Шұбатқа ветеринариялық-санитариялық баға беру

Шұбат деп – сүт қышқылды сусынды айтады. Шұбат та қазақ халқының дәстүрлі сусындарының бірі. Сонымен қатар бұл сусынның шипалық қасиеті бар. Осынау әрі сусын, әрі дәрудің химиялық құрамы, емдік қасиетін зерттеген ғалымдар: «Түйе сүтінің және одан дайындалатын өнімдердің қоректік және емдік қасиеттері Орта Азия мен Қазақстан халқына ежелден белгілі. Әйтсе де оны тағы бір қайталаудың артықтығы жоқ. Дәрігерлердің айтуы бойынша үнемі шұбат ішетін, яғни түйе ұстайтын кісілер құрт ауруымен аз ауырады екен».
Шұбаттың емдік қасиеті құрамындағы сүт қантына, сүт қышқылына, спиртке, көмір қышқыл газына, белоктарға, тұздарға, витаминдерге және антибиотик заттарға байланысты. Тамақтың құрамындағы белоктардың әдетте асқазан-шек жолында тамақ қорытылған кезде ғана ыдырайтындығы белгілі. Ал шұбат құрамындағы белоктардың едәуір бөлігі организмге ыдыраған күйінде түседі. Шұбаттың жеңіл қорытылатындығы да сондықтан. Бұл сусынның асқазан жолының бездерінен мықтап сөль шығаратын қасиеті бар екендігі анықталды. Ол сондай ақ қарын сөлінің қорытушы қасиетін күшейтіп, шектің маторлық қызметін жақсартады. Тәбет ашып, қарындағы ауруды басады. Іектегі тамақтың жақсы қорытылуына жақсы әсер етеді. Шұбатпен емдеудің артықшылығы неде? Ол қанның құрамдас бөліктеріне және қанның түзілуіне қолайлы әсер етеді. Қанның қызыл және ақ түйіршіктері артады. Бауырдағы алмасу процестері қалпына келеді. Оның нерв жүйесіне ықпалы сүт қышқылының және көмір қышқыл газының әсеріне байланысты.
Мұның бәрі шұбаттың емдік қасиеттері ғана. Шұбатты түрлі ауруларды алдын алу үшін де қолдануға болады, үнемі шұбат ішетін кісі әлгіндегідей ауруларға шалдыға қоймайды. Оны ішкен бала организмі қалыпты өседі. Жасы келген кісілердің денсаулығы мықты болып, ұзақ жасайды. Өйткені шұбаттың кейбір маңызды компоненттері, мысалы: белок, май тағы да басқа қоректік заттар сүттің ашытылатын басқа өнімдерге қарағанда мол болады. Шұбатты тек науқас кісілерге ем үшін ғана бермей, көпшіліктің ішуіне толық мүмкіндігі бар. Шұбатпен емдеу қымызбен емдеуге қарағанда көп тарай қойған жоқ. Соған орай шұбатпен емдейтін орындар жоққа тән. Алдыңғы уақытта республикамызда түйе санын арттырып, осынау шипалы сусын мол өндірілсе, еңбекшілер денсаулығына жасалған үлкен қамқорлық болар еді.
Кезінде медицина ғылымдарының докторы профессор Естөре Оразақов түйе сүтінің қоректік және емдік қасиеттерін тұңғыш рет зерттеген еді. Сөйтіп ол түйе сүтімен шұбаттың химиялық құрамы аса маңызды көрсеткіштері бойынша сиыр сүтімен қымызға қарағанда асып түседі деген қорытындыға келген. Профессор шұбат құрамында сиыр сүтіне қарағанда белоктың 1,5 есе қымызға қарғанда екендігін анықтады. Осыған байланысты оның емдік қасиетін өте жақсы түсінген, оның үстіне халық тәжірибесіне сүйенген ол шұбатпен емдеу орнын ашу керек деп тапты. Сонымен 1965жылы республикамызда тұңғыш рет шұбатпен емдеу орны ашылды. Ол «Тұзшыбек» санаториі Мағыстау облысы Маңғыстау ауданының орталығы Шетпе паселкесіні.
Шұбат дайындау технологиясы қымыз дайындау технологиясына ұқсас. Шұбат ашытуға ашытқы ретінде ащы, бөгде иісі не бөгде дәмі жоқ шұбат алынады. Оны өндірісте ашытқы ретінде пайдаланады. Маусымның басында, әлі жақсы шұбат жоқ кезінде, түйе сүтін ашыту үшін сүт қышықылы бактериалары (бактериалық таяқша) және ашытқы (торула) алынады. Шұбатты төмендегідей дайындайды. Сауып алғаннан кейін сүтті сүзеді де 30-350С ға дейін салқындатады, содан соң оны еменнен жасалған күбіге құйып, оған өндірістік ашытқының бір бөлігін 3-4 жаңа сүт бөлігін құяды. Қоспаны піспекпен 20-30мин бойы жақсылап араластырады да, 3-4 сағат ашу үшін қояды. Бұл кезде ашытылған сүтте үдемелі ашу процесі жүреді, оның негізінде микрофлоралардың әсерінен күрделі заттар анағұрлым қарапайым
        
        Микробиология, вирусология және иммунология кафедрасы
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тықырыбы: «Шұбатқа ветеринариялық-санитариялық баға беру»
МАЗМҰНЫ
|1. ... | ... ... шолу | |
| | ... ... ... | ... ... материалы мен әдістемесі | ... ... ... | ... ... ... нәтижесін талдау | ... ... ... ... | |
| | ... ... ... | ... Қорытынды | ... ... | ... ... әдебиеттер тізімі | ... ... | |
1 ... ... мал ... өте ... келе ... салаларының
бірі. Түйе сүтінің және одан жасалатын өнім – шұбаттың қоректік және ... ... ... Орта Азия ... аса ... Шұбатты адамдар ертеден ақ ем және жалпы денсаулыққа пайдалы
құрал ретінде пайдаланып келеді.
«Денсаулығы зор, өздері өте ... ... ... ... ... ашыған түйе сүтін ішеді» деп жазған болатын И.И.Мечников. Түйе
сүтін Африка ... да ... ... түйе ... ішпейтін тайпаларға
қарағанда олардың арасында атеросклероз ауруы сирек кездеседі екен.
Қазақтың халық медицинасында шұбатты өкпе, асқазан ... ... ... болғанда пайдаланады. Атап айтқанда, өкпе туберкулезіне
шалдыққан кісілерге бактерияға қарсы препараттар мен ... ... ... нәтижесі жоғары болады. Сонымен басқа созылмалы гастритті, созылмалы
колитті емдегенде бұл тағамның маңызы зор. Қарын ... ... ... 15-20 күн ... ... кейін қүлан таза айығады.
Шұбаттың емдік қасиеті құрамындағы сүт ... сүт ... ... белоктарға, тұздарға, ... ... түйе сүті ... ... бай ... ... де жарамды орта болады.
Сонымен қатар түйе сүті көптеген инфекциялық ауруларды адамдар мен
малдарға тарататын көзі ... ... ... және қаупсіз өнімді алу және оны тұтынушыларға
жеткізу барысында шұбатқа ветеринариялық-санитарлық баға беру ... ... ... ... байланысты біздің зерттеу жүргізу мақсатымыз «Дулат»
жекеменшік ... ... ... ... ... баға ... мақсатта жұмысты орындау үшін алдымызға мынандай міндеттерді
қойдық:
1. «Дулат» ... ... ... ... дайындау
технологиясын зерттеу
2. «Дулат» жекеменшік шаруашылығынан алынған түйе ... және ... ... ... ... ... беру.
2. ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ
Шұбат деп – сүт қышқылды ... ... ... та ... ... ... бірі. Сонымен қатар бұл сусынның шипалық қасиеті бар.
Осынау әрі сусын, әрі дәрудің химиялық құрамы, емдік ... ... ... сүтінің және одан дайындалатын өнімдердің қоректік және
емдік қасиеттері Орта Азия мен Қазақстан ... ... ... ... ... тағы бір қайталаудың артықтығы жоқ. Дәрігерлердің айтуы бойынша үнемі
шұбат ... яғни түйе ... ... құрт ... аз ... ... емдік қасиеті құрамындағы сүт қантына, сүт қышқылына, спиртке,
көмір қышқыл газына, белоктарға, ... ... және ... байланысты. Тамақтың құрамындағы белоктардың әдетте асқазан-шек
жолында тамақ ... ... ғана ... ... Ал ... ... едәуір бөлігі организмге ыдыраған күйінде түседі.
Шұбаттың жеңіл қорытылатындығы да сондықтан. Бұл сусынның асқазан ... ... сөль ... ... бар ... ... Ол сондай
ақ қарын сөлінің қорытушы қасиетін күшейтіп, шектің маторлық ... ... ... ... ... басады. Іектегі тамақтың жақсы
қорытылуына жақсы әсер етеді. Шұбатпен ... ... ... Ол қанның
құрамдас бөліктеріне және қанның түзілуіне ... әсер ... ... ... ақ түйіршіктері артады. Бауырдағы алмасу процестері ... ... нерв ... ... сүт ... және көмір қышқыл газының әсеріне
байланысты.
Мұның бәрі шұбаттың емдік қасиеттері ғана. Шұбатты түрлі ... алу үшін де ... ... ... ... ... кісі әлгіндегідей
ауруларға шалдыға қоймайды. Оны ішкен бала организмі қалыпты ... ... ... денсаулығы мықты болып, ұзақ жасайды. Өйткені шұбаттың
кейбір маңызды компоненттері, мысалы: ... май тағы да ... ... ... ... басқа өнімдерге қарағанда мол болады. Шұбатты тек
науқас кісілерге ем үшін ғана ... ... ... толық мүмкіндігі
бар. Шұбатпен емдеу қымызбен емдеуге қарағанда көп тарай қойған жоқ. ... ... ... ... ... тән. ... ... республикамызда
түйе санын арттырып, осынау шипалы сусын мол ... ... ... үлкен қамқорлық болар еді.
Кезінде медицина ғылымдарының докторы профессор Естөре Оразақов түйе
сүтінің қоректік және емдік қасиеттерін тұңғыш рет ... еді. ... ... ... шұбаттың химиялық құрамы аса маңызды көрсеткіштері бойынша
сиыр сүтімен қымызға қарағанда асып ... ... ... ... ... ... сиыр ... қарағанда белоктың 1,5 есе қымызға
қарғанда екендігін ... ... ... оның ... ... өте
жақсы түсінген, оның үстіне халық тәжірибесіне сүйенген ол шұбатпен емдеу
орнын ашу ... деп ... ... ... ... тұңғыш рет
шұбатпен емдеу орны ашылды. Ол «Тұзшыбек» санаториі ... ... ... ... ... ... ... технологиясы қымыз дайындау технологиясына ұқсас. Шұбат
ашытуға ашытқы ретінде ащы, бөгде иісі не ... дәмі жоқ ... ... ... ... ... пайдаланады. Маусымның басында, әлі жақсы шұбат
жоқ кезінде, түйе сүтін ... үшін сүт ... ... ... және ... ... ... Шұбатты төмендегідей дайындайды.
Сауып алғаннан кейін сүтті сүзеді де 30-350С ға дейін салқындатады, содан
соң оны ... ... ... ... оған ... ашытқының бір
бөлігін 3-4 жаңа сүт ... ... ... ... 20-30мин бойы
жақсылап араластырады да, 3-4 сағат ашу үшін қояды. Бұл кезде ашытылған
сүтте ... ашу ... ... оның ... микрофлоралардың әсерінен
күрделі заттар анағұрлым қарапайым заттарға айналады. Шұбаттың қышқылдығы
60-700Т дейін барады, ұйып тұна бастайды. Казеиннің ірі ... ... ... ... ... ... ... сусын ашық
консистенциясын сақтайды. Інгендерді әдетте күніне 3-4 рет сауады. Сауып
алынған ... ... ... бар ... ... ... ... 20-250С
ыстық температурада ашыту процесі 10-20 сағатқа созылады, содан кейін
сусынды жарты литрлік ... ... ... ... 10-12 ... ... ... дейін тоңазытқышқа қояды, содан кейін сауда
мекемелеріне ... ... ... күйі шұбат бұзылмай 5-100С
температурада 5-6 күн тұра алады.
Сүт қышқылы мен спирт ... ... және ... ... қымыз сияқты шұбат та 3 түрге бөлінеді. Әлсіз – тәулік ... ... ... ... – 2 ... ... және ... – 3тәулік бойында
піскен шұбат. Ашытқыдағы ерекше микрофлоралық ... ... ... сүтінде түрлі биохимиялық процестер жүреді. Сүт қанты ыдырайды және
сүт ... ... және ... ... жаңа ... болады, витаминдік құрам көбейеді. Шұбаттың химиялық құрамы бастапқы
сүттен анағұрлым ... ... тән иісі мен 800Т ... ... шақта оны 8-10 сағаттай 7-
100С температурада ұстап барып ... ... ... ... ... және ... ... нормада, яғни майлылығы 5% , белогы 6,2%,
минералдық заттары 0,86% ... Түйе ... чай ... онда А, ... С витамин құрамдары өзгермейді.
1. Түйе сүтіне сипаттама.
Інгеннің сүтін түрікмен, қазақ, қарақалпақ және ... Орта ... ... ... ... Көп ... ... және қазіргі күннің
ғылымы көрсеткеніндей, дәмділік және жұғымдылық қасиеттері жағынан түйе
сүті сиыр ... асып ... ... қатар інгеннен сауылатын сүт
жергілікті сиыр тұқымдарынан сауылатын ... ... көп ... күні сүтті түйе шаруашылығы Орта Азия мен Қазақстанның бірқатар
облыстарының тұрақталып, тарихи қалыптасқан ... ... ... ... Атырау облысында 60000 астам түйенің көбі жеке ... ... ... ... өндірілетін сүттің 25%-ті, ал
Маңғыстауда 90%-ды ... Ал 2001 ... ... ... ... ауданындағы «Агро-меркур» шаруа қожалығы дамып келеді және Іле
ауданындағы «Даулет-Бекет» ЖШС шұбат өндіруге бар үлестерін қосуда.
Түйе күйіс ... ... ... ол ... ... ... кезде ғана ол жеген азығын қайта құсып, күйіс қайырады. Сондықтан
да олар ... 7-9 сағ ... ... Ең ... ... 4-сағ, түскі сауыннан ... 4-сағ ... ... жөн. Жазда
жайылымның шөбі қурап, оты қайтқан ... ... ... әр ... ... ... ... жем беріледі.
Жайылым шөбі бітік өсіп, боталар жақсы тойынатын болса, онда түйелерді
3-рет саууға болады, ал жайылым шөбі ... ... 2-рет ... ... ... енесіне қосып өріске жібереді.
Сауын түйелері мен олардың боталарын құнарлы азықтандыру және ... ... ... бар. Көбінесе құрама жем, шемішкенің қалдығы, соя,
арпа, жүгері, жоңышқа ... Тағы сол ... ... ... ... де ... Мал жақсы қоректенсе сүтті жақсы береді.
Жайылымда желінген шөптің салмағын сауылған сүтке байланысты ... ... ал ... ... түйелердің қанша жегенін берілген шөп
пен оның қалдығын өлшеу ... ... ... ... ... ... ... түйе тұқымына және жайылымдағы шөп құрамына байланысты
болады.
Түйелерден сауылған сүт өнімі 1-ші ... ... 1- ... түйелері тұқымы мен ұстау түрінің сүт өніміне әсері.
| ... ... ... ... | |
| |Қос ... ... түйесі |Жалғыз өркешті түрікмен |
| | ... |
| ... ... |
| ... ... ... |Қорада |
|1 |2 |3 |4 |5 ... |3,3 |4,5 |8,6 |9,5 ... |4,7 |5,1 |8,9 |9,9 |
|1 |2 |3 |4 |5 ... |4,5 |4,8 |8,1 |9,7 ... |3,9 |4,5 |7,6 |8,8 ... |2,7 |4,4 |6,4 |8,0 ... |1,3 |4,0 |4,5 |7,3 ... |- |3,3 |2,3 |7,0 ... |- |3,2 |- |5,2 ... |- |3,0 |- |5,0 ... |- |2,5 |- |4,5 ... |- |2,2 |- |5,0 ... |- |1,3 |- |4,6 ... ... | | | | ... л |612 |1284 |1392 |2535 ... | | | | ... сүт л |3,40 |3,57 |6,63 |7,04 ... ... | | | |
| |5,6 |5,4 |3,4 |3,3 ... |645 |530 ... салмағы | | ... ... ... ұсталған түйелердің сауын мезгілінің
ұзақтығы және ... ... ... ... қос ... ... салыстырғанда 2 есе көптігі ... ... ... ... азық ... есептеу нәтижесінде 1литр сүтке кеткен азық
шығыны орта есеппен 0,8 азық өлшемі болады.
Сонымен, түйе ... ... ... ... тұқымына, ұрпағына сауу
мерзімінің ұзақтығына, азықтандыруына және күтіп-бағу жағдайына байланысты
екеніне көзіміз жетті.
Сүт құрамы. Інген ... ... көп ... май, ... және ... ... элементтер бар, олар сүттің қоректік бағалылығын ... ... түсі ... таза ақ ... дәмі ... ... ... тәтті
тұздылау болып келеді. Косистенциясы қою болады, сапырған кезде көпіреді.
Түйе ... ... ... ... ... ол сүт ... жыл мезігіліне, азықтануына, малдың түрі және ... ... ... ... ретінде Маңғыстау облысындағы (Қызыл-өзен) шаруашылығының
жүргізілген ... ... айыр ... және ... ... ... ... төмендегідей нәтиже берді.
Кесте 2
Сүттің химиялық құрамы
|Інгендер |су |май ... ... |тұз ... |86,38 |4,47 |3,50 |4,95 |0,70 ... өркешті інген |86,02 |5,39 |3,80 |5,10 |0,69 ... ... түйе сүті май, ... ... өте ... ... ... бір тұқымның өзінің химиялық құрамы әр зерттеу
нәтижелерінде әр түрлі екенін көріп ... ... ... тұқымының
құрамы әр зерттеуде әр түрлі. С.Г. Херасковта құрғақ зат 14,9% ... ... 15,8%, ал В.А. ... 14,4% құрайды. Сол сияқты дромедар
тұқымының белогы С.Г.Херасковтың нәтижесі ... 3,5%, ал ... ті ... Яғни бұл ... түйе ... шығу ... ... бағып күту, азықтану жағдайына, орналасқан ... ... ... тағы да ... ... сүтінің белогы – казеин, альбуминдер мен глобумендерден ... ... ... бір ... түйелер сүтінде 3,6% белок
болады, оның ... 2,8% ... 0,27% ... мен ... нар
будандарында 3,69% белок, 2,71% казеин, басқасы 0,84% альбумин ... ... ... ... ... 3,6-3,8% май, ал майлы сүтті түйелерде
-8% май болады. Сиыр сүтіне қарағанда үлеспен сауылып алынған түйе ... аз ... ... ... бірінші үлесінде сүт майлылығы 3,5-
4% ке дейін ... ... ... 5,5-6% ге ... ... ... сауып
алған кезде 8-12% ке дейін ауытқиды. Түйе ... майы ... ... және 24-280С да ... ... ... ... сауылатын малдардың желінінде жиналады, сүт
қышқылы ... ... сүт ... түзе ... ... Ал сүт
қышқылы өсірілетін малдың сүйегін ... ... ... ... сіңіруіне жағдай жасайды. Сүтте лактоза май, белокқа қарағанда
тұрақты сақталады. Түйе сүтінде орташа 5% сүт қанты болады.
Витаминдер. Түйе ... ... ... әлі ... ... жоқ,
бірақ бір мәліметтер түйе сүтінің витаминдерге бай ... ... ... ... ... 1 литр айыр түйе ... А
витамині – 0,38мг, С витамині-58,2мг, В-витамині-2,72мг құраған. Сүттен
минералдық заттар органикалық және органикалық емес ... ... ... Түйе сүтіндегі күлдің проценттік саны сиырдікіне ... ... ... бірақ та құрамдас бөліктерінің бөлінуі біршама өзгеше.
Түйе сүтінің күлінде барлық салмағының 30% дей ... ... бар, ... ол 24% ті құрайды. Түйе сүтінің күлінде 25% кальций тотығы болады,
ал сиыр сүтінде ол 20-23%. Жаңа ... ... ... ... 20,5%-ға
тең немесе 20-25%-ға дейін ауытқуы мүмкін. Сүт қышқылдығының аз ауытқуын
тәулік бойына да байқауға ... ... 1-ші ... ... одан
кейінгі сауын сүтімен салыстырғанда 0,5-1,50Т артық болады. Түйе ... ... 1,0320А ... ... орташа 1,030 г/см3 тең. ... ... ... үлес ... ол орташа 1,026 г/см3 құрайды.
Сүттің тығыздығы оның құрамына, ең ... ... ... ... ... ... ... оның тығыздығы соншама төмен ... ... ... айыр ... ... сүт ... ... жетеді. Қыста сауынның азайуына ... ... ... 1100 ... ... ... ... Мал сүтінде ... ... ... ... ... ... белок
тектес микробтарды (ұсақ жәндік не ... ... ... ... бар ... ... белгілі бір уақытқа дейін олар сүтте
микроорганизмдердің көбеюіне кедергі болады және ол ұйымайды.
Түйе сүті ... ... ... ... ... ... ... Жоғары
бактериоцидтік қасиет сүт ... ... ... ... ... түйе ... ... қышқылдығы тәулік бойы сақталады, ал бұл
кезде сиыр сүтінің қышқылдығы үздіксіз ... +300С ... түйе ... сағ ... ал сиыр сүті 6 ... ... ұйып қалған.
ІІ. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
3. Өзіндік зерттеулер
3.1 Шаруашылыққа сипаттама
Жекеменшік шаруа қожылығы «Дулат» Жамбыл облысы Қордай ... ... ... орналасқан..
Шаруашылық территориясы құрғақ континентальды климат деңгейінде
орналасқан және 4 ... ... ... 1) ... дала ... келеді
және жылдық орта температурасы 9°С, жылдық күннің көзі 35,3°С-қа дейін
қызады, қыстың аязы ... ... ... ... ... ... жыл
мезгілінің ұзақтығы 165-170 күнге дейін созылады. 2) Таулы ... ... 600-1000 м ... ... ... орта ... 9°С.
3) және 4)-ші аймақтар болса теңіз деңгейінен 2000м биіктікте ... ... ... ... ... ... «Дулат» негізінен мал өсіріп, Жамбыл
қаласының тұрғындарын сапалы мал ... ... ... ... 350 бас қой, 60 бас ірі ... 50 ... және 40 бас түйе
саналады.
Шаруашылық ет, сүт және сүт ... ... ... шұбат
өндіруімен айналысады. Осы мақсатта шаруашылық екі өркешті бактриан ... ... ... ... ... және ... ... пайда
болған гибрид түйелердің басын көбейте бастады.
Түйенің сауылу мерзімі негізінен 16-18 ай болғандықтан сүтті жыл ... ... ... ... ... ... қиындықтарға байланысты
өндіру тізбегі көп жағдайда үзіліп отырады. Түйе сүтінің ең жоғарғы деңгейі
боталағаннан ... ... ... және оның ... да ... ... 2 - ... түйелерінің сүт беру көрсеткіштері (n=13)
|Сауу айлары | ... |
| ... ... ... ... |4,94 |9,48 |148,2 ... |5,57 |10,69 |172,7 ... |5,32 |9,8 |164,9 ... |4,5 |8,3 |135,0 |
|4 ... ... |5,08 |9,57 |620,8 ... көрсетілгендей бактриан түйелерінің ең жоғарғы сүт ... ... ... үлесіне тиіп отыр (172,7). Күз ... ... ... мен ... және жалпы мөлшері бәсеңдей бастайды.
Серіктестіктегі сауылған түйе ... ... ... ... ... ... көз ... Мысалы, түйе сүтінің құрамындағы ... ... ... ... ... ... 13,7-15%-ке артса, майлылығы
4,67-6,07%-ке дейін көтерілгенін ... ... ... :
• сүтті қабылдау бөлімі;
• сүтті қабылдау цистерналары;
• зертхана, аппараттар бөлімі;
... ... ... ... құю, фасовкалау, өлшеу аппараты;
• барлық аппараттарды іске қосу ... Сапа ... ... ... 8402 ... сапа ... саясатқа мынадай анықтама
берілген – ұйымның жоғарғы басшылығы мен ұйымдастырылған ұйымның ... ... ... мен бағыттары.
ИСО 9004 стандарты бойынша жекеменшік шаруа қожылығы ... ... ... ... ... және ... ЖШҚ «Дулат» басшылығы
жалпы саясатты түсінуді қамтамасыз етудің, оны жүзеге асырудың, яғни жалпы
жүргізудің ... ... үшін ... ... ... сапа ... ... кәсіпорынның коммерциялық саясатының
бір бөлігін көрсетеді. Сондықтан ол ... ... бар ... ... мен әлеуметтік-экономикалық жағдайлардан ауытқып
отырып құрастырылады.
Саясат кәсіпорынның ... ... үшін ... болуы қажет,
сондықтан ол оның қолы жетімді және бәріне түсінікті.
Сапа ... ... ... ... ... ... басшылықпен қол қойылған арнайы құжат ретінде;
- сапа жүйесінің негізгі құжатының бөлімі сияқты.
ЖШҚ «Дулат» сапа ... ... ... ... ... ... ... ие тауар және қызметпен қанағаттандырылуы
табылады.
Сапа саласындағы мақсаттар келешекте ... ... ... ... жұмыстарының нәтижелері мен қызметтерін жақсатруға
бағытталады. Бұл мақсаттар өнімнің ... ... ... сатыларында
тұрады.
Сапа саласындағы кәсіпорынның әлеуметтік-экономикалық мақсаттары:
- өнімнің техникалық дәрежесін басқа кәсіпорын өнімінен жоғары ұстау,
яғни бәсекелестік мүмкіндігін қамтамасыз ету;
- ... ... ... ... ... өткізудің жаңа нарығын кеңейту немесе өнім түрлерінің
номенклатурасын кеңейту; ... ... ... ... ... ... ... менеджменті
Жоғарғы басшылық ЖШҚ «Дулат» стратегиясы мен мақсаттарына жетуді жүзеге
асыру үшін қажетті ресурстардың болуын ... және ... ... ... мына талаптар үшін анықтайды:
- сапа менеджменті жүйесін жұмысшы қалпында енгізу және қолдану, сол
сияқты анық ... ... ... тұтынушылар талаптарын орындау арқылы олардың ... ... ... үшін ... ... ... ... ресурстар;
- материалдық емес ресурстар;
- ұйымдық құрылымы;
- ақпараттар менеджменті;
- жетістіктің жоғарлауы;
- көшбасшылық қасиеттері мен жолдарының дамуы;
- табиғи ресурстарды қолдану және олардың ... ... ... Адам ... ... өнім ... әсер ... қызметкерлер алынған
білім, дайындық, әдет және тәжірибе негізінде білікті болуы керек.
ЖШҚ «Дулат» өзінің әрекетін жақсарту мақсатына жетуге ... ... ... ұдайы әзірлеу және арттыруды қамтамасыз етуді жоспарлайды;
- қызметкерлердің жауапкершілігі мен ... ... жеке және ... ... ... ... қою және ... қабылдауда қызметкерлерді тартуға
әсер етеді;
- тану және дем ... ... ... ... ... қолдайтын жағдайлар туғызады;
- ұсыныстар мен тілектер туралы ақпарат береді;
- қызметкерлердің қанағаттану деңгейін өлшеуді ... ... ... келу және ... ... ... арқылы тарату және дамытады.
3.1.4 Құрал-жабдықтар және автоматтандырылған сауу процесі
Машинамен сауу. ... ... ... ... сүт шығу ... беру физиологиясын ескере отырып, машиналы сауу әдісін ойлап шығарудың
сөзсіз практикалық және ғылыми мәні бар. ... мал ... ... ... 1970 ... бастап түйені машинамен сауу ... ... ... ... ... сүт ... ... қазақтың айыр түйелерін расколда (онда алты сауын станогі қойылған
сауын алаңы бар) сауады. Түйе саууға ... ... ... ... ауыл ... ... ... станоктардан өзгеше. Түйе сауын
станоктары тек сауу үшін ғана ... ... ... ... үшін ... сондықтан оларды берік және сауыншыларды қауіпсіздіктен
сақтайтын етіп жасайды. Жұмысшыдан гөрі түйе ... көп ... ... түйе тек ... ... ғана емес ... ... де тебеді немесе
түкіріп не тістеп алуы да ... ... ... қауіпсіздігі үшін
сауу станогі түйелерді жақсы етіп ұстап тұруы қажет. Станок төрт бағаннан
тұрады, ол бағандарға төрт қалқан және екі ... ... ... ... 1,5м-ден кем болмайды, ені 0,7-0,75 м. Станок бұдан ұзын
болса түйе алыс қабырғаға таялып алады, ал бұл ... ... ... ... тақтайлардан жасап, сауыншыларды түйенің тебуінен
сақтайтындай етіп және жұмысқа қолайлы етіп ... ... ... етіп ... ... және жоғарғы қалқанның арасын 30 см етіп ... Ол ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Жоғарғы
қалқанның оң жағынан ... ... ... үшін ... ... ... түйенің денесін көлденең тіреуіштер бекітіп тұрады. Оның
алдыңғысы 1 м ... ... 1,2 м ... ... Түйе сауу ... сауу ... әлі жасалған жоқ, сондықтан бұл үшін ДА-ЗМ аппаратын
өзгерістерімен ... ... ... ... ... ... түлігі жөніндегі ғылыми-зерттеу институты екі тактілі аппаратын
пайдаланады.
Түйелерді 0,7 кг/см ... және ... 60 ... ... Сауу
кезінде сауыншының қасында станоктің оң жағында тұрып боталарды еміздіретін
және түйенің емшек ұшына сауын станоктарын кигізуге көмектесетін ... ... ... ... және ... алаңына өте кеш үйренеді, сондықтан
30 аналықты үйрету үшін 20-25 күн кетеді. Сонымен ... ... ... аналарын емуге үйретеді. Інгендерде сүттің цистерналық үлесінің
болмауы мен жасырын сүт беру кезеңінің ... ұзақ ... ... ... сүт ... белсенді рефлексін дайындап алған жөн. Қолмен сауғанда
бұл боталарды емізу арқылы жасалады, ал ... сауу ... бұл ... ... ... сүт беру рефлексін сауын аппаратымен туғызу
жөнінде әрекет ... ... ол 10-15 ... ... ғана әсер ... ал
көпшілік түйелер боталарын ... ... ... 30 пайызға жуық
аналықтардың сүт беру рефлексі боталарын емізгеннен ... де ... ... сүт ... сол жақ ... бұлшық етке питултрин жіберу
арқылы қалыпқа келтірілді. ... сауу ... ... сүт беруін
бақылау мынаны көрсетті: ... сүт ... ... ... ... ... жүреді. Бұл кездегі жасырын кезеңнің уақыты ... ... ... ... сүт беруі өте жылдам жүреді, бірінші минутта 50-
ден 100 пайызға дейін сүт беріледі, сүт беру ... ... 1,3 ... ... ... тек ... немесе сауын аппаратымен әсер еткенде ... ... 58 ... ... ... Ал жақсы сүт жіберу ... ... ... болады, бірінші минутта 51 пайызға дейінгі сүт ... ... ... кейін сауған кезде жасырын кезең 65 секундқа дейін
созылады, сүт екі ... ... ... сүт ... ... берген реакциясы
әсерінен болса, екінші үлестегі сүт гипофиздің бөлген окситацидіне ... ... ... машинамен сауғанда олардың сүт беруі өте баяу
және үздікті болады. Сондықтан ... сүт ... үшін ... ... жөн.
3.1.5 Өндірістік орта
Басшылық ұйым әрекетін жақсарту ... ... ... ... қанағаттануына және жұмысына оң әсер етуін
қамтамасыз ету керек.
Адамдық және ... ... ...... ... ортаны
құрады:
- ұйым қызметкерлерінің әлеуметтерін жүзеге асыру ... ... мен ... әдісіне өте толық
тартуға;
- қорғау құралдарын қолдану ... ... ... және ... ... эргономикаға;
- жұмысшы орындарды орналастыруға;
- әлеуметтік өзара әрекет;
- ұйымда қызмет көрсету қызметкерлерінің ... ... ... жарықтығына, ауа соруына;
- санитарлық жағдайларға, тазалыққа, ... ... ... көңіл бөлу керек.
СМЖ бойынша түйе сүтінің өмірлік циклінің негізгі кезеңдеріне қойылатын
талаптар. ... да ... ... ... ... ... мен ... бар
қызметтер түрінің кезектесуі болып табылады. ... ... ... ... анықтайды және үрдістердің шығыстарының ... үшін ... ... және ... ... ... сауу. Соңғы кезге дейін түйелерді барлық жерлерде тек ... ... сауу ... малдың биологиялық ерекшеліктерімен
байланысты. Мысалы, түрікмендердің аруаналары бірінші рет саулғанда жылына
орта есеппен 3117 ... сүт ... және жыл ... ... сүттілігі артып
отырған. Ғалымдардың деректеріне қарағанда әр аруанадан жылына орта ... ... сүт ... отырған.
Аруана тұқымдас түйелерге қарағанда қос өркешті інгендердің сүті ... ... ... ... құрамында май мен белок мөлшері көп ... Айыр ... ... орта ... 800-1570 литр аралығында сүт
сауылады. Түйенің бұл тұқымының, ... ... ... ... ... өте мол болады. Айыр өркешті түйелердің желіні өте үлкен емес, ол
безді ... өте бай, ... ... көп ... Олардың желінінің
максимальді сиымдылығы 4 литр, ал орташа 2-2,5 литр, ... да ... 3-4 ... ... ... тұру ... өркешті түйенің желіні онша үлкен емес. Ол ... ... ... ... ... уақытқа дейін қолмен сауылып келеді. Оны
тұра қалып бірден сауу мүмкін емес, сондықтан әуелі ботасын салу ... ... ... мейірленеді. Одан кейін барып исіне бастайды. Түйелердің сүті
иіген кезінде шартты ... ... ... ... ... ... ол ... көріп тұруы қажет. Інгендерді аппаратпен сауу – ... ... ... бақыланатын үлгі алу және сапа көрсеткіштерін
анықтау дайындаушы ұйым және ... ... ... ... ... үлгі ... актпен рәсімделеді және бақыланатын
үлгі алған кезден бастапжарамдылық мерзімі 1 айға ... ... ... ... бақыланатын үлгі актісі негізінде қабылданып, бактериялық
тазалығының деңгейі көрсеткішін анықтаған кезден ... ... ... 13928 ... үлгі алу. ... түсін, дәмін, консистенциясын –
органолептикалық көрсеткішін анықтау.
ГОСТ 5867 бойынша ... ... ... ... 3624 ... ... ... 3625 бойынша тығыздықты анықтау.
ГОСТ 26927, ГОСТ 26930, ГОСТ 26934 бойынша токсикалық ... ... ... ... ... сүті ... жіберу алдында температурасы 100C–дан аспайтын 20
сағаттан көп емес уақыт ... ... ГОСТ 9218 ... ... арналған автоцистерналарда тасымалданады.
Түйе сүті жоғарғы ... ... және ... ... ... ... ... жоғары. Тағамда ол шикізат
күйінде және өңделген күйінде қолданылады.
Өнімге жататын талдау талаптары:
ұйым талаптарды талдайды, ... өнім ... ... шарт ... ... ... келісу;
- ұйымның нақты талаптарды орындау қабілеті;
егер өнім ... ... ... ұйым ... ... ... алу. ЖШҚ ... нәтижелі қызмет үшін сатып алу процесіне
қосымша:
- сатылып алынып жатқан ... ... ... және ... ... ... жатқан өнімнің бағасы;
- сатылып алынып жатқан өнімге ұйымның қажеттілігі;
- жеткізушілердің ерекше процестері;
- материалды-техникалық қамтамасыз ету;
- өнімді сақтау.
Өлшеу, талдау және жақсарту. ЖШҚ ... ... ... ... ... ... ... көз жеткізу үшін деректерді тиімді
өлшеуді, жиналуын, және валидтелуін қамтамасыз етуі керек. Бұл ... әсер ... және ... ... сондай-ақ ұйымның қосылған
құндылығын қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерін өлшеу мысалдары:
- ұйым өніміні өлшеу және бағалау;
- процестер мүмкіндіктері;
- жоба мақсаттарына жету;
- ... және ... да ... ... ... ... ... жөнінен әрекеттерің мониторингін ұдайы жүзеге
асыруы және олардың жүзеге асыруын ... ... ... бұл ... үшін деректерді қамтамасыз ете алады.
Жақсарту жөнінен ... ... ... ... ... ... әрекетін жақсарту жөнінен ақпаратты қамтамасыз ету
мақсатында басшылық тарапын ... үшін ... ... ... етеді.
Өлшеу және мониторинг. ЖШҚ «Дулат» жоғарғы басшылығы сапа менеджменті
жүйелерінің әрекеттерін жақсарту салаларын анықтау үшін ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Тұтынушылардың қанағаттандырылуын өлшеу және мониторингі тұтынушылармен
байланысты ... ... ... ... ... жинақтау
белсенді немесе енжар болуы ... ... ... ... ... көп екенін ескеруі және ұйым ... ... ... ... ... ... және пайдаланудың нәтижелі және
тиімді процестерін әзірлеуі керек. Ұйым ... және ... да ... ... ... ішкі және ... ... барлығына
түсінікті жазбаша және ауызша түрде анықтауы керек.
Деректерді ... ... ... ... және ... ... ... талдауға негізделген болуы керек. ... ЖШҚ ... ... ... ... ... үшін ... қоса жақсарту үшін салаларды анықтау ... ... ... ... талдау бар әлеуметті проблемалардың бірінші себептерін
бекітуге көмектесуі, ... үшін ... ... түзететін және алдын
алатын әрекеттер ... ... ... ... ... ... ... барлық әрекетін басшылықпен нәтижелі бағалау үшін,
ұйымның барлық бөлімшелерінен алынған деректер мен ақпараттарды ... ... ... ... үшін тиімді нысанда көрсету керек.
Бұндай талдаулар нәтижелері ЖШҚ ... ... ... ... ... да қызығушы тараптардың қанағаттануын;
- процестердің нәтижелілігі мен ... ... ... ... ... ... жөнінен мақсаттарға тиімді жетуі;
- сапа, қаржылық және рыноктық көрсеткіштердің экономикалық
аспектілерін;
- өзінің ... өте ... ... ... ... ... анықтау үшін пайдалануы мүмкін.
Түзетуші әрекеттер. ЖШҚ «Дулат» жоғарғы ... ... ... ... ... қолдануды қамтамасыз етеді. Түзетуші әрекеттерді
орындау үрдісіне ... ... ... ... ... басшылық тарапынан талдауға енгізуді қарастырады.
Түзетуші әрекеттерді жүргізу туралы шешім қабылдағаннан ... ... ... ... ... және ... ... анықтау үшін
ақпараттарды жинақтайды.
Түзетуші әрекеттерді қарастырудың ақпарат көздері:
- тұтынушылар шағымдары;
- сәйкессіздіктер туралы есептер;
- ішкі аудиттер туралы ... сапа ... ... ... ... ұйым ... ... өлшеу.
3.1 Зерттеу материалы мен әдістемесі
Шұбатқа арналған түйе ... ... ... ... ... ... мемлекеттік стандарты КРСТ
166-97 Шұбатқа арналған өңделетін түйе сүті бойынша стандарттау жүзеге
асырылады. Әрекет ... ... 01.01.98 ден ... ... ... Сүт ... заң ... талаптарымен сәйкес жұкпалы
аурулардан сау ауыл ... сау ... ... ... ... осы ... ... сәйкес болуы тиіс.
2. Сүт сауылғаннан кейін сүзілуі ... және ... ... Сүт ... ... келісуі бойынша сүтті сауылғаннан кейін
сүтті салқындатпай 1сағ ішінде өткізуге рұқсат етіледі.
Органолептикалық ... ... түйе сүті 6 ... ... ... ... тиіс
Сүтте пестицитттердің мөлшері «Медико-биологиялық талаптары мен ... ... ... өнімнің сапасының санитарлық нормаларымен»
бекітілген деңгейден аспауы тиіс.
Сүт қышқылдығы, тығыздығы, майдың салмақтық үлесінің көрсеткіштері
бойынша ... ... ... жаңа ... және майлы
болғанда бақылау сынақ негізінде қолданады.
Бақылау үлгісін алуды және сүттің сапасының ... ... пен ... ... ... ... тиіс. Сынақты талдаудың нәтижелері акт мен рәсімделуі тиіс, оның
қолдану мерзімі бақылау сынақты алу ... ... ... ... ... ... актінің негізінде қабылданған сүттің сортын
анықтау, тазалық дәрежесінің және бактериалық ... ... ... ... ... сүт. ... мерзімінің алғашқы 15 күнінде және
соңғы 15 күнінде алынған ... ... ... және ... ... ... және ... заттар)
қосылған:
- химикаттардың және мұнай өнімдерінің иісі мен өсімдік ... ... ... ... ... мен:
- шіріген, күйік, ашты, борсыған, көгерген, металл дәмімен және ... ... және ... ауру ... ... ... түйеден алынған сүт.
Қабылдау ережелері
• сүттің өткізу – қабылдауын әрбір жабдықтаушы бойынша бөлек партиямен
жүргізеді.
• сүттің ... ... және ... заттарын анықтау,
декадасына бір реттен сирек емес.
Тасымалдау және сақтау
• түйе сүті сүт ... ... ... ... ... ден ... емес ... бөлімде 20 сағаттан көп емес сақталуы
тиіс.
• сүтті ... ... ... ... су ... жүктерді
тасымалдау ережелерімен сәйкес, мемст 9218 бойынша сүтке ... ... ... ... ... ... 5037
бойынша месталды флягтарда тасымалдайды.
• сүтті тасымалдауға арналған ыдыс таза, тоттанбаған, дезинфекцияланған
және бумен ... ... және ... ... тиіс. Цистерналардың
шүмектері жабылмалы кішкене есіктері және флягтар пломбыланады.
• әр уақытта ... ... ... ... ... ... цистернада тасымалдағанда, цистернаның әрбір бөлігі
бір сапалы сүтпен ... ... ... ... әдістері
1. Сынаманы алу және оны талдауға дайындау ... ... ... ... ... ... ... анықтау органолептикалық бақылаумен
жүргізіледі.
3. МЕСТ 9525 бойынша бактериалық ластануын анықтау
4. МЕСТ 3213 эталон арқылы тазалық дәрежесін ... МЕСТ 26754 ... ... ... ... МЕСТ 5867 ... майдың массалық үлесін анықтау
2. МЕСТ 3624 бойынша қышқылдығын ... МЕСТ 3625 ... ... МЕСТ 24065 және МЕСТ 24066 ... ... ... ... құрамын тексеру.
МЕМСТ 3266-68 стандарты бойынша тексеріледі. Орташа үлгіні тоңазытқышта
2 ... ... 3-500С ... ... ... Оған мүмкіндік
болмаған жағдайда консерванттар пайдаланылады. Ол үшін 100 мл сүтке 30-33%
судың асқын тотығының (Н2) 1-2 ... ... ... 10% ... ... қос хромды қышқылының 1 мл мөлшерін , кейбір кезде формалиннің 1-2
тамшы 40% ертіндісі пайдаланылады. Консервіленген ... ... ... ... ... ... ... сауылуын тексеру.
Сүт заводтарына құрамына сенім жоқ сүт түсе бастаса немесе ... жеке ... ... ... сүт ... ... ... қалған бақылау сүті тексеріледі. Сүттің сауу ... үшін ... ... шаруашылыққа келіп бақылау сауымын өткізеді.
Осы мәселе заводқа сапасы күдік туғызған сүт түскеннен кейін 48 ... ... ... сауымы сүттің сапасына жауап беретін адамдардың көзінше
(зоотехник, ферма басшысы, бригадир) жүргізілуі ... ... ... ... сүт түскен уақыттағы сауын алынады
(таңертеңгі, түскі, кешкі). Бұл кезде сүтті таза ... ... ... ... ... мөлшерін өлшейді де, дұрыстап араластырып,
таза шыныға ... ... ... ... ... үлгі құйылған ыдыстың аузы
жабылып, пломбаланады. Егер фермада сүттің құрамын тексеретін мүмкіндік
болса, сол ... ... Егер ... ... онда ... ... лабораториясына өткізіледі.
Үлгі алу.
Үлгі алу және талдауға дайындалатын үлгі МЕМСТ 26809-86 ... ... Бір ... сүт ... деп ... ... жоғары
қайырылған, белоктық, витаминделген сүт, кілегей және кілегейдегі сусындар
бір мезгілде ... бір ... ... бір ... буып-түйілгенді
айтады.
Цистернадан, флягадан үлгі алу үшін сүтті ... ... ... ... ... флягаға құйып бір минут, ... ... ... 3-5 ... темір жол цистернасында 15-
20 минут көпіршіктенуге дейін араластырады және сүтті цистернаның люгынан
құяды.
Механикалық араластыру ... жоқ ... ... ... цистернада
және флягадағы сүтті мутовка арқылы араластырып жоғары немесе төмен түсіру
арқылы 1-3 ... ... ... ... соң, ... ... ... ыдыс түбіне салады да үлгі алады. Трубканы ыдыс ... ... Әр ... ... ... әдіспен бірдей көлемде
алады, содан ... оны бір ... ... Егер ... ... сүт
белгіленген жерге дейін толмаса, онда әр ... ... ... үлгі
алып, оны ыдысқа салады. Өнімді ыдыста ... ... ... әр ... өнім ... үлгі алады. Сүттен алынған
шөлмектегі және пакеттегі үлгіні бес рет ... ал егер май ... ... ... онда оны су ... ... ... кейін
шөлмектегі немесе пакеттегі сүтті бір ыдысқа құяды да ортақ үлгі ... сүт ... ... ... тең. ... ... араластырылғаннан
кейін талдауға көлемі 0,5 дм куб сынама алады.
Талдауға арналған орташа үлгінің сыртын таңбалайды және ... ... сүт ... 2-80С ... ... ... үлгінің сыртында келесі құжаттар көрсетіледі:
- үлгіні алу жері;
- өндіруші өндірістің аты;
- өнімнің аты, сорты, өңдеген күні;
- ... ... үлгі алу ... ... ... үлгі алу кезіндегі сағаты және күні;
- үлгі алған адамның қызметі, қолы;
- өнімде анықталған көрсеткіштер;
- жіберуші мен алушының аты, ... ... және ... ... ... стандарт немесе техникалық шарттың аты.
Органолептикалық көрсеткішін тексеру.
МЕМСТ 28283-89 стандарты бойынша анықталады. Сүт түсінің ақ, ... ... ... да ... Ол шыны ... ішінде күндізгі
жарықта жақсы көрінеді.
Сүттің иісі әртүрлі жануардың өзіне тән, жағымды ... ... ... ... ... ... ... жабық тұрған ыдыстың қақпаған, тығынын
ашып анықтайды.
Сүттің дәмі аздап тәтті келеді. Оны анықтау үшін бір ... ... ... ... ... ... түбіне дейін жайып өтеді. Содан соң ауа
жұтып, ... ... ... ... ... ... болуы қажет. Ол шыны ыдысқа құйғанда
жақсы көрінеді.
Кесте 3 – Сүттің физико-химиялық көрсеткіштері
|Көрсеткіштер ... ... |
| |1 сорт |2 сорт ... ... ... ... ... қатқан |
|қалпы, ... ... ... мен исі ... ... ... тән емес иіс пен дәмі ... ... ... ... тән ... ... |
| ... ... тән дәмі болу керек. ... ... ... ... сары болу ... ... г/см3 ... төмен болмайды. ... 0Т |16-18 |16-20 ... ... | | ... ... емес | | ... ластығы, |1 |2 ... ... | ... емес | | ... тазалығын анықтау
Сүттің тазалығы МЕМСТ 8218-89. стандарты бойынша анықталады. Бұл әдіс
200-250 мл сүтті сүзгіден өткізген кездегі ондағы ... ... ... ... ... ... арқылы анықталады.
Анықтау тәсілі. 200-250 мл жақсы араласқан ... ... ... ақ
мақта немесе ақ дәкеден жасалған сүзгіш төселген ... ... ... Сүт ... ластардың санына қарай 3 топқа бөлінеді:1 ... ... ... ... 2 ... ... ... болады, 3 топ – сүзгіде уақ және ірі түйіршіктер болады.
Сүттің қышқылдығын анықтау тәсілі.
Сүттің қышқылдығы ГОСТ 3624-67 «Сүт және сүт ... ... ... бойынша анықталады. Бұл әдіс сүттегі белоктың қышқыл
тұздарын, ... ... және ... сілтінің ерітіндісімен
фенолфталеин қосып нейтралдау жолымен іс жүзіне асырылады.
Анықтау ... 100-200 ... ... ... колбаға
пипеткамен анықтауға арналған 10 мл сүт, оның үстіне 20 мл ... ... 3-5 ... 1 ... ... ... да, бюреткадағы 0,1 н
NaОН немесе КОН ерітіндісімен шамалап қызғылт (1-2 минут ішінде ... ... ... Титрлеуге кеткен сілті ерітіндісінің мөлшерін 10-
ға көбейтеміз де, шыққан көрсеткішті градус тернермен (0Т) ... деп ... ... сүті ... ... ... ... радионуклеидтер, антибиотиктер, микробиологиялық көрсеткіштері
«Медициналық-биологиялық талаптарға санитарлық нормаларына» сәйкес келуі
тиіс.
Дайындау ... шикі ... ... бағалау. Шаруашылықтан
өндіріспен өңдеуге сатылып алынатын сүттің сапасы МЕМСТ 13264-88 ... ... алу ... ... ... стандарттарына сәйкес келуі
керек.
Стандартқа сай сүт – дені сау малдан ... ... ... мал ауру ... жөнінде ақпараты бар болуы керек. Сапасы ... ... ... ... Сүт ... алғаннан кейін механикалық
қоспалардан тазартылуы керек және сауғаннан кейін 2 ... ... ... емес температурада салқындатылады. Сүт табиғи және түсі ақ немесе
сарғыш, тұнбасыз болуы ... ... сүт ... Сүтте ингибирлік
және нейтралдайтын қоспа ... ... ... құрамында ауыр
металдар, мышьяк, афлотоксин М1 және пестицид қалдығы жіберілген мөлшерден
көп ... ... ... 1,027 г/см3. Балалар өніміне арналған сүт және
стерильдеуге арналған сүт ... сорт ... ... сорт ... сомалық клеткалар 500000см3 көп емес, термотөзімділігі жағынан ... ... ... Мәйекті ірімшігіне арналған сүт жоғары немесе ... сай ... ... және де ... ... 500 000см3 ал,
мәйекті ашыту үлгіге байланысты қойылатын талаптар 2 кластан төмен болмау
керек. ... ... ... ... сүтте 13 см3-тен көп
болмауы керек.
Құрамындағы майлардың және ... ... ... ... ... сәйкес болады. Егер сүтті қабылдап алғанда соматикалық клеткасы
органолептикалық көрсеткіші тазалығы бойынша стандартқа сай ... ... 1,026 г/см3 және ... 15-210Т ... ... және ... жіберіледі. Талдауға арналған бақылау үлгісінің мерзімі 1 айдан
аспау ... ... ... сәйкес ауру малдардың сүті жарамды
деген қағазы бар сиырдан ... ... ... кейін дереу термиялық
өңдеуден өткізіп, 100С температурада салқындатады. Бұндай сүтті дені ... ... ... ... және сортқа жатқызбайды.
Кесте 3 - Сүттің микробиологиялық ... түрі |1 мл ... ... аз |Ішек таяқшаларындағы |
| ... ... емес ... пен ... | | ... сүт | | ... ... |50000 |3 ... ... |100000 |0,3 ... және флягтағы |200000 |0,3 ... сүт | | ... ... ... ... ... элементтер,
микротоксиндер, пестицидтер болмау керек. Сүт технологиялық процесс
аяқталғаннан ... ... 0-ден 80С ... 36 сағат
белгіленген санитарлы талаптарға сәйкес сақталады.
Сүттің бактериялық ... ... «Сүт және сүт ... ... әдістері» бойынша анықталады. Ол редуктазаның
метилен көгімен ағару, резазурин ... ... Бұл әдіс ... ... ... ... оттегі (О2) молекуласын қосып алуға
пайдаланылады. Метилен көгімен оттегі молекуласы неғұрлым тез ... ... саны да ... көп ... ... ... мақсаты редуктазаның метилен көгін ... ... ... пробиркаға 1 мл метилен көгін құямыз да,
үстіне ағартуға арналған 20мл сүт қосып, ... ... ... 3 ... ... ... кейін пробирканы редуктазникке болмаса,
380С дейін қыздырылған су ... ... ... ... ... ... ... болуы керек. Пробирканы редуктазникке немесе
су ваннасына салған кезден ... ... ... ... ... ... 2 ... 20 минуттан, содан соң 3 сағат 30 имнуттан ... ... көгі ... анықтау уақыты бітті ... ... ... ... берілген кесте бойынша табамыз.
Кесте 4 - Сүттің құрамындағы бактериялар саны
|Сүттің класы ... ... ... уақыты |1мл сүттегі |
| | | ... саны |
|1 ... |5 ... минуттан |500 мыңнан аз |
| | ... | |
|2 ... |2 ... 5 сағ. 30 |500 мыңнан |
| | ... ... |4 ... ... |
|3 ... |20 ... 2 сағатқа |4 млн-нан |
| | ... |20 ... ... |
|4 |өте ... |20 ... ... |20 млн және одан |
| | | |да көп ... ... ... ... 1мл ... ерітіндісін
(0,014%) және анықтауға арналған 10 мл сүт ... да, ... 3 ... ... ... редуктазникке немесе ыстығы 380С су ваннасы
саламыз. Судың деңгейі пробиркадағы қоспаның деңгейінен жоғары болу керек.
Пробиркадағы ... су ... ... редуктазникке салған кезден оны
анықтау уақыты басталды деп есептейміз, 20 минуттан кейін ... ... ... ... ... ... ... алып тастай
береміз. Сүттегі бактерия санының, редуктазаның резазуринді ағарту уақытына
байланысты екеніне көз жеткізу үшін кестеге ... 5 - ... ... бактериялар саны.
|Сүттің класы |Сүттің сапасы |Ағарту уақыты ... ... |1мл ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... |1 сағ. кейін |көкшіл |500 ... аз |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|2 ... |1 сағ. ... ... |500 мыңнан |
| | | ... |4 ... ... | | ... күлгін| |
|3 ... |1 сағ. ... ... |4 ... |
| | | ... ... |20 млн-ға |
| | | | ... |
|4 |өте ... |20 ... |ақ |20 млн және |
| | ... | ... да көп ... ... ... ... ... ... Олар сүтке
түйенің емшегінен, желіннің сыртынан, сүт сауатын шелектен, сүт жүретін
жүйеден ... ... сүт 2-3 ... ... ... ... Оған ... бактерициттік қасиеті себеп болады. Сүттің
бактерицидтік ... оның ... ... ... ... мен ... ... байланысты болады. Аталған заттар
сүтке түскен әртүрлі микроорганизмдердің өсіп-өнуіне белгілі бір уақыт
кедергі ... Осы ... ... фаза деп ... ... ... ... анықтау. МЕМСТ 3625-84 ... ... ...... ... ... ... Осы арқылы
сүттің табиғи жағдайын білеміз. Оның ... ... ... ... ... ... заттарының мөлшерін есптеп шығарамыз.
Тығыздықты ареометрмен өлшейді. Алдағы уақытта ареометрмен ... да ... ... жөн . ... ... ... 10-15
күнде тексеріледі. Ал тығыздығы арқылы біз сүттің табиғилығын, су ... ... ... ... ... сауын біткеннен кейін 2 сағаттан соң 15-200С
шамасында тексеріледі. 200-250 мл ... ... ... орналастырылған цилиндр
ыдысқа құйып, оған жайлап ареометрді батырады. 1-2 ... ... ... ... ... бойынша тығыздығын, ал температурасын жоғары
шкала арқылы өлшейміз. ... ... 1,030 ... оны ... ... 300А ... ... болады. Сүттің тығыздығы мал
тұқымына, азығына, жем-суына байланысты. Тығыздық мөлшері сүтке су қосқанда
азаяды да, ерітінділер қоссақ немесе ... алып ... ... сүттің тығыздығын ареометрдің көмегімен анықтау барысы.
Тығыздықтың осы өзгерісі сүттің ... ... өте ... ... ... су ... мына формуламен есептеп шығаруға болады:
В=
мұндағы:
В – қосылған судың мөлшері;
СОМО – ... ... ... ... ... – су ... сүттің майсыз құрғақ қалдығы.
Сүттің майлылығын анықтау.
МЕМСТ 5867-90 стандарты бойынша анықталады. ... ... ... ... ... тағы ... арнайы аспаптармен анықтайды.
Бұл әдіс майлы сүттің құрамындағы белоктарды қойылтылған ... ... ... ... ... алуға арналған.
Аспаптар мен реактивтер. Сүтке арналған май ... ... ... ... 6 ... ... әрбір бөлігінің көрсеткіші 0,1% рәзіңке тығын,
10,77 миллиметрге арналған пипетка, 10мл және 1мл ерітінді ... ... ... центрифуга, су ваннасы, май өлшеуішке арналған ... ... ... ... концентрленген күкірт қышқылы,
изоамиль спирті.
Анықтау тәсілі. Таза бутериметрге (май өлшеуішке) 10мл ... ... ... ... құямыз. Оның үстіне 10,77 мл ... 1мл ... ... қосамыз. Бутериметрді тығыздап рәзіңке тығынмен
тығындап, температурасы 60-700С су ваннасына 5 минут ... ... ... ... ... ... ... соң бутериметрді алып, 5 минут
центрифугада айналдырамыз. Содан кейін бутериметрді қайтадан 5 минуттан ... ... бар су ... ... ... судың деңгейі
бутериметрдегі ерітіндінің деңгейінен жоғары болу керек, ... ... ... ... аз ... Су ... ... кейін майдың төменгі деңгейін 0-ге қойып жоғары
деңгейіне дейінгі аралықты өлшейміз. ... ... саны ... ... көрсетеді. Әрбір кішкене бөлім 0,1 пайызға тең де, ... ... 1 ... тең.
4.2 Шұбатқа сипаттама және өндіру технологиясы.
Шұбат деп – сүт қышқылды сусынды айтады. Шұбаттың ... ... сүт ... сүт ... ... көмір қышқыл газына,
белоктарға, тұздарға, витаминдерге және антибиотик заттарға байланысты.
Тамақтың ... ... ... ... ... тамақ
қорытылған кезде ғана ыдырайтындығы белгілі. Ал шұбат ... ... ... организмге ыдыраған күйінде түседі. ... ... да ... Бұл ... асқазан жолының бездерінен
мықтап сөль шығаратын қасиеті бар екендігі анықталды. Ол ... ақ ... ... қасиетін күшейтіп, шектің маторлық ... ... ... қарындағы ауруды басады. Іектегі тамақтың жақсы ... әсер ... ... ... артықшылығы неде? Ол қанның құрамдас
бөліктеріне және қанның түзілуіне қолайлы әсер етеді. ... ... және ... ... ... ... процестері қалпына келеді. Оның нерв
жүйесіне ... сүт ... және ... ... газының әсеріне
байланысты.
Мұның бәрі шұбаттың емдік ... ... ... ... ауруларды
алдын алу үшін де қолдануға болады, үнемі шұбат ... кісі ... ... ... Оны ... бала ... қалыпты өседі. Жасы
келген кісілердің денсаулығы мықты болып, ұзақ жасайды. ... ... ... компоненттері, мысалы: белок, май тағы да басқа қоректік
заттар сүттің ашытылатын басқа өнімдерге қарағанда мол ... ... ... ... ем үшін ғана ... ... ішуіне толық мүмкіндігі
бар. Шұбатпен ... ... ... ... көп ... ... жоқ. ... шұбатпен емдейтін орындар жоққа тән. Алдыңғы ... ... ... ... ... ... ... мол өндірілсе, еңбекшілер
денсаулығына жасалған үлкен қамқорлық болар еді.
Кезінде медицина ғылымдарының ... ... ... ... ... ... және емдік қасиеттерін тұңғыш рет зерттеген еді. Сөйтіп ... ... ... химиялық құрамы аса маңызды ... ... ... ... ... асып ... деген қорытындыға келген. Шұбат
дайындау технологиясы қымыз дайындау технологиясына ұқсас. Шұбат ... ... ащы, ... иісі не ... дәмі жоқ шұбат алынады. ... ... ... ... ... ... әлі жақсы шұбат
жоқ кезінде, түйе сүтін ашыту үшін сүт қышықылы бактериалары (бактериалық
таяқша) және ... ... ... ... төмендегідей дайындайды.
Сауып алғаннан кейін сүтті сүзеді де 30-350С ға ... ... ... оны ... ... ... ... оған өндірістік ашытқының бір
бөлігін 3-4 жаңа сүт ... ... ... ... 20-30мин бойы
жақсылап араластырады да, 3-4 сағат ашу үшін ... Бұл ... ... ... ашу процесі жүреді, оның негізінде микрофлоралардың әсерінен
күрделі ... ... ... ... ... ... қышқылдығы
60-700Т дейін барады, ұйып тұна бастайды. Казеиннің ірі ... ... ... ... ... соның нәтижесінде сусын ашық
консистенциясын сақтайды. ... ... ... 3-4 рет ... ... ... сүтті шұбат бар шыныға құйып, жақсылап араластырады, 20-250С
ыстық температурада ашыту ... 10-20 ... ... ... ... ... ... шөлмекке құйым, аузын тығындап, 10-12 сағат ашу
процессі аяқталғанға дейін ... ... ... ... сауда
мекемелеріне жөнелтеді. Шөлмекке құйылған күйі шұбат бұзылмай ... 5-6 күн тұра ... ... мен ... ... ... және щұбаттың пісуіне
байланысты, қымыз сияқты шұбат та 3 түрге бөлінеді. Әлсіз – ... ... ... ... ... – 2 ... піскен және күшті – 3тәулік бойында
піскен шұбат. Ашытқыдағы ерекше ... ... ... ... ... ... ... процестер жүреді. Сүт қанты ыдырайды және
сүт қышқылдарының, спирттің және ... ... жаңа ... ... ... ... ... Шұбаттың химиялық құрамы бастапқы
сүттен анағұрлым ерекшеленеді.
Шұбат өзіне тән иісі мен 800Т ... ... ... оны 8-10 ... ... ... ұстап барып ішуге пайдаланады. Мұндай шұбаттың дәмі,
қасиеті және ... ... ... яғни ... 5% , ... 6,2%,
минералдық заттары 0,86% болады. Түйе сүтінен чай жасағанда онда А, ... С ... ... ... Шұбатты санитариялық бағалау
Микробтардың көмегімен дайындалған өнімдерде – қышқыл сүт өнімдерінде
(қымыз, шұбат, айран, қатық т.б.) – ... ... саны ... атап ... ... құрамындағы микроорганизмдер микроскопиялық тәсілдер арқылы
анықталды.
Сүт өнімдерінің санитарлық бағасын ... ... ... анықтау олардың эпидемиологиялық көрсеткіштерін ғана
көрсетіп қоймай, санитарлық-гигиеналық ... ... және ... да ... ... ... жағдайларда сүт қышқылды таяқшалар мен стрептококтардың санын,
протеолитикалық, пептолитикалық, май ... ... ... ... ... санын және басқа да өнімнің дәміне, тұрақтылығына,
қоректілігіне әсері бар микроорганизмдердің санын ... ... ... ауру ... ... ... себінді жасайды.
Сүт және сүт өнімдерінде сүт ... ... ... ... бағасын беруге септігін тигізеді.
Ішек таяқшасы ... ... ... екі ... ... ... ... оның сұйылтылған бөлігін қатты қоректік ортағак
сеуіп, өсіп шыққан өсінділерді санап, ажыратады;
- өнімнің ... ... ... ... одан Эндо ортасына
себінді жасап, өсінділерді ажыратады.
Қышқыл өнімдерді зерттеу кезінде оны алдын ала нормалды немесе
децинормалды сілтінің стерильді ерітіндісімен бейтараптандырылады.
ССРО ның 92258-84 ... ... ... ... 1 мл және 0,1 мл
қышқыл сүт өнімдерін себінді жасайды.
Себінді ... ... мл ... ... 5 мл Кесслер ортасы бар пробиркаға себінді
жасайды. Себіндіні ... 43 С0 ... ... Бір ... пробиркадан Петри аяқшасындағы Эндо ортасына себінді жасап, ... 37 С0 ... ... ... Егер ... ... онда
сынамада ішек таяқшасы жоқ деп қорытынды жасалады.
Микробиологиялық зерттеу нәтижесінде «Дулат» шаруашылығынан алынған
шұбаттың сынамасында ішек таяқшалары кездеспеді.
Шұбаттың ... ... ... бактерицидтік қасиетін анықтау үшін микроорганизмдердін
антагонисттік қасиетін анықтау арқылы ... ... сүт ... ... ... Staphylococcus aureus, Sarcina
lutea.жүргідік.
Кесте 6 - Шұбаттың антагонисттік қаситтерін микроорганизмдерге тексерү
|Шұбаттың |Өсу ... ... ... | |
| |Proteus vulgaris ... |Sarcina lutea. |
| | |aureus | |
|1 |18 |22 |22 |
|2 |19 |20 |24 |
|3 |18 |21 |21 |
|4 |20 |20 |20 |
|5 |20 |22 |22 ... ... - культураның өсу аймағын тежеу мм-мен көрсетілген.
Сынаққа алынған шұбаттын сынамалары (барлығы 5) тәжірибеге алынған
барлық бактериялардың ... 18-24 мм ... ... ... тиімділігі
Республикалық түйе өсіру шаруашылығы негізінен шөлді және шөлейт
аймақтарда өркендегеніне байланысты оның ... да ... орын ... бұл ... ... көп ... түйе ... мен шаруашылықты мамандандыруға байланысты болып келеді.
Басқа мал шаруашылығына қарағанда түйе өсіруде, оған ... ... аз ... ... ... шаруашылығында малдың басы көп болған жағдайда одан алынатын ет,
сүт және жүн ... де ... ... ал өнім ... ... ... да
азырақ болады. Түйе басына арнап соғылатын қора-қопсы да арзан, жергілікті
материалдардан болып келеді де ... тек түйе ... ... ғана ... ... түйе ... төрт ... мал ішіндегі өнім өндіруде
ауыр шаруашылықтар қатарына жатады. Мұндағы негізгі өндірістік шығын түйе
сауатын ... оны ... ... ғана ... жұмсалуы мүмкін.
Дайын шұбат цистернасы
Ал басқа жағдайда түйе шаруашылығына жұмсалатын шығын ... ... ... тек ... ... сүт, ет және жүн ... тиіс, оның негізгі көрсеткіші сатылған өнімнің бағасына байланысты
болады. Неғұрлым жоғары бағаға сатылса, соғұрлым өнім ... ... ... болады.
«Дулат» ЖШҚ түйе сүтін өндірудің экономикалық тиімділігі сатылған
шұбаттың бағасы мен оған ... ... ... бойынша есептелінеді
«Дулат» ЖШС өндірілетін шұбат өнімінің экономикалық тиімділігі ... ... 7 - ... ... ... ... ... ... ... ... |
|1 |Сауылатын түйе саны |бас |15 |
|2 |Бір ... ... сүт ... |кг |620,8 |
|1 |2 |3 |4 |
|3 ... өндірілген шұбат |Ц |93,12 |
|4 |1 ц ... ... құны ... |9600 |
|5 ... ... ... ... |мың |1397 |
|6 ... ... |мың |503,0 |
|7 ... |% |56,3 ... Зерттеу нәтижелері
Түйе сүті және шұбат үлгілері арнайы таза шыны ... ... ... ... ... тығындармен жабылатын ыдыстарға
жиналды. Үлгі алардың алдында сауылған ... ... таза ағаш ... араластырылды. Барлық алынған үлгілер химиялық қарандашпен
нөмірленіп, есеп ... ... ... ... ... ... ... жеткізілді.
Кесте 8 - Түйе сүтінің және шұбаттың органолептикалық көрсеткіштері
|Көрсеткіштері |сүт ... ... |сәл ... дәмі бар |қышқыл ... ... ... ... ... |сәл ... ... ... сәл қоюлау, |
| ... ... ... ... түсі ... ақ |ақ ... |
Орташа үлгіден сүт және шұбаттың ... ... ... ... ... ... жүргізілді.
а) тығыздығы – сауылғанына 2 сағат болғаннан кейін, температурасы 18-
200С ... ... ... батыру арқылы, үш қайталаумен
анықталды, айырмашылық 0,0005 аспады.
б) қышқылдығы - 0,1н NаOH ерітіндісімен титрлеу арқылы ... майы – ... ... ... ... - ... титрлеу арқылы.
е) лактозасы (қанты) – рефрактомет пайдаланылды.
Сүтің және шұбаттың тығыздығы оның ... ... ... және минералды заттардың мөлшеріне ... ... ... ... ... ... көп сүтте немесе шұбатта май мөлшері
де жоғары болады.
Сүт қышқылдығы белок және ... ... ... байланысты.
Сүтте сүт қышқылы немесе басқа органикалық ... жоқ, май мен ... ... біз ... ... ... ... жоғары болу
себебі сүтте казеиннің көп болуынан.
Сүттің майы табиғатта дисперленген күйде кездеседі. Майлар сүтте майша
шарик түрінде ... 1-10 ... ... ... ... ... түрде салмағы 1-100нм дейін ... ... олар ... ... ... ... және басқа сүттің көмірсулары
молекулярно-дисперленген болады сондықтан олар ... ... ... тұздары ионды дисперленген, олар өзгермейді.
Сүттің де шұбаттың да физико-химиялық көрсеткіштері ... сай ... ... ... ... шұбаттың сынамаларына
микроскопиялық зерттеулер жүргізілгенде шұбаттын құрамында сүт ... ... және ... бар ... ... таяқшасы тобының бактерияларын анықтау үшін жасалған ... ішек ... ... ... жоқ ... ... ... қорғау
Еңбекті қорғау және ұйымдастыру жекеменшік шаруа қожылығы «Дулат»
Жамбыл облысы ... ... ... ... ... еңбекті қорғау
жұмыстары ережеге сай, мемлекеттік жүйе бойынша жүргізілді. Бұл ... ... ... техникалық сақтандыру, өртті болдырмау және
шаруашылықта ... ... ... ... ... іске асады.
Шаруашылықта барлық еңбекке деген қағидалар, нұсқау бойынша жүргізіліп
орындалады жаңа құжаттармен толықтырылып отырады. Малдардың қора ... ... ... және ... істеуге рұқсат етіледі. Бөгде заттарды
алып кіруге тиым салынады.
Диагностикалық немесе ... ... ... жүргізгенде
оларға жағдай жасалу тиіс, жұмыс жасайтын адамдарды және ... ... ... Осы ... ... ... ... адамдар болмау керек.
Қоршаған орта тыныш болуды қамтамасыз ету керек. Әр бір мал дәрігер ... ... ... ... білу ... ... бекіту тәсілдерін еркін
білу керек, және жеке басының және камтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... ... жұмыс жасау барлық манипуляцияны
жүргізуіне мүмкіндік береді.
Қызметкерлердің бекітіліп берілген өз орны болуы тиіс, ол тек сол ... ... ... Мал ... ... ... үшін жұмыста
тазалық сақтау міндетті жұмыс үстелінде тек ... ... ... ... ... ... кейін жұмыс орнын жинастырып, тәртіпке келтіру міндетті
шарт. Электр тоғына сақ болу ... ... ... ... жиі ... ... ... жарық мол түсуі керек. Оның терезелері солтүстік-шығыс немесе
солтүстік ... ... ... ... оңтүстік жаққа қараған болса, күн ашық күндері ... ... ... ... Қабырғалары тегіс ... ... ... ... ... ... жанына раковина, зарарсыздандыратын
ерітіндісі бар ... ... және ... болуы шарт.
5 Қорытынды
1. «Дулат» жекеменшік шаруашылығынан алынған шұбаттар органолептикалық
(консистенциясы, дәмі, ... түсі ... және ... ... жағынан Шұбатқа арналған Қазақстан
Республикасының мемлекеттік стандарты КРСТ 166-97 ... ... түйе сүті ... ... ... сай ... Микробиологиялық зеттеу жүргізгенде шұбаттың құрамында санитарлық-
көрсеткіш микроорганизмдері (E.coli) кездеспеді.
3. Тәжірибеге алынған сүт үш тест ... ... ... көрсетті.
6 Практикалық ұсыныс
«Дулат» жекеменшік шаруашылығынан алынған түйе сүтін ... оның ... ... үшін әр ... ... таза ... тазалықты сақтап, оларға микробиологиялық бақлау
жүргізе отырып, ветеринариялық-санитариялық шараларды күшейте түсу керек.

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
12 жылдық білім беру мақсаты6 бет
Ақпараттық жүйе құру арқылы білім беру процесінің тиімділігін арттыру98 бет
Ақпараттық технологиялар сұрақ-жауап түрінде30 бет
Білім беру жүйесінде қолданылатын психодиагностика11 бет
Білім беру саласының дамуы105 бет
Білім беру экономиканың бәсекеге қабілеттілік факторы ретінде75 бет
Білім беру қызметі дамытуының факторлары66 бет
Бағдарлы оқытуды ұйымдастырудың педагогикалық-психологиялық маңызы7 бет
География сабағында экологиялық тәрбие беру әдістемесі.61 бет
Жаңашыл 12-жылдық мектептің дене шынықтыру мұғалімін даярлау – заман талабы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь