Convolvulaceae vent. Тұқымдасының дәрілік түрлері өкілдерінің морфо-анатомиялық ерекшеліктері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4

1.ӘДЕБИ ШОЛУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.1. Қазақстанның дәрілік өсімдіктері және
оларды тиімді пайдалану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2. Convolvulaceae Vent. тұқымдасына систематикалық,
морфологиялық сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
1.3. Convolvulus arvensis L. және Calystegia sepium R. Br..
вегетативтік мүшелеріндегі БАЗ.ы мен қолданылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ..13

2. ЗЕРЗАТТАР ЖИНАЛҒАН КЕРБҰЛАҚ МАҢЫНЫҢ
ТАБИҒИ ЖАҒДАЙЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
2.1.Орография ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
2.2.Климат ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
2.3.Гидрография ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16
2.4.Рельефі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16
2.5.Геологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17
2.6.Топырақтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18
2.7.Өсімдіктер жабыны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...19

3.ЗЕР ЗАТТАРЫ МЕН ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
3.1. Зер заттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
3.2. Зерттеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22

4.ЭКСПЕРИМЕНТТІК БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24
4.1. Convolvulus arvensis L. және Calystegia sepium R. Br..
түрлерінің морфологиялық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
4.2. Convolvulus arvensis L. вегетативті мүшелерінің
анатомиялық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25
4.2.1.Cабағының анатомиялық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
4.2.2.Жапырақ сағағына анатомиялық сипаттама
4.2.3. Жапырақ эпидермисіне және оның кесіндісіне
анатомиялық сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26
4.2.4.Тамырдың анатомиялық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
4.3. Calystegia sepium (L.)R. Br. вегетативті мүшелерінің
анатомиялық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
4.3.1.Cабағының анатомиялық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27
4.3.2.Жапырақ сағағының анатомиялық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... 28
4.3.3.Жапырақ және оның эпидермисінің анатомиялық сипаттамасы ... ... ... .28
4.3.4. Тамырдың анатомиялық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .44
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 45
Табиғи дәрілік өсімдіктердің нәсілдік қорын(генофонд), алуан түрлілігін сақтап қалу және табиғи қорын тиімді пайдалану-бүгінгі күннің басты мәселелерінің бірі.
Соңғы жылдары өсімдіктердің емдік түрлерін пайдалану ғылыми медицинамен қатар халықтық медицинада да кең өріс алып отырғаны белгілі. Медицинада химиялық әдіспен жасалған дәрілерге қарағанда өсімдіктерден алынатын дәрінің сапа жағынан артық екені ғылыми зерттеулерде дәлелденген. Сонымен қатар, адам ағзасында, табиғатта бірқатар синтетикалық препараттарды ыдырататын механизм жоқ, ал олар су мен топырақ қабаттарында жиналады. Дәрілік өсімдіктердің химиялық құрамының әр түрлілігі, оларды физиологиялық белсенді қосылыстар көзіне айналдырды.
Қазіргі уақытта Республикамызда дәрілік өсімдіктердің морфо-анатомиялық ерекшеліктерін олардың диагностикалық белгілері ретінде зерттеу қолданбалы ботаникадағы тың бағыт.
Осыған орай жерасты мүшелерінде БАЗ-ы қорланатын Convolvulaceae Vent. кейбір түрлерінің морфо-анатомиялық ерекшеліктерінің сипаттамасын жасап, оны Қазақстан дәрілік өсімдіктерінің морфо-анатомиялық диагностикасына пайдалану.
Жұмыстың мақсаты: Дәрілік қасиеті бар БАЗ-ы жерасты мүшелерінде жинақталатын Convolvulaceae Vent. тұқымдасы кейбір түрлерінің бұрын қарастырылмаған вегатативтік мүшелерінің морфо-анатомиялық ерекшелік- терін зерттеу.
Жұмыстың өзектілігі: Жерасты мүшелерінде биоактивті заттары қорланатын Convolvulaceae Vent. түрлерінің морфо-анатомиялық ерекшелік- терінің сипаттамасын жасап, оны Қазақстан дәрілік өсімдіктерінің морфо-анатомиялық диагностикасына пайдалану.
Ғылыми жаңалығы: Қазақстандағы дәрі–дәрмектік препараттардың тапшылығын толықтыру бағытындағы кезек күттірмейтін мемлекеттік шара.
Теориялық маңыздылығы: Қазіргі уақытта Республикамызда дәрілік өсімдіктердің морфо-анатомиялық ерекшеліктері олардың диагностикалық белгілері ретінде зерттеу қолданбалы ботаникадағы тың бағыт. Мұндай зерттеудің нәтижелері Отандық медицинаға аса қажет, маңызды мәселе.
Практикалық маңызы: Республика емдеу саласында дәрі-дәрмектерді толықтыруға қажетті өсімдікті шикізат даярлауда өзекті зерттеу
1. Мусаев И.Ф. О партировании ареалов лекарственных растений флоры СССР//Раст. рес.1966. т.2, вып. 2.с.481-493.
2. Мұхитдинов Н.М., Паршина С.И. Лекарственные растения. Уч. Пособие.- Алматы: Қазақ университеті, 2002.-313 c.
3. Куваев В.Б. Рекомендации по охране лекарственных и родственных им растений
4. Клязника В.Г., Шретер А.И. Некоторые вопросы организации приписных угодий лекарственных растений //Ресурсы дикорастущих лекарственных растений СССР.М.,1984г.c.35-38.
5. Джумагалиева Ф.Д., Заркешев Э.Г. Лекарственные растения Казахстана и их применение в медицине // Проблемы рационального использования лекарственно-технических растений Казахстана. Алма-Ата,1986.с.187.
6. Бимурзаев А.А., Никонов Г.К. Изучение сырьевых запасов зизифоры Бунговской и возможность использование ее в медицине // Вопросы современной фармации. Алма-Ата, 1985. с.66-71.
7. Синицин В.Г., Разумова И.А. К изучению валерианы туркестанской в Заилийском Алатау.//Проблемы рационального использования лекарственно-технических растений Казахстана. Алма-Ата,1986.с.119-122.
8. Рахметова А.А. и др., Распространение и запасы пустырника туркестанского в Казакстане// Вопросы современной фармации. Алма-Ата, 1985. с.58-60.
9. Атлас ареалов и ресурсов лекарственных растений СССР.М.,1980г.c.340.
10. Соколов и др. Полезные растения во флоре хребта Кетментау//изд. АНКазССР. Сер. биол.1985.№6.c.18-21
11. Синицин Г.C. К организации и режиму Капчагайского ботанческого заказника// изд. АНКазССР. Сер. биол.1980.№4.c.77-79.
12. Худайбергенов Э.Б. Солодки Казахстана. Алма-Ата,1979.с127.
13. Кукенов М.К., Лупина О.У., Синицин Р.С. Об охране лекарственных растений Казахстана. Алма-Ата,1979.с.39-46.
14. Кукенов М.К. Ресурсы лекарственных растений Казахстанского Тянь-Шанья. Алма-Ата,1989.с.186.
15. Ворошилов В.Н., Ворошилов Н.М. Энциклопедический словарь лекарственных, эфиромасличных и ядовитых растений. М., 1951г.
16. А.Л.Тахтаджан. Жизхнь растений. 5(2).Москва. изд. «Просвящение»,1981г.
17. Е.Н.Клобукова-Алисова. Дикорастущие полезные и вредные растения Башкирии.Т.1. // изд. АНКазССР. Алматы, 1958.c.218.
18. Ворошилов В.Н. Поиски нового лекарственного растительного сырья. М.,1941.
19. Соколов В.С.Алколоидоносные растения СССР. М.-Л.,1952.
20. Гейдеман Г.С., Иванова Б.И. и др. Полезные дикорастущие растения Молдавии. Кишинев, 1962г
21. Ларин И.В., Агабавян Ш.М., Работников Т.А. Кормовые растения сенокосов и пастбищ СССР.Т. 1-3. М-Л., 1937.
22. Гроссгейм А.Н. Растительное богатство Кавказа. М.,1952.
23. Роллов А.Х. Дикорастущие растения Кавказа, их распространения, своиства и применение.Тифлис,1908.
24. Михаилова В.П. Лекарственные растения Казахстана. Алматы, «Наука», 1972.c.326.
25. Іскендіров Ә. Қазақстанның дәрілік өсімдіктері.-Алматы, «Наука», 1976.c.345
26. Халматов Х.Х. Дикорастущие лекарственные растения .Узбекистана. Медицина. 1964. 279c.
27. Грибель Н.В., Воронова О.Л., Паветьева О.К. Профилактические аспекты использования препаратов растительного происхождения в экспериментальной онкологии//Проблемы освоения лекарственных ресурсов Сибири и Дальнего Востока.-Новосибирск.СО АМНССР, 1983г.
28. Носаль М.А., Носаль И. М. Лекарственные растения и способы их применения в народе, ГосиздУССР. 1959г
29. Землинский С.Е. Лекарственные растения СССР. Изд.3-е, М., медгиз, 1958.c.256.
30. Ломонович М.И. Оснавные черты орографии.// в.кн.: Илийская долина, ее природа и ресурсы. Алма-Ата, 1963, c.20.
31. Ломонович М.И., Яковенко З.Я., Климат.// в.кн.: Илийская долина, ее природа и ресурсы. Алма-Ата, 1963, c.22.
31. Соколов С.И., Ассинг И.А., Курмангалиев А.Б., Серпиков С.К. Почвы Казахской ССР.Издательство Академии наук Казахской ССР.Выпуск 4. Алма-Ата, 1962, c.13-22.
32. Вислогузова А.В. Гидрография.// в.кн.: Илийская долина, ее природа и ресурсы. Алма-Ата, 1963, c.45.
33. Гвоздева Л.П. Растительность и кормовые ресурсы пустыни Сары-Ишик -Отрау. Издательство Академии наук Казахской ССР.Выпуск 4. Алма-Ата, 1960, c.19.
34. Современные экологические состояние бассейна озера Балхаш. Под. Ред. Т.К. Кулякова, Алматы.: «Каганат», 2002, c.387.
35. Берг Л.С. Предворительный отчет об исследовании озера Балхаш летом.1932 г. «Известия Гос.депорт», 1904, т.х. вып.4. c.105.
36. Пальгов Н.Н. Через Прибалхишские пески Сары-Ишик-Отрау. «Известия Гос.геогр.», 1932, т.14. вып.6. c.212.
37. Кассин Н.Г. Гидрологический очерк Илииского бассейна. . «тр. Геол. Комитета ВСНХ СССР».
38. Вяткин М.Х. О геоморфологии и некоторых моментах новейшей геологической истории Южного Прибалхашья. « Вестник АН Каз.ССР», 1948, №87.
39. Карпов М.С. Пастбищные кормы песчанных пустынь Южного Прибалхашья. . Издательство Академии наук Казахской ССР. Алма-Ата, 1960, c.240.
40. Рыбин Н.Г. Природные условия Южного Прибалхашья. «Известия АН ССР.», Серия геогр., 1984, вып.1. №57.
41. Ахметсафин У.М. Подземные воды песчанных массивов Южной части Казахтана., Алма-Ата, Издательство Академии наук Казахской ССР. 191. с.145.
42. Ассинг И.А., Курмангалиев и др.,Почвы.// в.кн.: Илийская долина, ее природа и ресурсы. Алма-Ата, 1963, c.90.
43. Мушкетов И.В. Краткий отчет о геологическом путешествии по Туркестану. 2 серия. 1877., Выпуск 4. Алма-Ата, 1962, c.13-22.
44. Носова О.М. Характеристика растительного пакрова.// в.кн.: Илийская долина, ее природа и ресурсы. Алма-Ата, 1963, c.296.
45.Плисак Р.П. Изменение растительности дельты реки Или призарегулировании стока. Алма-Ата, Издательство Академии наук Казахской ССР. 1981. с.213.
46. Прозина М.Я. Ботаническая микротехника. М: 1960г. 208c.
47. Гзырян М.С. К методике анатомического изучение листьев двудольных растений.//ТР. Ин-та ботаники Академии наук Казахской ССР. 1959. т.21. с.112-115.
48. Флора Казахстан. Изд.АНККазССР, Алма-ата. 1956, т. 7.
49.Никитин А.А., Панкова И.А. Анатомический алас полезных и некоторых ядовитых растений. Ленинград, ‘Наука’, 1982.
50.Эзау К. Анатомия семенных растений. М: Мир, 1980. т. 1,2.-с 558.
51.Мухидинов Н.М., Ә.Б. Бегенов., С.С. Айдосова Өсімдіктер морфологиясы және анатомиясы. Алматы: « Қазақ университеті» баспасы, 2001 ж. 274 б.
52.Пермяков А.И. Микротехника М. Изд. МГУ, 1988-58 с
53.Б.К. Шишкин Ботанический Атлас «Сельхозизд» М-Л., 1963.
54.Дженсон К.С. Материалы к анатомий растений. Москва, 1955г. 255 с.
55. Қалиев Б. Өсімдік атаулары: орысша-қазақша сөздік. Алматы, 1993ж. 102 б.
56.С.А.Арыстанғалиев., Е.Р.Рамазанов Қазақстан өсімдіктері«Ғылым »баспасы,
Алматы, 1977ж. 285 б.
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
БИОЛОГИЯ ФАКУЛЬТЕТІНІҢ МАГИСТРАТУРАСЫ
БОТАНИКА КАФЕДРАСЫ
МАГИСТРЛІК ДИССЕРТАЦИЯ
CONVOLVULACEAE VENT. ТҰҚЫМДАСЫНЫҢ ДӘРІЛІК ТҮРЛЕРІ ӨКІЛДЕРІНІҢ МОРФО-
АНАТОМИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Орындаған:
Бейсенова А.Ж.
Ғылыми жетекшісі:
Бегенов Ә.Б.
б.ғ.к., ... ... ... 2005 ... ... ... ... ... 47 ... ... Иллюстрациялары: 7
жоба-сурет, 12- фотосурет, 1-сызбанұсқа, 2-кесте.
Кілтті сөздер: ксилема, ... ... ... ... обьектісі: Convolvulus arvensis L.-Дала шырмауығы
Calystegia sepium (L.)R.Br.-
Арамшөп ... ... ... arvensis L. және ... (L.) R. Br. ... ... ерекшеліктерін
анықтап, сипаттама беру.
Зерттеу тәсілдері: морфологиялық және анатомиялық.
Зерттелді: Convolvulus arvensis L. және ... sepium ... ... діктерінің сабағы, жапырақ сағағы, жапырағы, жапырақ
эпидермисі, тамыры- ның ... ... ... мен ... ... Қазақстанның дәрілік өсімдіктері және
оларды тиімді пайдалану----------------------------------------------------
----------------5
1.2. Convolvulaceae Vent. тұқымдасына систематикалық,
морфологиялық сипаттама-----------------------------------------------------
--------------9
1.3. Convolvulus arvensis L. және Calystegia sepium R. ... ... ... мен ... ЗЕРЗАТТАР ЖИНАЛҒАН КЕРБҰЛАҚ МАҢЫНЫҢ
ТАБИҒИ ЖАҒДАЙЫ -----------------------------------------------------------
-----------15
2.1.Орография---------------------------------------------------------------
-------------------15
2.2.Климат------------------------------------------------------------------
--------------------15
2.3.Гидрография-------------------------------------------------------------
------------------16
2.4.Рельефі-----------------------------------------------------------------
---------------------16
2.5.Геологиясы--------------------------------------------------------------
-------------------17
2.6.Топырақтары-------------------------------------------------------------
------------------18
2.7.Өсімдіктер жабыны-------------------------------------------------------
----------------19
3.ЗЕР ЗАТТАРЫ МЕН ... ... Зер ... ... ... ... Convolvulus arvensis L. және Calystegia sepium R. Br.-
түрлерінің морфологиялық сипаттамасы---------------------------------------
---------24
4.2. Convolvulus arvensis L. вегетативті мүшелерінің
анатомиялық ерекшеліктері---------------------------------------------------
--------------25
4.2.1.Cабағының анатомиялық ... ... ... ... ... ... және оның кесіндісіне
анатомиялық сипаттама-------------------------------------------------------
---------------26
4.2.4.Тамырдың анатомиялық сипаттамасы--------------------------------------
-------26
4.3. Calystegia sepium (L.)R. Br. ... ... ... ... ... ... ... сипаттамасы ----------------------------
----28
4.3.3.Жапырақ және оның эпидермисінің анатомиялық сипаттамасы-------------
28
4.3.4. Тамырдың ... ... ... ТІЗІМІ-----------------------------------------------
-45
КІРІСПЕ
Табиғи дәрілік өсімдіктердің нәсілдік қорын(генофонд), ... ... қалу және ... қорын тиімді пайдалану-бүгінгі күннің
басты мәселелерінің ... ... ... ... ... пайдалану ғылыми
медицинамен қатар халықтық медицинада да кең өріс алып ... ... ... әдіспен жасалған дәрілерге қарағанда өсімдіктерден
алынатын дәрінің сапа жағынан артық ... ... ... дәлелденген.
Сонымен қатар, адам ағзасында, ... ... ... ыдырататын механизм жоқ, ал олар су мен топырақ қабаттарында
жиналады. Дәрілік өсімдіктердің химиялық құрамының әр ... ... ... ... ... ... уақытта Республикамызда дәрілік өсімдіктердің морфо-анатомиялық
ерекшеліктерін олардың диагностикалық ... ... ... ... тың ... орай жерасты мүшелерінде БАЗ-ы қорланатын Convolvulaceae Vent.
кейбір түрлерінің морфо-анатомиялық ерекшеліктерінің сипаттамасын ... ... ... ... ... ... ... Дәрілік қасиеті бар БАЗ-ы жерасты ... ... Vent. ... ... ... ... вегатативтік мүшелерінің морфо-анатомиялық ерекшелік- терін
зерттеу.
Жұмыстың өзектілігі: Жерасты мүшелерінде биоактивті заттары қорланатын
Convolvulaceae Vent. түрлерінің ... ... ... жасап, оны Қазақстан дәрілік өсімдіктерінің ... ... ... ... ... ... ... толықтыру бағытындағы кезек күттірмейтін мемлекеттік шара.
Теориялық маңыздылығы: ... ... ... дәрілік
өсімдіктердің морфо-анатомиялық ерекшеліктері олардың диагностикалық
белгілері ретінде ... ... ... тың бағыт. Мұндай
зерттеудің нәтижелері Отандық медицинаға аса ... ... ... ... ... ... саласында дәрі-дәрмектерді
толықтыруға ... ... ... ... ... ШОЛУ
1.1.Қазақстанның дәрілік өсімдіктері және оларды тиімді пайдалану
Өсімдік әлемін жан-жақты ... және ... осы ... ... ... ... жүйесі мен оларды қорғау қазіргі таңда ботаника
ғылымының маңызды мәселелерінің ... ... ... ... адам қоғамының қажетіне ұтымды пайдалану үшін ... ... ... ... ... ... және дайындау, өңдеу
шараларын т.б. терең білу қажет.
Қазіргі уақытта химия саласының ірі ... ... ... өндірілуіне қарамастан дәрілік өсімдіктер ден
алынатын дәрілердің артықшылығы жоғары, әлемдік медицинада қолданылатын ... ... ... 30 ... ... табиғи дәрілік
өсімдіктерден алынады.
Сонымен қатар табиғи дәрілк ... ... ... ... ... ... ... толығымен жойылуы туындады. Мысалы,
сирек кездесетін және ... ... ... ...  444 ... Қызыл кітабына енгізілді. Әдеби мәліметтерге сүйенсек, ғылыми және
халық медицинасында дәрілік өсімдіктердің жалпы саны 2500 ... ... ... 145 түрі ... фармацевтикалық өндірісінде және экспортқа
шығарылады /1/. Дәрілік өсімдіктердің жер бетіндегі саны , ... ... ... 20 мың түрге жуық деп есептеледі ал ол планетадағы
өсімдіктердің жалпы санының 4% құрайды.
ТМД-ды ... ... ... ... ... ... оның 2 ... астамы халық медицинасында қолданылады.
Қазақстанды 6 мыңға жуық ... ... ... түрі ... ... ... өсімдіктерге қызығушылықтың артуы, ... ... ... ... адам ... ... жайлы кешенді,
көптеген ауыр сырқаттарды емдеуге оң нәтиже берсе, екіншіден, табиғи,
бағалы қосылыстар ... ... ... ... ... ... илік заттар т.б. алынады И.И. Брехманның ... ... ... ... препараттар созылмалы ауруларды емдеуге
,әсіресе тазаланған түрде қолданғанда әсері күшті болады.
Табиғи дәрілік өсімдік қорларын ұтымды ... үшін ... яғни тек ... ... ... пен ... ... ұдайы бақылауға алу қажет.
Қайсыбір зерттеулер бойынша, ... ... ... пайдалану үшін ареалдың карта-схемасы, қорлардың түрлік тізімі,
биологиялық ерекшеліктері, дайындау ... ... ... ... ... ... /3/. ... пайдалы түрлерді сақтап
қалу мақсатында шаруашылық іс-әрекеттері ... ... ... да, ... ... Қазақстан флорасында көптеген ... ... ... ... дәрілік өсімдіктер де бар. Жаңа дәрілік
өсімдік түрлерін, оның ішінде ... ... ... ... ... ... 1847), ... 30-дан аса
экспедициялар ұйымдастырылған. Н.И.Рубцов ( 1934) Батыс Қазақстанның 53
дәрілік түріне ботаника-химиялық сипаттама ... ... ... ... қорларын зерттеді;
В.Г.Хржановский (1941) Ертіс өзені жағалауында кездесетін жоғары ... ... ... ... ... тану мен ... аса ... үлес қосқан. Ол пайдалы өсімдіктер-каучукты, бояғыш,
мал-азықтық, жем-шөптік, илік т.б. ... ... ... ... ... ... ... зерттеді. Ол дәрілік өсімдіктер
ішінен ең маңызды қызыл мия, ... ... ... атап ... ... ... ... қорлары біршама
зерттелген. Солтүстік Орталық және Батыс Қазақстан бойынша тек ... ... ... мағлұмат бар. Олардың толық қорларын
анықтауда тиянақты ... тек ... ... ... ... ... ... өсімдіктер ішінен жүрек ... ... ... гликозид көздері бар ... баса ... ... ... ... ... ... Черняев сарыбасы т.б.
жатады осы топқа жататын басқа да түрлерге ... ... ... L )-
халық медицинасында танымал өсімдік. Оның препараттарының пәрменділігі
әсіресе жүректегі ... ... ... ... көп жылдық
зертеулер нәтижесінде анықталған/5/. З.Бунгенің табиғи және мәдени жағдайда
биологиялық ерешелігі, таралуы, ... ... ... /6/, химиялық құрамы әсіресе микроэлементтер, флавоноидтар, эфир
майлары т.б.
Осы туысқа жататындар басқа түр- З. Выходцевский ... Tkatsch) ... ... сирек кездеседі. З.Бунгеге қарғанда
физиологиялық ... ... және ... ... ... дәлелденген
/7/.
Табиғи жағдайда республикада валериана өспейді. ... ... ... түрлерді кешенді зерттеуді қажет етеді. /7/.
Дәрілік қасиет бес салалы сасық ... ... ... осы
туысқа жататын түрлер бар . Сондықтан кең таралған Түркістан сасық шөбін
жан-жақты зерттеген ( Leonurus ... V) ... ... ... ... ... ... ауқымды популяция құрайды.
Әр түрлі экологиялық жағдайда патринияның популяциялық ... ... ... ... ... ... ... алынған. Табиғи
жағдайға қарағанда 5-ші жылы ... ... ... жағдайда екі есе
артқан /9/.
Бір дәрілік ... ... ... ... оның ... ... ғылыми институты дәрілік өсімдіктердің таралуы
мен түрлік құрамын Алматы, Жамбыл, Талдықорған, ... ... ... ... ... өсімдіктердің таралу картасы
құрастырылып, ҚазГАПУ-ға пайдалануға берілген кестелерде, сонымен ... ... ... ... ... көрсетілген. Көрсетілген
материалдар жинау мөлшерінің жоспарын алдын ала құруға мүмкіндік ... ... ... ... облыстарының дәрілік өсімдіктерінің
бірқатар қорлары есептелінген /10/.
Зерттеу жұмыстарының жүргізілуі мен ауқымдылығы ... ... ... ... ... айқындау, тиімді
пайдалану мен өндіру әдістерін жоспарлауда, сонымен қатар қорғау шараларын
қажет ... ... ... орны ... ... ... жеке ... методикалық
нұсқаулары мен жасалған инструкциядан ... ... ... өсімдіктердің биоэкологиялық ... ... оның ... ... ... ... ... келу
механизімдері бойынша құрастырылады.Мысалы, көпжылдық ... ... ... көлемде дайындалатын дәрілік өсімдік-қылшаны тиімді пайдалану
және қорғау жөнінен төмендегідей ұсыныстар жасалған:
1.Сүректенген бұталарды ... тек ... ... ... 0,3 см ... ... ... өсетін кезеңде шикізат
дайындау тоқталуы тиіс (15 мамырдан ... ... ... ... ... ... отыру
керек. Отынға пайдалануды тоқтату, тек лицензиясы барларға рұқсат беру;
4. Эфедраның жасыл массасы ... келу үшін ... ... ғана ... ... рұқсат берідеді. Күзді және көктемдік
егіс эфедраның табиғи өсу орындарында ... тиіс ... ... ... жинаушылар тарапынан қарапайым жинау
ережелері сақталмай, эфедраның табиғи популяциясының жойылу қаупі туындады.
Шолақ тау мен ... ... ... ... ... ... ... Қазір Шолақ тауында Қапшағай ботаникалық қорығы ұйымдастырылып,
эфедраны жинауға жинауға рұқсат берілмейді /11/.
Біздің флорада дәрілік ... ... бар және ... медициналық өндірістерде дайындалатын, экспортқа шығарылатын
өсімдік –мия. Мияның ... ... ... ... зерттелген. Бірақ,
адамның шаруашылық іс-әрекеті ... ... ... ... ... оның гидрологиялық режимінің бұзылуы
топырақтың шамадан тыс құрғауына әкелді. Бұл мия ... ... ... ... ... қаулап өсуіне жағдай
туғызады. Мия популяциясының азаюы ... ... ... ... әсіресе Сырдария, Орал, Іле өзендерінің жағалауында байқалады.
Лепсі, ... ... ... ... мия мүлдем азайып кеткен.
Сонымен қатар, мияның табиғи популяциясының қайта ... ... ... ... ... ... деп есептейді /12/
Осы туыстың басқа түрлері кедір -бұдырлы мия, қылшықты ... ... ... ... өте ... кездеседі, қорғауды
қажет етеді.Жерүсті бөлігі шикізат болатын дәрілік өсімдіктерді ... ... ... ... арасында 2-3 жыл өткізіп барып
дайындау қажет.Әсіресе ,жер асты бөліктері пайдаланатын түрлерге ... бөлу ... ( ... ... марал тамыр, қызыл мия т.б.) /13/.
Ғылыми жетістіктерді насихаттаудың да бірқатар теріс жақтары да
болуы мүмкін. Мысалы, алтын ... ... rosea) көп ... ... екенін білген халық оны жүйесіз пайдалануда. Шығыс Қазақстанда(Қатон
қарағай, Күршім ауданы) осы ... жеке ... ... ... ... ... ... (Rhaponticum cartamoides) ... ... ... ... ... ... ... арша, зизифора сасыр, көкнәр, зирек т.б. жатады.
Дәрілік өсімдіктердің табиғи популяциясын қорғау және ... ... ... ... ... ассортиментерін қолдан
келгенше кеңейту, бірақ әзірше Республикада өңделмеген түрлер де бар ... ... ... ... тәртібі көрсетілген өңделетін өсімдіктердің
популяциялардың қорғалуын қамтамассыз ететін дәрілік шикізатты жинау және
кептіру ... ... ... ... ... ... Жеке ... дәрілік түрлерді жинауға үзілді-кесілді
тыйым салу;
4. Дәрілік шикізаттардың қорлары мен ... ... ... ... ... қажет ететін өсімдік обьектілерін
анықтау, оны тиімді пайдалану шараларын қарастыру;
5. Ресми тіркеуге алынған лайықты территорияларда тиімді
өңдеу ... ... мен ... ... сақтай отырып, дефицит
түрлерді өндірістік плантацияларда өсіру;
7. Дәрілік шикізат көздерін , ... ... ... шипалы түрлерге жақын түрлерді анықтау. Құрамында ... ... бар ... ... және ... ... ... ғылыми институтында бір қатар дәрілік
өсімдіктерді түймедақ, шеңгел, маралшөп, зизифора Бунге, шайшөп т.б. мәдени
жағдайда ... ... ... ... атқарылған. Олардың бірқатары
тәжірибелік-өндірістік бақылаудан өтті. Осы ... ... ... ... жұмыстары жүргізілген. Көптеген дәрілік өсімдіктердің физиологиясы
мен морфологиясы ... ... ... Ф.Д. ... (1971, ... физиология институтында жүргізілген ... ... ... ... ... ... ... алынып, зерттелген. Жүйке
жүйесіне әсері бар кодонопсисті де зертеген.
Антропогендік фактордан, әсіресе, бір түрді үнемі ... ... ... Республикада жоғалу қауіпі бар ... ... ... ал сиреп бара жатқан адонис тянь-шанский,
радиола, қазанақ, итмұрын т.б.
Республикамыздың дәрілік өсімдік қорларын ғылыми ... ... ... ... , әр түрлі бағытта зертеуді қажет етеді.
Алдымен ... ... ... толық зерттеу,
популяцияның жастық құрамы өндіруден ... ... ... ... ... ... ... т.б. Осындай зерттеу жұмыстары
Республика территориясын толық қамту қажет. ... ... , ... ... қорлары жөнінен алынған мағлұматтар
шикізатты өндіру орны мен көлемін ... ... ... ... ... ... маңызды қосылыстар
алколоидтар, флавоноидтар, кумариндер,сапониндер, эфир майлары, танидтер
т.б. түзеді.
Табиғи қосылыстардан ... ... саны ... және ... ... емделуі қиын ауруларға препараттар
болашақта көп шығатынына күмәніміз ... ... Vent. ... ... ... бетінде шырмауықтар тұқымдасының 50 туысы, 1500 түрі анықталған,
ал ... ... оның 4 ... 18 түрі ... ... ... өкілдері-көпжылдық және біржылдық шөптесін
өсімдіктер, сирек бұталар кездеседі, ал ... ... ... ... және ... ... ... шырмалғыш немесе бұтақталған
сабақты және ... ... ... ... көп. ... жапырақтары мен сабақтарында ... ... ... кезектескен, бүтін, сирек тілімді немесе қауырсын салалы,
түкті, жиі жай ... ... ... ... ... ірі, ... немесе дихазия гүлшоғырына жинақталған.
Қосжынысты немесе сирек екі үйлі, актинаморфты, тостағаншасы 5, бос ... ... ... ... ... ... ... әдетте жемістерінде
сақталады. Күлтесі біріккен желекті, түтік тәрізді немесе ... ... ... ... қара қошқыл, қызғылт, ақ ... ... ... 5 аталығы күлте негізіне бекіген; аналығы 1; жатыны
жоғары, экстрафлоральді шірнеліктері бар, 1 ұялы ... 2-4 ... ... 1-2; ... аузы ... кейде екі телімді немесе аналық аузы екеу;
сирек аналық аузы қондырмалы.
Жемісі ... ... бір ... немесе көп тұқымды, сирек жемісі
қақырамайтын, ... ... ... ... ... үлкен ұрық және
қатпарлы тұқымжарнақты, ... ... ... ... шірненің болуы және бал немесе ванилді иіс
көптеген ... ... ... тозаңдандырады.
Бунақденелілер ішінен шырмауық гүлдерін тозаңдандыратын мысалы, ... ... ... ... ... ... да ... Көпшілік шырмауықтар құстар мен ұсақ жануарлар арқылы ... ірі ... ... ... бар ... ... тозаңдандырса, ал ақ ипомеяны (I. alba) гүлдері қараңғыда ашылуына
байланысты оны ай гүлі деп ... және ... ... sexta) ... шырмауықтардың гүлдері қысқа мерзімді. Мысалы, дала
шырмауығының гүлдері таңертең ашылып, сол күні ... ... ... ал ... ... (I. ... сағат 16.00.-де гүлдері жабылады. Шырмауықтардың
гүлдері жарық тапшылығын бірден сезеді, ... ... ... ... ... ... клейстогамия байқалады,
яғни гүлдері ашылмаған күйінде тозаңдану ішінде жүреді. ... ... ... ... ... ... ... су бетінде
ағыспен жағаға шыққанша жүреді. Тұқымның біраз бөлігі су ... ... ... ... дейін құм мен лай астында, қайтқанша жатады. Батпақты,
ылғалды жерде өсетін жатаған дихондрияның(dichondra repens) ұсақ тұқымдары,
сол ... ұя ... ... ... ... таралады. Жеңіл, ұзын,
жіңішке тұқымдар жел арқылы таралады. ... ... ... ... ... жақсы байқалады. Монотипті эфиопалық
туыс нефрафиллум(Nephraphillum) жемісі өздігінен ... ... ... ... ... вегетативтік жолмен, ұзын жатаған
сабақтарымен тамыр атпасы арқылы көбейеді. ... ... ... ... ұзын 18м ... ... ... амплитудасы ауқымды. Бұл тұқымдастың
өкілдерін ... ... ... ... 2500м ... ... ... Ашық далада, шөлде,су бетінен, батпақты, сортаңды
жерлерден, тіпті теңіз ... ... ... ... болады.
Тұқымдастағы ең үлкен тұқымдас тармағы-нағыз шырмауықтар. Ол өз
кезегінде бірнеше трибаға бөлінеді. Шырмауық туысында 250 түр бар. ... ... ... ... ... өсімдіктер. Көпшілік түрлерін әсемдік
мақсатта өсірсе, кейбіреуі дәрілік өсімдіктерге жатады.
C.pseudocontabrica Schrenk.-жалған кантабрлік шырмауық ... ... Іле, ... ... Оңтүстік Қаратауда кездеседі. 1939жылы
академик А.П.Орехов өсімдіктің шөбі мен ... екі ... ... H N O және конволамин-C H NO тапқан. ... ... ... ... ... одан ... алколоидтың болатыны анықталған.
Клиникалық бақылаудан кейін екі алколоидтың күшті анестезиялық
қасиетінің бар екені ... ... ... ... ... таза
күйінде қолдануды шектейді, сондықтан туынды препарат-конвокаин жасалған.
Дәрілік мақсатта өсімдіктің тұқымы мен ... ... ... ... ... ... тиіс. Шөбін көлеңкеде кептіріп, бума
күйінде сақтайды/15/.
С.sulhirsutus Rgl.-Қатты түкті шырмауық ... ... ... Оңтүстік Қаратауда өседі. 1932 жылы А.П.Орехов жапырағы мен
тұқымынан екі алколоид: конвольвин мен конволаминді тапқан. ... ... ... 5% ... гликозид, кристалды гликозид-конвольвулин
болады. Халық медицинасында тамырын ... ал ... ... ... ... ... (1г ... шөбін 70 градус
спиртте) шөбін әлсіздендіргіш, зәр айдағыш ретінде пайдаланады. Дайындау
әдісі: бір стакан ... ... ... суға бір ас ... ұсақталған шөбін
салып, күніне 2-3рет 0,5-1 шай қасықтан 2 күн бойы ... /2/. ... ... тек осы екі түр ғана ... ... ... туысына калистегия туысы жақын. C. sepium (L.)R.Br. бізде
барлық жерде ... оның ... ... ... ... ... трибасындағы үлкен ... ... жылы ... жай облыстарда кеңінен таралған, 500
түрі бар. Біржылдық немесе көпжылдық шырмалғыш, жатаған сабақты, ... ... ... ... ... ... ағаш,өте сирек су өсімдіктері.
Жапырақтары бүтін, телімді, саусақ салалы, қауырсын тәрізді. Шырмауықтардан
айырмашылығы ипомея түрлерінің аналық мойыны екі ... Бұл ... ... өсімдік –батат немесе тәтті картоп (I.batatas.) ... ... ... ... бүтін немесе ұзын салалы, қызғылт, ақ, ... ... бар, ... ірі, ... ... ... тамырлары бар
көпжылдық шөптесін өсімдік. Бататтың түйнегі ... ... ... ... ... ... негізгі азықтық өсімдік. Бататтың отаны Мексика
болғанымен ол жақта белгісіз. Қытай мен Таиландта сулы ипомеянының шөбін
тамаққа ... ... бұл ... суда ... туыстың көптеген түрлерінің дәрілік қасиеті бар. ... ... тау ... ... ... ... ) ацтек
тайпалары дәрі ретінде пайдаланған. Кей ... жеке ... деп ... ... ... ... бар,
құрамында гликозид конвольвулин(95%) бар, түйнекті ... ... сөл ... ... ... Ipomaea purpurea ... ... ипомеяның
отаны Солтүстік Америка. Алматы, ... ... ... ... ... Гүлдері көк түсті, сабағы мен жапырағының құрамында
0,02% эфир майы, илік және бояғыш заттар, улы фитостерин-гликозид ... H O ... ... ... ... систематикасы:
1-сызба нұсқа
|Magnoliophita (Angiospermae) |
|Жабық тұқымдылар бөлімі ... ... ) ... класы |
|Tubiflorae Agardh.- түтік |
|гүлдер қатары ... ... ... | |т.т. | |т.т ... ... | ... | | ... ... |
|Туыс convolvulus | ... ... ... C.sepium-арамшөп калистегия |
|Түр С. arvensis |
|-дала шырмауығы ... ... arvensis L. және ... sepium (L.)R. ... БАЗ-ы мен қолданылуы
Convolvulus туысының түрлері алколоидты және ... ... бар ... ... ... Осы ... ... гликозидтер, май
қышқылдары кіреді. Бірқатар өкілдерінің бактерияға қарсы әсері бар, ... L. және ... arvensis L. ... ... заттары-
гликозидтер, ялапин, конвольвулин алынған.
Медицинада тек 2 туысқа жататын 4 түрі ғана қолданылады.
Жеке түрлердің шайырлары әсері бойынша ... ... ... purga ... шайырына ұқсайды. Оны медицинада әлсіздендіргіш
препарат ретінде пайдаланады.
Әдеби мәліметтерге қарағанда ... arvensis ... 5%-ке ... ... оның ... ... ... ұқсас:
конвольвин (C H O ) және ялапин (C H O ) ... бар. ... ... өте ... әлсіздендіргіш әсері бар суда ерімейтін кристалды
конвольвулин тамырсабақ шайырында кездеседі. Конвольвулин қарынның, өңештің
өте күшті ... іш ... ... ... ... күшті тітіркенуінен жүкті әйелдің жатырына рефлекторлы
әсер етуі мүмкін. Өт конвольвулинлі еритін ... ... оның ... ... мен гүлдерінің жараны қалпына келтіретін қасиеті бар /18/.
Құрғақ күйінде әлсіздендіргіш қасиеті азаяды. ... ... ... ... - 4,7% май /20/, тұқымы жем ... ... үй ... /20,21/. ... ... ... өсімдікке жатады/22,23/.
C.arvensis L.-дің ресми түрде медициналық препараттары әлі ... ... ... ... ... ... химиялық құрамы: су
9,6% , протеин 18,2%, 3,4 май, 9,2% күл болатыны анықталған. /21,18/. Тамыр-
сабағында: стероид, ... ... жоқ, ... зат ... бар. Желатин жоқ. Жерасты бөлігінде алколоид % бойынша ... ... 0,23% ... ... бар да, ... илік заттар жоқ
/24/. Сонымен қатар, қан ұйытатын заттар, ... ... С, Е ... ... бірқатар өсімдіктерде флавон заттары
туындыларының ... бар ... ... ... ... ... L.-дің жапырағы мен сабағына қарағанда гүлдерінде
флавон заттарының болатыны анықталған. Ал флавон туындылары ... ... ... ... т.б. ... қолданылады./24/.
C.arvensis L.-дің халық медицинасында қолданылуы: Сыртқы
жараларға жағу үшін өсімдіктің жас кезінде ... ... алу ... немесе
спиртті тұнба жасауға да болады. Ол үшін өсімдіктің 200 ... ... ... да 15 күн ... ... Онан ... ... алып,даяр
болған дәрінің 10 мл-не 10 су қосып, жараның сыртына жағу үшін қолданылады
/25/. Дала ... ... ... ... ... ... препарат
ретінде қолданылады. Бұл ВИЛАР және Әскери медициналық ... ... ... ... ... жапырағының ұнтағын жарақаттарға, ал жапырақ
сөлін сиыр майымен араластырып, құлақ және өкпе ауруларына, ал ... ... ... ... сөлі ... қышыма,
қотыр, теміреткі сияқты тері ауруларына қолданылады. /26/.
Ибн Сина дала шырмауығын ... ... ... ... өт
ауруларына пайдаланған/7/.
Тибет медицинасында дала шырмауығын C.attani, C.sagittifollium-
мен бірдей ... ... дала ... ... мақсатта пайдаланылмайды,
себебі құрғақ күйінде өзінің ... ... ... жер асты ... 2,4% ... және 8,5% ... болады. Сонымен қатар, өсімдіктің барлық бөлігінде кристалды
гликозид-конвольвулин ... 2,5%) ... ... ... ... өсімдіктің спирттік ерітіндісінен
рутин, изокверцетрин, 5 хлороген қышқылы және ә ... және ... ... D.Melin) ... сары пигмент флавон
болады./18/. Кейбір әдебиеттерде флавон заттарының бар ... ... ... нәтижесінде C.sepuim жапырағында флавонның іздері
байқалса, ал гүлдерінде көп ... ... ... ... ... бар. ... медицинасында
тамырсабақ тұнбасы шешек ауруына қарсы, ал тамырсабақ ұнтағы ... ... ... 0,5-0,1 г ... ... ... әлсіздендіргіш әсері
бар және ол ялапаның шайырымен пара-пар. ... ... ... сыналып, оң нәтиже берген/29/.
Улы және жеуге жармасыз. Жануарлар уланғанда ішектері тартылып, іш
өту байқалған, тіпті өлімге де ... /18/. ... ... ... ... зәр айдайтын, қан тоқтататын, ішек-құртты айдағыш дәрі ретінде,
ал жапырақтары ауырсынуды басатын әсері бар.
А.А.Гроссгейм айтуы бойынша ... ... ... ... ... жас ... ... пайдаланады. Әсемдік өсімдік ... тік ... ... ... ... ... 23/.
2.ЗЕРЗАТТАР ЖИНАЛҒАН КЕРБҰЛАҚ МАҢЫНЫҢ ТАБИҒИ ЖАҒДАЙЫ
2.1.Орография
Іле ойпаты жақсы тегістелген, биік тау ... ... ... және ... шатқалымен, солтүстігі Жоңғар Алатауы және оның ... ... ... Ойпаттың табанымен оның ең төменгі
бөлігімен, шығыстан батысқа қарай Іле өзені ... Іле ... оң ... ... ... ... көбірек ұшыраған тік, ал сол ... ... ... ... ... келеді. Өзеннің оң жағалауының
сол жағынан биіктігі 10-20м аралығында ауытқып отырады. Осы ойпатқа ... ... ... сол жзағалауының гипсометриялық жағдайының
біршама биік болуымен болса керек. Іле ... ... ... ... ... өскен аралдар жиі кездеседі. Өзен жайылмасы жиі батпақтанады,
онда көбінесе қамыс өседі. Іле ... ... ... ... ... жайылма үсті терассалары сақталған. Өзен Іле мекенінен ... ... ... жәңе ... ... шатқалын жарып өтеді.
Шатқалдан шығысымен өзен аздап еңістеу болып ... ... ... айналма қолтықтықтарға және жылғаларға тармақталып баяу ағады.
Ойпаттың ең биік ... ... ... алып ... шөгінділер
жиналатын зона. Мұндай шөгінділер көп ... ... ... ... ... тегістіктер түзеді. Қаскелен өзенінен батысқа қарай еңістеу
болып келген жазықтықтың батыс бөлігінің шығыс бөлігінен ... сол, ... ... ... ... ... ... бола бермейтін төбешік биіктеу рельефті келеді,
құрама тік беткейлер де жиі ... ... ). ... ... ... ... ... болады, ал жекелеген шоқылардың
биіктігі 900м асады/30/.
2.2.Климат
Іле ... ... ... және ... ... ... Ол ... Еуразиялық материктің ішінде
географиялық орналасу жағдайымен ... яғни ... ... мен
теңіздерден мыңдаған километрдей қашықтықта орна ... ... ... және ... ... жағдайымен түсіндіріледі.
Климаттың қалыптасуында рельефтің рөлі аса ... ... ... екі ірі ... ... ... мен Оңтүстікте Іле Алатауының
және оның жалғасы ... ... ... тау жоталарының арасында
орналасқан.
Іле ойпаты жазы ыстық, ... және қысы суық ... ... ... ... ... сайын ылғал мөлшері көбейе түседі
және ауаның температурасының біртіндеп төмендегендігі ... және ... ... ... Іле ... бір
жері үшін бұл аймақта көктем,оның ішінде мамырайы ең ылғалды кезең ... ... 30 мм) ... ... ... бір ... үшін көкек айы
жылдыңк ылғалдың 16-17%-ы осы ... ... ... көп ... жағынан
күз-айлары екінші орында болады. Мысалы:жылдық ылғалдың 10-11%-ы ... ... ... түседі. Бұл аймақтың жазы-
Жылдың ең құрғақ кезеңі. Бұл кезде жаздық ылғаадың 13-25% ... ... аз ... ... ... қыркүйек айларына сай келеді.
Қыс мезгілінде осы жерлерде антициклонның қалыптасуына байланысты
ылғал көп түседі(8-14мм). Сонымен Іле ... ... ... ... байқалады. Жерді қар басып жататын күндері көп емес:
жазықтықта қардың жатуы 59-88 ... ал тау ... 100 ... ... ... қар ... тау етегінде 26-28 см, жазықтықта 15см
жетеді/31/.
Ауаның жылдық орташа температурасы ... ... ... ... ең суық ... ... орташа температурасы 9,4°
-14,1°, ең ыстық аймақ(шілде) ... ... ... ... ... ... ... болады. Температураның ең
жоғары көтерілу деңгейі + 44°, ал ең ... ... -45° ... жетеді.
Мұның өзі Балқаш өңірінің климатының күрт континентальды екенін көрсетеді.
Алғашқы суық қыркүйектің соңында басталады, ал ... суық ... ... ... ... ... Балқаш көлі бассейніне жатады. Ол ... ... ... ... мұзынан басталады. Содан соң Қытай жерімен ағып
Кунес және Каш өзендерімен қосылады. Осы ... ... ... 250км
өткен соң Іле өзені Қазақстанға өтеді, ... ... ... ... ... Өзеннің жолына ұзындығы 1439 км, ал оның 815км Қазақстан
жері арқылы өтеді. Іле өзені бассейнінің жалпы жер көлемі 140мың ... ... ... ... ... ... ... Іле өзенінің су ресурсының 30%
жинақталады. Іле өзенінің ортаңғы ағысының сол ... ... ... және
Шелек өзендерінің басқа жағы да бірқатар тау өзендерін қабылдайды. Оларға:
Іле Алатауының солтүстік беткейінен ағатын ... ... ... ... оған ... ... ... және Кіші Алматы өзендері жатады.
Іле өзенінің оң жағасынан ... ... ... үлкендеріне Жоңғар
Алатауының оңтүстік беткейінен бастау алатын ... ... ... Іле ... ... Кетмен, Шу-Іле тауларының шатқалдарынан,
Жоңғар Алатауының аласа үзінділерінен бастау алатын, ... ... суы ... кез толып ағып, тау етегінде судың біршама тарамдарын ... ... ... ... ... өтісімен Іле өзені бірнеше қолтықтар мен
жылғалар түзеп, өз суын осы алқаптың шөлімен тегістігі арқылы Балқаш ... Іле ... ... ... ... су көзі болып табылады. Ол осы
көлге келіп құятын таза өзен ... 80% ... ... ... Балқаш өңіріне жатады. Бұл жердің құмының
рельефін алғашқылардың бірі болып 1904 жылы Л.С.Берг ... ... бір ... ... Іле ... ... ... өңірінің рельефіне 1911жылы ... ... ... кейіннен 1932 жылы Н.Н.Пальгов біршама толық
сипаттама берді/36/. Оңтүстік Балқаш ... ... ... ... ... Іле ... ... өзеніне дейін 1941жылы
Н.Г.Кассин зерттеп жазды. Ол ландшафтардың алмасуын мына ... ... ... ... ... ... Іле ... алқабы; 2) сирек сексеуілдер
өсетін майда төбелі құмдар; 3) нағыз құмды шөл; 4) жоталы ... ... ... ... 5) үстін үрмелі құм үйінділері басқан және өсімдіктері
болмайтын үлкен ... ... 6) ... ... ... М.К.Вяткин Сары-Ишик-Отырау құмын үш жартылай аудандарға бөлген:
1)солтүстік майда құмды, аудан оған Әулие құм және бес тас ... 2) ... ... майда–жоталы құмды аудан; 3)Жуан құм деген атпен
белгілі , ... ... ... және Тау құм ... ... солтүстік жағалауында Ақдала және Бақанас ежелгі жағалау
тегістіктері, Іле және ... ... ... ... мен аңғарлары
жатады. М.К.Вяткин майда құмды деп ... ... ... ... /38/. М.С.Карпов(1960)майда құмды– жоталы аудан деп берген жөн ... ... ... ... ж. ... құмдардың рельефтік құрылымын оңтүстіктен сол-
түстікке қарай Балқаш көліне дейін созып көрсеткен.Өз кезегінде ол мына түр-
де берілген : 1) тау ... ... ... 2) тау етегіндегі
тегістіктер;
3) жоталы, белегерлі және ұялы( ячеистые) ... 4) ... ... – ұялы
құмдар; 5) майда төбелі ... 6) ... ... ... ... ... құмдар басқан жағалық жалпақ тегістік /40/.
Оңтүстік Балқаш маңының рельефін 1954жылы ... ... ... Ол ... Іле және ... ... осы ... екі бөлікке бөледі. 1)жайылымдық ( бұл осы өзендердің деңгейінен 1-
2 м ... ... ... ... ... осыған дейінгі
террасадан 2-4км дейін жетеді.
Іле өзенінің оң жағалауындағы төменгі ... ... ... ені 150 км, ал ... Алатауының батыс бөлігіне дейін созылып
жатқан құмдардың оңтүстік бөлігінің ені 8-12 км ... ... ... Балқаш өңірі шекаралас аудандармен
тығыз байланыста болған: Жоңғар Алатауы ... ... ... ... және ... ... Оңтүстік Балқаш маңының геологиясының
тарихы палеозой ... ... ... ... полеозой эрасын да қамтиды.
Осы палеозой эрасының екінші ... ... ... ... алғашқы кезі) және таулар( пермь ... ... алып ... мен ... ... ... Орал тау шатқалдарының
қалыптасу фазасының нәтижесінде Оңтүстік ... ... ... ... болған. Оның үсті солтүстік батысқа қарай еңіс ... ... ... ұзақ уақыттар бойы триас, юр , бор дәуірінде бұл жерде
ылғалды климат қалыптасқан. Үшінші дәуірдің бас ... және ... ... маңының тегістігін көлдер мен жағалық өзендердің сулары
басқан. Бірқатар зерттеушілер ... ... ... мұз ... десе,
кейбіреулер оның санын беске жеткізеді/39/. Климат төртінші кезеңде бірнеше
рет ... ... ... ... маңы ... ... ... алып келген шөгінділер/37/; Мушкетов бойынша олар аналық жынысы
пародаларының ... ... ... ... ... /43/.
Оңтүстік Балқаш маңының құмдарының шығу тарихын анықтау
мақсатында соңғы ... ... ... ... мен У.
Ахметсафиннің жұмыстарын жатқызуға болады/38,41/.
М.К.Вяткиннің өзен аңғарларының ... ... ... ... ... сондықтан да оған қарсы пікірлер жоқтың қасы/38/.
У. Ахметсафин болса Балқаш-Алакөл ... ... ... ... альпі орогенезінің бірінші кезеңінде пайда болған ... Осы ... бұл ... ... дәуірдің логундары мен континентік
шөгінділері жинақтала бастаған.
Үшінші дәуірдің соңына таман аласа таулар белсенді ... ... ... ... ... ... болып, әсіресе тау
жыныстары сынған, нәтижесінде ... биік тау ... ... ... Осы ... ... ... ылғалдылығы артқан, климат
салқындаған. Ертедегі Іле және ... ... ... ... ... осы
кезге сай келеді. ... ... ... ... өңірінде құмды
массивтер мен ... көлі ... ... ... ... жабыны жер үсті ылғалданудың әр түрлі
жағдайларында болатын әртүрлі жастағы ... ... ... ... қоса осы әртүрлілік, ойпатта ерекше топырақ-биоклиматтық зоналардың
бар екндігін көрсететін жалпы заңдылыққа бағынатынын ... ... ... биоклиматтық жағдайда жайғасқан. Оның төменгі
бөлігі нағыз шөл облысына жақын да, ал жоғарғы ... ... ... еніп ... Бұл ... ... тік ... төмендегідей
көрсетуге болады/34/.
1.Қара-сұрғылт топырақты тау етегіндегі ... ... ... шөл ... зона.
3. Ашық сұр топырақты шөлдік зона.
Оңтүстік Қазақстан мен Орта Азия сұр топырағына қарағанда Іле ойпаты
сұр ... ... ... ... аз болады. Сондықтан да
оларды аз карбонатты сұр ... деп ... Ашық ... шөл ... ... ... соғады. Ол едәуір мөлшерде Іле өзенінің ... сай ... сол ... бұл ... ... ... ... табу
оңайға түспейді.
Бұл зонада құм массивтерімен алмасып отыратын шалғынды, шалғын-сұр
топырақта, тақыр және сортаң ... ... ... ... ... ... зерттеушілер сортаңдар мен құмдар зонасы деп бекер
айтпаған. Іле ... тау ... ... ... ерекше сұр
топырақтар орын алады. Соңғы кездері сұр-қоңыр топырақтар шөлдерде жалпы
зоналық ... ... ... ... жасауда. Сұр қоңыр топырақтың абсолюттік
биіктігі 500м-1300м(Іле ... ... ... Сұр, сұр-қоңыр
топырақтар, тақыр топырақтар және тақырлар, ... ... ... ... кең ... ... ... жабыны
CCСР-ді геоботаникалықтұрғыдан аудандастырғанда (1947) Сары-Ишик-Отрау
Азияның шөлді облысының ... ... маңы ... ... Туран флорасының басымдылығы айқын байқалады. Бұл ... ... ... өсетін доминант түрлерді жатқызуға болады. Олардың
бастыларына қара сексеуіл-Holoxylon aphyllum мен ақ ... ... ... ... осы ... ... жетілген орман түзеді. Құмды жерде
басым болып келетін өсімдіктердің бірі ... ... ... ... ... ... ... physodes. Тұран флорасының осы
екі өкілі құмды топырақтарда шөлдің фитоценоздарының қалыптасуында бастапқы
рөль атқарады.
Сары-Ишик-Отырау шөлінің өсімдіктер жабынының ... ... ... ... қияқ ... ... Artemisia terrae-albae Carex
physodes ass. Ассоциациясы болып табылады. Бұл ... осы ... ... ... ... ... ... топырақтарында, негізінен қатар
жатқан аласа және майда құмдардың арасындағы ойпат жерлерді алып жатады,
кейде ол ... ... және ... ... көтеріледі
Жоталардың қатар жатқан аласа құмдардың біршама ... ... және ... ... сақталатын беткейлерінде, әсіресе солтүстік және
шығыс экспозицияларында ... ... ... ... ... ... ( Kochia ... қылша (Ephedra lematolepis) және
басқа өсімдіктер араласады.Осы өсімдіктердің басымдылығының байқалатындығы
сонша бұл ... ... ... ... ... ... басым шөлді
далалық өсімдіктер қауымдастығымен алмасады. Солтүстікке Малай Сары ... ... ... ... сайын жоғарыда ... ... ... ... ... қара және ақ ... sp., ... астрагальдармен
–Astragalus brachypus;жартылай бұталармен, теріскенмен алмасады.
Бұрынғы ескі Бақанас, Нарын-Бақанас және Шет ... ... ... ... ... ... ... күйреуік-
Salsola arientalis басым бола бастайды. Бір қызығы ескі ... ... ... ... ... ... ... Кейде олар
көптеген жерлерді алып жатады.Қазіргі кезде оларға шеңгелдің қалың бұталары
жатады. Шөптесін ... да ... ... ... мия ащы ... кейде,
тіпті қамыста кездеседі.
Іленің бұрынғы және қазіргі кезде аңғарларының түйіскен жерлерінде
жартылай бұта ... ... ... ... ... және көп ... ... Балқаш алқабының кейін пайда болған алқабына жағалық сор
топырақты тегістер жатады.Олардың ... көлі ... ... ... Бұл ... ... ... ассоцияциялар галофиттерден тұрады.
Өсімдіктер жабыны көп сиреген және ақ ... ... ... ... ... Сар сазаннан ( Halocnemum stro-
bilacenm) және бір қатар бір жылдық ... ... ... (1960) ... Балқаш маңының өсімдіктер жабынын
жан-жақты зерттеп ... Онда ... осы ... ... ... ... шөлдің өсімдіктер жабыны, саз топырақты шөлдің
өсімдіктер жабыны, тоғай ... ... ... ... ... ... ... Оларды өз кезегінде өсімдіктердің типтеріне,
формацияларға, ассоцияциялардың тобына және жекелеген ... ... ... бірге олардың доминант,супдоминант өсімдіктеріне мән беріп
флоралық құрамына және әр ассоцияциялардың өнімділігін ... Сары ... ... ... геобатаникалық картасын жасау, легендасын берген/34/.
3.ЗЕРЗАТТАР МЕН ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕРІ
3.1. Зерзаттар
Зерзаттар ретінде Кербұлақ мекені маңында табиғи ... ... ... ... ... ... ... екі дәрілік түрі: дала шырмауығы (Convolvulus arvensis L) ... ... ... sepium (L.) R. Br) алынды.
3.2. Зерттеу ... ... ... ... қабылданған әдіс ... ... ... ... соң, ... ... зерттеу
үшін зерзаттар 70% спиртте және ... ... ... ... ... және тоңазытқыш микротом арқылы жасалды.
Анатомиялық ... ... ... МБИ-6 ... ... ... ... жасау үшін Гзырян М /47/жобасына
сүйендім.
Тұрақты препаратты даярлау бірнеше кезеңнен тұрады:
1. Өсімдіктерді фиксациялауға ... ... ... ... ... ... бөліп, топырақтан,
құмнан тазарту керек.
2.Өсімдіктерді фиксациялау: а) ... ... ... ... ... салып, бетін тығынмен тығыздап жабамыз.
б) фиксатор көлемі фиксацияланатын материалдан жоғары тұруы ... ... ... ... 4 сағат көлемінде қалдырылуы керек.
3.Материалды құрғату: а) егер ... ... бар ... онда ... 1-2 рет жуу ... ... материалды этил спиртінің әртүрлі консентрациясында (5,10,30)
% ұстау керек.
в) үштік бутил спиртінің әртүрлі концентрациясынан өткізілгеннен кейін,
материал ... ... ... ... ... Құрғатушы қоспа ҮБС, этил
спирті және судан тұрады. Әрбір ҮБС ерітіндісінде материалды минимум 2-4
сағаттан ұстау керек. Ал таза ... ... ... 8 сағатқа
немесе түнге қалдыру керек. Бұл операцияны 3 рет қайталау керек.
4. Материалға парафинді құю және оның ... а) ... ... бар ... ... ... ... сондай мөлшерде құйып оны термостатқа
қойу керек.б) шамамен 4 сағаттан ... ... ... ... ... алу ... те, орнына жаңадан ерітілген парафинді құйу керек.в)
ішінде парафині бар ... ... ... оны ... қағаз
қалыпқа құю керек. Парафиннің көлемі материалдың бетін ... тұру ... ... қатқаннан кейін материалды суға салу керек.
д) материал әбден суығаннан кейін ... алу ... оны ... ... ... салу керек.
5.Материалды микратомда кесу: а) материалы бар парафин бөлшегін ағаш
блокқа қондыру керек. б) ... ... ... кесу ... в)
кесінді түзу және қажетті жалпақтықта кесіліп жатса, онда ол ... ... ... кесу ... ... а) ... 5мин ... және тағы да 5мин
ксилолмен ... ... салу ... ... ... б) ... консентратциясы біртіндеп
төмендейтін ( 100%, 95%, 70%, 50%) спирттер ... ... ... ... ... ... Препаратты әрбір серияда 5мин
ұстау керек; в)кесіндіні сафранинмен бояп, ... бір және ... ... ... ... г) ... сумен жуып, оларды 70%,
95%, 100%-тік спирттерден артық ... ... үшін ... ... ... үш рет ... ... керек. Әрбір ксилолда препаратты
минимум 15мин ұстау ... ... ... бальзамды жағып, бетін
жабынды әйнекпен жабып анатомиялық тұрақты препараттар жасау керек/54/.
4.ЭКСПЕРИМЕНТТІК БӨЛІМ
4.1. Convolvulus arvensis L. және ... sepium R. ... ... ... 20 – 120 см көпжылдық шөптесін ... ... бау ... ... ... сабақтары жатаған; көтеріңкі, кейде, тік,
жиі шырмалғыш, тегіс немесе түкті; жапырақтары сағақты, жұмыртқа ... ... ... ... немесе таспа-сопақшалы, түп жағындағы
жапырақтары найза тәрізді немесе жебе найза тәрізді кеңейген, ... ... ... ... сирек дөңгелек- жүрек тәрізді,тегіс немесе шашыраңқы
қысқа түктері болады. Гүлдері 1-2(3)-тен жапырақтан ұзын ... ... ... 4-6 мм, ... ... төңкермелі;
үстіңгі бөлігіндегілері ойық және аздап үшкірленген, тегіс немесе шеттері
кейде кірпікшелі, сирек бетінде аздаған түктері ... ... ... мм, аналығы біреу, аталығы 5; қызғылт, сирек, ақ, тегіс ... ... ... жемісі қауашақ, ұзындығы 6-7мм, ... ... ... ... ... ... болады, тұқымы қою-күлгін немесе
қоңыр аздап кедір-бұдырлы. Сәуір, шілде айларында гүлдейді(1-сурет).
Далада тасты топырақта, өзен жағалауында, жол бойында, ... ... ... ... ... ... кездеседі.
Жалпы таралуы. Европада, Кавказда, Орта Азияда, Батыс және Шығыс
Сібірде, Қиыр Шығыста, сонымен қатар ... жер ... ... ... ... ( Комаров, Петров т.б. ) жіңішке жапырақты C.
arvensis-ті жеке түр ... яғни С. ... Fisch ... ... V. қарастырады. Олардың пікірі негізсіз C. arvensis сыртқыорта
жағдайларының ... ... ... ірі ... ... ... ... инсолация жағдайында немесе топырақ
ылғалдылығының төмен жағдайында жапырақтары жіңішке, көлеңкелі ... ... ... жапырақтары ірі болып келеді.
Вегетаивтік жолмен тез көбейетін көпжылдық ... ... ... арамшөп. Сонымен бірге мал азықтық,құнарлы шөп.
Арамшөп ... ... 3-4м ... ... ... ұзын, тармақталған. Сабағы 2-3 м ге жетеді, ... ... ... ... сағақты үшбұрышты немесе үшбұрышты жұмыртқа
тәрізді, төменгі бөлігінде жүрек тәрізді немесе жүрек найза тәрізді ... ... ... ... ... ... аздап өткір үшкірленген ... ... ... ... ...... ... бөлігінде жүрек тәрізді, жщғарғы бөлігінде өткір сирек, ... ... ... ұзындығы 1,5-2,5см, ... ... ... ... ... немесе жұмыртқа-қандауыр
тәрізді өткір; гүлжапырақшасының ұзындығы 1,5-3см ; күлтесі ақ, 3-4 ... ... ... 3,5-6 см, ... ... жағы ... жабылған; жемісі қауашақ, ұзындығы 1см , ... ... ... ... ... ... мамыр -тамыз /48/ . (7 сурет)
Ағаш, бұта түптерінде, су қоймаларында, өзен ... ... ... ... ... ... . ... барлық
жерлерінде кездеседі. Жалпы таралуы: Европада, Кавказда, Орта Азияда, Батыс
және Шығыс Сібірде, Қиыр ... ... ... бар C. sepium –ді ... жеке-C. rosea choisy деп қарастырылады. Бірақ ... ... ... тек ... ... ғана ... ... бірге Солтүстік Америкада да
кездеседі. Ол ақ түсті формасынан еш айырмашылығы жоқ. Сондықтан да ол ... ... ... ... ... ... ... arvensis L. вегетативті мүшелерінің анатомиялық
ерекшеліктері
4.2.1.Cабағының анатомиялық сипаттамасы
Дала шырмауығының сабағы көлденең ... 4 ... ... ... шөптесін.
Шырмауық сабағының анатомиялық құрылымы шөптесін өсімдіктерге тән
алғашқы даму ... ... ... ... орташа толқынды, қалың
кутин жабылған . ... ... ... ... ... сыртқы бүйірлік қабырғалары ... екі ... ... ... ... ... ... астында қабырғаларында 2-3,
бұрыштарында 4-5 қатарлы, табақшалы және бұрышты колленхима клеткалары
орналасқан. Сабақтың ... ... ... ... ... 2-3 , ... , ... дөңгелек пішінді, клеткааралықтары
әлсіз, біршама тығыз ... ... ішкі ... ... клеткалары жұқа қабықшалары, әртүрлі көлемді, сопақ
пішінді, тізбекті орналасқан.
Сабақтың ... ... ... ... ... ... ... флоэма, ксилема арасындағы түзуші үлпа –камбий біртұтас.
Сабақтағы алғашқы флоэма тар көлемді құрамды клеткалары, жұқа ... ... ... ... ... ... ... 2-3 түтіктен
түзіледі, олардың аралары 1-2 ... ... ... ... тар ... протоксилема түтіктерімен өзектік паренхима аралығын 4-
5 қатарлы клеткалары ... ... ... ... ... ... ... иемденеді. Сабақтың өзектік бөлігінің
паренхималық клеткалары дөңгелек немесе диск пішінді, ... ... ... ... ... сақталған. Мейлінше кең ... ... 60-70% ... ... ... ... шырмауығының жапырақ сағағы сабақтың бүйірлік туындысы ... ... тән сәл ғана ... ... тәрізді) жұмыр пішінді.
Эпидермис толқынды кутинді.
Эпидермис клеткаларының сыртқы екі бүйірлік қабырғасы ... ... ... қысыңқы. Устьицесі эпидермистен төмен
орналасқан, шығыңқы қырлы жерлерінде 2-3 ... ... ... бір қатарлы. Сағақтың сабақтан айырмашылығы оның өткізгіш
жүйесінің жапырақ жүйкесіне тән ... ... ... ... ... шоқ ... Сағақтың көлденең кесіндісінің басты бөлігін
қабықтың паренхимасы иемденеді. Мұндай құрылымдық ерекшелік қоректік ... мүше ... ... ... Қабық 9-10 қатарлы, клеткалары
көп бұрышты немесе ... ... ... ... біршама тығыз
орналасқан. Орталық шеңбері құрамында алғашқы флоэма және ксилемасы бар
жабық коллатеральді ... ... ... ... ... ... қынапшамен қоршалған. Сағақтың қырлы ұшында қос (2) ... ... ... байқалады мұның құрылымы орталық өткізгіш ... ... ... және оның ... ... ... шырмауығы жапырағының көлденең кесіндісі айқын дорзовентральді
типті. Жоғарғы эпидермисі түксіз, кутинді. Клеткалары біршама ірі, беткі
қабырғалары ... ... ... екі ... ... тік, ... ... аралықсыз. Борпылдақ мезофилге өтуі ... ... ... ... ... тек 1/3 ... ғана иемденеді.
Борпылдақ мезофилл мейлінше көлемді, жапырақ кесіндісінің 2/3 бөлігін
қамтиды. Клеткалары 5-6 ... ... ... аралықты әртүрлі көлемді,
дөңгелек пішінді мол ... ... ... ... ... жұқа кутинді, түксіз клеткалы сопақ пішінді тізбекті, жапырақ
жүйкесінің өткізгіш шоғы коллатеральды ... Оның ... және ... 3-4 ... коленхималы қынапшалы, қалған мезофиллі паренхималы,
клеткалары жұқа қабықшалы. Жекелей ... ... ... ... ... бөлігі біршама ауқымды 13-15 тізбекті, әр тізбекте 2-3
түтіктен тұрады. Өткізгіш шоқ ... тар ... оның ... ... Жапырақтың жоғарғы эпидермисі түксіз клеткалары ретсіз орналасқан.
Устьицелердің орналасу типі парацитті яғни, 1 немесе онан да көп ... ... ... осьіне параллель орналасқан. Төменгі
эпидермисінде устьицелер ... ... ... ... ... ... ... гүлдеу тіршілік кезеңіндегі тамыр ... ... ... ... ... құрылымды. Тамыр кесіндісінің
сыртын өлі күйдегі деформацияланып ыдырай ... ... ... ... ... Қабық паренхимасының басым бөлігі (10-12 қатары)
сақталған. ... ... ... ... ... орташа
сүректенген, ішкі орталық шеңбері көлемінің ұлғаюы негізінде іштен сыртқа
қарай қабысқан. ... ... ... ... ... ... клетка қабықшалары сүректелген, қуысы тарылған.
Қабықтың ішкі қатары эндодерма ... ... ... ... ... Каспари белдеулі. Іші сыртқы жағынан
қысыңқы сопақ пішінді. Тамырдың ... ... ... негізде
қалыптасқан. Орталық шеңбердің басым көлемін 5 бөлікті соңғы ксилемамен
оның сүректік ... ... ... ... әр тобында
орташа есеппен 25, 36, 28, 26 ... ... ... ... ... ... ... қайсібір жерлерінде қосылып, енді бір учаскелерінде
аралары 3-4 қатарлы сүректік ... ... ... ... ... тән ... ... түтіктерінің өзара біртұтас
қосылуы байқалмайды. Міне, сондықтан оның ортасында жұлдыз пішінді ... ... ... ... Орталық шеңбердің мұндай қалыптасуы
тамырдың бастапқы дамуында оны ... ... ... орнына оның паренхимасын қалыптастырады. Бұл факт
анатомиялық ... ... ... ... ... тамыр
диаметіріндегі негізгі бөлігін соңғы ксилемамен оның ... ... ... ... қайта жуандай дамуы кәдуілгі шомыр, шалқан, шалқам
типтес дамиды. ( ... ) ... ... ... ... бөлігін тар
көлемді, електі түтік элементтерінің клеткалары жұқа ... ... ... ... талшықты сипатты. Тамырдың камбийі көп қатарлы,
клеткалары жұқа қабықшалы бір-біріне қаланып, кірпіш тәрізді орналасқан.
4.3. Calystegia sepium (L.) R. Br. ... ... ... ... ... калистегияның сабағының анатомиялық ... ... ... ... ... 3-5 ... жай ... кесіндісінің
сыртын қабырғалары мейлінше сүректелген, ... ... екі ... сопақ пішінді клеткалы эпидермиспен жабылған. Эпидермис асты 12
қатарлы, табақшалы ... ... ... ... ... ... 4-6 ... клеткалары біршама майда, дөңгелек пішінді, әлсіз
клетка аралықты. Қабықтың шекаралық ... ... ... ... ... жұқа ... әртүрлі мөлшерлі, сопақ пішінді.
Эндодерма астында орталық шеңбердің флоэмалық бөлігінде ... ... ... ... ... ... клеткалары әртүрлі санды талшықтар
орналасқан. Бұл талшықты клеткалар ... ... ... ... қамтамасыз ететін құрамдар деп түсінген жөн. ... ... ... басқа, топтасқан(3-5) мейлінше кең қуысты
тарамдалмаған сүттіген жолдары орналасқан. Сабақтың ... ... ... ... ... элементтері 3-5 қатарлы, клеткалары жұқа қабықшалы.
Камбий айналмалы немесе шеңберлі. Орталық ... ... ... ... ... ... ... Әр тізбекте 4-5 тар қуысты түтіктер
бар. Тізбек аралық сүректік паренхима бір ... ... ... ... ... жекелеген түтік айналасы ... ... ... ... ... ... сабақтың
беріктігін арттырады деп ойлаймыз. ... ... ... ... кең
көлемді, сабақ диаметрінің 35-40 пайызын иемденеді. Оның ... ... ... ... паренхимасының клеткалары тек перимедулярлы
аймақта аздап сақталған. ... жұқа ... ... ... ... ... ... гүлшырмауығының жапырақ сағағы сабақтың бүйірлік туындысы
ретінде ... ... тән сәл ғана ... ... тәрізді) жұмыр пішінді.
Эпидермис толқынды кутинді. Сағақтың көлденең ... ... ... үшты жай түктері орналасқан. Эпидермис ... ... ... екі жағынан қысыңқы, сопақша пішінді.
Сағақтың ... ... 70 ... ... паренхимасы иемденеді.
Ол құрылымдық ерекшелік қоректі затты тасымалдаушы мүше тамыр құрылысына
ұқсас. ... ... ... ... ... ... пішінді,
ірі, 6-7 қатарлы ... ... ... ... ... ... ... шеңбер құрамында алғашқы флоэмасы және ксилемасы бар жабық
коллатеральді жалғыз өткізгіш шоқтан тұрады. ... ... ... ... ... ... 1-2 ... Сағақтың доғал
ұшында қос қосымша жапырақ ... ... ... мұның құрылымы
өткізгіш шоққа ұқсас.
4.3.3.Жапырақ және оның эпидермисінің анатомиялық сипаттамасы
Арамшөп калистегияның жапырағының көлденең ... ... ... ... ... ... ... Клеткалары
сопақша, өзара түйіскен бүйірлік қабырғалары қалың. Бағаналы ... ... ... тығыз, тік, клеткааралықсыз тығыз орналасқан клеткалары
әртүрлі пішінді, борпылдақ мезофиллге өтуі айқын. ... ... ... ... ... ... пішінді көлбей орналасқан. Төмендегі
эпидермис клеткалары жоғарғысымен салыстырғанда біршама майда жұқа ... ... бір ... жай ... жиі устьицелі, олар эпидермис
деңгейінде орналасқан. Мезофилдегі өткізгіш шоқтар паренхималы ... емес 2-3 ... ғана ... ... шоқтары коллатеральді
жабық. Үстіңгі және төменгі эпидермис жақтары 3-4 қатарлы колленхималы
қынапшалы. ... ... 3-4 ... әр тізбекте 2-3 түтікті ғана.
Флоэмалық електі түтік элементі 2-3 ... ... ... ... калистегияның тамырының көлденең кесіндісінің анатомиялық құрылымы
толық соңғы дамуды сипаттайды. Тамыр кесіндісінің сыртын жұқа қабатты жаңа
қалыптасу кезеңіндегі тоз ... Тоз ... ... көп ... ... ... ... флоэма элементтерінің клеткалары көп қатарлы
клетка қабықшалары біршама сүректелген флоэмалық ... ... ... ... ... ... тар ... шайыр жолдары
орналасқан. Орталық шеңбер тамырдың диаметірінің 70-80 пайызын иемденеді.
Соңғы ксилема түтіктері ... ... ... ... ... ... мұндай қалыңдауы негізінен барынша жақсы дамыған.
Тамырдың ортасы дала ... ... ... тар ... ... паренхимасын сақтайды.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Мусаев И.Ф. О партировании ареалов ... ... ... ... т.2, вып. ... ... Н.М., Паршина С.И. Лекарственные растения. Уч. ... ... ... ... c.
3. Куваев В.Б. Рекомендации по ... ... и ... ... Клязника В.Г., Шретер А.И. Некоторые ... ... ... ... ... ... дикорастущих лекарственных
растений СССР.М.,1984г.c.35-38.
5. Джумагалиева Ф.Д., Заркешев Э.Г. ... ... ... и ... в медицине // Проблемы рационального использования ... ... ... ... ... А.А., Никонов Г.К. Изучение ... ... ... и ... ... ее в ... // Вопросы современной
фармации. Алма-Ата, 1985. с.66-71.
7. Синицин В.Г., Разумова И.А. К ... ... ... ... Алатау.//Проблемы рационального использования лекарственно-
технических растений ... ... ... А.А. и др., Распространение и ... ... в ... Вопросы современной фармации. Алма-Ата,
1985. с.58-60.
9. Атлас ареалов и ресурсов лекарственных растений СССР.М.,1980г.c.340.
10. Соколов и др. ... ... во ... ... Кетментау//изд.
АНКазССР. Сер. биол.1985.№6.c.18-21
11. Синицин Г.C. К организации и ... ... ... изд. ... Сер. ... ... Э.Б. ... Казахстана. Алма-Ата,1979.с127.
13. Кукенов М.К., Лупина О.У., Синицин Р.С. Об охране ... ... ... ... М.К. ... лекарственных растений Казахстанского Тянь-Шанья.
Алма-Ата,1989.с.186.
15. Ворошилов В.Н., ... Н.М. ... ... ... и ... ... М., ... А.Л.Тахтаджан. Жизхнь растений. 5(2).Москва. изд. «Просвящение»,1981г.
17. Е.Н.Клобукова-Алисова. Дикорастущие полезные и ... ... // изд. ... ... 1958.c.218.
18. Ворошилов В.Н. Поиски нового лекарственного растительного ... ... ... ... ... ... ... Г.С., Иванова Б.И. и др. Полезные дикорастущие ... ... ... ... И.В., ... Ш.М., Работников Т.А. Кормовые растения сенокосов
и пастбищ СССР.Т. 1-3. М-Л., 1937.
22. ... А.Н. ... ... ... ... Роллов А.Х. Дикорастущие растения Кавказа, их распространения, своиства
и применение.Тифлис,1908.
24. Михаилова В.П. Лекарственные растения Казахстана. ... ... ... Ә. Қазақстанның дәрілік өсімдіктері.-Алматы, «Наука»,
1976.c.345
26. Халматов Х.Х. Дикорастущие ... ... ... 1964. ... ... Н.В., ... О.Л., ... О.К. Профилактические аспекты
использования препаратов растительного происхождения в экспериментальной
онкологии//Проблемы освоения лекарственных ... ... и ... АМНССР, 1983г.
28. Носаль М.А., Носаль И. М. ... ... и ... ... в ... ГосиздУССР. 1959г
29. Землинский С.Е. Лекарственные растения СССР. Изд.3-е, М., медгиз,
1958.c.256.
30. ... М.И. ... ... ... ... ... ... ее
природа и ресурсы. Алма-Ата, 1963, c.20.
31. Ломонович М.И., Яковенко З.Я., ... ... ... ... ... и ... Алма-Ата, 1963, c.22.
31. Соколов С.И., Ассинг И.А., Курмангалиев А.Б., Серпиков С.К. ... ... ... наук ... ... 4. ... c.13-22.
32. Вислогузова А.В. Гидрография.// в.кн.: Илийская долина, ее природа и
ресурсы. Алма-Ата, 1963, ... ... Л.П. ... и ... ... ... ... Издательство Академии наук Казахской ССР.Выпуск 4. Алма-Ата, 1960,
c.19.
34. ... ... ... ... ... ... Под. Ред.
Т.К. Кулякова, Алматы.: «Каганат», 2002, c.387.
35. Берг Л.С. ... ... об ... ... ... г. «Известия Гос.депорт», 1904, т.х. вып.4. c.105.
36. Пальгов Н.Н. ... ... ... Сары-Ишик-Отрау. «Известия
Гос.геогр.», 1932, т.14. вып.6. c.212.
37. Кассин Н.Г. ... ... ... ... . «тр. Геол.
Комитета ВСНХ СССР».
38. Вяткин М.Х. О ... и ... ... ... истории Южного Прибалхашья. « Вестник АН Каз.ССР», 1948, №87.
39. Карпов М.С. Пастбищные кормы песчанных пустынь Южного ... ... ... наук ... ССР. ... 1960, c.240.
40. Рыбин Н.Г. Природные условия Южного Прибалхашья. «Известия АН ССР.»,
Серия ... 1984, ... ... ... У.М. ... воды ... массивов Южной части
Казахтана., ... ... ... наук ... ССР. ... ... И.А., Курмангалиев и др.,Почвы.// в.кн.: Илийская долина, ее
природа и ресурсы. Алма-Ата, 1963, ... ... И.В. ... ... о ... путешествии по Туркестану.
2 серия. 1877., Выпуск 4. ... 1962, ... ... О.М. ... растительного пакрова.// в.кн.: Илийская
долина, ее природа и ресурсы. Алма-Ата, 1963, c.296.
45.Плисак Р.П. Изменение растительности дельты реки Или ... ... ... ... наук Казахской ССР. 1981. с.213.
46. Прозина М.Я. Ботаническая микротехника. М: 1960г. ... ... М.С. К ... анатомического изучение листьев двудольных
растений.//ТР. Ин-та ботаники Академии наук ... ССР. 1959. ... ... ... Изд.АНККазССР, Алма-ата. 1956, т. 7.
49.Никитин А.А., Панкова И.А. ... алас ... и ... растений. Ленинград, ‘Наука’, 1982.
50.Эзау К. Анатомия семенных растений. М: Мир, 1980. т. 1,2.-с ... Н.М., Ә.Б. ... С.С. ... ... морфологиясы
және анатомиясы. Алматы: « Қазақ университеті» баспасы, 2001 ж. 274 б.
52.Пермяков А.И. ... М. Изд. МГУ, 1988-58 ... ... ... ... «Сельхозизд» М-Л., 1963.
54.Дженсон К.С. Материалы к анатомий растений. Москва, 1955г. 255 с.
55. ... Б. ... ... орысша-қазақша сөздік. Алматы, 1993ж. 102
б.
56.С.А.Арыстанғалиев., Е.Р.Рамазанов ... ... ... 1977ж. 285 ... жоба ... Convolvulus arvensis L. 1-қабық паренхимасы; 2-эндодерма ;3- ... ... ... 5- ... 6- ... ... ... sepuim(L.) R.Br. 1-тоз; 2-соңғы флоэма; 3-камбий; 4-соңғы
ксилема;
5-сүректік паренхима.
А.
Б.
6-сурет.Convolvulus arvensis L-тамырының көлденең кесіндісі.
А-қабықтық бөлігі; Б-орталық шеңбер; 1-қабық паренхимасы; ... ... ... ... ... 5-өзектік паренхима; 6-соңғы флоэма; 7-
камбий; 8-перицикл.
А.
Б.
9-сурет.Calystegia sepuim(L.) R.Br.-жапырақ сағағының көлденең кесіндісі.
А-фото; Б-жоба сурет.
1-трихома; 2-кутин; 3-эпидермис; 4-қабық паренхимасы; 5-жапырақ іздері ; ... шоқ; 7- ... ... 9-паренхималы қынапша; 10-бұрыштық
колленхима.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Өсімдіктердің зоналарға бөлінуі. Өсімдік қауымдастығы мен түрлердің экотопикалық араласуы жайлы мәлімет7 бет
"Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі"4 бет
"Дәннің құрылымы мен оның анатомиялық бөліктерінің микроқұрылымының технологиялық маңызы"9 бет
Altheae officinalis L (Дәрілік жалбызтікен) өсімдігі вегетативитік мүшелерінің онтоморфозгенезі38 бет
Chenopodiaceae Vent тұқымдасының Climacoptera B. туысы C.lanata өсімдігінің түрінің морфологиялық және анатомиялық ерекшеліктері31 бет
In vitro жағдайында стевиядан оқшауланып алынған жапырақ экспланттарының каллусогенез және морфогенез ерекшеліктері35 бет
Lamiaceae тұқымдасының құнды дәрілік түрі25 бет
Pseudomonas туысы өкілдерінің фенолды биодеградациялау қабілеттіктерін зерттеу25 бет
Pseudomonas туысы өкілдерінің фенолды ыдырату қабілетін зерттеу22 бет
«дәрілік өсімдіктер»7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь