. Кеңес өкіметі
жағдайында бұл бытыраңқылықты жойып, республика ... ... ... әрі ... еді. ... ... шешу туралы 1919 жылы ... ... ... ... ... Осы кеңес шешімімен Орынбор
қаласы Қазақстанның орталығына айналды. Республика ... ... бұл ... ... "Орынборды қазақ республикасы
орталығына айналдыру" бұл орыс теңдігін орнатумен тең", - деп ... жылы ... ұлт ... ... Халық комиссариаты
жанынан ... ... ... ... ... ... бекітілді. Бұл ұйымның алдындағы міндеттер:
- Қырғыз /қазақ/ халқына социализм идеяларын ... және ... ... басшылық ету;
- экономикалық тұрмысын жақсарту;
- азаматтық және қылмыстык заң жобаларын қырғыз ... ... ... ... ... ... экономикалық территориялық жағдайларды ескере отырып, Кеңестік
Конституция негізінде әкімшілік және ... ... тең ... ... даярлау.[4]
Қазақ бөлімі өз жұмысын 1918 жылы мамырда бастады. Осы жылы Ә.Жанкелдин
Қазақ жеріне төтенше комиссар болып ... оған ... ... ... ... ... ... міндетке орай 1918 жылы
Ә.Жанкелдин Ферғана, Сырдария, Жетісу облыстары басшыларына мына ... ... ... ... Түркістан автономиясына қосыла ма, не
болмаса уездік атқару комитеттері қазақ өлкесінің ... ... ... көре ме.[5]
Түркістан автономиясын құруға ... ... сол ... ... деп ... алды.
1920 жылы 4 қазанда ... ... ... ... ... ... қаралған маңызды ... бірі ... ... Социалистік Республикасы енбекшілері праволарының Декларациясын
талқылау және бекіту. Бұл Декларация 1917 ж. ... ... ... ... ... ... ... жасалды. Бұл тарихи
құжат қазақ халқының ... ... құру ... ... ... ... Тарихта алғаш рет ... ... ... ... жариялады. Декларацияда "Қазақ өлкесінің территориясы жұмысшы,
ещбекші, ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. ... мүше ... ... ... ... ... құрамына кіреді" - делінген.
Декларация қазақ өлкесіндегі ... ... ... ... мен еңбекшілер қолына өткізу қажет ... 1917 ж. жер ... ... декретке сай
Қазақстандағы жер меншігін мемлекет қорына косып мемлекеттік ... деп ... ... ... ... партияның алдындағы басты
міндет шеткері аймақтарда кеңестік негіздегі ұлттық мемлекет құру ... шара ұлт ... ... халық комиссариаты жанынан 1918 жылы қазақ
бөлімін ... ... ... ... ... АССР ... ... ісін жүргізген Қырғыз революциялық комитеті құрамында көрнекті
саяси қайраткерлер еңбек етті. ... ... ... ... ... ... С.Меңдешов, А.Байтұрсынов т.б.
Қазақ Автономиялы Республикасы, 1920 жылы 26 ... ... ... құру ... ... ... 1920 жылдың 4
қазанында құрылды деп жарияланды.
Бұл Декретте Қазақ АССР ... ... бір ... ... және ... ... ... көрсетілген. Олар:
1. Семей облысы құрамында: ... ... ... ... уездері;
2. Ақмола облысы құрамында: Атбасар, Ақмола, Көкшетау, Петропавл,
Омбы уездері;
3. ... ... ... Қостанай, Ақтөбе, Ырғыз, Торғай
уездері;
4. Орал ... ... - ... ... ... уездері;
5. Закаспий облысы құрамында: Маңғышлақ, ... ... ... адай болыстары;
6. Астрахань облысы құрамында: ... ... 1-2 ... ... ... территорияға байланысты саяси оқиға, 1924-1925 жылдары
Орта Азия халықтарының шекарасын межелеу, 1918 жылы ... ... ... ... Қазақстанның Сырдария, Жетісу
облыстары кірді. Бұл екі облысты ... ... ... ... 1921
жылда өткізілген Түркістан республикасы шаруаларының 1-ші ... ... ... Осы ... 1924 жылы ... ... ұлттық территорияны
межелеу нәтижесінде Жетісу мен Сырдария ... ... ... кіретін болды. Бұл мәселе жөнінде 1924 жылы 16 ... ... ... ... комитетінің сессиясында "ұлттық
мемлекеттік межелеу туралы" қарар қабылданған.[6]
Қарар жемісімен Қазақ Республикасы ... ... ... ... Түркістан, Шымкент, Әулие ата уездері, Ташкент,
Мырзашөл, ... ... кей ... ... ... ... Жаркент, Лепсі, Қапал, ... ... ... ... болыстықтары/ қосылды.
Қазақ АССР-і территориясы 700 мың ... ... жуық ... ... ... саны 1468 ... ... 5230 мыңға жетті, 61,3%
... ... ... ... өндіргіш күштер дамуына жағдай
туғызды. Республика жаңа аудандарға бөлінді, республика астанасы 1925 ж. ... ... АССР ... ... ... ... Орынбордан Ақмешіт
/Қызылорда/ қаласына көшірілді.
Орынбор қаласы мен ... ... ... Республикасынына
бөлінді.
1925 жылы 15-19 апрель аралығында Ақмешіт /Қызылорда/ қаласында
Қазақстан ... V ... ... ... ... ... аты ... терминін қалпына келтірді.
Коммунистік партия және ... ... ... ... ... ... ... қалпына келтіруде елеулі
табытарға жетті. 1925 жылдың аяғында өнеркәсіп өнімін ... 1920 ... 5-6 есе ... Республика өнеркәсібіне социалистік сектор
басшылық етті. Өнеркәсіптегі үлес салмағы 64 процент, ал ірі өнеркәсіпте 97
процент болды.[7] ... ауыл ... да ірі ... ... ... егіс ... соғысқа дейінгі дәрежесінен 67,7 процент, ал мал басы 75
процент өсті.
Үш жылдың ішінде Қазакстанѓа 165455 мың ... ... ... ... 96 ... 557 ... 58 жер ... серіктестігі жұмыс
жасады.
Қазақстандағы индустрияландыру қиын жағдайда жүргізілді. Республика
өнеркәсібін шын мәнінде жаңадан құру ... ... Ал ... ... ішкі ... қоры ... еді, ... материалдар,
маман жұмысшы кадрлары болмады. Осыған орай Қазақстан ... ... ... ... ... ... және бауырлас совет
халқының жүйелері, ... ... ... ... ... ... емес еді. І9З0 жылы ... облысы еңбекшілері Қазақ
республикасын мәдени-техникалық қамқорлыққа алды. Донбасс шахтерлері
Қарақанды ... ... Баку ... Ембі ... кадр даярлауға көмектесті. Меркедегі қант заводы РСФСР-
дың Барск заводы жабдықтарымен салынды, ... қант ... ... ... ... көшіріп орнату бұрынғы көшпелі халықтың
көз алдында социалистік ... ... ... ... ... ... ... жұмысқа тартылып, ұлттық жұмысшы табының қалыптасуын
қамтамасыз етті.
30 ... 120 ірі ... орны ... және ... ... ... корғасын заводы, Ащысай полиметалл комбинаты
Ақтөбе жекеше комбинаты, 720 ... ... ... ... ... ... ... Семей ет комбинаты, Гурьев
балық ... ... ... Жамбыл қант заводтары,
Қарсақпай мыс комбинаты, Алматы ... ... ... ... - 14,2 есе, ... ... -
7,5 есе, отын өнеркісібі - 3,6 есе, ... ... - 2,3 ... ... ... ... өнімі 2,7 есе ... ... ең ... ... ... - ... ... жолы
(Турксиб). Бұл құрылыс Қазақстанды Сибирь мен Орта Азияның аса ... ... ... және ... да Шығыс
республикаларының экономикасы мен ... ... ... ... ... жылы 3 ... СССР Енбек және Қорғаныс Советінің Түркістан-
Сібір темір жолын салу туралы қаулысына сай, 1927 жылы апрельде ... ... ... станциясына жол салу басталды.
РСФСР үкіметі жанынан Турксиб құрылысына көмек көрсететін арнаулы комитет
құрылды, оны ... ... ... ... председателінің орынбасары Т.
Рысқұлов басқарды. Құрылыс барысын ... ... ... мен
Совет үкіметі ұдайы бақылап отырды. Жол қаржысы жыл сайын ... жылы ... 8 млн. сом ... ... І9З0 жылы 70 млн. ... ... бюджетінен 172 млн. сом бөлінді.
Ұлттық маман кадрлар ... І9З0 жылы ... ... 11,6% ... ... ... 10 ... жуық қазақ құрылысшылары
мен темір жопшылары даярланды, ал ұлттық кадр даярлауға 3850 сом бөлінді.
Бүкіл халықтық көмек арқасында Түркістан-Сібір ... жолы ... ... ... ... Бұған дейін жаңа заманға сай қатынас
жолы болмаған жерде 1445 километрге созылған жол ... ... рөл ... ... ... ... ... ірі
оқиға болып кана қойған жоқ, сонымен бірге республиканың халық шаруашылығын
социалистік негізінде құруға жол ашты.
Осы кезеңдегі халық ағарту ... ... ... 1924 -1925 ... ... және орта мектеп, 185 мыңға жуық оқушыны біріктірді. Осы жылдары
сауат ашатын оқу ... ... отау ... ... ... ... ... сілтеу саясаты да болмай қойған жоқ. Бұған дәлелді
1925-19ЗЗ жылдардағы Қазақстан өлкелік партия комитетінің жауапты ... ... ... ... хатынан да көреміз. Яғни 1920-1930
жылдардағы саяси жағдайды баяндай ... ... екі ... ірі бандалардың
15 көтерлісі" болды деп көрсеткен. Оған 34 000-ға жуық адам ... ... ... ... ... салғырты, халықтың ұлттық әдет-
ғұрпына жат әрекеттерді талап ету сияқты оқиғалар. ... ... ... салғырты отрядтарын құрып, ... ... ... ... етті.
Жалпы алғанда, Қазан ... ... ... ... ... осы ... ... жаңа өмірге деген
ынтасынан туған ерен ... ... ... ... ... емес. Жерді
бөлу, мал-мүлікті конфискелеу, ... ... ... ... апатының басталуы еді.
Қазақ АССР-і алдында тұрған елеулі оқиға Одақтас Республика болып қайта
құрылуы.
1936 жылы КСРО ... ... Жаңа ... ... мен ... ... ... шегіне жеткен Қазақ Автономиялы
Республикасы одақтас республика болып қайта ... ... ... ... өту ... 3 ... те Қазақ АССР-не тән болды.
Біріншіден, Қазақстан Қытаймен шекаралас, орталықтан шет ... ... ... ... республика халқының жартысынан астам ... ... саны да ... ... сай ... территориясы, ұлттық тілі болды.
Осындай ерекшеліктерге ие болған Қазақ ... ... ... ... ... ... болып жарияланды.
Қазақстан Кеңестерінің X сьезі КСРО Конституциясы негізінде Қазақ ССР
Конституциясын қабылдады. Конституция бойынша ... ... пен ... басқару ісі Кеңестік ... ... ... ... ... ... бұқара кең тартылды. Қазақ
ССР азаматтары жалпыға бірдей, тең төте сайлау құқы ... ... беру ... ... правосына ие болды. Конституцияның 20 бабында
"Қазақ ССР-інің мемлекттік өкіметінің жоғарғы органы – ... ССР ... ",[10] - деп ... 1978 жылы жаңа ... ... Бұл, ... көшірмесі болған, ... ... ғана ... ... ... І99З ... ... қолданып келдік.
Бұл Конституцияда "Кеңес халқының мемлекеттік бірлігі" социалистік
жалпыхалықтың мемлекет" және ... ... ... бере алмаған, миллиондаған
адамдардың басына қайғы-қасірет әкелген социализмнің ... ... бәрі ұзақ ... бойы бос ... ... ... тиісті тоталитарлық режимнің сырттай ғана тартымды әшекейі
болып келген еді.
І99З жылы Қазақстан Республикасының ... де ... емес ... алғашқы Негізгі Заңы қабылданды.
Конституцияның негізгі Мемлекеттік егемендік Декларацияда және
Қазақстан Республикасының ... ... ... Конституциялық
заңдарында, бірқатар базалық құқықтық актілерде қаланған. Олардың қатарында
- меншік, азаматтық, қоғамдық бірлестіктер, Министерлер ... ... ... жылы 25 қазанда Қазақ Советтік Социалистік Республикасының Жоғарғы
Кеңесі Қазақ ССР-нің егемендігі туралы Декларация қабылдады.
Декларацияда Республиканың тағдыры мен ... ... ... заң ... ... тіл, ... ... сақтау
салаларындағы үстем билігінің ... ... ... ... ... ... құжаттардан айтарлықтай басымдылығын
былайша түсіндіруге болады.
Декларация одақтық шарт ... ... жаңа ... мемлекет ретінде республиканың статусын іске ... ... ... үшін ... ... табылады.
Халықаралық субьектілілік правосы жоқ мемлекет ... ... ... ... ... ... халықаралық істердегі
дербестігі, республиканың сыртқы саясатты дербес және өз мүдделері ... ... және ... ... алмасу, халықаралық
ұйымдардың қызметіне қатысу, өзара ... ... ... және ... тең ... принциптерін сақтай отырып, өзінің шет ... және ... ... ... ... де көзделген. Бұл
аталған заңдардың барлығы да болашақ демократия мен ... ... ... жол. ... дейтін себебім құқықтық мемлекет құрып қалыптастыру
меніңше қиын да ұзақ ... Бұл үшін ... ... елдерде жүздеген
жылдар қажет болған. Мысалы, Англияда 1689 ... ... ... ... 1776 ... ... ... Францияда 1789 жылғы адам
мен азаматтың Декларациясынан басталып, тек XX ... орта ... ... ... Ал, ... ... мемлекетке бейімделу
XIX ғасырдың 60-жылдарындағы ... ... ... 1917 ж. Қазан
Революциясынан бастау алған пролетариат ... одан ... ... "әскери коммунизм" кезеңі, ал кейінірек жаңа экономикалық саясаттан
бас тарту мен авторитарлық режимді ... ... ... қалыптасу
процесін жоққа шығарған еді. Тіпті құқықтық мемлекет идеясы біздің қоғамға
жат әрекет деп жариялады.
КСРО құрамына ... ... ... ... жайлы идея алғаш рет
1988 жыл болған Бүкілодақтық XIX партия конференцнясында жария етілген.
Құқықтық ... ... ... жағы оның ... ... ... мемлекет халықка бағынышты болуы керек, жеке адамдар
бостандығы кепілді ... іс ... ... ... керек деп білінуде.
Құқықтық мемлекет деген ұғым оның өзіне ғана тән әртүрлі принциптерден
тұрады және уақыт озған сайын сұрыпталып ... ғана ... ... ... ... ... ... басты-басты принциптерге
мыналарды жатқызуға болады:
- Мемлекет өмірінде қоғамдық қатынастарды реттеуге арналған құқықтық
актілердің ең ... Заң ... ... Қоғам өмірін ... ... ... басқару үшін заң
шығарушы, оны орындаушы және соттық өкіметтер ... ... ... пен жеке адам ... ... ... болуы
керек;
- Жеке адам құқықтары мен бостандықтарының іс жүзіне асырылып
отырылуына ... анық ... ... ... Ең ... ... - ... бұлжытпай орындалуына дәйекті бақылау
кажет.[11]
Осы сияқты қасиеттерді бойына сіңіріп, қалыптаса бастаған демократияшыл
құқықтық мемлекет біздің елде нағыз азаматтық, ... ... құру ... ең
пәрменді күш әрі шешуші шаралардың бірі болмақ.
Демократиялық, құқықтық мемлекетті қалыптастыруда саяси партиялар мен
қозғалыстардың мәні зор.
Шет елдік ... даму ... көз ... ... ... өзі
тікелей мемлекет ісіне араласа алмайды. Мемлекет ісіне тек Парламент арқылы
әсер ете алады.
Қазақстандағы соңғы кезде ... ... ... саяси партиялар Қазақстан
социалистік партиясы, Қазақстан Республикасындағы халықтық конгресс және
"Азат", "Желтоқсан" саяси козғалыстары. 1994 ж. ... ... ... бұл ... ... ... ... түсті. Аз да болса өз
өкілдерін парламентке өткізе алды. ... ... ... ... ... ... қалып отырғаны болмаса, толық дәрежеде жұмыс жасау,
формализмнен арылды деп айта ... ... ... ... даму ... ... уакытта бақылай аламыз.
Көппартиялық халықтың мүліктік кәсіби және басқа да ... ... ... ... нақты айырмашылығын обьективті
түрде білдіреді. Көппартиялық арқылы өкіметке саяси оппоненттік ... ... ... өзі халықтың әртүрлі жіктері мен топтарының ... ... мен ... үмітін ескеруге мүмкіндік ... мен ... ... ... ... ... ал ... жүйесі шеңберінде белгілі бір ... ... ... мүмкіндігі туады. Көппартиялық жасанды
түрде қалыптаспайды, қайта оған ... ... ... болуына орай қоғамның
нарыққа бара жатқан және халықтың әртүрлі ... ... ... оның ... ... ... табиғи
күйреуі есебінен құрылады.
Қазақстан Республикасында соңғы жылдарда саяси партиялар ... ... ... ... ... жасауда. Заң бойынша
бұлардың барлығы - қоғамдық ... ... ... ... ... құқықтары мен заңды мүдделерінің
сақталуын мемлекет заңды түрде қамтамасыз етеді. Және ... өзге ... ... ... ... жүргізуіне жол берілмейді.[12]
Қазіргі саяси ... ... ... ... ... болып отыр.
Олар қоғамдық пікірді анықтауға жәрдемдесіп, өзіндік бір сүзгі ретінде
көрінуде. Саяси ... ... ... пен ... өзара байланысын
қамтамасыз ететін құралға айналуда. Осының арқасында ... ... ... ... фракциялар құру және т.б. ... ... ... ... ... ... мемлекеттік органдардың функцияларын беруге тыйым салады. Бізде
қажетті өкілеттіктерді иеленген тиісті ... ... бар. ... ... ... ... ... мемлекеттік қондырманың үстіне
қандай да бір қосымша қондырма ... ... ... ... және халық билiгi.
Қазақстан Республикасы демократиялық мемлекет құруды мақсат қылып
қойып отыр. ... ... ... ... ... ... азаматтарды ұлтына
қарамай тең құқықтық негiзде бiрiктiру.
Осы интернационалдық идеяға сүйене отырып, Конституция “халық” деген
ұғымды қолданады. ... ... ... ... деген – мемлекет көлемiнде
саяси әрекеттерге қатысуға хақысы бар, барлық ... ... ... ... ... Конституцияға: Президенттiң Қазақстан
Республикасының сайлау туралы Жарлығына сәйкес азаматтар, ... ... ... ... Республика Парламентiнiң ... ... ... ерiктi олардың жан-жақты талқылап, қолдап
немесе қарсы үгiт жүргiзуге хақылы. Барлық ... ... тең ... ... қандай да болсын жеңiлдiк немесе артықшылық ... өз ... ... ... ... ... алады немесе олар
депутаттыққа ұсынған кандидаттарды ... ... ... өзi халықтың ой-
пiкiрiн айқындауға мүмкiндiк ... бiр ...... ... ... органдарының заңсыз қолсұғуына тыйым салу.
Қоғамдық бiрлiстiктердi азаматтар ... ... ... ... ... ... дiни, ... қанағаттандыру үшiн
құрады. Заң тұрғысында, нақтылық тұрғысынан да Қазақстан халқы референдумда
Республика ... ... ... ... ... ... ... еттi.
Қазақстан мемлекетiнiң демократиялығы халықтық жоғары саяси ... ... ғана ... адам мен ... ... ... Конституцияда бекiтiлген кең ауқымды демократиялық құқықтар мен
бостандықтар азаматтарға сөз, ... ... ... ... ... ... қатысуға, қоғамдық бiрлестiктер құруға және
тағы басқаларына заңдық мүмкiндiктер бередi. Құқықтар мен ... ... әр ... жеке ... мен ... қанағаттандыру үшiн
ғана берiлмейдi. Әр түрлi әлеуметтiк, ұлттық, конфессиональдық, кәсiптiк
және ... ... ... ... ... ... мен
бостандықтарын пайдалана отырып, ... ... ... және ... ... Конституция демократиялық құқықтар мен
бостандықтардың iске асырылуы үшiн ұйымдық, саяси және заңдық кепiлдiктердi
де ... ... ... ... да ... азаматтардың өкiлеттi органдарға жалпы ... ... ... және ... ... ... жеке ... мүдделерiн бiлдiретiн және сол мүдделердi қорғауға тiлектес әрi соған
қабiлеттi өз өкiлдерiн ... және ... ... ... нормаларды белгiлейдi.
Қазақстан мемлекетiнiң демократиялығы референдум ... ... ... ... ... ... 1) азаматтардың референдумға қатысуға және одан өзiнiң еркiн
бiлдiруге ықтиярлылығы; 2) азаматтардың референдумға жасырын ... ... ... тең және ... ... құқықтылығы; 3) жариялылығы.
Қазақстан Республикасының демократизмi азаматтардың, олардың
бiрлестiктерiнiң, мемлекеттiк ... ... ... және ... ... ... ... өз мүдделерiн көздеп ықпал
етуге мүмкiндiгi болуынан да көрiнедi. Ол үшiн Конституцияда ... ... ... ... iшiндегi ең маңыздысы – демократиялық саяси
режим ... ... ... ...... ... билiктi жүзеге асыру
әдiстерiнiң, тәсiлдерiнiң, түрлерiнiң жүйесi. Саяси режим мемлекеттiң
мәнiн, ... оның ... жеке ... ... ... ең әуелi
Конституциялық құқық нормалары арқылы реттелген ... ... ... ... ... ... iс жүзiнде қызмет ету
дәрежесiн айқындап көрсетедi.
Қазақстан Республика Конституциясы ... ... ... ... ... ... саяси режим өкiлеттi және
тiкелей демократия институттарының ... ... ... саяси режим кең көлiмде ... ... ... баянды етiлуiнен көрiнедi. Үшiншiден, Конституция тәуелсiз
бұқаралық ақпарат ... ... кең жол ... ... ... ... болған саяси цензура келмеске кеттi. ...... ... ... өмiр ... ... ... ақпарат құралдарының тәуелсiздiгiн қамтамасыз ету мемлекеттiк
органдардың жұмысындағы кемшiлiктердi, лауазымды ... ... ... ... ... ... ... нығайтады. Төртiншiден,
Қазақстан Республикасының Конституциясында танылған саяси плюрализм, саяси
қозғалыстардың саналуандылығы, әр ... ... ... ... ... ... ... оппозициялық ұйымдардың да
қалыптасуына мүмкiндiк туғызады.
Мемлекет демократизмнiң негiзi, бiр ... ... және ... ... болып табылады. Ұлттық тәуелсiздiк, ұлттың өз
тағдырына өзi ие ... ... ... және ... санада өзiн-
өзi билiк ету мүмкiндiгiнен көрiнедi.[13] Қазақстан Республикасының зайырлы
сипатының бiрқатар көрiнiстерi бар. Олар ... ... ... Республикасының «Дiни сенiм бостандығы және дiни бiрлестiктер
туралы 1992 жылғы 15 қаңтардағы заңында ... Дiни ... ... ... ... мен дiни ... заң алдында
бiрдей.
Дiндердiң немесе дiни бiрлестiктердiң ешқайсысында бiр-бiрiне қатысты
артықшылықтарды ... Дiни ... ... бір ... ... егер ... қайшы келмесе, мемлекет дiни
бiрлестiктердiң қызметiне ... ... дiни ... Дiни ... ... ... органдарын сайлауға
қатыспайды. Саяси партиялар және дiни негiздегi өзге де ... ... ... ... ... ... немесе оларға қаржылай
көмек ... жол ... Дiни ... ... етушiлер
Қазақстан Республикасының азаматы ретiнде тек өз атынан саяси өмiрге басқа
азаматтармен бiрдей қатыса алады.
Республикада ... ... ... беру ... дiни
бiрлестiктерден бөлiнген және зайырлық сипатта болады. Дiни пәндерден сабақ
жүргiзу мемлекеттiк емес оқу және тәрбиелiк орындарда ерiктiлiк ... ... ... ... зайырлы сипаты дiни
бiрлестiктермен ... ... ... ... Олар ... ... танымын қалыптастыруда елеулi қызмет атқарады. Сондықтан
дiни бiрлестiктермен байланыс жөнiндегi мемлекеттiк органдар құрылады. ... ... ... мемлекеттiк өкiлетті органдарына дiни
жағдайлардың мән-жайы, дiни сенiм ... ... ... ... ақпарат бередi, дiни ұйымдардың, қоғамдық бiрлестiктердiң,
мемлекеттiк органдардың ... дiн ... ... және
адам құқығы мен бостандығы санасындағы басқа да ... ... ... өткiзудi қамтамасыз етедi.
3. Тәуелсіздіктің Конституциялық кепілдіктері.
Конституция мемлекеттің негізгі Заңы. Конституция деген ... ... ... ... ... ... ұғымдарды білдіреді. Сондықтан
барлық мемлекттерде Конституция ... ... ... органдар жүйесін айқындайтын, олардың құрылымы мен қызмет ету
тәртібін бекітетін, ... ... ... мен ... Ата Заңы болып табылады.
Қазақстан Республикасының 1995 жылы 30 ... ... ... ... ... мен ... ... аймақтық құрылымын, республиканың мемлекеттік өкіметі
мен басқаруының жоғарғы және жергілікті органдарын, сот ... ... адам және ... ... олардың құқықтары мен
бостандықтарын, міндеттерін жария етті.
Қазақстан Республикасының Конституциясы ... ... ... яғни оның ішкі және ... даму бағыттарын тәуелсіз
дербес шешетініне дәлел бола алады. Ол жөнінде ... " ... ... ... және ... ... былай делінген:
"Қазақстан Республикасы - өзін ... ... ... ... ... ... орнықтырады, оның ең қымбат қазынасы - адам
және ... ... ... мен ... ... ... ... Конституциялар ең демократияшыл
Конституцнялар деп есептелінетін, өйткені әлеуметтік-экономикалық ... жеке ... мен ... кең спектрін жариялады. Алайда өмір
мынадай қарапайым ... ... ... ... ... ... ... алмайынша мүмкін болмайтын ... ... ... 1978 жылы ... ... ССР Конституциясы қазақ мемлекетінің
егемендігін тек Одақтан өз еркімен шыға ... деп ... ... ... Республикасының дүниежүзілік аренада орны бар дербес
ел ... ... Оған ... Қазақстанның Біріккен Ұлттар Ұйымына және
көптеген халықаралық ... мүше ... Жер ... бір ... ... ... халқының атымен аталып, ұлттың белгісі болған Қазақстан
Республикасының кең байтақ ... ... ... және өз ... ... ... жасауының
материалдық белгісі болып келеді.
Конституциялық құрылыс негіздері ... ... ... ... ... ... ... және Сот
төрелігі" деген бес ... ... ... ... ... ... ... құқықтық мәртебесі, содан кейін одан ... ... ... және ... ... ғана - ... пен
оның институтары анықталады.
Қазақ Республикасындағы азаматтық ... ... ... /II бөлім/ арналған.
Қазақстан Республикасында Конституцияға сәйкес адам ... ... ... және оларға кепілдік беріледі.
Қазақстан Республикасында әрбір ... ... ... және ... құқы бар (10, 11 ... азаматтығын алудың, сақтаудың және одан айырылудың негіздері
мен тәртібі конституциялық заңмен ... ... ... ... ... ... құқығынан айыруға, сондай-ақ
азааматтарды республика шегінен тыс ... ... жол ... ... ... ... ... күрделі мәселеге
айналып отыр. Өйткені Қазақстан көп ... ... ... ... өзге ұлт өкілдері қос азаматтықты ... ... ... ... ... Республикасының азаматы болып табылатын ... ... ... ... танылмайды деп көрсетілген. Және, сонымен
қатар, ... ... ... ... Бұл, ... қос елдің азаматы
болу деген сөз ... ... ... ... ... ... ... Республика азаматының басқа мемлекеттің азаматтығында болуы
танылмайды деп атап көрсетілген.
Еркіндік пен бостандықты шексіз деп ... ... Кісі ... өмір
сүргесін белгілі жағдайда сол қоғамның ортаға тәуелді болады. Мұның өз
өлшемі, шегі бар.
Мысалы, 15 ... / ... өмір сүру ... әрбір
адамның табиғи ажырамас құқығы. Ешкімді де ... ... ... - деп ... Енді осы ... ... болсақ, өзі өмір
сүруге құқығы бола тұрып, екінші бір адамның ... ... ... ... жасауға құқылы емес. Олай болмаған күнде бір адамның
құқықтары екінші ... ... ... шығарады. Сөйтіп,
құқық бір ... ғана ... ... ... еді. ... ... ... құқығы мен бостандығынан айыруға ... ... ... де ... жоқ, мұны Конституцияға, заңдарға сәйкестендіріп
қана істеуге ... ... ... ... мен ... ... ... міндеттерімен ажыратып қарауға болмайды. Міндеттердің орындалуы жеке,
қоғамдық және мемлекеттік мүдделерді қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... әрі ... - ... қорғау болуы қажет (36 бап).
Республиканың өкілеттігіне біртұтас мемлекеттік жер ... ие ... ... ... ... мен ... ... белгілеу, қоныстандыруды ұйымдастыру т.б. жатады. Мемлекет тек
жерді ... ... ... қана ... ... ... ормандарды, суды пайдаланудың тәртібін белгілейді. Бұл туралы
Конституцияның 6 бабында "жер және оның қойнауы, су көздері, өсімдіктер мен
жануаралар ... ... да ... ресурстар мемлекет меншігінде
болады. Жер, сондай-ақ заңда ... ... ... ... жеке ... де ... мүмкін" (6-бап, 3 тармақ).
Бұрынғы Конституцияларда социалистік ... ... - ... ... ... Ал жеке ... ... Жаңа Конституция Қазақстаннның экономикалық негізі - түрлі меншік
екенін атап ... ... ... атап ... жер, оның қойнауы,
өсімдіктер мен жануарлар дүниесі, басқа табиғат ... ... ... болып есептеледі. Оның мөлшері заң арқылы белгіленеді.
Ал жеке меншікке келетін болсақ Конституцияның ... ... ... ... ... ... қандай да болсын мүлкін жеке
меншігінде ұстай алады"- деп көрсетілген. ... иесі ... ... ... ... шешеді, иеленеді, пайдаланды, билік етеді. Жеке ... ... ... ... шешімі бойынша болмаса, ешкімді де өз меншігінен
айыруға болмайды. Оған ешкім қол сұға алмайды. Мемлекет әрбір ... ... ... ... еңбек ету кәсібімен айналысуына толық мүмкіндік
жасайды. Қоғамның жан-жақты дамуы тек ... ... ... ... ... ... бәсекеге түскенде ғана дамиды. Жаңа Конституция ... ... жол ... ... басқа да баптары бойынша республика азаматтарына
жалпы ... ... ... ... ... беру жағы
тұжырымдалған Конституцияның 33-бабы ... ... ... ... ... төмендегідей қағидалары баяндалған:
- жалпыға бірдей сайлау құқығы;
- тең сайлау ... төте ... ... ... ... ... жүргізілуі;
Сайлау құқығының осындай қағидалары елімізде ... шын ... ... өткізуге мүмкіндік береді. Бұл ... ... ... ... өкілді органдар
депутаттарын сайлау кезінде қолданылады.
Конституцияның 3 бөлімінің 41-бабында ... ... тең және төте ... ... ... толған азаматтар
жасырын дауыс беру арқылы жеті жыл мерзімге сайлайды делінген.
Ал, ... ... ... ... ... ... ... тілді еркін меңгеріп, Қазақстанда ... ... жыл бойы ... ... ... ... алады.
Республика Президенті болып бір адам екі ... ... ... ... де ... өкілді органның депутаты болуға, өзге де ақы төленетін
қызметтерді атқаруға және кәсіпкерлік қызметімен айналысуға құқығы жоқ, ... ... ... ... қызметін тоқтата тұрады.
Қазақстан Республикасының ең жоғарғы өкілді органы Парламеттің Сенатына
Қазақстан Республикасының кемінде бес жыл ... ... отыз ... ... білімі және кемінде бес жыл жұмыс ... бар, ... ... ... бар ... не ... ... кемінде үш жыл тұрақты ... ... ... бола ... жасы ... ... толған азаматы мәжіліс депутаты бола
алады.
Сайлау нәтижесінде сайлаушылардың елу процентінен ... ... ... ... ... өткізілді деп есептеледі. Дауыс беруге
қатысқан сайлаушылардың елу процентінен ... ... ... ... деп ... Егер ... бірде-бірі көрсетілген дауыс
санын ала алмаса, ... ... ... оған көп ... ... ... қатысады. Дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың көбісінің дауысын
алған кандидат сайланады деп есептеледі.
Жоғарыда айтылған ... ... ... ... ... ... "Қазақстан халқына адал қызмет етуге, Қазақстан
Республикасының Конституциясы мен ... ... ... азаматтардың
құқықтары мен бостандықтарына кепілдік беруге, Қазақстаи ... ... ... ... ... адал ... ... ант етемін"- деп халыққа ант берген сәттен бастап қызметіне кіріседі.
Сайлау тең құқылык негізінде жүзеге асырылады. Бұл ... ... ... құқын дамытып, толықтыра түседі. Әрбір сайлаушы сайлауға тең
дәрежеде қатысып, бір ғана дауыс иеленеді. Ол ... ... пен ... өкілді органдарға депутаттыққа кандидаттар сайлай
алады. Осыған сәйкес сайлаушы ... ... ... рет ... рет ... ... тиіс.
Сонымен қатар, әрбір кандидат тек бір ғана сайлау округінен ұсынылады.
Бұл үшін ... ... ... тек ... орай және ... құрылымына сай сайлау округтері ... ... ... бір қағидасы жасырын дауыс ... Бұл ... өз ... ... ... ... кезең - аса ірі ... ... ... ... ... ... дамудың жаңа серпінінде өркениетті,
демократиялық қоғамды бірден батыл таңдап алды. Бұл ... ... ... заңдарында көрініс тапқан.
Егер, Қазақстанның 1978 ж. қабылдаған Конституциясы мен І993 ж.
Конституциясын салыстыратын ... ... ... кездестіреміз.
Бірінші өзгеріс - негізгі заңның атауында болса, ең ірі ... ... ... ... ... 10 ... тұрса, соңғы Конституция
4 бөлімнен тұрады. Оларда: ... - оның ... мен ... міндеттері;
қоғам, оның құрылысы; мемлекет, оның ... мен ... ... ... ... 1978 жылдары ... ... ... КОКП ... ... ... ... партия
және кеңес органдарының құжаттары, негізінде ... ... ... болып келді. Бұл Конституцияларда кемелденген
социализмде өмір ... ... ... деп ... енді
Қазақстан халқы өз алдына демократиялық қоғам мен құқықтық ... ізгі ... ... және еліміз демократиялық, ізгі және біртұтас
мемлекет деп ... ... ... ... туралы Қазақстан
Республкасы Президенті Н.Ә.Назарбаев ... деп ... ... либералдық немесе халықтық капитализм шынайы немесе
жаңғырған ... ... тек қана көп ... нарықтық экономикасы бар
демократиялық қоғам болады. Ол әр ... ... ... ... және
экономикалық өзін-өзі айқындауға, өзінің экономикалық, әлеуметтік, ұлттық
және саяси мүдделерін іске асыруға тең мүмкіндіктерін ... Онда тек ... ... еркі мен ақыл ойы үстемдік құрады, ал кәсіпкерлер мен
еңбексүйгіш адамдар ... әрі ... ... қатарына қосылады".
Бостандықтың негізгі қағидасы болып табылатын ... ... ... - деп ... ... ... 1995 ... Конституциясы демократиялы қоғам
Конституциясы. 1995 жылы ... ... ... Жаңа ... ... ... ... айқындап берді.
Айта кетер жай құқықтық реформаны жүзеге асырудың ... ... ... әлі де ... ... ... ... тәуелсіздік жолындағы ... ... ... шын мәніндегі өзіндік бет-бейнесі бар Орта ... ... ... ... келе ... анық ... тарау. Қазақстан Республикасының Конституциясындағы
билік бөлінісі
1. Билік бөлінісі концепциясының қайнар көздері.
Қазіргі таңдағы қызу талқылауға ... ... ... бөлінісі
теориясын алғашқы Дж. Локк, кейіннен буржуазиялық революциялар тұсында
француз ағартушысы Ш.Л. ... ... ... "Заңдар рухы" еңбегінде мемлекет билігінің жігін ажырату
жөніндегі қағиданы ... ... үш ... — заң ... ... сот билігі қалыптасып, бұл үш билік дараланып өмір сүруі қажет.
Сот ... заң ... ... ... дараланбайынша, бостандық
пен еркіндік ... ... ... жоқ, - деп ... ... ... ... саяси ойлар мен Конституциялық жүйенің даму
тарихындағы негізгі буын болып ... ... ... ... ... конституциялық практикасында жиі қолданалады. "Адам және
азаматтар құқығы Декларациясының" /1783/ 16-бабында ... ... ... және билік бөлісу жүйесі қалыптастырған кез ... ... ие бола ... - ... ... ... тарихына үңілетін болсақ, ең бірінші
Аристотель ... ... ... ... ... мемлекеттік билік бөлінсінің негізгі және биліктің жоғары
көрінісі ... ... ... өз ... ... грек
полистері негізінде қорытады. ... грек ... заң ... заң шығарумен қатар, басқару функциясын және сот органы қызметіне де
араласа ... ... ... ... ... жоюға
ұмтылған жаңадан туып келе жатқан буржуазиялық билік туралы көзқарасын
француз философы Ж. ... ... ... бағынған күшті мемлекет идеясын жақтай отырып,
Ж. ... ... ... ... ... Ж. Боден мемлекеттік
биліктің жоғары, егеменді түрі деп ... ... ... абсолюттік және шексіз билікті таниды.[18]
Ж. Боден ... ... ... мен ... ... ... жағдай жасайды, барлық мемлкеттік ... және ... ... ... Егер ... ... тиісті емес функцияларды атқарса, өз ... Ж. ... ... әділ сот ... істеріне араласпауға
шақырады. Егер де сот қызметін заң ... ... ... ... ... ... ... сақтау мен зорлық-зомбылық араласып, сотқа қатысушы
тараптар өз ... ... ... айырылады.[19]
Ағылшын буржуазиясының идеологы Джон Лильберн мемлекетті адамдардың
құқтары мен міндеттерін шектеу үшін жаралған жауыздық деп ... ... ... ... үшін ... ... атқару және сот
билігіне бөлуді ұсынады. Егер билік әртүрлі органдар және тараптар арқылы
жүзеге асса ғана ... ... ... ... ... бір ... атқару билігін жүргізе алмайды.
Парламент тек заң шығару қызметімен ... және ... ... ... ... ... және ... адамдар
сот органдарын құруға ... ... ... ... тек ... ... Лильберн түсінігінде халық - өз меншігіне ие тең құқылы азаматтар.
Халық - мемлекеттің үстінен- ... Тек ... қана ... ... те ... ... болуы қажет.
Сондықтан да, Лильберн тұжырымындағы билік бөлінсі ... ... ... ... ... ... да бір ... билікті иемденуін
болдырмау. Бұл жағынан Лильберннің билік бөлінісі туралы ойы демократиялы
және алдыңғы қатарлы.
Билік ... ... ... терең тамыр жая отырып, саяси ілім
ретінде ХҮІІ-ХҮІІІ ғғ. қалыптасты. Бұл ... ... үн ... Дж. Локк ... Луи ... Д. Локк ... саяси идеяларын "Два трактата о
правительстве", "Опыт о человеческом разуме" т.б. еңбектерінде баяндады.
Д. Локк адамдардың ... ... ... ... ... билікті
шектеуді талап етеді. Бұған қол жеткізудің ... жолы ... ... ... яғни ... ... ... оны орындауға ұмтылатын
заң шығару билігін ... ... жету жолы ... ... заң ... ... заң шығарушылардың өздерін осы заңдарға бағынуға
міндеттеу.[20]
Саяси бостандық пен ... ... ... ... ... рухы"
еңбегінде баяндады. Ол әр сословиеге жоғары биліктің бір бөлігін беруді
ұсынады. Яѓни, заң шығару ... ... мен ... ... /қос
палаталы парламент негізінде/, атқару ... ... ... ... ... ... болады/. Ал сот билігі жөнінен Д. Локктан
ерекшелігі, Мотескье сот билігін ... ... ... ... ... ... ... ұсынады. Яғни, судья мен ... ... ... ... ... керек. Себебі, сотталушы судьядан қысым
көрсе оны шыққан сайланбалы ... ... ... ... ... мен
сотталушы бір жағдайдағы /топтағы/ адамдар ... ... ... ... ... көрсе оны шыққан тегінен, дәулетінен деп ... ... тек қана ... сүйенуі кажет. Сондықтан сот билігі әлеуметтік және
саяси бейтараптығы ... ... ... жүйесін қыспау керек. Билік
бөлінісі заң ... және ... ... ... ... керек.[21]
Бірақ, Монтескье ағылшынның басқару жүйесін ... ... ... тек сырт ... ғана ... ... ... Монтескье жазғандай билік бөлісу жүйесі қалыптаспады.
Монтескье ағылшын мемлекетінің басқару ... ... ... ... қағидаларға ерекше көңіл бөлді .
Монтескье Рим Республикасындағы заң шығарушы орган туралы: сословиелік
дәрежелеріне қарай бөлінген ... ... ... ... ... ... ... плебейлер патрициилермен
сенаторлар қатысуынсыз заң шығару құқығына ие болып отырды. Сондықтан да
бұл заңдар плебисциттік деп ... ... ... орнату мақсатында
халық демократияның негізін сақтап қалуға ұмтылды. Шектен тыс билігі елдегі
сенат рөлін жоққа шығаратын ... ... ... ... ... ... Бір жағынан халықтың заң шығару билігін реттесе, ... ... ... әр бес жыл ... сенат құрып, оған заң шығару органдары
үстінен заң шығару құқы ... ... ... ... ... қолынан
Республиканы алуға құқы болды, яғни Республика билігін диктатор қолына беру
арқылы.
Атқару билігі ... ... өз ... ... қорғай отырып, өз
атқару билігін қадірлей білді. Халық атқару билігін ... ... ... ... ал ... сайлау жане сенат
тапсырмаларын құқын ... ... ... ... етті, одақтар арасында аралық сот
қызметін атқарды, соғыс және бейбітшілік мәселесін шешті. ... және ... ... ... шешті, консулдарға провинциялар бөліп берді,
патшаны таққа қойды, оларды марапаттады, жазалады, соттады.
Сот билігі туралы: сот ... ... ... мемлекеттік
қызметшілерге, соттарға берілген. Ол қалайша бөлінген?
Консулдар патшаларды сотқа тартты, ал преторлар консулдан кейін ... ... әр жыл ... сот міндетін атқаратын лауазымды адамдар
тізімін жасады. Патшалар ... 12 ... ... ... ... кылмыстық істер жөніндегі сот ісін қарау болды. Заң ... ... мен ... ... ... халық жиналысы шешті. Өлім
жазасына кесу заң шығару арқылы шешіліп отырды.
Немістің көрнекті ... ... ... ... ... өз
элементері арқылы пайда болып, дамып отыратын тұтас ... деп ... ... 3 ... ... ... Заң ... билігі;
2) Үкімет билігі /сот билігін қоса/;
3) Патша билігі.
Гегель идеясындағы басты пікір мынадай: ... в ... ... ... ... быть ... но ... должна в самой себе образовать ... ... в себе ... ... Не ... впадать в чудовищную
ошибку, понимать это в том ... ... ... ... ... для себя ... ... түпкі идеясында азаматтық коғамға тірелді. Оның идеяларын
қазіргі кезде сәйкестендіре қарасақ: адам бойында өмір ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Еңбек ету
абыройы болуы шарт. Жанұя таза, нәзік пиғылды ... ... Егер ... ... ... таза ... онда ... қоғамның өзге
институттары да таза қалпында ... ... ... ... ... ... концепция түрінде пайда
бола отырып, уақыт өте келе көптеген мемлекеттердің конституциялық негізіне
айналды. Жоғарғы мемлекеттік ... жеке дара ... ... бірлікте жұмыс
жасайтын, биліктің өркендеуі үшін өз билік үлесін қосатын және бір-біріне
тәуелсіз, кейде ... ... келе ... ... ... ... ... жүзеге асады.
Қазіргі кезде мемлекеттік билік бөлісудің негізгі екі түрі ... ... ... ... топтағылар Д. Локк идеясын негізге алады, яғни биліктің үш
тармағы тығыз байланыста дами отырып, бір ... ... ... ... ... Бұл ... ... парламенттік жүйесі дамыған
мемлекеттерге тән.
Екінші модель Монтескье ... ... Яғни ... түрлері
арасындағы тепе-теңдікті және бақылауды ... ... ... Бұл ... ... ... ... халық еркін заң жүзінде баяндайтын өкілетті өкілді орган бола
отырып, қоғамдық дамудың нормалар жиынтығын ... ... ... ... ... ... ... орнатады.
Билік бөлісу идеясының жеке мемлекеттер, соның ішінде, Америка Құрама
Штаттарындағы даму жолдарына тоқталсақ, биліктің заң шығару, ... ... үш ... АҚШ ... жүйесінің негізіне айналѓан. АҚШ
Конституциясының, бірінші бабында Конгресс құрылымы мен қызметіне ... екі ... ... ... ... ... заң ... бап мемлекеттің және үкімет аппаратының басшысы ретінде
президенттің қызметін баяндайды.
Үшінші ... ... сот ... сот ... ... мен ... ... парламент араласуынсыз жанама сайлау арқылы сайланады.
Президентке конгресс тарапынан бақылаусыз мемлекет және ... ... ... ... берілген. Президенттің шектеулі биліктерінің бірі
заң шығару мүмкіндігі. ... тек ... ... ... ... ... ... . Өз жарлықтарын сол сенат ... ... ғана ... ... ... ... ең ірі ... функциясы билік жүргізуші
мемлекеттік органдар арасындағы қатынасты реттеу.
Мемлекеттегі саяси дағдарыс кезінде соттар заң ... ... ... дәнекер, төреші ретінде көрінеді, сол әрекетімен билік бµлінісі
механизмін сақтап ... ... ... ... ... қағидасы.
Құқықтық мемлекеттің ерекшелігі елді бұйрықтар және жеке актілер
арқылы емес, жалпыға мәлім заң ... ... Ал ... әділ ... ... арқылы іске асырылып отыруы тиіс. Осы мақсатпен өкімет
билігін бөліп ... ... іске ... Енді осы ... ... ... ... өкімет билігінің үш ... ... ... ... ... I бөлімінің 3-
бабында "Мемлекеттік биліктің бірден-бір ... - ... - ... ... ... ... ... референдум және еркін
сайлау арқылы жүзеге асырады, ... өз ... ... ... ... ... Республикада мемлекеттік билік біртұтас, ол
Конституция мен заңдар негізінде заң шығарушы, ... және ... ... ... тежемелік әрі тепе-теңдік ... ... ... ... жасау принципіне сәйкес жүзеге
асырылады.[24]
Бүкiл әлемдiк саясаттану және ... ... ... ... – ол
саяси ұйымдасқан қоғамда жоғарғы деп саналатын және мемлекеттiң iшкi және
сыртқы саясаттағы қызметiн ... ... ... мемлекеттiң негiзi
феноменi – мемлекеттiк билiк.[25]
Мемлекеттiк билiк – бұл мемлекеттiк-құқықтық құралдар, әдiстер
мен тәсiлдер жүйесi. Осылардың көмегiмен ... ... ... ... iске асырылады немесе қоғам өмiрiнiң экономикалық, әлеуметтiк және
рухани саналарын басқару жүзеге асырылады. Билiк мемлекеттiк буындар ... ... Олар ... ... ... ...... құрылған азаматтар ұйымы, ол бiрыңғай мемлекеттiк аппараттық
бөлiгi болып табылады. Оған ... ... тән: ... ... ... тәртiпте құрылады; екiншiден, органға мемлекет өз
мiндеттерi мен қызметiн жүзеге асыруға үшiн уәкiлеттiк ... Бұл ... ... ... де, ... ... ... Парламент)
орындалуы мүмкiн; үшiншiден, органға мемлекеттiк билiк берiлген.
Қазақстан Республикасында мемлекеттiк органдарды құру және
олардың қызмет ... ... ... ... ... бөлу ... ... ол билiктi органдар және адамдар, әлеуметтiк топтар, мекемелер
немесе жекелеген адамдар тарапынан қиянат болмауы үшiн ... ... ... олардың әрқайсысы дербес әрi бiрiн-бiрi тежеушi әрi тепе-
теңдiк жүйесi бола ... өз ... ... айрықша жүйесi және
ерекшелiктi нысандар арқылы жүзеге асырады.
Тежемелiк және тепе-теңдiк жүйесi (аса ... ... ... онда әлде бiр билiктi, басқа органның әрекетiн ... бiр ... ... ... мемлекеттiң әлдебiр тұтқасының билiктi ... ... ... ... ... бөлу қағидасы
Конституцияның Парламент (IV ... ... (V ... ... ... iске ... нақтылынған.
Бұл қағидалардың мазұұны олардың өзара iс қимыл жасау қағидаларына
сәйкес жүзеге асырылуын бiлдiредi.
Республикадағы мемлекеттiк билiк бiртұтас, ... оның ... ... Қазақстан халқы және мемлекеттiң егемендiгi бөлiнбейдi, әйтсе
де Бұл билiк бөлiнуiнiң принципiне сәйкес заң ... ... және ... ... ... ... әрi ... жүиесiн пайдалану
арқылы жүзеге асырылады.[26]
Бұл принцип барлық билiктi толық бiр органның қолына ... ... ... ... бiлдiредi.
Бөлу-бiр мемлекеттiк билiктiң заң шығарушы атқарушы және сот
тармақтарының арасындағы қандайда бiр ... ... ... ... ... ... ... алғаш рет жаңа тәуелсiз
мемлекеттiң 1993 жылғы тұңғыш Конституциясында ... ... ... ол бұрынғы толық билiктi кеңестер үлгiсiндегi Қазақстан Республикасы
Жоғарғы кеңесiнiң мiндетiн анықтайтын басқа конституциялық нормалар мен жиi
қайшылықтарға ... ... Оған қоса ... ... ... ... ... сүйенген ол кезде билiк бөлу принципi жария ... және ... ... ... мөлшерде нығайтылған жоқ.
Мұның өзi бұл мемлекеттiк билiктiң ... үшiн ... едi, яғни ... ... мiндеттерi мен құқықтары толық мәнде айқындалмады.
1995 жылғы Конституцияда бұл проблемалар тек жалпы ережелер
бойынша ғана ... ... ... ... пен ... ... дәл ... шек қоятын және бiртұтас мемлекеттiк билiктiң
барлық тармақтарының үйлесiмдi жұмыс iстеуiн ... ... ... ... ... белгiлейтiн оның басқа да
бөлiмдерiнiң нақтылы нормаларында қисынды ... ... Кез ... ... ... белгiлi бiр дәрежеде қоғамның материалдық
(экономикалық, ұйымдастырушы (саяси), информациялық (ақпарат), ... пен ... өмiр ... ... бағытталуы тиiс. Ол
үшiн егемендi мемлекет қоғамға ... ... ... ықпал етуi қажет. Ең
алдымен бұл мемлекеттiң өзiн ақпарат қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... жеке бостандық пен қоғамдық
қажеттiлiктi ... ... iске ... ... ету ... Бұл әрекет өмiрдiң нақты жағдайында ... ... ... ... ... ... дәлелдер мен құқық
қолданысын заң тұрғысынан жүйелемей жүзеге аса ... ... ... ... - ... ... билiктiң мәнi мен қызметi жағынан бөлiнуiн бiлдiредi. Бұл бөлiнiс
бөлшектi бүтiннен ажыратпайды, бiрақ жаңа тәуелсiз мемлекеттiң ... ... ... икемдi болуына мүмкiндiк бередi.
Қазақстан Республикасындағы мемлекеттiк билiктiң бөлiнуi ... ... жай ғана ... ара ... ... ... ... әрбiр тарамдары жоғары дәрежеге ие болып, мемлекетте өз
қызметтерiн дербес түрде жүргiзедi. Бiрақ, бұл ... ... ... ... бiлдiрмейдi. Мемлекеттiк билiктiң әрбiр тармағы
бiрiн-бiрi толықтырып, ... ... ... бiрi ... мiндетiне кедергi келтiрiп, бiрiн-бiрi ауыстырмауы қажет. Тек
осы жағдайда ғана олар жеке бостандық пен қоғамдық ... ... бiр ... ... ... ... алғанда, жүйелi дамуына қызмет
етедi.
Мемлекеттiк ... әр ... өз ... ... ... ... оның Контституциясының атынан жүргiзедi, өз
қызметтерi барысында ... ... ... сай ... ... ... әрқайсысына мiндеттi болып есептелетiн Қазақстан Республикасының
Конституциясын басшылыққа алып отыруға тиiс. Мемлекет ... iшкi ... ... ... ... болып келуi де мемлекеттiк өкiметтiң
бiрлікте болуына әкеледi.
Қазақстан Республикасындағы мемлекеттiк ... ... ... ... атқарушы және сот билiгiн жүргiзуші тармақтарға бөлiнуiмен бөлек,
мемлекеттiң шын ... ... iске ... үшiн ... ... ... ... тәуелдi органдардың өзара байланысын заңды
түрде нақтылау мен оқшаулау әрбiр мемлекеттiк ... ... ... ... ... оны, ... ... мемлекеттiк органның
iшкi қызметiн ретке ... деп ... ... Ал ... ... ... ... түрде анық байқалған жағдайда оларды
бірыңғай әлеуметтiк мемлекет ... ... ... ... ... ... ... құралымдар қажет болады.
Мемлекеттiк билiктiң бiрнеше тармақтарға бөлiнуi, мемлекетке құқықтық
сипат берiп, әлеуметтiк әділеттiлiктi ... ... ... ... мен ... ... ... бағындырады.
Мемлекеттiк билiктiң бiрнеше тармақтарға бөлiнуi ... ... ... өз ... ... асыруы, оның азаматтар мен
қоғамнан алшақтауына жол бермейдi.
Қазақстан үшiн билiк бөлiнiсiнiң мақсаты, жоғарыда ... ... ... өз ... ... бiрақ бiр-бiрiне қатысты алғанда толық
билiкке ие бола алмайтын билiк тармақтарының ... ... ... ... кезеңiнде мемлекеттiң бүкiл әлеуметтiк қызметiн жан-жақты
қамтуында жатыр. ... ... ... ғана ... ... ол
егемендiкке ие. Сондықтан ,,билiк бөлу,, принципi билiк өкiлеттiгiнiң,
“ауырлық орталығының” ... ... ... отырып және бiртұтас Қазақстан
мемлекетiндегi белгiлi уақытқа тән басқару формасын ескере отырып, ... өмiр ... ... ... ... ... ... Қазақстанның бүкiл мәнi оның халқы мен жерiнде.
Республика Президентi басқаратын билiктiң атқарушы тармағына қызмет
әрекетi ол шығаратын жарлықтар, ... мен ... ғана ... сонымен
бiрге Республика Президентi қол қойған және билiктiң және ... ... ... бiлдiретiн жалпы Қазақстандық заңдарды
жүзеге асыруға бағытталады. Өйткенi, билiк тармақтарының жалпы алғандағы
күшi, мемлекет ... осы ... ... ... ... анықталады. Заңдылық-мемлекет тұтастығының нақты көрiнiсi.
Мемлекеттiң тұтастығы билiктiң бiрлiгiн ... ... саны ... сыйымды болып келетiн горизонтальды тұрғыда сайлау негiзiнде құрылған,
әкiмшiлiк әкiмiне қатысты нақты бiр ... және ... шығу ... ... ... басқару органдары атқарушы билiктiң ... ... ... үш ... жөнiнде саясаттанушы ғалымдардың
арасында әр түрлi көзқарастар бар. Олардың кейбiреуi билiк санын көбейткiсi
келсе, екiншiлерi кемiткiсi келедi.
Билiк ... ... ... төртiншi билiк деп ақпарат
құралдарын айтады. Олардың ... ... ... ... ... алар орны зор. Бесiншi билiк деп сайлаушылар билiгiн айтады.
Мұнда сайлаушылардың еркi, ... ... ... ... ... соты ... тiлге тиек етедi. Алтыншы билiкке бақылау
билiгiн жатқызады. Жетiншi билiк - саяси ... ... ... ... ... ... туралы сөз болып отыр.[27]
Билiк – дәйектiлiгiмен, iс әрекетiнiң қисындылығымен қазiргi ... ... ... айта ... де ... зор.
Мемлекеттiк билiктiң бiрегей Қазақстан Республикасының мемлекеттiк
және аумақтық ... ... ... және ... көрiнiсi болып
табылады. Бiртұтас Қазақстан мемлекетiнде мемлекеттiк билiктiң бiрлiгi
жоғары органдардың: Парламенттiң, ... ... ... ... жүйесi
бар екендiгiн бiлдiредi. Аталған органдар, ... ... ... ... ... ... тармақтарын көрсете келе, әр
түрлi байланыстар мен қатынастарда бола отырып, барлығы бiрге бiртұтас
мемлекеттiң ... ... ... айтылып кеткендей, өз өкiлеттiгiн жүзеге асыру ... ... ... ... контституциялық және басқа да
нормативтiк құқықтық нормаларының шегiнен шығып кетпеуi, ... ... ... және ... ... ... ... жүргiзбеуi
үшiн Конституцияда тежемелiк және тепе-теңдiк жүйесi белгiленген.
Тежемелiк – ол билiк тармақтарының қызметiн заң ... ... ... ... заң ... ... тек ... мәселелер бойынша жүзеге асыра ... ... ... ... ... ... сәйкес актiлермен реттеледi.
Жоғарғы Сот тек сот тәжiрбиесi, тағы ... ... ... ... ... ... – ол өзiнiң Конституциялық өкiлеттiгiн ... ... ... жол ... үшiн бiр билiк тармағының екiншi бiр
билiк тармағына қарсы әрекет жасайтын конституциялық әдiстер. Парламенттiң
Конституцияға ... ... ... ... ... әрекет қолдану үшiн
Президентке тыйым салу құқығы берiлген. Егер Үкiметтiң алдында тұрған және
басқа мiндеттерге анық бағдарламасы ... ... ... оны ... ... ... мемлекеттiк билiктiң үш тармаққа
бөлiнуi сөзсiз.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... заң шығару, атқару және сот тармақтарына бөлу принципiн
жариялады.
Бұдан біз бірде-бір мемлекеттік органға толық ... ... ... және ... ... ... ... көлемінде қызметтерін
атқаратынын және ешқайсысы бірінің қызметін бірі атқара алмайтынын көреміз.
Билік ... ... шет ... ... ... сүйене отырып, Қазақстан Республикасындағы билік ... ... ... ... ... саяси аспектілердің бірі
мемлекетті, оның билік жүйесін ... ... ... ... ... биліктің рөлі мен
жауапкершілігін арттыруға, ... ... ... ... ... ... шоғырландыруымыз қажет. Парламент те
қоғам да осы процестің тереңдеуінің, қажеттігін тосып отыр. Мұны ... ... ... үш ... ... ... түрде айқын
бөлінуі көрсетіп отыр.
Мемлекеттегі билік бөлісу жүйесі ... ... ... ... кеңесіндегі сөзінде "қандай лауазымды орынға ... ... ... тауып қоюдың сәті ешкімге де, ешқашан ... ... заң ... ... және сот ... ... ... ең жақсы кепілі, тоталитаризм жағына қарай қандай да
болмасын сырғуға жол бермейтін ... ... ... ... ... осы ... ... демократиялық негіздерді орнықтыру үшін ... ... ... ... жоқ. Міне, сондықтан да халық билігі ретінде
Кеңестер, атқарушы органдар және соттар қажет",[28] - деп ... ... ... ... ... стратегиялық мақсаты
күшті президенттік Республика құру бағытында дамуы. Республика Президенті
мемлекет басшысы ... ... ... ... үшін ... ... ие ... керек. Үкіметті басқара отырып, ол жоғары атқарушы
биліктік жұмысымен байланысты ... ... ... қадрлық
тағайындауларды жүргізіп, Үкімет пен оның мүшелерінің ... ... ... пен ... ... органдарының
өзара іс-қимылын қамтамасыз етеді.
Қазақстан Республикасының Президенті туралы заңда: ... ... ... барлық тармағының келісіп жұмыс істеуін
және өкімет органдарының ... ... ... ... ... "
- ... ... биліктің үстемдік алуын бірқатар шет елдік
басылымдар кезінде авторитарлық режим ретінде бағалаған еді. Өмір ... ... ... берді.
Президенттің Республика өкілді органының депутаты болуға, мемлекеттік
органдар мен қоғамдық бірлестіктерде ... ... ... кәсіпкерлік
қызметті жүзеге асыруға құқы жоқ. Бұның өзі Президенттің ... ... ... тек ... үшін қызмет етіп, халық
алдындағы антқа адалдығын көрсетеді. Сонымен бірге ... ... ... мен ... ... оның ... құқықтары
мен бостандығын қамтамасыз ету мақсатында биліктің ... ... ... ... ықпал ету мүмкіндігіне ие.
1994 ... ... ... ескі ... ... пен жұмыс жасап келсе, 1995 ... ... ... үш ... бірі - заң ... билігінсіз, яғни
Парламентсіз өткізгенімен бұл жыл ... ... ... ... ... ... ерекшеленеді.
Ата Заңымыздың IV-бөліміне сәйкес және ... ... қол ... ... ... ... және ... мәртебесі туралы" І999 ... ... ... ... ... ... ... ант береді, оны Ел ... ... ... ... ... ... ... еркін
меңгерген Сенат және Мәжіліс төрағалары ... ... ... ... Парламент түрінде құрамы заңгерлер,
саясаткерлер, бір сөзбен айтканда білікті мамандар жинақтаған.
Парламент депутаттарының ... ... ... депутаты болуға,
оқытушылық, ғылыми және өзге де шығармашылық қызметтен басқа, ақы ... де ... ... ... шұғылдануға, коммерциялық ұйымның
басшы органының немесе байқаушы ... ... ... құқы ... ... жағдайда Парламент әлеуметтік, кәсіби топтардың әр саладағы
мамандар қауымдастығы емес, ... мен ... ... ... деңгейге көтерер қауқарлы орган бола алмайды.
Ал енді Республикадағы Жергілікті өкілді және ... ... ... ... ... ... өкілдік негізін дамыту және
жергілікті атқарушылықтың функциясын жүзеге ... ... ... ... ... ... жергілікті басқару жүйесін,
жергілікті өкілді және атқарушы органдардың құзыретін, оларды ... мен ... ... ... ... ... және атқарушы органдары туралы" Қазақстан Республикасының Заңының
қабылдануы /1993.10.12./.
Ендігі мәселе, мемлекеттік өкілетті заң ... ... ... ... жылы ... ... Қазақстан Республикасы Парламенті өтпелі
кезең Парламенті ... ... ... өз ... ... келе ... ... Республикасы
Парламенті қандай сипатта болмақ? - деген сұрақ кезінде туындады. Осы
мәселе төңірегінде ... ... ... пікірлер өзге мемелекеттердің
Парламент жұмысының жобасы жарияланды.
Жаңа Парламенттің негізін жасауда шет мемлекеттердің ... ... ... көне ел ... ... ... ... ежелгі дәстүрінде рулық-тайпалық мәселелер ... ... ... ... ... "хан кеңесі" басқарған.
Конституция бойынша президенттік билік ... ... мен ... ... ... ... көрсетілген. Конституцияның 43-бабының 1-
тармағында "Парламент - Қазақстан Республикасының заң шығару қызметін
жүзеге ... ... ең ... ... ... - ... ... тұтастың бір бөлігі, яғни толық билік емес, биліктің бір ... Бұл ... ... ... ... Ж.Ж.Руссо ұсынған
мемлекеттік биліктің тармақтары туралы пікірге саяды.
"Қазақстан Республикасының Президенті - мемлекет басшысы, мемлекеттің
ішкі және ... ... ... ... ... ел ... және
халықаралық қатынастарда Қазақстанның атынан өкілдік ... ең ... ... - дей келе ... ... - ... пен ... бірлігінің, Конституцияның мызғымастығының, адам және азамат
құқықтары мен бостандықтарының ... әрі ... - деп ... әрі 44-бапта Президенттің құқықтарында "Қазақстан
Республикасының Президенті өкілеттіктері берілген.
Қазақстан Республикасының негізгі ... ... ... ... ... бір ... - сот.
Конституциялық нұсқауларды мүлтіксіз ... ... ... сот пен ... ... ... сот жүйесі ... ... ... ... ... ... те ... философ Цицерон: "Біз заңның құлы болғанда ғана еркін бола аламыз"
- деп ой білдірген. Осы ... ... ... ... өз
егемендігін жариялағаннан кейін қабылданған ... ... ... ... ... ... басты принцип етіп жариялады.
Конституцияның 4-бабының 2-тармағы "Конституция ең жоғарғы заңның
күші бар және Республиканың ... ... ол ... ... - ... ... ... болуы - оған мемлекеттің өзінің де, ... ... да, ... адамдар мен ұйымдардың да бағынуын
көздейді. Осы принципті іске ... ... ... 14-бабының 1-
тармағында: "Заң мен сот алдында жұрттың бәрі тең", ал, 44-бапта: Қазақстан
Республикасының Президенті Республиканың ... мен ... ... ... асырады, - делінген.
Республикадағы Конституция белгілеген сот билігіне келетін болсақ,
сот билігі Жоғарғы ... және заң ... ... Республиканың
жергілікті соттарына тиесілі.
Қазақстан Республикасы судьялары ... ... ... ... мен ... ғана ... ... 1-
тармақ).
Қазіргі құқықтық мемлекетке аяқ ... ... ... ... реформа қажет пе? - деген ... ... ... қылмыстың өсуі, сот жүйесінің ескі әдістен ... ... сот ... ... ... ... халық алдындағы
беделін төмен түсіріп отыр.
Құқықтық реформа өзінің ... мен ... ... ... ... сақтау, құқық тәртібін белгілеу лауазымды ... ... ... ... ... Ең алдымен Конституцияны және
біздің заңдарымызды Президент, Парламент, ... және ... ... ... ... тиіс. Егер біз расында құқық идеялары салтанат
құратын өркениетті қоғам тұрғызу ниетінде болсақ, онда әрбір азамат ... ... ... ... математиканың карапайым негіздерін
игергеніміздей, қарапайым құқық негіздерін ... ... ... бүгінгі тәуелсіз Қазақстан Республикасы деп аталатын
мемлекеттікке қол жеткізгенге дейін ұзақ та күрделі тарихи ... өтіп ... ... оны әлем ... таныған. Құқықтық, демократиялық
мемлекет құру мен тәуелсіздікке жету жолында ... ... ... орын ... Қазақ жерінде ертедегі сақ
тайпалары үйсін, ғұн мемлекеттерінен бүгінгі Қазақстан Республикасына дейін
ондаған мемлекеттер шаңырақ ... ... ... кезеңдерде бірнеше
мемлекеттік құрылымдар өмір сүрді. Қоғамдық қатынастарды әдет-ғұрып
құқығынан ... мен ... ... ... ... ... құқыққа дейін эволюциялыќ даму жолынан өтті. Осы жолда
қазіргі Қазақстанның территориясы қалыптасты, ... ... және ... ... ... ... мемлекеті қалыптасты. Құқықтық
қатынастар осы құбылыстарды реттеп, рәсімдеп ... ... ... ... Республикасы
өзін демократиялық, құқықтық, ... ... ... ... деп ... ... ұғым ... Республикасын әліде болса
құқықтық мемлекет емес екендігін, ... ... ... ... алдына мақсат етіп қоятындығын білдіреді. Құқықтық мемлекет ... ... ... ... ... етуіміз қажет – деп
ойлаймын. Конституцияның үстемдігін тану мемлекеттің ... ... ... ... ... заң шығарушы және өкiлдi органдары белгiлi бiр
дәрежеде халықтық егемендiктi ... ... бiр ... ... бiр ... ... табылады. Қазақстан
Республикасының Конституциясында былай делiнген: Республикада мемлекеттiк
билiк бiр тұтас. ... ... бiр ... ... ... ... ... жүйесiнiң өмiр сүруiнен көрiнедi. Ол заң
шығарушы, атқарушы және сот тармақтарына бөлiне келе өз ... ... ... ... ... ... сапалы, жаңа, шынайы құқықтық жүйесін құру
мақсатында шұғыл, терең кешенді және ... ... ... ... ... қажеттілігінің алдында тұр. Саяси құрылымның қоғам ... ... ... ... ... ... ... ету
қажеттілігін көрсетті. Сондай-ақ Конституцияның және оның нормаларының
кепілі болып табылатын механизмді құруда ... бір ... ... ... ... ... ... орган – Конституциялық Кеңес
табылады.
Диплом ... жазу ... ... ... ... қол ... күрделі жолдан өтуіне қол жеткіздік. Мұндай
саяси-құқықтық тарихы фактілердің бүгінгі таңда және ... ... ... және ... мемлекет ретінде қалыптасуына
шешуші ықпал болатындығы даусыз.
Әдебиеттер:
1. ҚР Конституциясы. 30.08.1995.
2. Қазақ ССР Мемлекеттік егемендігі туралы Декларациясы. 25.10.1990 ж.
3. ҚР ... ... 1991 ж. 16 ... Конституциялық заңы.
4. ҚР Парламенті және оның депутаттарының статусы туралы ... ... ... ҚР ... ... ... заңы. 06.05.1990 ж.
6. ҚР Соттар және судьялардың мәртебесі туралы Конституциялық ... ... ҚР ... туралы Конституциялық заңы. 06.05.1999 ж.
8. ҚР Конституциясына түсініктеме. А., 1996 ж.
9. Зиманов С.З. Қазақстан Республикасының Конституциясы мен ... ... ... С.К. ... А.К. ... мемлекеті: хан билігінен
президенттік республикаға дейін. А., 1995 ж.
11. Гегель. Философия права. М., ... ... Ш.Л. ... ... М., ... Дж. Локк. Избранные произведения. М., 1960.
14. Зиманов С.З. ... о ... ... в ... Советы
Казахстана. 18.01.1994.
15. Қайыржанов С. Наменгенов Қ. Құқықтық мемлекет және демократия. 1994 ж.
16. ... ССР ... 3-4 ... ... мемлекет және құқық тарихы. А.,1999 ж.
18. Сакен Өзбекұлы “Абай және адам құқығы” А. Жеті ... ... ... ... ... мемлекет туралы: Ақиқат. №7.
1999.
20. ... ... ... ... құқықтық ой пікір тарихының өзекті
мәселелері” А. Білім-2004.
21. Сапарғалиев Ғ.С. Конституциялық құқық. А., 1998.
22. ... Ж.К. ... ... ... ... А., ... ... Н.А. Демократия біздің таңдауымыз, демократия ... ... ... 1999 ж.
24. К.Жоламан А.Таукелеев. А Мұхтарова. Мемлекет және ... ... ... ... Ғ.С. ... А.С. ... және құқық теориясы. А., 1998.
26. Қазақстан Республикасы ... заң күші бар ... ... ... Жарлығы. 18.09.1995 ж.
27. Лильберн. Памфлеты. М., 1957.
28. Платон Политика. М., 1954.
29. Энтин. ... ... М., ... ... – 2030.
-----------------------
[1] Қазақстан Республикасының Конституциясы. А., 1995 ж.
[2] ҚР Конституциясы. А., 1995.
[3] Коммунизм таңы. 1959 ж. №9.
[4] Зиманов С.З., ... С.О., ... М., ... ... ... по ... национальностей РСФСР. А., 1957. Стр. 204-205.
[5] Зиманов С.З., Даулетова С.О., Исмагулов М., ... ... ... по ... ... ... А., 1957. Стр. 204-205
[6] Социалистическое строительство Казахстана в востановительский
период. ... ... АН ... 1962. с.52.
[7] Қазақ ССР тарихы. I том, 382 бет.
[8] Киікбаев Н. ... ... ... ұлт болып
қалыптасуы. Алматы 1953 ж. 40 ... ... ... ... в востановительский
период. Алма-Ата: изд-ва АН КазССР, 1962. ... ... ССР ... 1937 ж.
[11] Қайыржанов Е., Наменгенов К. Құқықтық ... және ... ... / заң сериясы/, І99З, 7 бет.
[12] ҚР Конституциясы. 1995 ж.
[13] Ғ.Сапарғалиев. Қазақстан ... мен ... ... 30 ... ... ... М., 1967. 57 ... Монтеське Ш.Л. О духе законов. Стр. 47.
[16] Хрестоматия по всеобщей истрии государства и права. М., 1998. ... ... ... М., 1937. ... ... ... книг о государстве. Антология мировой философии. М.,
1970. С.144.
[19] ... ... книг о ... ... ... ... ... С.144.
[20] Д.Локк. Избранные философские произведения. М., 1960. С. 2.
[21] Монтескье Ш. Избранные приозведения. М., 1975. С. ... ... ... ... ... 309 б.
[23] ҚР Конституциясы. 1995 ж.
[24] Сонда.
[25] ... ... ... мемлекеті хандық биліктен
президенттік республикаға дейін. 1996 ж. 59 бет.
[26] Қазаєстан Ðеспубликасы Êîíñòèòóöèÿñû. 1995æ 3 ... ... ... ... Æåòi ... 1998æ. 35-39 ... Н. Назарбаев. Жергілікті әкімдердің семинар кеңесіндегі сөзі. 1993 ж.
[29] ҚР Парламент және оның ... ... ... ... ... ... ... ж.
[30] Сонда.
[31] Қазақстан Республикасының Конституциясы, Алматы, І995.

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
АҚШ конституциялық құқығының негіздері7 бет
Gudel роботының конструкциялық бөлім67 бет
«9-қабатты офистік ғймарат» тақырыбына арналған дипломдық жобаның есептеу-конструкциялық бөлімі9 бет
Автотұрағы бар 9 қабатты бизнес орталығының ғимаратына арналған дипломдық жұмысының есептеу - конструкциялық бөлімі7 бет
Машиналардың конструкциясы, жұмыс органдары мен көмекші бөліктері35 бет
Информатика пәнінен әдістемелік нұсқау (программалық тілдер)59 бет
Технология сабағында кешкі сәндік көйлегін 10-сынып оқушыларына дайындаудың әдістері67 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Қазақтың ұлттық әйелдер комзолын өндеу53 бет
Басқару деңгейлері4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь