Бастауыш сыныптарда оқушыларға қазақ тілінің морфологиялық жүйесін оқыту

Мазмұны
І. Кіріспе бөлім
Бастауыш сыныптарда оқушыларға қазақ тілінің морфологиялық жүйесін оқыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.13


ІІ.Негізгі бөлім
2.1 Грамматиканы оқытуға қойылатын талаптар ... ... ... 13.17
2.2 Бастауыш сыныптарда оқытылатын морфологиялық ұғымдардың мазмұны мен олардың өзара сабақтастығы ... .17.23
а) Сөз таптарында грамматикалық материалдарды пайдалану
ә) Сөз таптарындағы грамматикалық жаттығулар ... ... ... ... 23.26
2.3 Сөз таптары мен тіл дамыту жұмыстарында қолданылатын әдіс.тәсілдер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26.30
2.4 Сөз таптарын меңгертуде сын тұрғысынан ойлауды дамыта оқыту технологияларын қолдану ... ... ... ... ... ... ... ... . 30.36

ІІІ. Қорытынды ... ... ... ... .
Сабақ жоспары
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Тілді оның ішінде оқушылардың ана тілін оқыту барысында балалардың сөйлеу дағдысын дамытуға көп көңіл бөлу керек пе, болмаса қалай дұрыс сөйлеу қажеттігі туралы ғылыми ұғымдарды немесе грамматиканы меңгертуге көп назар аудару қажет пе деген мәселенің айналасындағы бір-біріне кереғар пікірлер бұрынғы кеңес мектебінің 70 жылдан астам тарихынан өн бойында үнемі жалғасып келеді. Мәселен, 20-жылдары «грамматиканы арнайы оқытудың қажеті жоқ, оны сөйлеу барысында оқушылардың өздері-ақ үйренеді» деген көзқарас үстем болса, 30-жылдардың бас кезінен бастап мектептерде оқушыларға сөйлеу, жазу дағдыларын үйрету тілдің лексикалық, фонетикалық, морфологиялық, синтаксистік жүйелерін меңгертумен қатар жүргізіле бастады.
Ал 50-жылдары оқушылардың сөйлеу және жазу дағдыларындағы олқылықтар сөздердің лексикалық мағыналарын үйретуге аз көңіл бөлінгендігінен деп табылды. Осы жағдай 60-жылдары бастауыш мектептерде берілетін білім мазмұны мен оқыту әдістерін жаңарту жұмысын іске асыруға алып келді.
60-жылдары бастауыш мектеп бағдарламасына, оның ішінде тіл пәнін оқытуға байланысты жүзеге асырылған өзгерістердің мәні неде еді? Бастауыш мектептерде тілді оқыту барысы мынадай мәселелерді қамтиды:
а) оқуға үйрету;
ә) сөздік қарым, стилистикалық дәлдікті, мазмұндылықты, логикалық жүйелікті қамтитын оқушылардың байланыстырып сөйлеуін дамыту;
б) фонетиканы, сөз құрамын және грамматиканы (морфология, синтаксис) меңгерту;
в) графикалық, пунктуациялық дағдыларды қалыптастыру.
Жаңа бағдарлама бойынша осы аталған мәселелердің арасында тығыз байланыс орнату қажет деп табылды. Бұрын балалардың орфографиялық дағдысын қалыптастыру грамматикалық ұғымдарды меңгертуге байланыстырып сөйлеуді дамытуға бағытталған жұмыстарымен байланыссыз жүргізілсе, немесе грамматикалық ұғымдарды меңгерту тілдің лексикалық және синтаксистік жүйесін оқытумен ұштастырлмаса, енді мұның бәрін бір мақсатқа – оқушылардың өз ойларын мазмұнды, грамматикалық тұрғыдан сауатты, стильдік жағынан ойын дәл бейнелеп айта және жаза бәлу дағдыларын қалыптастыруға бағындыру қажет болды.
Бұл тұста орыс ғалымдары Д.Н.Богоявленскийдің, Н.Ф.Жуйковтың, Н.С.Рождественскийдің, Е.Г.Шашкованың және т.б. бастауыш сынып оқушыларына грамматикалық ұғымдар беру негізінде олардың дұрыс сөйлеу әрі жазу дағдыларын қалыптастыру мәселелерін қарастырған құнды зерттеулері болғаны белгілі. 60-70 жылдары батауыш сыныптарда қазақ тілін оқыту әдістемесін жетілдіру мәселелерін қарастырған әдіскер-ғалымдарда (М.Балақаев, Р.Әміров, С. Рахметова, Ш. Әуелбаев, А. Асқарбаева, О. Байқуатова т.б.) өз еңбектерінде оқушылардың дұрыс сөйлеу және жазу дағдыларын қалыптастыру мен оларға грамматикалық ұғымдар беру жұмыстарының тиімді үйлесімін табу, оңтайлы әдіс-тәсілдер жүйесін қолдану мәселелері әр түрлі ыңғайда қарастырылды.
        
        Мазмұны
І. Кіріспе бөлім
Бастауыш сыныптарда оқушыларға қазақ тілінің
морфологиялық жүйесін оқыту.......................................3-13
ІІ.Негізгі бөлім
2.1 Грамматиканы оқытуға қойылатын талаптар............13-17
2.2 ... ... ... ... ... мен олардың өзара сабақтастығы.....17-23
а) Сөз таптарында ... ... ... Сөз ... ... ... Сөз ... мен тіл дамыту жұмыстарында қолданылатын
әдіс-
тәсілдер....................................................................
....26-30
2.4 Сөз таптарын меңгертуде сын тұрғысынан ойлауды дамыта
оқыту технологияларын қолдану.................................
30-36
ІІІ. Қорытынды.................
Сабақ жоспары
Қолданылған әдебиеттер тізімі
І. Кіріспе ... оның ... ... ана тілін оқыту барысында балалардың
сөйлеу дағдысын дамытуға көп ... бөлу ... пе, ... ... ... ... ... ғылыми ұғымдарды немесе грамматиканы меңгертуге көп
назар аудару қажет пе деген мәселенің ... ... ... бұрынғы кеңес мектебінің 70 жылдан астам ... өн ... ... ... ... 20-жылдары «грамматиканы арнайы оқытудың
қажеті жоқ, оны ... ... ... ... ... деген
көзқарас үстем болса, 30-жылдардың бас кезінен бастап ... ... жазу ... үйрету тілдің лексикалық, фонетикалық,
морфологиялық, синтаксистік жүйелерін ... ... ... бастады.
Ал 50-жылдары оқушылардың сөйлеу және жазу дағдыларындағы олқылықтар
сөздердің лексикалық мағыналарын үйретуге аз ... ... ... Осы ... ... бастауыш мектептерде берілетін білім мазмұны
мен оқыту әдістерін жаңарту жұмысын іске асыруға алып келді.
60-жылдары бастауыш мектеп ... оның ... тіл ... ... ... ... ... мәні неде еді? Бастауыш
мектептерде тілді оқыту барысы мынадай мәселелерді қамтиды:
а) ... ... ... қарым, стилистикалық дәлдікті, мазмұндылықты, логикалық
жүйелікті қамтитын оқушылардың байланыстырып сөйлеуін дамыту;
б) фонетиканы, сөз ... және ... ... синтаксис)
меңгерту;
в) графикалық, пунктуациялық дағдыларды қалыптастыру.
Жаңа бағдарлама бойынша осы ... ... ... ... ... қажет деп табылды. Бұрын балалардың орфографиялық дағдысын
қалыптастыру грамматикалық ұғымдарды меңгертуге байланыстырып ... ... ... ... ... ... ... меңгерту тілдің лексикалық және синтаксистік
жүйесін ... ... енді ... ... бір ...... ойларын мазмұнды, грамматикалық тұрғыдан сауатты, стильдік жағынан ... ... айта және жаза бәлу ... ... ... ... ... орыс ғалымдары Д.Н.Богоявленскийдің, Н.Ф.Жуйковтың,
Н.С.Рождественскийдің, Е.Г.Шашкованың және т.б. ... ... ... ... беру ... ... ... сөйлеу әрі жазу
дағдыларын қалыптастыру мәселелерін қарастырған құнды зерттеулері ... 60-70 ... ... ... ... тілін оқыту әдістемесін
жетілдіру мәселелерін қарастырған әдіскер-ғалымдарда (М.Балақаев, ... ... Ш. ... А. ... О. ... т.б.) өз
еңбектерінде оқушылардың дұрыс сөйлеу және жазу ... ... ... ... ұғымдар беру жұмыстарының тиімді үйлесімін табу,
оңтайлы әдіс-тәсілдер жүйесін қолдану ... әр ... ... ... ... ... ... мынаны
көрсетті: оқу бағдарламасында берілетін білім мазмұнның әдістемелік-психо-
физиологиялық тұрғыдан негізделгеніне ... ... ... бәрі ... ... дағдаларды меңгере алмайды. Олардың ... өз ойын ... ... ... бейнелеп айтып, немесе жазып
бере алмайды. Әсіресе қазақ тілінің ... ... ... өз ... ... қолдана алмайды. Нақты айтқанда, тілдің
морфологиялық заңдылықтарын жете меңгермеге ... ... ... жазу не сөйлеу барысында жіберген қателердің жалпы сипаты
төмендегідей болып шықты:
1 Оқушылар ... ... өз ... ... ... ... Мәншүкті Кеңес Одағының батыры атағын берді. Дидардікі етегі қара.
Дәптерге қабы жоқ. ... ... түйе ... ... бәріміз ойнадым.
2 Өз беттерінше сөйлеу және жазу кезінде жұрнақтарды ... ... ... ... ... үйі бар ... деудің орнына).
Мысық айбаттады (айбаттанды, айбат шекті ... ... ... ... ... ... ... морфологиялық ұғымдарды сөйлем құрау барысында пайдалана
білмейді: Мен айттым Іңкәрға. ... ... ... ... ... Сөз ... ... сөздер туралы түсіндірілген ұғымдар жазу
кезінде ескерілмейді: Таспақа көрдім. Қоспекенді (Қосмекенді) адам ... ... ... ... ... Анам шаң ... ... Оқушылар жалқы есім пен жалпы есемді бір-бірімен ажырата білмейді:
Жазда қойлар бақтым. Ауылда көлдер бар. Оларда ... көп. ... ... ... су ішеді.
Оқушылардың сөйлеу және жазу дағдысындағы ... ... ... ... ... мектепте оқышыларға қазақ тілінің морфологиялық жүйесінен
ұғым беру кезінде мұғалімдер қажетті ... ... ... көп ... бұл ұғым ... ... ... және жазу ... ... ... ... ... мән бермейді. Яғни ... ... ... – оның ... ... ... ... ескерілмей, «заттың атын білдіретін сөздерге»,
«заттың сынын білдіретін сөздерге» т.б. оқушылардың сұрақты дұрыс ... ... таба ... ... ... ... сыныптарда тілді оқытып-үйретудің әр ... ... ... ... жоқ. Морфологиялық ұғымдар беру жұмыстары кезінде
оқушылардың сөздік қорын байыту мақсаты ескерілмейді, ... ... сай ... ... ... ... ... қадағаланбайды. Немесе
«Сөйлем», «Сөйлем мүшелері» тақырыптарын өткенде ... ... ... ... ... ... пайдаланылмайды.
3 Күнтізбелік жоспардағы байланыстырып сөйлеуді дамытуға бөлінген
сағаттар ... ... ... ... көбінесе суретке қарап шығарма
жаздыру, мазмұндама түрінде өткізіледі. ... ... бұл ... өсе ... ... мен ... сай ... күрделендіріп
өткізудің қалыптасқан әдістемелік жүйесі жоқ.
4 Қазіргі бастауыш сыныптарда оқушыларға ... ... ... ... барасындағы қолданылып жүрген әдістері де жаңа талап
тұрғысынан қайта қарап жаңарту ... ... ... ... айтқанда, бұрынғы
бір бағытта (мұғалім тарапынан) ... ... ... ... ... ... жұмыс істеу (ойлану, табу) қабілеттерін дамыту
мәселесін басты нысана етіп ... ... ... ... ... ... да оқу ... оқулықтарға емес, негізінен оқыту ісіне қатысты.
Қазіргі оқыту ісі барысында қолданылып жүрген негізгі әдістер ... ... ... ... ... ... мұны ... – жауап әдісі деп те атайды);
3) тілдік фактілерді талдау (байқату, ... ... ... ... ... ... пайдалану (сызбалар, ... ... ... ... ... ... ... (экскурсия).
Жоғарыда атап өткеніміздей, бастауыш сынып оқушыларына грамматикалық
ұғымдарды меңгертуде түсіндіргенді қайталап айтып беруге (реппродуктивті)
болу әдісі ... ... ... Бұл әдіске машықтанған оқушылар
көбінесе грамматикалық ұғымдарды жаттап, еске сақтауға ... ... ... ... ... мен дағдының көп уақыт өтпей – ақ ұмтылатыны,
оқушылардың ... ... ... белгілі. Сондықтан
әдіскер – ғалымдар бастауыш сыныптарда грамматикалық ұғымдарды меңгерту
үшін қолайлы ... ... ... ... ... ... ... әдістемелік жағдайлардың бірнеше түрі белгілі:
1. Оқушылардың белсенді ойлау қызметін іске ... Бұл ... ... деп те атайды. Кез келген жаңа грамматикалық
ұғымды меңгерту барысында оқушылардың психо – ... ... ... ... жағдай туғызу
мұғалімнің шеберлігіне байланысты.Әсіресе берілген грамматикалық
ұғымды пысықтау үшін орындалатын ... ... ... ... ... ... әрі ... етіп пайдалануға
болады.
2. Сөзге немесе сөйлемге қатысты ... ... ... ... Басқаша айтқанда, оқушыларға бастауыш сынып
берілетін грамматикалық ұғымдардың бәрі ең басты ... ... өз ... дұрыс, әсерлі баяндай білу қабілетін дамыту
мақсатына бағындырылуы қажет. Мәселен, балалардың күнделікті
тәжірибесінде өз беттерімен ... ... жазу ... ... ... сөзді сол заттың атын білдіретін сөздің алдына
қою керек екенін іштей біліп отырғаны дұрыс. («Жәмилада қалам
қызыл бар» деп ... ... ... ... бар».)
3. Өтілген грамматикалық ұғымның айқын және ... ... ... ... не? ... ... ... сөздер»
тақырыбын өткенде, оқушылар бұл сұрақтарды ... ... ... атын ... ... ... қояды да,
дерексіз атауларға кездескенде шатасып қалады. Мысалы: уақыт,
жел, күн, дауыл, т.б. сөздерді заттың атын ... тұр ... ... «Не ... неғылды? қайтті? сұрақтарына жауап
беретін сөздер» тақырыбын ... ... ... ... ... ... қимыл байқалмайтын сөздерге ... ... ... грамматикалық ұғымға қатысты
осындай дерексіз сөздердің ... ... ... ... Жаңа ... грамматикалық ұғымды бұрын өтілген ұғымдар
жүйесімен байланыстырып ... Бұл ... ... ... ... ... деп те айтуға болады. Мысалы, «Сөз
таптарын» оқып – ... ... ... ... айту ... Жаңа ... ... түсіндіру үшін оқушылардың бұрынғы
білімдері мен дағдыларына сүйеніп отыр.
Жаңа тақырыпты меңгертудің бұл әдісі, ... ... ... ... ұмыттпауына, оны жаңа ұғыммен ... ... ... ... ... ... жаңа тақырыпты игеруде
жеңілтетеді.
6. Грамматикалық ұғымдарды көрнекті құралдар көмегімен ... әдіс те ... ... ... ... етеді. Тақырыптың
сипатына байланысты көрнекі құралдарды. түрлендіріп пайдалану
қажет. Бастауыш сыныптарда (кесте, сызба, ... не ... ... қима ... және компьютерге арналған
перфокарталар, т.б.) қолдану мақсаттарына қарай үш топқа бөлуге
болады.:
1) жаңа тақырыпта ... ... ... ... ... ... ... туғызуға арналған құралдар;
2) берілген ұғымды пысықтауға, балалардың іс жүзілік ... ... ... ... ... ұғымдарды жинақтауға арналған құралдар,
т.б.
Көрнекі құралдар қандай мақсатқа арналса да, ... ... ... ... ... дұрыс.
Жалпы оқушыларға тілдің грамматикалық жүйесін меңгерту ... ... ... туралы ойлауға баулуды ... ... ... ...... сөз тіркестеріне сөйлемдерге,
қосымшаларға,т.б. қатысты ... ... ... ... Сондықтан грамматикалық ұғымдарды, оның ішінде тілдің
морфологиялық ... ... ... ... ... психо -
физиологиялық мүмкіндіктерін анық білуді қажет етеді. Атап айтқанда, олар:
1. Балалардың қабылдау мүмкіндігінен артық ... ... ... ... тым ... немесе қайта – қайта
түсіндіріп, оқушылардың белсенді таным қабілетіне кедергі
жасауға да ... ... ... ... ... күрт ... ... төмендейтіндігін
психолог мамандар анық айтып жүр.
3. Берілетін ... ... ... оқушылардың психо –
физиологиялық мүмкіндіктеріне ... ... ... ... ... ... қажет. Тиімді әдісі
табылмаса, кез келген қарапайым ... өзін ... ... ... ... де ... Ал қандай да бір күрделі
ұғымды оқушыларға ыңғайлы әдісін тауып жеткізуге ... ...... дәлелдеп көрсеткеніндей,
бастауыш класс оқушыларына грамматикалық ұғымдарды меңгертудің
бір жол – ойын ... бар ... ... көп ... нақты мысалдарына сабақ үлгілерін бергенде тоқталамыз.
Тілдің грамматикалық жүйесін оқыту оқушылардың ойлау қабілетінің
дамуымен тығыз ... ... ... ... ... процесінің
белгілі әдістерін (даралау және жазықтау, жалқыдан жалпыға және жалпыдан
жалқыға бару, салыстыру) міндетті түрде есте ... ... ... ... ... ... ... тізбектей өтетіні
анықталған нәрсе:
Яғни балардың таным процесі ең алдымен жеке фактілерді ... соң ... ... ... ... ... ... бағытталады екен. Бұдан шығатын қорытынды: жаңа грамматикалық ұғым
туралы түсінік берген кезде мұғалім ... ... ... жалпыға қарай
бару қызметіне сүйеніп, тілдік фактілерді ... және бір – ... ... әлгі белгілерді жинақтауға ұмтылады. Ал грамматикалық
ұғымды тиісті дәрежеде ... ... соң, ... ... қабілетінің
жалпыдан жалқыға қарай бару ... ... ... мағлұматты
тілдің, сөздердің жеке белгілерін ажырату мақсатына пайдалана білуге үйрету
қажет. Бастауыш ... ... ... қызметінің осындай
психофизиологиялық ерекшеліктеріне байланысты бұл ... ... ... ... ... түрде төрт кезеңге бөлінеді:
Бірінші кезең – түсіндірілетін грамматикалық ұғымның айқын белгілерін
балаларға байқату үшін тілдік ... ... Осы ... ... ... ... мағыналарын түсінумен қатар, олардың тілдегі
ортақ қызметтерін, қолданудағы ұқсас белгілерін дерексіз (абстракциялы)
түрде ... ... Яғни ... және ... ... ... операцияларын меңгереді. Мысалы,бастауыш сынып оқушылары қазақ
тілінің ... ... ІІ ... ... ... бастап таныса
бастайды. Ең алғашқы ... – «Кім ? не? ... ... ... ... меңгеру үшін оқушылар сөздердің лексикалық
мағыналарын түсінумен бірге, ... нені ... ... түрде тану
қажет. Міне, осы дағдыны қалыптастыру үшін мұғалім сабақты нақтылы заттар
туралы әңгіме(ұрақ – ... ... ... ... ... ... Өшіргіш.
Тақтаға өшіргіш сөзін жазып қояды, немесе алдын-ала дайындап әкелген ... Ал, ... ... бұл сұраққа тағы да «өшіргіш» немесе «өшіргіштің жазуы» деп ... ... ... олардың жауаптарын түзетеді:
- Жоқ, бұл өшіргіштің атын білдіретін ... ... ... Кітап.
- Ал мынау не?
- Кітаптің атын білдіретін сөз.
- Бұл сөзге қандай ... ... Не? ... ... қоямыз.
Осылайша мұғалім тілде кім? не? деген сұраққа жауап беретін сөздер
тобы болатынын балаларға байқатып, олардың ортақ белгілерін ... ... ...... белгілерді жинақтау, грамматикалық ұғымның
осы белгілерінің арасындағы өзара байланысты аңғару, түсіндірілген ұғымның
грамматикалық анықтамасымен танысу. ... бұл ... ... ... және ... ... ... меңгереді. Мысалы, 2 сыныптағы
«Кім? не? сұрақтарына жауап беретін сөздер» атты тақырыбын оқыту барысында
оқушыларға бірте – ... ... ... ... кім? ... ... ... мен құбылыстардың жануарлар мен аңдардың атауларына не? ... ... ... ... ... бұл ... көпше түріне кімдер?
нелер? деген сұрақтар қойылатыны түсіндіріледі. Ары қарай кім? ... ... ... ... ... ... ... тәуелдік)
жалғану реті танытылады,т.б.
Бұл тұсты аталған тақырыпта меңгертудің мынадай ерекшелігі ... 2 ... ... ... не? сұрақтарына жауап беретін сөздерді» 10
сағат оқиды. ... ... ... мен ... көлемі де біршама.
Сондықтан мұғалім бұл мағлұматтар мен дағдыларды жүйелеп, ... ... жаңа ... үйретілгеннен кейін оны ... ... ... ... ... ... ... сабақтарының
үлгілері кейін берілді).
Үшінші кезең – грамматикалық ұғымның ... ... ... мәні мен ... ... байланысты нақтылай түсу. Мысалы,
«Кім? не? сұрақтарына жауап беретін сөздер» тақырыбын оқыту ... ... ... ... кім? ... ... ... деген
анықтаманы толық түсіне бермейді. Олар көбінесе бұл сұрақ кісі ... деп ... ... ... ... ... сөздер деген ұғымды
кеңейтіп түсіндіру қажет:кісі – аты жөніне, ... ... ... ... ... ... ... қатысты басқа да
атауларға арнайы уақыт бөліп, тоқталған жөн. Бұл ... ... ... ... дамытады, әрі түсіндіріліп жатқан грамматикалық ұғымды ... ... ... ...... ... ұғымды жаңа тілдік
материалдар негізінде пысықтау, берілген білімді жаттығулар орындау арқылы
іс жүзінде қолдану; осы ... пен ... да ... ... ... меңгерту.
Бұл кезеңнің мақсаттары түсіндірілген грамматикалық ұғымды пысықтау
жаттығулар арқылы, жинақтау және қайталау сабақтары ... ... өту ... орындалады. Мысалы, «Кім? не? сұрақтарына жауап
береді сөздер» тақырыбын оқыту ... ... ... әр ... жаттығулар орындату арқылы пысықталады. Оқушылар сөздерге
кім? не? кімдер? нелер? деген сұрақтарды қойып үйренеді. Ал ... ... ... ... ... ... ... сұрақтарға сай сөз
ойлап жаттығады. Жағалауларды дұрыс, қатесіз қосып ... ... ... ... ... ... табады. Кейін «Не істеді? неғылды?
қайтті? сұрақтарына жауап беретін сөздер» немесе «Сөйлем» тақырыбын өткенде
оқушылар атау ... мен ... ... сөздерді тіркестіріп, сөйлемді
дұрыс құрауды, сөйтіп,өз ойларын дұрыс айтуды (жазуды) салалы түрде меңгере
бастайды.
Белгілі бір грамматикалық ұғымды оқытудың бұл ... әр ... ... ... бастауыш сынып оқытылатын грамматикалық ұғымдар
сыныптар сыныпқа өткен сайын ...... ... сабақтастыра
берілген.
ІІ. Негізгі бөлім
2.1. Грамматиканы оқытуға қойылатын талаптар
Грамматиканы оқып үйренуде тілдің сан қилы ... ... ... ... тіл ғылымының әр саласында қарастырылады. Мәселен,
тілдегі сөздер, ... ... ...... ... ... жүйесі фонетика саласында, сөздердің формалары морфология, ал сөз
тіркестері мен ... ... ... ... ... тілі
методикасы қазақ тілін зерттейтін тіл ғылымы деректеріне ... ... ... тіл ... ... ... өте ... бастауыш сыныпта грамматика ... ... ... ... ... бұл ... ... жағынан толық дәлелденген
деректер.
Мектепке алғаш оқуға келген кезде балалар заттар мен құбылыстарды әлде
де болса, тұтас күйінде ... ... ... ішкі ... ... ... ... әлі машықтанбағандықтан,
объектіні қабылдау қиындау болып бара жатса, ол ... ... ... Тіпті олар заттардың жеке бөліктерін және белгілерін тізбектеп айтып
та береді, бірақ онда ... мән жоқ, ... ... ... ... ... баяланысты бастауыш сынып оқушылары грамматиканы
жүйелі түрде оқып үйренуге кіріседі, қазақ тілінің ... ... ... ... ... ... арқылы беріледі. Сөздің
грамматикалық мағынасы мен грамматикалық формасы ... ... ... ... ... жақсылық, адамгершілік деген сөздер
заттың сапасын, соған тән белгіні ... ... ... ... бұл сөздер дерексіз ұғымдарды білдіреді де, зат ... ... ... ... өз ... мен грамматикалық мағыналарының арасында
кездесетін қайшылықтарды ... ... ... бір-бірін нақтылай, саралап
айқындай түсетіндей, әдіс-тәсілдер тауып ... ... ... ... және оны ... жағдайларда, қалайша қолдану жолдарын
грамматиканың методикасы белгілейді. ... ... ... ғылымының деректеріне сүйенеді.
Сонымен қатар бастауыш сынып оқушылары жазу барысында ... ... ... пайдалана білмейді, олар бір орфографиялық құбылысты
екіншімен шатастырады. Психологтар бұл фактілерді зерттеу арқылы ... ... ... ... ... ... жөнінде мәселе
көтеруде. Ақыл-ой әрекеті балаларға бір құбылыстан екінші құбылысты ажырата
білуге және ... ... ... Осыған орай, қазіргі кезде
методика балаларға ... ... ... анағұрлым тиімді ... мен ... ... яғни ережені білуден сол ережеге сай,
баланың бойында дағды, шеберлік жасалатындай ... ... ... етіп ... методикасы тіл білімі және психология ... ... ... ... ... ... алады.
Дидактиканың негізгі принциптері бойынша оқу материалы оқушылардың ұғымына
сай болуы ... ... ... ... енді ғана ... ... 6-9 ... сынып оқушыларының психологиялық ерекшеліктерін еске алсақ,
бұларды тілге үйрету ... ... ... көбірек көңіл аудару
қажеттігі туады. Мұнда көрнекіліктің орасан зор пайда келтіретіні мәлім.
Дидактика талабының бірі ... ... яғни ... сабаққа
саналы түрде қарауы, материалды саналы меңгеруі болып табылады. Бұл үшін
мұғалім ... ... ... ... ... барысып байқауға,
бақылауға, салыстыруға, бірі мен екіншісінің арасындағы ... ... ... ... ... жалпылауға үйретуі тиіс.
Оқытудың міндеті жаңа тақырыпты түсіндіруді қамтамасыз етіп қою ғана
емес, сонымен қатар ... ... ... ... есінде берік сақтап, тұрақтандыру дағдыларын қалыптастыру болып
саналады. Егер оқушы тілдің қандай да ... бір ... ... ... ... онда ол сол ... ... анықтаманы не ережені
(тіпті болмаса терминді) жаттап алуға мәжбүр болады. Түсінбей, ұғынбай, құр
механикалық ... ... ... есте ұзақ ... және оны ... ... ... ол іске аспайтын құрғақ, пайдасы шамалы білім болып
қалады.
Дидактика талабы тұрғысынан ... ... тіл ... ... қою, ойлау, есте сақтау белсенділігін тудыратын методикалық әдіс-
тәсілдердің тиімділігі көрсетіледі. Оқушы тек мұғалімнің ... ... ... ... ған ... ... ... сонымен қатар өз
күшімен, өздігінен бақылау арқылы қорытынды ... ... ... ... өз ... ... ... тиіс.
Дидактиканың күрделі бір шарты — мектептегі оқытудың жүйелілігі мен
сабақтастығы. Заттар мен құбылыстарды анық ... үшін оны ... ... ... ... яғни ... алып қарамай, басқа заттар мен
құбылыстардың системасында қарастырған жөн.
Бастауыш ... ... ... ... ... ... сыныпта алған білімі келесі сыныпқа дайындық болатындай, яғни оқуды онан
әрі жалғастырудың берік ... ... ... ... ... ... ғана
балада алдыңғы сыныпта берілген білім мен ... ... ... ... мүмкіндік жасалады.
Оқыту тек білім беру ғана емес, сонымен бірге балаларды ... және ... ... және ... ... түсу болып
саналады.
Грамматика мен емле сабақтары үшін іріктеліп алынатын ... ... беру ... да ... ... ... ... Ал сабақ
жүргізу процесінде қолданылатын методикалық ... ... ... ... үшін ... ... қана қоймайды, соған сәйкес,
балалардың жан-жақты дамуына да әсер ететіндей болғаны жөн. ... ... ... ... ... талап етеді, мұғалім балалардың
алдарына ... бір ... ... ... жету ... қарастырады; күрделі
жұмыстарды бөлшектей отырып, қандай да болмасын бір әрекетті ... ... ... ... ... ... барысында оның
айтқан, көрсеткен тәсілдерін шеберлікпен қолдануға ... ... ... ... ... ... ... мазмұны мен
олардың өзара сабақтастығы.
Тілдің ойлау және қарым – ... ... ... ... ... ... ... өзгерістерге тікелей байланысты. Адамның
сөздік қоры қаншама бай ... да, егер ол өзі ... сол ... ... байланыстырып қолдана алмаса,білгенінің бәрі босқа қалар еді.
Сөзден сөз тудырып, ... ... ... бір – бірімен дұрыс
байланыстырып, сөйлем ішінде әрқайсысын орын – ... қою үшін ... ... білу ... Атап ... олар ... сөз құрамы;
2) сөздердің жасау жолдары;
3) жалғаулардың жалғану тәртібі;
4) сөз таптары және олардың қызметі;
5) әрбір сөз табына жататын сөздердің түрлену және ... ... ... морфологиялық жүйесімен кейінгі сыныптарда (6-7
сыныптар) тереңірек танысатыны ... ... бұл ... ... жоқ бала бастауыш сыныптарда меңгеруге тиісті сөйлеу және жазу
дағдыларын мүлде игере ... еді. ... ... ... ... ... ... оқушы қалай сауатты жазбақ? Немесе заттың атын білдіретін
сөзбен сол ... ... ... ... ... бір – ... тәртібінен хабарсыз бала қалайшы дұрыс сөйлем құрап, өз ойын ... ... Ал ... ... ... ... ... қабілетінің
дамуында да тежелеу болатыны белгілі. Демек, ... ... ... жүйесінен мағлұмат беру ісі тек жеке пәндік тұрғыдан ғана
маңызды емес, бұл – осы ... ... ... ... ... ... сыныптарда берілетін морфолгиялық білім мазмұнын дәл
анықтаудың ... ... егер ... психо – физиологиялық мүмкіндіктерін ескермей,
берілетін теориялық ұғымдардың ... ... ... ... ... алар ... Әрі бұл таза теориялық мағлұматтардың меңгертуге
айналып, басты мақсат балалардың дұрыс сөйлеу және жазу ... ... ... ... ... ... оқушылардың іс жүзілік дағдысын қалыптастыруға көп көңіл
бөліп, берілетін теориялық білімнің көлемнің ықшамдауға тырыссақ, онда
балардың сөйлеу және жазу ... ... ... келер еді. Себебі
тілдегі заңдылықтардың меңгермей тұрып, дұрыс сөйлеу немесе дұрыс жаза
білу мүмкін емес.
Демек, бастауыш ... ... ... жүйесінен берілетін
теориялық мағлұматтар мен іс жүзілік дағдылардың үйлесімін дәл табу қажет.
Әрі бұл ... табу ... Әрі бұл ... әр ... ... кейін оқытылатын «Сөйлем» тарауындағы тақырыптарға
да сай келіп отыруы ... ... ... ... ... ... жүйе 2 – ... бастап
оқытыла бастайды. Бұл ... ... ... ... ... топтарынан яғни сөз таптарына алғашқы мағлұматтар ала
бастайды. Сөз топтары терминдік тұрғыдан ... ... ... кімдер? не? нелер? сұрақтарына жауап беретін сөздерді», «Бас әріппен
жазылатын ... «Не ... ... қайтті? сұрақтарына жауап беретін
сөздерді», «Қандай? қай? сұрақтарына жауап береді», «Қанша? ... ... ... ... ... олардың анықтамаларымен бірге оқып
үйренуге тиісті. Сонымен қатар әр топтағы ... ... ... ... ... оның ... ... қажет.Сондай – ақ заттың
қимылын, сынын, санын білдіретін сөздермен тіркестіріп сөйлем құрай ... да ... ... Егер ... бұл ... дағдыдан
меңгермесе, кейінгі «Сөйлем» тарауындағы мағлұматтарды дұрыс игере алмайды.
Тағы бір айта ... ... ... ... морфологиялық жүйесін оқыту
барысында оқушылардың сөздік ... ... және жазу ... ... ... ... заттың атын білдіретін сөздерді жекеше
түрден көпше түрге айландыру кезіндегі, не ... ... ... ... ... ... сөзде» тақырыбын өткен кездегі,т.б.) меңгертуге
барынша көңіл бөлу қажеттігі ескерілген.
3 – сынып оқушылар ана ... ... ... туралы алғашқы
түсінік алады. Дыбыстан сөз құрап, олардан сөйлем жасап, оқу мен ... ... ... енді әлгі ... дайын күйіндегі сөйлем құрамына
ене алмайтынын түсінеді.Сөздердің өзгермейтін бөлігін ... деп, ... ... енер ... қосылатын бөліктерін «қосымша» деп атайтынын
біледі «Негізгі түбір», «қосымша сөз» яғни ... ... ... мағлұмат
алады. Сөз тудырушы немесе сөзбен сөзді байланыстырушы болу қызметіне сай
қосымшалардың ... және ... ... бөлінетінін ұғынады. Қосымшалардың
түбір сөзге дұрыс жалғап жазу емлесін меңгере ... бұл ... ... ... ... жүрген сөздер құрамының
сөйлеу, жазу кезінде өзгеріп тұратыны ... ... оқып ... – ақ ... ... ... 3 ... бастап тілдегі сөз
таптары туралы да (олардың ғылыми терминдік атаулары,т.б.) кең мағлұматтар
алады. Атап ... «Зат ... «Сын ... ... ... сөз
таптарының негізгі және туынды түрлерін, болымсыз етістіктерді септік және
реттік сан есімдерді бір – ... ... ... ... ... ... Олар ... мағлұматтарды осының алдындағы «Сөз құрама»
тарауынан алған білімдеріне сүйене отырып меңгере алады. ... қоса ... ... оқу ... оқушылар жалақы есім мен жалпы есімнің бір ... ... зат ... ... ... түрлерін, олардың
тәуелденуін толық меңгере бастайды. Яғни «Сөз ... ... ... ... деп бөлген қосымшалардың ары қарай да ... ... ... ... бір ... ... бұл ... оқушы сын есімнің, сан ... зат ... ... ... ... ... ... алып,
оны іс жүзінде ... ... ... қажет. Егер олар мұндай ... ... ... тарауында оқылатын сөйлем мүшелері, ... ... ... пен ... ... емле ... ... білімді толық түсінуі қиын. Бастауыш ... ... ... оқып ... ... ... ... бірі дәл
осы сөз таптары мен сөйлем мүшелері категоорияларын бір-бірімен шатастырып
алуында жатыр. Олар бастауыш пен зат ... ... пен ... ... сан есім арасында ешқандай айырмашылқ жоқ – бірдей ұғым деп қабылдайды.
Осының ... ... ... ... ... ... ... түсінбей, шатастырып алады. Сондықтан оқушыға есімдер мен ... ... ... ерекше көңіл бөлу қажет.
4 – сыныпта оқытылатын морфологиялық ұғымдардың мазмұны әрі ... Бұл ... ... ... ... ... ... «Қос
сөздерді», «Қысқарған сөздерді» және олардың анықтамаларын, түрлерін,
жазылу ... оқып ... ... «Сөз ... ... ... ... мазмұны мен сипаты өте күрделі. Оқушылар
осы кезеңде қазақ тіліндегі сөздердің ... ең көп ... ...
септік жалғауларымен танысады. ... ... мен ... зат
есімнің жекеше және көпше түрлерінің септелуін төртінші класс оқушыларына
барынша ... ... ... зор. ... атау ... ... толық білмесе, кейін тәуелдік жалғаулы сөздерді, жіктеу
есімдігінде де ... ... ... Ал ... білім олардың жүйесінде
сөйлей білуі мен сауатты жазу ... ... үшін ... 4-сыныпта
оқытылатын тағы бір жаңа ұғым – зат есім мен ... ... ... ... осы ... ... сөз таптарының жаңа түрі
– «Есімдік», «Жіктеу есімдіктер» тақырыптарын оқытумен ... ... ... бастауыш мектептің 4 – сынып оқушылары қазақ
тіліндегі жалғауларды бір-бірінен ажырата алатын дәрежеде мағлұмат ... ... ... ... | |лар, - лер |
| | |дар, - дер |
| | |тар, - тер ... І жақ |м, - ім, - ым; | ... жақ |н, - ңыз, - ңіз; | ... жақ |ы, - і, - сы, сі; | ... І жақ |мын, мін; |мыз, - міз; ... жақ |сын, сін; ... - ... ... жақ | | ... Атау |ның, ... - дың, ... | ... |ның, ... | ... |қа, - ке, ға, ге, | ... |на, - не, - а, - е | ... |ны, - ні, - ды, - ді, | ... |ты, ті; | ... |да, -де, -та, -те | |
| |нан, - нен, | |
| ... | |
| ... | ... ... ... ... ... өтіп болған соң,
сөздерді бір-бірімен байланыстыратын қосымшыларға арнап бір-екі ... ... ... ... сабақтар сөз құрамына, сөздердің бір-
бірімен байланысына ... ... ... назар аударуын қалыптастырады.
Әрі толық мәніндегі морфологиялық талдау жұмысына дайындық жасала бастайды.
4-сыныпта «Сын ... «Сан ... ... ... бұрынғыдан да кеңейе түседі. Олар енді бұл сөз таптарының дара
және күрделі түрлерін ... ... ... мен ... ... және жазу ... жүйелі болып, күрделі сөйлемдерді пайдалана білуіне
жеткізеді.
Сондай-ақ оқушыларға осы сыныпта етістіктің шақтары ... ... ... «Үстеу», «Шылау» сияқты сөз таптарымен де алғаш ... ... ... шылау мен шылау тұлғалас қосымшылардың жазылу
ерекшеліктерін меңгертудің маңызы зор. ... бұл ... ... ... мен ... ... ... өткенде де жалғаулық шылаулалдың жиі
пайдалануға тура келеді. Тәжірибеде байқалып жүргендей, ... ... ... ... ... бір тобы – осы шылау мен ... ... ... ... ... тығыз байланысты.
Сонымен бастауыш мектепті оқушы тілдің морфологиялық жүйесі туралы
белгілі бір дәрежеде ... алып ... Олар ... талаптар
бойынша, негізгі сөз таптырын тұрған жалғауларды да ... ... ... ... ... ... бөліп, қарапайым
морфологиялық талдау жасауды да біледі.
Оқушылардың тілдің морфологиялық жүйесінен алған бұл мағлұматтар мен
дағдылары кейінгі ... ... ... ... ... өз ... ... баяндап, айта және жаза білетін дәрежеге жеткізуге
тиісті. Бағдарламалық талып – осы. ... бұл ... ... дәрежеде
орындалатыны мұғалімнің шеберлігіне, сабақты әр тақырыптың өзіндік сипатына
сай ұйымдастыруына және ... ... ... ... ... Сөз ... грамматикалыңқ материалдарды пайдалану
Грамматикалық материалдармен оқушыларды таныстыру барысында балалар
әрбір жаңа материалдың негізгі, басты ой ... ... ... болуы
керек. Ол үшін алдымен тақырыпқа көңіл ... ... «сөз ... «зат ... «сын ... т.б.с.с. бөлінеді, ал зат есімнің өзі
«жалқы есім», «жалпы есім» және жекеше, көпше т.б. ... ... ... ... ... ... бұлай аталуының мәні,
себебі бар. Оқушылар әрбір ... ... ... ... ... мәнін аңғарып, сол әрбір абзацтағы айтылған
мәселелердің негізгі ойы ... әр ... ... ... ... ... құрастырып тұрғанын айыра алатындай болу ... ... ... ... пайдалануда соның басты белгілерін, яғни
беріліп отырған ұғымның мазмұнын қандай белгілер құрастырып тұр, сол ... ... ... ... ... ... қалай ерекшеленеді —
осылар ашып көрсетілуге тиіс.
Мысалы, «зат есім» ұғымының мазмұнын ашу үшін «есім» деген ... ... ал зат есім ... ... ... ат, яғни заттың атын
білдіретін ... ... ... ... «Зат ... «сын ... ... деп аталатын сөздердің неліктен есімдер тобына жататыны, олардың
өзара ... ... ... басқа сөз таптарынан айырмашылығы т.б.
балаларға ұғындырылады.
Грамматикалық ережелердің көпшілігі оқулықтарда ... ... ... сынын білдіретін сөздерді сын есім дейміз», ... ... ... ... т.б.). ... осы ... әрқайсысының қандай бөлшектерден тұратынын көрсеткен жөн:
1. Әрбір анықтаманың міндетті түрде термині болады (Мысалы, жоғарыдағы
анықтамаларда сын ... ... ... ... анықтамада сол ұғымның өзіне тән басты ... ... ... ... ... ... ол ... басқа ұғымдардан ерекшеленеді
(мысалы, сынын, сөздің өзгермейтін бөлшегін т.б.).
3. Кейбір анықтамаларда түсіндірілетін ұғымның қандай топқа жататыны
көрсетіледі ... ... ... сөз ... сын ... ... жалғау дейміз т.с.с.).
4. Анықтамаларда әрбір ... ... ... ... ... де ... ... зат есімнің көпше түрін жасау
үшін оның түбіріне -лар, -лер, -дар, -дер, -тар, -тер ... ... ... ... ... ... түсіндірмелер анықтамалардан
кейін беріледі. Әсіресе бастауыш сыныптарға ... ... ... ... мен ... ... белгілері ретінде
көрсетіледі.
Формалық белгілерді жинақтап, топтап (синтездеп) сол ... ... ... және ... ерекшеліктерін
көрсету үшін пайдалану керек. Кейде ... ... ... өзін жаттығу барысында байқатуға тура келеді. Мысалы, ... ойды ... ... тобын сөйлем дейміз» деген ... Бұл — ... ... қана белгісі. Ал ... ... ... ... ... ... Әр ... аяқталғанын
дауыс ырғағынан байқауға болады т.с.с.) ... ... ... ... ... оларды талдау барысында ... ... ... де ... Олар ... ... ... баяндауштың маңына топталатынын, сондай-ақ сұраулы, хабарлы, лепті
сөйлемдерде белгілі бір дауыс ырғағы болатынын біледі.
Ендеше, сөйлем ... ... ... ... ... тек анықтамада көрсетілген белгіге ғана ... қою ... ... сөйлем жөнінде олардың алған мағлұматтарын толық жинақтап
нақтылау бала ұғымының айқындала түсуіне мүмкіндік береді.
Әрбір ... ... ... ... үшін ... ... грамматика оқулықтарынан ғана мысал ... ... өз ... ... ... ... ... ойланып, мысал айтуын талап етеді.
2. Анықтама өтілгеннен кейін ... ... ... де, ... ... ... ... сөзді немесе сөз тіркестерін тапқызады. ... ... ... ... ... ... арқылы пікірлерін
дәлелдеуді талап етуге де болады.
3. Анықтама бойынша берілген ұғымның негізгі белгілерін санап көруді
ұсынады.
4. ... мен ... дәл, ... ... ... ... III сыныпта «заттың атын білдіретін сөз табын зат есім ... зат ... сөз табы ... ... аудартады). Сонымен, қорыта
келгенде, балалардың ... ... ... зат есім т.б.) ... ... дәл, ... ... (жоғарыдағы талап бойынша)
тұжырымдаларымен де ... ... ... ... ... бойынша,
олар өз беттерімсн мысал келтіре алумен қатар ... ... ... ... ... жаза алатындай мүмкіндікке жете алғанда ғана
оны меңгерді деп есептеуге болады. Бірақ, сөз жоқ, бұл ... ... ... ... тиіс ... ұғым ... ... Бұл ұзақ
жаттығудың бірнеше сабақ бойына өткізілетін жүйелі жұмыстардың ... ... Сөз ... грамматикалық жаттығулар
Сөз таптарын оқыту барысында жүргізілетін жаттығулар ... ... ... ... ... үйретеді. Бұл жөнінде К.Д. Ушинский:
«Баланың тілі шығып, сана-сезімі өсе келе, ол сөйлеуге (сөздерді қолдануға)
үйренеді; оның ... ... ... ... ... ... үлгі ... өздігінен-ақ грамматикалық топтарға бөлініп,
қалыптаса бастайды. Грамматиканың міндеті — сол ... ... ... ... заңдарын жүйемен беру», — деген болатын.
Жаттығу жұмыстарының барысында оқушылар ... сөз ... ... саналы түсінеді, септік, көптік, ... ... ... ... жазбаша, ауызша сөйлегенде дұрыс, орынды
қолдана ... табы ... ... ... 1)мәтін керекті сөздерді
тапқызу, 2) керекті сөздерді қосып, өздіктерінен ... ... ... 3) ... ... түсініп, сөйлемдегі қызметін байқату, 4)
сөздердің лексикалық жағынан болсын, грамматикалық ... ... ... не арқылы өзгеретінін аңғарту, 5) мағына және ... ... ... ... ... ... ... анықтау, 6) ұқсас
сөздерді топтату, 7) ... ... ... ... ... ... жұмыстарды қамтиды.
Синтаксистік жаттығуларға әдетте пунктуациялық жаттығулар да ... ... ... белгілерін талдау, қойылмаған тыныс белгілерін
қою, өздері ... ... мен ... ... тыныс белгілерін
қойып, түсіндіру.
Қорыта келгенде, оқушылардың ... ... ... ... ... жалпы мына сияқты талаптар койылады:
1. Белгілі бір жаттығуды орындау үшін ... сол ... ... ... шарт.
2. Оқушылар жаттығуды не үшін орындайтынына, оның ... ... ... ғана, оны саналы орындайды. Жаттығуларды түсініп
орындағанда ғана белгілі бір дағды қалыптасады.
3. ... ... ... ... ықыласын арттыруға тиіс. Ол
үшін жаттығу түрлендіріліп берілуі шарт, ... бір ... ... ... ... ... ... Жаттығулар кездейсоқ болмай, белгілі бір жүйемен орындалып отырылуы
шарт.
5. Жаттығу жұмыстары тек ... ғана ... ... ... ... ... ... да қамтуы керек.
6. Бір жаттығу ұзақ уақытқа ... ... ... ... жасы
неғұрлым кіші болған сайын жаттығу да қысқа уақытқа ... де, ... ... ... ... ... ... болуы қажет.
8. Әр жаттығу оқушы еңбегінің нәтижесін көрсетіп отыруға тиіс.
9. Жаттығулар оқушы ойына әсер етуі ... ... жөн: яғни ... ... ... сөз ... ... текстер құрастыру; салыстыру арқылы ұқсастық пен ... ... өз ... ... ... ... ... қорытынды шығара
білу т.б.
10. Жаттығу жұмысының барысында оқушылардың оқудан алған ... өз ... ... ... ... ... (яғни зейін қойып
тыңдай білу, жатқа жаза білу, белгілі бір жоспар бойынша жасалады.
2.3 Сөз таптары мен тіл ... ... ... ... пән болмасын, оны оқытудың нәтижелі болуы, ең алдымен оқыту ісің
тиімді ұйымдастыруға байланысты. ... тиіс ... ... қаншалықты
жетілдірілгенімен, оқушылардың білімі мен дағдысына қойылатын бағдарламалық
талаптар ғылыми-әдістемелік тұрғыдан қаншалықты дұрыс болса да, егер ... мен ... ... ісіне бөлінген уақыт пен мүмкіндікке сай жүйе
түрде үйретілмесе, бұл жұмыс нәтижелі ... ... әр ... ... ... психофизиологиялық тәрбиелік жақтары мен нақты
мақсаттар қатаң ескеріле, жан-жақты ойластырыла жасалуының маңызы зор.
Бастауыш мектепте оқытудың негізгі мына ... атап ... ... оқу ... ... ... ... Оқулықты және басқа кітаптарды пайдалана білу әдісі.
3. Оқушыларға өздіктерінен жазба жұмыстарын орындату әдісі.
4. Оқу шеберханасында, кабинет пен лабораторияда ... ... ... ... ... мынадай әдістер қолданылады:
1) мұғалімнің, хабарлауы, 2) оқушылармен әңгімелесу, 3) оқушылардың
өздігінен істейтін жұмысы.
Хабарлау ... ... ... ... ... өзі баяндап айтып береді. Мұнда оқушылардың зейінін ... ... ... ... ... ... ... құралдар
қолданылады.
Материалды түсіндіруде мұғалім өтіліп отырған құбылыстың мәнді
белгілерін анық, жүйелі ашып ... ... ... ... сөздің
белгілері, зат есімнің септелуі т.б. ... ... ... ... сөйлемдер) беріп, олардың бақылау әрекеттеріне басшылық ете ... ... ... ... ... жағдай жасайды. Мұнда
оқушылардың бұрыннан алған білімдерін қайта ... ... ... ... ... балаларды жаңа материалға белсенді араластырып
отырады. Мұғалімнің материалды баяндау ұзақтығы 3-5 ... ... ... ... ... ... окушыларының зейіні ауытқығыш ... ... ... ұзақ ... ... алмайды. Осының салдарынан
бұл әдіс таза күйінде ... ... өте ... қолданылады. Бастауыш
сыныптарда оқушыларды грамматикамен жазуға үйретуде кеңінен қолданылатын
әдіс әңгіме әдісі болып табылады.
Әңгіме әдісі немесе ... ... ал ... ... ... — «эврика» — таптым) әдіс деп те аталады. Мұғалім ... ... ... оқып ... өз білгендері бойынша жауап қайтарады.
Бұл әдіс балаларды ... ... ... ... итермелейді,
олардың белсенділіктерін күшейтеді, зейіндерін сабаққа аударуды қамтамасыз
етеді. Эвристикалық әдіс кейде ... ... ... ... ... ... ... бір міндет немесе проблема қойылады, оны
оқушылар өздері шешуге тиіс. Мысалы, оларға бақылауға бірнеше сөз ... ... ... ішінен мағынасы жағынан бір сұраққа (мысалы, ... ... ... әр ... ... ... зат есімдерді (мысалы,
қалаға, қалада т.б.) табу керек.
Міндет: сол зат есімнің қай септікте ... шешу және өз ... ... Бірақ бастауыш мектептерде мұндай проблемалық
ситуациялар мүмкіндік болған ... ғана ... ... ... программалық талаптар, уақыттың болуы) қойылады.
Оқушылардың өздіктерінен істейтін жұмысы — ... ... ... ... ... ... Мысалы,
мұғалім грамматикалық талдау жасауға сөз, сөйлем немесе мәтін ... ... ... ... ... соң жазуша жоспар жасатады). Мұндай
жаттығуларды балалар өздіктерінен ... оның ... ... ... ала ... ... ... Балалар бір
тапсырмадан кейін ... ... ол ... ... ... ... мұғалімге айтады.
Оқушылардың өздіктерінен істейтін жұмыстары бастауыш сыныптарда ұзақ
болмауы керек және ... ... ... одай болуға тиіс. II сыныпта ... III ... 10-15 ... IV ... 15-20 ... тапсырмалар
беріледі. Кейбір жағдайларда тапсырмалар бөліктерге бөлінеді: әуелі сөз
табына қарай талданады, сонан соң септік ... ... ... ... ... ... тек білімді бекіту үшін ғана
емес, жаңа мәтериалды түсіндіруде де қолданылады. Мысайы, мұғалім оқулықтан
тиісті ... ... онда не ... ... ... ... ... немесе белгілі бір ережені оқытып, мысалдарды талдауға
осы ережені қолдануды ... ... тілі ... жаттығулардың барлығы да
оқушыларға өздіктерінен жұмыс жасатуды ... ... ... ұғымы
оқушыларға өздіктерінен жұмыс жасатудан кеңірек. Жаттығу —мұғалімнің
басшылығымен орындалатын, оқушылардың ... ... ... ... ... жұмыс. Жаттығуда уақытқа шек қойылмайды. Ал ... ... ... ... мөлшерде уақыт беріледі.
Көрсетілген әдістердің қайсысы болмасын, балалардың ақыл-ойын дамыту
мақсатын көздейді. Бір жағдайда ... ... ... ... оны
синтездейді. Мысалы, грамматикалық талдауда фонетикалық немесе фонетико-
графикалық (дыбыстық-әріптік), морфологиялық, синтаксистік, орфографиялық,
пунктуациялық анализ ... ... ... ... ... сөз,
сөздерден сөйлем, сөйлемдерден мәтін құрастырып,талдау жасайды.
Синтез балалардың алған білімдерін байланыстырып, жинақтауда да ... ... зат ... белгілерінің қандай екенін (заттың атын
білдіреді, кім? не? сұрақтарына жауап ... ... ... ... ... ... ... зат есім дегеннің не екені
жөнінде анықтама құрастырады.
Әдетте анализ немесе синтез бөлек қолданылмайды. ... ... ... ... тұлғаларын көрсетеді, анықтамасын айтып, мысалдар
келтіріп, айтқандарын дәлелдейді, сөздерден сөйлем ... бір ... ... (зат ... сын ... ... етістікпен
немесе керісінше т.с.с.). Міне, мұнда анализ де, синтез де ... ... ... ... (аналитико-синтетикалық) әдісі
деп аталады.
Анализ бен синтезде әсіресе ... ... ... ... ... табу, оларды топтау, жүйелеу сияқты жұмыстардың маңызы зор.
Грамматика сабақтарында өтіліп ... ... ... ... ... ... қарай, индуктивтік немесе дедуктивтік әдістер
қолданылады. Мұғалім бірде (индуктивтік жағдайда), тіл ... ... ... ... жалпы қорытынды шығартады; бұл жолда қолданылған
әдіс индуктивтік деп ... ал ... ... ... ... ... ережені хабарлап, сонан соң оны нақты материалға
қолдануды (берілген сөздерді, ... ... тек ... ... ... ... келтіртеді. Мұндай жолмен ұйымдастырылған жұмыста
қолданылатын әдіс дедуктивті әдіс деп ... ... ... ... ... ... балалар
ішінде үстеу бар сөйлемді талдайды, устеу сөзді өзгертуге тырысады, оның
өзгермейтініне көздері ... ... соң ... сөз ... ... түрі
деген қорытынды шығарады. Онан әрі үстеудің сөйлемде негізінен сын есіммен,
етістікпен байланысып келетінін ... Ал осы ... ... түсіндіргенде: әуелі үстеудің белгілері немесе анықтамасы айтылады.
Сонан соң дайын мәтіннен үстеуді табу ... ... ... ұсынылады.
Сөйтіп, балаларды грамматика мен жазуға үйретуде индукция мен дедукция
әдістері де қолданылады.
Қандай әдіс болмасын әр түрлі құралдар ... іске ... ... оқулық, сөздік,сызба,сурет,таблица, кинофильм, диафильм, радио,
магнитофон т. б. Бұл құралдар өтілетін материалдық сипатына ... ... ... қолданыла береді. Мысалы, сөз тұлғасын анализдеуде сызбалар,
сөз табы мен оның ... ... ... ... Сөз ... ... сын ... ойлауды дамыта оқыту
технологияларын қолдану.
Оқу мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды дамыту — педагогикалық
технология
Сын тұрғысынан ... ... ... ... ... ... ... бірлескен еңбегі. Тәжірибені жүйеге келтірген
Джинни Л. Ситл, Куртис С. Мередит, Чарльз ... ... ... Ж. Пиаже,
Л.С. Выготский теорияларын басшылыққа алады.
Мақсаты барлық жастағы оқушыларға кез ... ... сыни ... екі ... бір ... ... ... саналы шешім қабылдауға
сабақтарда үйрету. Біздің елімізге Джордж ... ашық ... ... қоры ... ... бұл ... орыс және қазақ
тілдерінде мектеп тәжірибелеріне ене бастады.
«Сын тұрғысынан ойлау» ұғымын ... бір ... ... отырып,
оның неге қатысты екеніп зерттеу, оларды жеңіл септикалық ойларға қарсы ... ... алу, сол ... ... ... тепе-теңдікте ұстап
зерттеу, оларға сеніммен қарау деп түсіндіреді авторлар.
Сын тұрысынан ...... ... ... ... Бұл ... тек ересек адамдарға, жоғарғы сынып оқушыларына ғана тән деп ... ... ... емес. Жас балалардың да бұл жұмысты дұрыс ұйымдастырған
жағдайда өз даму деңгейіне сәйкес оны шыңдалып, ... бір ... ... Оған осы жобамен жұмыс жасау барысында көз жеткіздік.
Аталмыш бағдарламаның ішкі құрылымында ерекшелік бар. Бұл құрылым ... ... ... мен ... ... ... ... пайдаға
асуы, қажетке жарауын ... Көп ... ... ... ... қажеттісін алуға үйретеді.
Сын тұрғысынан ойлау бағдарламасы қызығушылықты ояту, мағынаны тану,
ой толғаныс кезеңдерінен түзіледі.
Енді осы кезеңдердің ... ... ... өтейік.
Қызығушылықты ояту.
Үйрену процесі — бұрынғы білетін мен жаңа ... ... ... жаңа ... ... ... ... білімін жаңа
ақпаратпен толықтырады, кеңейте ... ... да ... ... ... ... ... не біледі, не айта ... ... Осы ... ойды ... ояту, ми қыртысына тітіркенгіш арқылы
әсер ету жүзеге асады. Осы кезеңге ... ... ... ... ... ... талқылау», «Болжау», «Әлемді шарлау» т.б. деген аттары бар
әдістер (стратегиялар) жинақталған. Қызығушылықты ояту ... ... - ... ... ... ... ... — енжарлықтан
гөрі белсенділікті талап ететін іс-әрекет екені даусыз. Оқушы өз білетінін
еске түсіреді, қағазға ... ... ... ... ... ... ... ортаға салу арқылы оның ойы аршылады, тазарады. Осылайша
шыңдалған ойлауға бірте-бірте қадам жасала бастайды. ... бұл ... ... ... ... жинап, оны байырғы білімімен ұштастырады.
Ойлау мен ... ... бұл ... екінші кезеңі
мағынаны тану (түсіне білу) Бұл кезеңде үйренуші жаңа ақпаратпен ... ... ... ... ... ... Оның өз бетімен жұмыс
жасап, белсенділік көрсетуіне жағдай жасалады. Оқушылардың тақырып бойынша
жұмыс жасауға көмектесетін ... ... бар. ... бірі INSEPT. ... ... оқу, тақырыппен танысу барысында
V - ... - ... - мен үшін жаңа ... - мені ... ... қойып отырып оқу
тапсырылады. INSEPT — оқығанын түсінуге, өз ойына ... ... ... ... ... ... Бір әңгіменің соңына тез жету, оқығанды
есте ... ... жете ... ... ... Сондықтан да оқушылар
арасында оқуға жеңі-желпі қарау салдарынан түсіне алмау, өмірмен ұштастыра
алмау жиі кездеседі. ... ... ... ... ... ... бірден-бір кепілі. Үйренушілер білетіндерін
анықтап, білмейтіндерін белгілеп ... ... Бұл ... арқылы
жаңаны түсіну үшін бұрынғы білім арасында ... ... ... ... ... Сурет арқылы бейнелесек:
Тақырып туралы ой толғаныс – бағдарламаның үшінші кезеңі. Күнделікті
оқыту процесінде оқушының толғанысын ұйымдастыру, ... ... сын ... баға беру ... тыс ... ... Одан гөрі, үйге тапсырма беру,
оны ... баға қою ... ... ... жіберіп аламыз. Сын
тұрғысынан ойлауды дамыту бағдарламасында бұл ... аса ... ... ... ... ... Дәл осы ... үйренуші не үйренгенін
саралап, салмақтап, оны ... ... ... ... ... ... өткізеді. Белсенді түрде өз білім ... ... ... ... енгізеді, яни нағыз білім шыңына көтеріледі, үлкен әлемге ... ... ... ... ... ... ... сенім, тәрбиелік,
даналыққа бастау алады. Толғануды тиімді етуге лайықталған «Бес ... ... ... ... жазу», «Семантикалық карта», «Т кестесі»
сияқты ... әр ... ... ... ... ... Олар оқушылардың бір-бірімен ой ... ... ... ... Әр ... өз ... көрсете алады.
Сын тұрғысынан ойлау бағдарламасындағы мұғалімнің ролі қандай дейтін
болсақ, ол үйрену ... ... ... ... ... ... жасап,
оларға сеніммен қарап өз ойын, ақылын көрсете сөйлеуге қолдау көрсетіп
отырады. Бүкіл ... ... ... ... алу ... ... деуге болады.
Сын тұрғысынан ойлауды үйрету үшін мына төмендегі шаралар орындалуы
шарт:
1. Сын тұрғысынан ойлауды тудыру үшін уақыт керек.
2. ... ... ойын ашық ... ... ... Әртүрлі идеялар мен пікірлерді қабылдау.
4. Үйрену барысындағы оқушылардың белсенді іс-әрекетін қолдау.
5. ... ... ... ... қолайсыз жағдайларды әжуаға
айналдырмау.
6. Оқушылардың бір-бірінің ... ... ... ... дәйекті
болуын талап ету.
7. Сын тұрғысынан ойлауды бағалау.
Ал оқушылардан ... ... ... ... ... бар ... оқуға берілу;
- пікірлерді тыңдау, құрметтеу;
- өз пікірін ашық білдіруді ... ету ... ... ғана ... Мен осы ... туралы не ойлаймын?
- Осы мазмұннан алған ақпарат менің бұрынғы осы ... ... ... ... Осы ақпаратты үйрене отырып мен бірдеңе жасай аламын ба?
- Маған бұл жаңа ... ... ... әсер ... ... ... ойлауға үйренеді.
Жоба сексенге жуық стратегиялардан тұрады. Бұдан ары қарай солардың
кейбірімен таныстыра кетеміз.
ДЖИК СО - ұжымдық оқыту ... ... ... ... ... жұпта,
сосын ұжымда талқылау. Бұл жағдайда әрбір оқушы бір сәт өзін ... ... ... ... жауапкершілігі артады.
Әдісті қолдану төмендегіше ұйымдастырылады. Алдымен ұжым төрт адамнан
тұратын топтарға бөлінеді. Бұл «жанұя» ... деп ... ... ... 1,
2, 3, 4 -ке санау арқылы 1-лер ... 2, 3, 4- өз ... ... ... ... ... тақырыбы талқыланған соң, осы мәтінді
түсіну қажет екендігі ескертіледі. 4 логикалық бөлікке бөлінген мәтіннің ... ... ... 2 ... ... 3, 4-нөмірлі топтарға ... ... ... ... ... ... ... мәтіннің
тиіс бөлігін жақсы меңгеру қажетгілігін, өйткені сол ... ... ... түсіндіруге жауапты екенін, мәтінді тұтас түсіну әр оқушының
ыждағаттылығына байланысты екенін түсіндіру қажет.
Келесі кезекте ұжым ... ... ... қайта табысып,
өздерінің үйреніп келген бөліктеріндегі мазмұнды ... ... ... мүшелері бірін-бірі оқытуға, сол арқылы ойлауға үйренеді.
ДЖИК СО — стратегиясы ... ... ... ... ... есте
сақтау үшін өте тиімді. Оқушының оқуға деген қызығушылығы артады, ұжымда
жақсы ... ... ... ... ... ... мектеп қызметкерлерін түсіну оларға деген дұрыс көзқарасқа
үйренеді.
Екі түрлі ... ... ... ... (не ... берген парақты) ортасынан
вертикаль сызықпен бөлу сұралады. Мәтінді оқу барысында ... оң ... |Сол ... ... қатты әсер еткен тұстар, |Сол әсер еткен үзінділер жайлы пікір|
|үзінділерді жазады, ... ... еске ... ... |
| ... ... ... сұрақ бар |
| |т.б.) ... ... ... ... ... ... біткен соң, жұпта,
топта талқылау ұйымдастырылады.
Жұмыс аяқталған кезде мұғалім қорытуға арналған ... ... ... ... ... Ол ... ... баға беру, пікірін,
көзқарасын білдіруге лайықталынып қойылғаны дұрыс. Мысалы:
Сіздің ойыңызда не сақталып қалды?
Автор оқырманды қалай қызықтырады?
Кейіпкерлердің іс-әрекетін Сіз ... ... т.б. ... әдіс те ... сияқты оқушыларды ұжым болып жұмыс жасауға
үйретеді. Ақпаратты өз ... ... ... ... Сөз ... ... бағыттайды. Сондай-ақ әдістін тиімділігі сабақтан
тысқары қалатын оқушы болмайды, ... ... ... оны ... ... беру, оған қатысты ойын, пікірін білдіру арқылы оқушының тілі дамиды.
Осылайша ұйымдастрылған оқу ... ... ... ... ... ... ... Бұл әдісті сын тұрғысынан ойлау жобасындағы сабақтың
үшінші ой толғаныс кезеңінде ... ... ... ... ... жаңа ... ... одан алған әсерін, не үйренгенін, нені
әлі де біле түсу ... ... т.б. ... өз ... қағаз бетіне түсіруді
тапсырады. Жазуға уақыт ... ... ... ... ... ... топ мүшелерін таныстырады. Ең жақсы деп танылған ... ... ... ... білімдерін қорытуға оған сын ... ... ... ... бұл ... кез ... сабақта қолдануға болады.
Венн диаграммасы Бір-бірімен айқасқан екі шеңбердің екі жағына
салыстыруға ... ... ... ... Ал ... ... ортақ сипаттар тізіледі. Салыстыруға арналған тапсырмаларды
осы диаграммаға салып ... ... ... яғни ... сияқты
күрделі ойлау операциясын меңгереді.
Біз жобадағы әдістердің тек бірнешеуін ғана сөз еттік. Қалғандары осы
тақырыпта арнайы ұйымдастырылатын курс жұмыстарында ... мен жазу ... сын ... ... ... ... ... бастаған.Мұғалімдер бұл сабақтар баланың танымдық белсенділігін
арттыруға, өз бетінше ... ... ... ... ... атап ... ... - оқудың (сабақтардың) қызықты, жеңіл
өтетіндігін, ұжымды ... ... ... үйрететіндігін, білімнің
тереңдігі әрі тиянақтылығы артатындығын баяндайды.
Мектеп өмірінің мұғалімдердің аталмыш жобамен жұмысқа ... ... ... ... ... ... ... деген ынта-
ықыласының артқандығын, адами жақсы ... ... ... ... ... сапаларымен қатар оқушылардың
басқаны қабылдау, ... ... ... ... қоғамға, мектепке керегі де осылар.
Енді осы технология ... ... ... ... ... және ғылым министрлігі
№ 1 Алматы қазақ педагогтік колледжі
САБАҚ ЖОСПАРЫ
Тақырыбы: Зат ... ... Арай ... 0314002 – ... ... курс, 131-топ
күндізгі оқу бөлімі
Ғылыми жетекші:
Сатыбалдиева Күлбүбі
Абдрашитқызы
Алматы 2007
Сабақтың тақырыбы: Зат есім
Сабақтың мақсаты: 1. ... зат ... ... ... ... ... Зат ... сөйлем ішінен тауып, оған ... ... ... үйрету. Сауатты таза жазуға дағдыландыру.
2.Дамытушылығы:Тапсырмаларды орындау ... ... сын ... ... ... ... білімдерін пайдалана білуін дамыту.
3. Тәрбиелігі: Оқушыларды табиғатты сүюге, ұйымшылдыққа, ізденімпаздыққа,
шығармашылыққа, ... ... ... ... Ойнайық та ойлайық.
Сабақтың типі: Қайталау.
Сабақтың әдісі: Ой қозғау, топпен жұмыс, көрнекілік, бес жол ... ... ... ... ... ... ... тірек сызба.
4. Сабақтың барысы:
I. Ұйымдастыру. ... ... ... ... ... ... түгендеу.
II. Үй тапсырмасымен жұмыс. Сөйлемдерді сөз таптарына талдау. ... ... ... сызба арқылы. Сөз таптары.
III. Оқушыларды жаңа материалды қабылдауға даярлау, мақсат қою.
– Балалар, біз ... ... сын ... ... ... арқылы
жұмбақтар шешіп, ойындар ойнап бұрынғы алған білімдерімізді ... ... ... қане, «Ойнайық та ойлайық».
5. «Ой қозғау» кезеңі. Бұл кезезеңнің мақсаты, ... ашып ... ... ... орындайық.
6. Тапсырманы алып оқушыға оқыту.
Білесіңдер Кім? Не? деген сұрағын.
Сөйлемде ой иесі ... ... ... ... ... (Зат есім)
1-топ. Тағы қандай сұрақтары бар?
2-топ. Сөз ойлау.
3-топ. Не ... ... ... ... ... ... ... Тапсырма алып оқушыға оқыту. Жұмбақ.
Барлық жемін бітеулей асайды,
Әйтсе де ұзақ жасайды. ... ... ... ... ... ... ... құрылысының жоспары
Сабақ барысында шешілген жұмбақ жауаптарын сызба нұсқада пайдаланып,
ой қорыту ережесін шығару.
1 топ. Құс туралы мақал-мәтел.
9.Біздің өлкемізде қыстайтын ... ... ... ... әңгіме.
10. 3-тапсырма: Меншегінсем, ... ... ... ... жыраққа
Сөйлемейді бірақ та. ... ... ... ... ... ... құрап жазу.
3-топ. Ұнаған бір сөздерді алып әңгіме жазу.
12. Әже, іні сөздері иені білдіреді, ... ... ... ... ... ... ... нені білдіреді? (Мамандық атаулары.)
13. 4-тапсырма: Қиналмай тауларды, ... ... ... ... халықты
Ойлап тап көтерген алыпты. ... ... 1 - ... ... ... - ... жер туралы мақала.
3 – «Менің ауылым» (ойын ... ... ... ... ... ... ... томарланады. ... ... ... ... ... ... бар?
16. 286-жаттығу.
Өзіңдік жұмыс. «Тізбек» ойынын ойнау.
17. «Ой толғаныс». 6-тапсырма:
Әрі гүлді, әрі әдемі, әрі түрлі
Әр ... бар, ... ... тапқышым. ... Ойын сөз ... тез ... Киім ... Ойын «Топтама». Киімдерді топтарға бөліп айту. (Бас, аяк, іш, сырт,
қыстық, ... ... тағы ... киімдердің түрлері).
3-топ. Өлең құрастыру. Киемін,
Жүремін.
Жерімді,
Сүйемін.
18. Тірек сызба. Қандай жұмбақтар шештік. ... ... ... Тірек сызба бойынша алған білімдерін жинақтау, қорыту.
Зат ... ... Үйге ... 287-жаттығу.
20. Оқушы білімін алған заттарын санату арқылы бағалау.
-----------------------
1. Ойнайық та ... ... ... ... ... су
Киімдер
Құстар
ОЙ ТОЛҒАНЫС
«Бес жолды өлең»
«Семантикалық карта»
«Венн диаграммасы»
«Еркін жазу»
Мағынаны тану
«V» – «білемін»
«–» – ... – мен үшін жаңа ... – мені ... шарлау»
«Болжау»
«Ойлану, жұпты талқылау»
«Топтау»
ҚЫЗЫҒУШЫЛЫҚТЫ
ОЯТУ
Грамматикалық ұғымдардың жеке белгілерін байқау
Ол белгілердің көп ... ... ... ... ... үғым туралы мағлұматты қабылдау
Бұл мағлұматты жеке белгілерді ажыратқанға пайдалану
Заттың, жан-жануардың адамның саны
/сан есім/
Заттың, құбылыстың, адамның, жан-жануардың сыны, белгісі / сын ... ... ... ... аты /зат ... құбылыстың, адамның, жан-жануардың атын, сынын, сапасын білдіретін
сөздердің орнына қолданылып, үш жақта ... ... ... ... ... ... ... адамның, қимылы
/етістік/
Қимылдың белгісі, сыны /үстеу/
Жалғау
септік жалғау
көптік жалғау
тәуелдік жалғау
ЖҰРНАҚ
туынды зат есім ... ... сын есім ... ... сан есім ... жұрнақтар
болымсыз етістік тудыратын жұрнақтар
туынды етістік ... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сыныптарда қазақ тілінің морфологиялық жүйесін оқыту арқылы оқушылардың сауаттылығын арттыру79 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Бастауыш сыныптарда математиканы оқытудың міндеттері.24 бет
Драмалық шығармалар7 бет
Оқушылардың мемлекеттік рәміздерге деген құрмет сезімін тәрбиелеу- патриоттық тәрбие берудің бастапқы қадамы6 бет
"кәсіби қазақ тілінің маңызы мен міндеттері"3 бет
3-сыныптарда оқушылардың тілін дамыту48 бет
Action Script бағдарламалау тілінің теориялық негіздері22 бет
C# Тілінің негіздері32 бет
Chenopodiaceae Vent тұқымдасының Climacoptera B. туысы C.lanata өсімдігінің түрінің морфологиялық және анатомиялық ерекшеліктері31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь