Өнеркәсіп өндірісін диверсификациялау үрдісін зерттеудің теориялық-әдістемелік негіздері.

Қазіргі кездегі нарықтық қатынастардың күрделенуі мен тереңдеуі жағдайында өнеркәсіп өндірісін диверсификациялау ұдайы өндірістің көптеген нысандарын тұрақты түрде жетілдіруді білдіретін объективті қажеттілікке айналуда. Жалпы түрде диверсификация нарықтық қатынастардың жетекші ұстанымы әрекетінің – бәсекелестік жағдайда шаруашылық субъектілердің өміршеңдігін қамтамасыз ететін әртүрлілік ұстанымы әрекетінің ұйымдық-экономикалық жалғасы болып табылады.
Диверсификациялау үрдісінің кәсіпорынның өмір сүру циклындағы орнын анықтау мақсатында кәсіпорынның осы циклдағы «құрылу» мен «таратылуы» аралығындағы көп рет жүзеге асырылатын «қызмет ету», «жетілдірілу» және «даму» кезеңдері зерттелді (сурет 1).

Ескерту - Әдебиеттерді талдау негізінде автор құрастырған

Теориялық зерттеу барысында кәсіпорынның «қызмет етуі» мен «жетілдірілуі» қатар жүргізілетінін, ал, «даму» кезеңі кәсіпорын қызметінің белгілі бір уақытта жарым-жартылай немесе толық тоқтауын білдіретінін анықтадық. Бірақ, «даму» кезеңі кәсіпорын өнімінің бәсекеге қабілеттілік деңгейін арттыруды көздейтіндіктен, дәл осы «даму» кезеңін жүзеге асыруда диверсификациялау үрдісі аса маңызды роль атқарады. Әрбір кезең ішінде сандық өзгерістердің жинақталуы себебінен белгілі бір уақыт келгенде түбегейлі сапалық өзгерістер қалыптасады, бұл ескі сападан жаңа сапаға ауысу, яғни диверсификациялау үрдісінде өтеді.
Диверсификацияның дамуы оның мақсаттарына, диверсификацияны іске асырудағы себептеріне, кәсіпорынның шаруашылықты жүргізу тетіктеріндегі өзгерістердің экономикалық-ұйымдық мәніне және сыртқы орта өзгерістеріне тәуелді болуына байланысты осы шарттар диверсификацияланған кәсіпорынның қызметінде есепке алынуы керек.
Диверсификациялау стратегиясының негізгі логикасы екі өлшемде қарастырылады: стратегиялық мақсаттың сипатына байланысты қорғаныс құралы ретінде (әлсіз бағыттарды ауыстыру) немесе басып алушы ретінде (жаңа шепті басып алу) және күтілетін нәтижеге қатысты экономикалық табыс
        
        Өнеркәсіп өндірісін  диверсификациялау  үрдісін  зерттеудің  теориялық-
әдістемелік негіздері. Қазіргі кездегі нарықтық қатынастардың ... ... ... ... ... диверсификациялау ұдайы
өндірістің көптеген нысандарын тұрақты ... ... ... қажеттілікке айналуда. Жалпы түрде диверсификация нарықтық
қатынастардың ... ... ...... ... субъектілердің өміршеңдігін қамтамасыз ететін әртүрлілік
ұстанымы әрекетінің ұйымдық-экономикалық ... ... ... үрдісінің кәсіпорынның өмір сүру циклындағы орнын
анықтау мақсатында кәсіпорынның осы циклдағы «құрылу» мен ... көп рет ... ... «қызмет ету», «жетілдірілу» және
«даму» кезеңдері зерттелді (сурет 1).
Сурет 1- Кәсіпорынның өмір сүру ... ... - ... ... ... ... ... зерттеу барысында кәсіпорынның «қызмет ... ... ... ... ал, «даму» кезеңі кәсіпорын қызметінің
белгілі бір уақытта жарым-жартылай немесе толық тоқтауын ... ... ... ... кәсіпорын өнімінің бәсекеге ... ... ... дәл осы ... кезеңін жүзеге асыруда
диверсификациялау үрдісі аса маңызды роль атқарады. Әрбір ... ... ... ... ... ... бір ... келгенде
түбегейлі сапалық өзгерістер қалыптасады, бұл ескі ... жаңа ... яғни ... үрдісінде өтеді.
Диверсификацияның дамуы оның мақсаттарына, диверсификацияны іске
асырудағы ... ... ... ... ... ... мәніне және сыртқы орта өзгерістеріне
тәуелді болуына ... осы ... ... ... ... ... керек.
Диверсификациялау стратегиясының негізгі логикасы екі ... ... ... ... байланысты қорғаныс құралы
ретінде (әлсіз бағыттарды ауыстыру) немесе басып алушы ретінде (жаңа шепті
басып алу) және күтілетін ... ... ... ... алу ... көтеруге), кейде үлкен құрылымдық келісімділікке немесе
ағымдағы қызметке қатысты ... ... ... пайдалану).
Экономикалық зерттеу нысаны ретіндегі ... ... ... ... бұл категория бойынша көптеген
анықтамалар берген. Сол ... осы ... ... қарай
келесідей 4 топқа топтастырдық: шаруашылық субъектілерінің мүлкі мен
капиталын ... ... ... өнім мен көрсетілетін қызмет
түрлерінің ... мен ... ... ... ... құрылымын қайта құру және кеңейту тәсілі; сауда-коммерциялық
қызмет жүргізуге қажетті нарықтық ... ... ... осы ... ... ... ... анықтаманы ұсынамыз:
тамақ өнеркәсібі өндірісін диверсификациялау – бұл кәсіпорындардың негізгі
мамандануының шегіндегі және ... тыс ... жаңа ... ... жаңа өнім ... өндіру арқылы даму стратегиясы болып табылады.
Осы анықтамаға сәйкес, біз диверсификациялауды үш көрсеткішіне қарай
жіктеп қарастырамыз: бағытына, ... және ... ... ... 2 – Диверсификациялау түрлерінің жіктемесі
Ескерту - Әдебиеттер негізінде автор құрастырған
2-ші суретте көрсетілгендей, диверсификация бағыты ... ... ... ... ... ... ... аралас.
Ал, қызмет жүргізу саласына қарай келесідей бөлеміз: туыстық бір ... ... ... ... ... көп ... яғни дәстүрлі
саласына байланысты салаларда; туыстық емес көп салада, яғни ... ... ... байланыссыз салаларда.
Қазіргі кездегі әлемдік экономиканың жаһандануына орай ... ... бір ... аумағында (оның өзін аймақтық немесе отандық деп бөліп)
және ... ... ... деп бөлу ... табыстылығын арттыру мақсатында өндірісті диверсификациялауды
даму стратегиясы ретінде таңдау барысында қабылданатын шешімдерге кәсіпорын
келесі үш өлшемді қолдану арқылы ... ала баға ... ... ... ... кіру шығындары өлшемі; қосымша пайда алу өлшемі.
Егер де, кәсіпорынның диверсификациялау қызметі жоғарыда аталған ... сай ... онда оның ... ... ... ... ... ал
егер де, бір немесе екі ғана өлшемдер талаптарын орындайтын ... онда ... ... бір қауіп бар екенін анықтауға болады.
Диверсификацияның ұстанымдық мәні экономикалық ғылымның негізгі қарама-
қайшылығы болып табылатын – ... ... мен ... ... ... ... ... ретінде қолданылуында көрініс
алады. Өндірістік ресурстардың ... және ... ... ... өсіп ... ... ... мәселесі
тәжірибеде ескірген өнімдерді өз ... ... ... ... ... ... және жаңарту, жаңа тауарлар өндірісінің
экономикалық тиімділігін арттыру негізінде шешімін ... ... ... бір ... мен ... ... негізінде жүзеге асуы ... ... ... ұстанымдары кәсіпорын қызметін стратегиялық
басқарудың жалпы ұстанымдары ... ... ... зерттеулерді негізіге ала отырып, біз Оңтүстік
Қазақстан облысындағы тамақ өнеркәсіп өндірісін ... мен ... ... ететін ұстанымдарды келесі түрде
ұсынып отырмыз: ресурстарды қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ұстанымы;
диверсификацияланған өндіріс ... ... ... ... ... ... ... оларды бөлуде негізгі үш
көрсеткіш қолданылады: а) ... ... ... б) ... ... в) ... байланыстар деңгейі); технологиялық
сәйкестілік ұстанымы; еңбекпен қамсыздандыру ұстанымы.
Әлемнің жетекші елдерінің даму ... ... ... тұрған
экономикалық мәселелерді шешудегі және экономикалық өсуді қамтамасыз
етудегі мемлекеттің өнеркәсіптік ... ролі ... Біз ... АҚШ, ... ... ... сияқты елдерде мемлекеттің құрылымдық
өзгерістер жүргізу, экспортты ынталандыру, инвестицияларды тарту, орта және
шағын бизнесті дамыту ... ... ... ... ... түрде қолданыс тауып отыр. Бұл ... ... ... ... экономиканың басқа салаларынан
капиталдың құйылуы болып табылады және де бұл ... тек ... ғана ... ... ... ... ... етуші ауыл
шаруашылығына салынды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... қаржылық ресурстарға ие «азық-
түліктік емес салалардағы» операторлардың болуы және олардың ... ... ... ... ... тамақ өнеркәсібі өндірісін диверсификациялау
үрдістерін талдау
Қазақстанның нарықтық экономикаға өту барысында (1992-1995жж.) халықты
азық-түлікпен қамтамасыздандыру маңызды мәселе ... ... ... ... ... ... ... жағдайды одан әрі
ушықтырды; импорт тауарлар отандық тауарларды нарықтан ығыстыра бастады;
республикаға сапасыз, көп ... ... ... зиян ... ... сатыла бастады; ең төменгі күнкөріс деңгейінен де төмен
халық санының едәуір өсуіне (31,8%) орай ... ... ... өнімдері халықтың бірқатар бөлігі үшін қолжетімді болмады.
Соңғы жылдары мемлекеттің жүргізген ... ауыл ... ... өңдеу салаларына оң әсерін тигізіп, жалпы тамақ өнеркәсібі
өнімдерінің өндірісі бірқалыпты өсуде. Бірақ, ... ... ... ... ... өнеркәсібінің жалпы өнеркәсіп
өндірісіндегі алатын үлес салмағы әлі де болса тұрақты емес және ол ... ... ғана ... ... ... қатар, азық-түлік өнімдерінің нан
өнімдерінен басқа барлық негізгі өнім түрлері бойынша халықтың жан ... ... ... деңгейі 41% – 60% аралығында ... ... ... ... барысында тамақ өнеркәсібі
өнімдерінің ... мен ... ... ... ... ... айрықша төмен деңгейде екендігі ... ... ... 2009 жылы төменде көрсетілген негізгі
тамақ өнімдерінің ішкі ... ... ... қауіпті жоғары деңгейде
болып отыр: сүт өнімдері ... ... сүт - 90,7%, ... сүт
пен кілегей - 82,1%, ірімшік пен сүзбе - 67,5%, сары май - 39,4%; ... ... - 78,6%; ... - 50,8%, ... ... - ... - 50,9%, ... - 46,3%, шұжық өнімдері - 39,4%, шоколад -
33,7%, күріш - 31,3%.
Біздің зерттеу жұмысымыздың ... ... ... ... Қазақстан
облысының тамақ өнеркәсібі өндірісі жалпы ... ... ... ... жетекші орынға ие осы саланың өнеркәсіптегі
үлесі (2005-2009жж.) ... ... ...... ... ... және бұл аймақтың өнеркәсіптік ... ... аса ... сала ... ... Сонымен қатар, бұл облыстағы
тамақ өнеркәсібін шикізатпен қамтамасыздандырушы ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... Қазақстан облысының тамақ ... ... ... аса ... өнім ... ... ... 1991 жылы
өндірілген өнім көлемімен салыстырмалы динамикасы біркелкі емес, негізінен
көптеген өнім түрлерін ... өте ... ... ... ... өсімдіктен алынған ұн және олардың қоспалары (24,8 есе) аса жоғары
қарқынмен, ал алькоголсіздік ішімдіктер (3,3 есе), ... ... ... ұқсас ұн өнімдері (149,2%) өсімдік майлары (147,1%) баяу қарқынмен
өсуде ... ... ... (-41,2 есе), ... ... (-12,0 есе), сүт
өнімдері (-6,4 есе), ... ... ... ... тағамдар (-5,9
есе), ет өнімдері (-5,1 есе) және минералды сулар (-1,9) едәуір төмендеген
(кесте ... 1 – ... ... облысы тамақ өнеркәсібіндегі аса маңызды тамақ
өнім түрлерін өндіру
|Көрсеткіштері ... ... |2009 ж. |
| | | | | | |1991 ж. |
| | | | | | ... ... ... тонна |40888 |7990 |7992 |8538 |8085 |-5,1 ... ... ... |8183 |799 |487 |560 |643 |-12,0 |
| | | | | | |есе ... ... ... |52623 |45056 |47456 |188 |77422 |147,1 ... сұйық сүт және |94,2 |13,5 |13,7 |14,7 |14,7 |-6,4 ... мың ... | | | | | | ... ... алынған|234,1 |424,2 |407,9 |482,8 |5815 |24,8 есе|
|ұн, олардың қоспалары, мың| | | | | | ... | | | | | | ... ... нан, мың |133,2 |158,4 |158,3 |160,0 |160,2 |120,2 ... | | | | | | ... ... ... |16124 |1043 |1635 |1785 |2703 |-5,9 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... және ... |12895 |16647 |18000 |20582 |149,2 ... ұн ... ... | | | | | | ... ... мың литр |16190 |623,3 |437,2 |202,6 |393 |-41,2 |
| | | | | | |есе ... мың литр |62150 ... ... |
| | | | |8 | | ... ... мың |20320 |31795,3|10739,4|19701,|67188,3|3,3 есе |
|литр | | | |1 | | ... ... |6968 ... |-1,9 ... және газды | |4 |3 | | | ... мың литр | | | | | | ... - ... ... ... автор есептеген ... ... ... ... Оңтүстік Қазақстан облысының 2009 жылы
тамақ өнімдерін өндіру ... ... ... ... көрсеткіштеріне сәйкес республиканың басқа аймақтарына қарағанда
көптеген өнімдерді өндіру ... ... ... ... ... 1-2 орындарға ие келесі өнім ... атап ... ... пен ... өнімдерін өндіруде қызанақ консервілерін, өсімдік
майын өндіруде мақта майы мен рафинатталмаған күнбағыс майын, ұн және ... ... ... жаңа ... нан мен ... тартылған ұн және макарон,
спирттік сусындар өндіруде, ... ... ... ет ... ... ... ... (15-тің ішінде 4-
ші орында) ие бола тұра шұжық өнімдері өндіруде өте төмен дәрежеде және ... ... ... дәл сол сияқты сүт өнімдері бойынша құрғақ
сүт пен сары май және маргарин өнімдерінің өндірісі жолға қойылмаған.
Оңтүстік ... ... ... ... ... ... талдау
барысында анықталған мәселелерді шешу жолдарын ... ... ... ірі ... ... ... бағыттарына
және оның ерекшеліктеріне талдау жүргізілді ... 3). ... 2 – ... Қазақстан облысының 2009 жылы тамақ өнімдерін өндіру
көлемі бойынша Қазақстанның ... ... ... ... түрі ... ... |
|өнімдерін | ... ... | |, ... |
|өніміне қарай | ... ... ... | | | ... ... |Ет және еттен жасалған өнім |9121 |15 аумақтың ішінде 4 |
| ... | ... |
| |Ет ... |- |10 ... өндіріледі |
| ... |643 |16 ... ... 13 |
| | | ... ... өнімі |Балық және оның консервлері |112 |15 аумақтың ішінде 12 |
| | | ... ... ... ... ... |4396,5|5 аумақтың ішінде 4 |
|көкөніс | | ... ... | | | |
| ... ... ... |5851 |4 аумақтың ішінде 1 |
| ... ... | ... |
| ... ... ... |148 |2 аумақтың ішінде 1 |
| ... ... | ... ... майы ... майы |34063 |2 ... ішінде 1 |
|және оның | | ... ... | | | |
| ... майы, |9695 |10 ... ... 2 |
| ... | ... |
| ... ... ... |7232 |7 аумақтың ішінде 4 |
| | | ... ... ... |Сүт, кілегей |14656 |16 ... ... 7 |
| | | ... |
| ... және ... |224 |16 ... ішінде 10 |
| | | ... |
| ... сүт |- |4 ... ... |
| ... май |- |12 ... ... |
|Маргарин |Маргарин өнімі |- |3 ... ... ... және ... |Ұн, майда тартылған |583896|16 аумақтың ішінде 2 ... ... | | ... ... | | | |
| ... ... нан ... аумақтың ішінде 1 |
| | | ... |
| ... |20582 |16 ... ... 2 |
| | | ... ... ... ... |201 |5 ... ... 5 |
| | | ... ... ... кондитер өнімдері |2703 |13 аумақтың ішінде 5 |
|өнімдері | | ... ... ... литр |213 |5 ... ... 4 ... | | ... |
| ... литр ... ... ... 2 |
| | | ... |
| ... және ... ... |784,8 |13 ... ... 9 |
| |литр | ... |
| ... ... литр ... ... ішінде 5 |
| | | ... ... ... ... литр |60070,|13 аумақтың ішінде 4 |
| | |3 ... ... - ... ... ... ... құрастырған |
облыстағы тамақ өнеркәсібіндегі жетекші ... ... ... емес диверсификациялау бағыттарында жүргізіліп отырғанын көрсетті.
3-ші кестеде көрсетілгендей, даму ... ... ... бойынша бір ғана туыстық ... өнім ... ... ... отырған кәсіпорындар ретінде ... май» ... ... ... ЖШС, ... сүт» ЖШС, ... сүт» ... Туыстық салаға тігінен диверсификациялау үрдісінің ... ... ... ... АҚ мен ... ауданындағы
«Принир - 2004» ЖШС-ның қызметін қарастырсақ ... ... ЖШС ... туыстық салада диверсификациялаудың қиылысқан бағытын жетілдіріп
отыр. ... емес ... ... ... ... аралас
диверсификациялауға бағытталған облыс бойынша жетекші тамақ ... ... ... ... ЖШС, ... ЖШС, «Қайнар»
Корпорациясы, «Шымкент пиво» ЖШС, «АВК Капланбек», «Оңтүстік-құс» ... ... ... ... ... өндіріс
диверсификациясына әсер етуші ықтималдылық және нәтижелілік ... ... ... топ ... кәсіпорынның жаңалықтарды енгізу
қабілеттілігімен анықталып, диверсификацияның ... ... 3 – ... ... ... ... өнеркәсібіндегі жетекші
кәсіпорындардың диверсификациялау бағыттары мен салалық құрамы
|Диверсификация|Кәсіпорынның аты ... ... ... ... |Нарық көлемі |
|бағыты | | | ... ... ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... ... ... ... ... ... май» АҚ |Өсімдік майларын |өнім ассортиментін көбейту, |бір ... |
| | ... ... ... | ... ТМД |
| | | | | ... оның |
| | | | | ... ... |
| | | | | ... ... |
| |«Корона макарон ... ... ... ... ... |бір салалы|аумақтық |
| ... ЖШС ... ... өткізу, | | |
| ... сүт» ЖШС |Сүт ... ... ассортиментін көбейту |бір салалы|аумақтық |
| | ... | | | |
| ... сүт» ЖШС |Сүт ... ... ... көбейту |бір салалы|аумақтық |
| | ... | | | ... ... ЖШС|Жеміс-жидек |шикізат өнімін өндіру, өңдеу, |көп ... |
| | ... ... | ... |
| | ... | | | |
| ... ЖШС |Қызанақ пастасы |шикізат өнімін өндіру, ... |көп ... |
| | | ... | ... ... |«Наурыз-5» ЖШС |Көкөніс өнімдерінің|шикізат өнімін өндіру, өңдеу, |көп ... |
| | ... ... ... өткізу | ... ... емес ... ... ... ... ЖШС ... ... |ассортиментін көбейту, ұнды |көп ... |
| | ... ... ... ... | | |
| ... ЖШС |Ұн өндіру |ұнды қораптау, өткізу, ... |көп ... |
| | | ... ... | | ... ... ... майларын |шикізат өнімін өндіру, өңдеу, |көп салалы|аумақтық; |
| ... ... ... ... ... | ... |
| | | |мал ... ... су| ... және |
| | | ... ... ... | ... |
| | | ... ... сақтау | | |
| | | ... ... ... | | |
| | | ... пен ... | | |
| ... ... ЖШС |Пиво өнімі ... ... ... ... |көп ... |
| | | ... ... көбейту, | ... |
| | | ... ... ... | ... және ... |
| | | | | ... ... |
| ... ... ЖШС |Вино және ... ... ... өнім түрін|көп салалы|аумақтық; |
| | ... ... ... ... | ... |
| | | ... ... | | |
| ... құс» ЖШС ... және ... ... өнім |көп ... |
| | |еті ... ... өнім ... | | |
| | | ... ресторан бизнесі | | ...... ... ... ... Олар ... ... өндіріс диверсификациясына
бағытталған қаржылық ресурстар; өндірілетін өнім сұранысы мен ... жаңа ... ... өсу ... ... ... ... жеткілікті саны, өнімге сұраныстың көлемі, жұмыс күшінің саны
мен сапасы диверсификация шеңберінде өнімді өндіруге мүмкіндік береді.
Нәтижелілік ... ... ... қарастырылды: дәстүрлі
өндіріспен тығыз байланысы; пайда мөлшері; өндіріс пен кәсіпкерлік қызмет
аумағы; өнімнің ... ... ... ... прогресс. Осы факторлар бойынша бағалау ... 2009 жылы ... ... ... бойынша негізгі капиталға
бағытталған инвестициялардың жалпы көлемі 3,6 ... ... ... ... ... ... 1,2%-ын құрап, оның 97,8%-ы
кәсіпорынның өз қаржысы есебінен, ал ... ... ... ... ... ... бюджет қаражаттары мен шетел инвесторларының
қаражаттары мүлдем тартылмаған.
Ал, ғылыми-техникалық және технологиялық жетістіктерді игеру мүмкіндігі
деңгейін сипаттаушы ... ... ... ... ... ірі тамақ өнеркәсібі кәсіпорындарының соңғы үш жылдағы (2007-
2009жж.) өндірістік ... ... ... тек 15% ғана ... сай келіп, 50%-ға жуығы жаңалауды, ал жалпы негізгі ... ... ... қажет ететіндігі анықталды. Әсіресе, кәсіпорындардың
қызметіне өнім өндіретін ғимараттар мен құрылыстардың рухани және табиғи
тозуы ... әсер етіп отыр және де бұл ... ... ... ... механизацияланған немесе толық қол еңбегі жұмысымен
қамтылған.
Тамақ өнімдерінің бәсекелестік қабілеттілігі ... ... ... ... ... маркетинг мамандардың пікірі
бойынша ... ... ... 70-80% оның ... анықталады. Өнімнің сапасын басқару көптеген дамыған елдерде тек
кәсіпорын деңгейінде ғана емес, жалпыұлттық ... ... ... ... ... бойынша ИСО мен ХАССП стандарттарын енгізген
ауылшаруашылығы ... ... ... ... облыстағы саны 2008
жылы – 19, 2009 жылы – 22 кәсіпорынды ... және осы ... ... ... үлесінде сәйкесінше 12,1% және 14,6%-дық үлесіне ие.
Тамақ өнеркәсібі өндірісін диверсификациялауды ... ... ... ... ... ... саясат болып табылады.
Сол себепті, облыстағы өсімдік майын өндіруші кәсіпорындардың ... ... ... ... «Қайнар май» ЖШС мен «Шымкент май» АҚ
таңдалып алынды. «Қайнар май» ЖШС өз өнімдерін тек 1 литр және 5 ... ғана ... яғни ... саясатты өз деңгейінде жүргізбей
отыр. Ал, «Шымкент май» АҚ өсімдік майын тұтынушылардың сұранысының негізгі
көрсеткіштері бойынша ... ... өнім ... ... Бұл кәсіпорынның жүргізген сауалнама нәтижесі тұтынушылардың
көпшілігінің 0,5-1 литр (29%) және 1-1,5 литр (25%) ... ... ... ... көрсетті (сурет 3).
Сурет 3 – «Шымкент май» АҚ өнімдерін ... ... ...... ... ... автор құрастырған
«Шымкент май» АҚ диверсификациялаудың көлденең бағытын ұстанып,
тауарлардың ... ... ... жақын болу және бір ... мен ... ... ... ... пайдалану принципі
арқылы, яғни ассортименттік ... ... ... ... ... ... ... өндірістік мүмкіндіктерін пайдалану арқылы
жоғары тиімділікке қол жеткізіп отыр.
Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан облысы тамақ өнеркәсібінің қазіргі жағдайы мен
өндіріс диверсификациясының үрдістерін талдау нәтижесі ... ... ... ... ... және ... ... болуы туыстық
және туыстық емес диверсификациялауды дамытуға, жаңа азық-түлік нарықтарына
кіру стратегиясын ... ... ... ... жүзеге асырудың екі ... ... 1) ... іске ... және жаңа ... шығу ... азайтуға мүмкіншілік
беретін бірнеше кәсіпорынның қосылуы арқылы жаңа кәсіпорын құру және ... ... ... стратегиясы; 2) бір ... ... ... және ... ... жақын орналасқан
кәсіпорындардың әріптестігін құру арқылы сол саланың ... ... ... ... ... ... диверсификациялау стратегиясын іске асыруда тамақ
өнеркәсібінің жеке салаларының аймақтық орналасуы келесідей топтастырылуға
негізделуі қажет: а) ... ... ... ... ... мен қалаларда
кәсіпорындары міндетті түрде орналасуы қажет салалар (нан ... ... ә) ... кез ... ...... ... орналастырылатын сала кәсіпорындары (ұн тарту, макарон, сүт, ет
өнімдерін өндіретін кәсіпорындар); б) ... ірі ... ... ... сала кәсіпорындары (қант өнімдері); в)объективті
жағдайларға байланысты қатаң жергілікті аумақта орналасатын әмбебап ... ... ... ... ... ... ... тамақ өнеркәсібі өндірісінің диверсификациясының тереңдігі
мен көлемі сала сипатына байланысты екенін дәлелдейді.
Тамақ өнеркәсібі сұраныс пен ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне байланысты диверсификацияны белсенді
түрде дамытуға ... ... ... ... ие сала болып
табылады. Сол себепті, облыстағы ... ... ... ... ... ... мақсаттар мен бағыттарды
қолдануды ұсынамыз (кесте 4)
Кесте 4 – ... ... ... ... ... ... мақсаттары мен бағыттары
|Әсер етуші факторлар|Диверсификация ... |
| ... ... ... |
| ... | | ... ... |- жаңа азық-түлік |- жаңа |- ... ... ... |нарықтарын құру |кәсіпорындар|құрылымының |
|- ... ... ... ... |ды ... ... ... салаға |шепті күшейту; |- басқа |- ... ... ... |- жаңа ... ... қажеттілігі.|
|төмен болуы, өсу |жаулап алу; |мен ... |- ... ... |
|қарқынының жоғары |- нарықтағы |- өнім ... ... ... ... төменгі |түрлерін |азайту. ... ... ... ... |- кадр ... ... ... |құрылымдар арқылы |- жаңа |- жаңа ... ... ... ... ... ... күту. |
|пайданың жоғары |- ... ... |- ... ... өңдеуді |жоғарылату; |- жаңа ... ... үшін |- ... |аймақтық, |артуы. ... ... ... |- жаңа ... ... және ... ... құру;|немесе |мен инвесторларды |
|инновациялық |- ... ... ... ... ... |нарыққа |қажеттілігі. |
|- ауыл ... ... ... |- бизнестің негізгі |
|кәсіпорындарының |- ... | ... ... ... ... | ... және |
|бағаламау мен |артықшылығын | ... ... ... | ... |
|қиындықтары; |- нарықтық және | ... |
|- ... ... | |- ... ... емес |беріктікті арттыру; | ... ... ... |- ... | ... ... ... |өндірістік және | ... |
|- ... ... | ... нарықтық|
|институттардың |тәуекелділікті | ... ... ... ... | ... ... |- ... | |- ... ... |
|қатынастардың дамуы,|әлеуетті нығайту; | ... ... ... ... |- ... | ... ... қалыптасуы; |мүмкіндіктерді | ... ... |
|- ... ... ... | ... |
|прогресс дамуы. | | | ... - ... ... ... ... ... тұжырымдамаларды негізге ала отырып, зерттелген
Оңтүстік Қазақстан облысы ... ... ... ... ... ... жетілдірулері қажет деп есептейміз. «Шымкент май»
АҚ қуаттылығын толық пайдалану үшін шикізатпен ... ... ... ... ... ... дақылдар өндіруді игеруге, яғни
тігінен диверсификациялауға бағыттау қажет. «Корона ... ... ... ... ... ... отырып, өнімнің сапасын әрі
қарай жоғарылатуға, өндіріс көлемін арттыруға және жаңа ... ... ... ... сүт ... өндіруші ірі кәсіпорындар болып саналатын
«Шымкент сүт» ЖШС мен «Сайрам сүт» ЖШС-дағы негізгі шешілмеген мәселелер
шикізат ... және оның ... ... ... ... ... олар өз ... тек облыстағы шектеулі аумақта шығарды. Сондықтан,
бұл ... ... ... ... ... ауыстыру қажет. Яғни, сүт өнімдерінің ... ... ... ... ... ... ... мал шаруашылығы
мен жем-шөп өндіруші шаруа қожалықтарымен бірлесе жүзеге асыруы немесе сол
саланы ... ... ... ... қабылдағаны дұрыс деп
есептейміз. «Принир - 2004» ЖШС туыстық ... ... ... ... саласымен бірге негізделген қызметі табысты
болып отыр, бірақ ... ... ... ... ... ... ... көлденең диверсификациялау негізінде көптүрлі
дайын өнім өндіруді ... даму ... ... диверсификациялау
бағытына алмастыру қажет.
Бәсекелестік нарық талаптарына сай өндірісті тұрақты әрі кең түрде
диверсификациялау ұдайы өндірістің дамуының ... ғана ... ... ... ... жету стратегиясы болып табылады.
4-ші суретте ұсынып отырған диверсификациялауды жүзеге асыруға
бағытталған ... ... ... ... ... ... артықшылығы жоқ жаңа бизнес арқылы жұмыс істеу, біріккен
кәсіпорынды ... ... осы ... ... 4 – ... ... кәсіпорындарының диверсификациялау қызметінің
салыстырмалы нұсқалары
Ескерту – Автор құрастырған
бағыттарының ішінен кәсіпорын үшін ең ... ... ... ... ... ... ... зерттеулер негізінде, Оңтүстік Қазақстан
облысы тамақ өнеркәсібі ... ... ... ... ... ... ... қызмет етуінен басқа, нарықтағы
тұрақсыздық бен жасырын жағдайлардан ... және ... ... қамтамасыздандырып отыруға мүмкіндік беретін жетілдіру стратегиясын
ұсынып отырмыз. Бұл стратегияны іске асыру ... ... ... ... ... өнім түрлерін көбейту мүмкіндіктері
артады.
Кесте – 5 ... ... ... ... ... өндірісін
диверсификациялау үрдісін бәсекелестік нарықта жетілдіру стратегиясы
|Негізгі |Диверсификац|Қабылданған стратегияны жүзеге |Мақсатты ... |ия ... ... ... |
|өнім |стратегиясын| ... ... ... | | |
| ... | | ... ... ... ... ... ... |
|пен |түрінде ... ... ... ... ... ... ... Принер-5» ЖШС,|әлемдік |
|ек | ... АҚ және ... - ... ену ... | |2004» ... әріптестігін | |
| | ... | |
| ... ... ... Жетісай |Аймақтық |
| ... жаңа ... ... ... ... |
| ... ... қосылуы негізінде |отандық |
| ... ... ... құру ... ену |
|Сүт |Қосылу ... ... ... ... ... ... жаңа ... мал шаруашылығы |нарықтан |
| ... ... ... ... ... |
| |құру ... ... ... ... ену |
| | ... ... ... ... |
| | ... мал ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ЖШС-мен біріктіру ... ену ... ... ... май» АҚ, «Арай» ЖШС мен |Отандық ... ... ... май» ... ... ... ... | ... ... |
| | | ... ену ... және |Қосылу |1. Мал ... ... ... ... ... жаңа |кәсіпорындарымен «Шымкент сүт» ЖШС,|нарықты ... ... ... сүт» ... ... |кеңейту |
| ... ... ет және ... ... | |
| | ... ... қою; | |
| | |2. ... май» АҚ, ... ЖШС, | |
| | ... май» ЖШС ... май | |
| | ... шығарудан кейінгі өнім | |
| | ... ... мал ... |
| | ... мал ... ... | |
| | ... ет пен ... ... | |
| | ... жолға қою; | |
| | |3. ... мал ... | |
| | ... ... ... | |
| | ... ет және ... өнімін | |
| | ... ... ... | |
| | ... | ... ... |1. ... ЖШС, «ЭкоПродуктГруп» |Аймақтық |
|өнімі |арқылы жаңа |АҚ және «Принир - 2004» ЖШС ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... қант өнімін өндіруге | |
| | ... бар; | |
| | |2. Осы ... ... | |
| | ... Төлеби аудандарындағы шағын| |
| | ... ... | ... – Автор құрастырған ... ... ... ... ... ... ... пайда болатын және табысты ұлғайтуда және кәсіпорынның ақша
ағымын күшейтуде көрініс алатын синергетикалық ... ... ... ... n = { E(PN)n + ... +(ЕЁ n)} -{ Din + Dtn + I0 ... С n - ... синергизм эффекті; n – есепті уақыт
кезеңі; ... ... ... ... ... ... ... өсімі
(немесе кемуі); B(РА) n – ... ... ... ... (ЕЁ) n — ағымдағы өндірістік ... Din - ... ... ... инвестициялар;
Dtn — салық төлемдерінің өсімі (немесе кемеюі); I0 – бірігу ... ... ... де ... ... ... жүзеге асқан
болса).
Жоғарыдағы формула (1) негізінде «Қайнар май» ЖШС-нің ... ... өнім түрі мен ... ... арқылы алынған
синергетикалық эффектісін нақты көрсеткіштері бойынша есептедік. ... жылы соя ... ... іске ... ... ... ... 1 литр, 1,5 литр және 3 ... ... ... ... Эффектіні есептеу барысында пайда өсімін анықтауда оны құрамына
қарай мына түрге бөлуге болады: ... ... ... ... және ... ... ... нарықтағы тәуекелділігін
азайту. 6-шы ... ... ... ... ... кәсіпорында
тәуекелділікті азайту арқылы пайданың өсуі қосымша өнім түрлерін өндіру
нәтижесінде – 735,5 мың ... ... ... ... ... ... 6 – 2009 ... «Қайнар май» ЖШС-нің қызметін диверсификациялаудан
алған синергия эффектісінің есебі
|Көрсеткіштер атауы ... ... ... ... кеңейтуден алынған |E(PN)n = 735,5 мың тенге ... ... ... ... ... | ... ... ... |(ЕЁ) n = 512,3 мың тенге ... | ... ... ... (немесе |Dtn = 107,9 мың тенге ... | ... ... |Din = 45,4 мың ... ... ... | ... ... ... - ... ... |=1094,5 мың ... ... ... ... ... тұтас кәсіпорын бойынша өнім бірлігіне
шығындардың ... мен ... ... өткізуден түскен пайданың ... ... ... ... ... арқылы
тәуекелділікті азайту өндірістің нарықтық мүмкіндіктерін кеңейту мен
нарықтың әр ... ... ... ... ... ... ... және кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының өсуі арқылы жүзеге асады.
Сонымен бірге, біз ұсынып отырған әдістеме ... ... ... ... ... ... шешімін табатынын
дәлелдедік.
Диверсификациялаудың тағы бір нәтижесі акционерлер үшін ... ... ... акцияларының ағымдық және нарықтық ... ... ... ... ... екі ... біріккен немесе қосылған
кезде, олардың жеке кезде жүзеге асыра алмайтын артықшылық пен тиімділіктің
синергиялық эффектісі пайда ... ... ... қосылу арқылы пайда
болатын эффектісін ақша ... ... ... ... ... анықтауға болады.
Ct = ACFt * (1+r)n
(2)
Мұндағы: АCFt - t ... ... ... ... ақша ... мен жеке ... ақша ағымдарының соммасының
айырмасы; r – дисконттау коэффициентінің математикалық күтімі, ол ... жеке ... ... ... нормасын есептеу
арқылы анықталады.
Ақша ағымының өсуі келесі теңдеуге сәйкес келеді:
ACFt = ARt- ACt- ATt- AІt
(3)
Мұндағы ARt – ... ... ... ұлғаюы; ACt-шығындардың
өсуі; ATt - салық төлемдерінің өсуі; A It - негізгі қорлар мен ... ... ... өсуі.
Осы әдістеме бойынша ресейлік компаниямен әріптестіке «Доня» сауда
белгісімен өнімін шығарып отырған ... май» ... ... жж. осы
қосымша өнім өндірістерін енгізуден пайда болған синергетикалық эффектісін
есептеуде 2009 жылдың қорытындысы бойынша: ARt = 3 452,8 мың ... ACt ... мың ... ATt = 502,9 мың ... AІt = 382,5 мың ... ... ACFt = 1 660,7 мың ... ... қорытынды нәтижесі
Ct = ACFt * (1+г)n 1660,7 * 0,83 = 1378,381 мың тенгені құрайды. ... ... ... ... ... ... ... немесе қосылған кезде, ірі кәсіпорын басқа бір кәсіпорынды қосып
алған кезде ғана ... ... ... ... қосылудан айтарлықтай
жоғары өсім байқалмайды, себебі ақша ... ... ... мен ... ... жабылған. Кәсіпорындардың мұндай қосылуы нарықтық
жағдайда өз ... ... ... ... оның ... артуына
мүмкіндік береді.
Аймақтағы тамақ өнеркәсібін диверсификациялау ... ... бір ...... ... ... инвестицияны синергетикалық
тәсілмен жоспарлау болып табылады.
Мәселен, инвестиция жобаларын басқару тізімін - ut, деп, ... ... yt-1 - ... нысаны деп берсек, ақпараттық кешен
басқару тізімі мен басқару нысанынан құралған болады. ... ... ... ... ... ... орындауға бағытталған болуы
тиіс, яғни ut - ның өзгеруін білдіреді.
Сонымен, басқару кешенін ақпараттық алгоритм тізімі түрінде ... және оның ... ... t ... жағдайы басқару нысанының
yt-1 жағдайына тікелей байланысты болады. Айта ... бір ... ... ... ... ... құрылымы мен ішкі
параметрлері – (γ) - негізінде қабылданады.
Сонымен, кәсіпорынның диверсификациялау үрдісін ... ... ... ... ... ... F – ... тізімі функциясы.
Математикалық тұрғыдан алғанда, бұл жерде, кәсіпорынды басқару ... ... ... табу ... ... мұндай вариант-
құрылым (х1, х2....) F-тың максимал дәрежесіне сай ... ... ... ... ... қызмет нәтижесі бойынша
алынған пайда көлемі, ақиқаттағыдан артық болуы тиіс.
Диверсификациялау ... ... ... ... үшін,
инвестициялық жобаны енгізу нәтижесі (yтр), ақиқаттағы қаржылық ... ... ... ... көрсеткіш өз кезегінде, бірнеше салалардың
жиынтығы ретінде қарастырылуы тиіс, яғни: y = y(h).
Сурет 6 - Тамақ ... ... ... ... кезеңдері
Ескерту – Автор құрастырған
Мұндай жағдайда, синергетикалық ... ... – In ... Микроэкономикалық тұрақсыздық жағдайында кәсіпорынның
диверсификациялау ... ... ... ... ... ... ... Әдістемені негізін үш
көрсеткіш құрайды: Р-кәсіпорын қызметінің жалпы тиімділігі; ... ... ... ... ... А-кәсіпорын шаруашылық
жүргізу жайлы мәліметтердің растылық дәрежесі.
Осы үш ... ... ... ... ... ... P(t) – инвестициялық жобаның ... ... Y(t) ... сыртқы нарық әсеріне бейімділік дәрежесі; A(t) – ... ... ... (k1 и k2) – ... ... ... ... k1 – ақпараттың жиналу тездігі коэффиценті; k2 ... ... ... ... δ – сыртқы факторлармен байланысты
болған тәуекелділік коэффиценті; f – ... ... ... сәйкестілік коэффиценті; q – шаруашылықтың ұйымдастырушылық
дәрежесі коэффиценті; γ – ... ... ... ақпарат сапасына
әсері коэффиценті.
Осы әдістеме бойынша «Сайрам сүт» ЖШС-ның материалдары ... ... ... ... тиімділігін есептеуде
кәсіпорынның ... ... ... к1 = 0,3; к2 = 0,5; δ = 0,1
дәрежесінде қабылданды және есептеу ... 7-ші ... ... ... ... ... ... өзгеруінің ақпарат сапасына әсері
коэффицентінің 0,07-ден 0,12-ге дейін, ... ... ... 0,13-ке, жалпы енгізілген инвестициялық жобалардың
тиімділік ... ... ... ... ... ... 7 – ... сүт» ЖШС-де енгізілген инвестиция жобасының тиімділігі
|Көрсеткіштер ... ... ... ... ... |0,08 |0,10 |0,13 |
| ... коэффиценті, f | | | |
| ... ... ... ... ... |0,07 |0,11 |0,12 |
| ... ... γ | | | |
| ... ... ... |0,10 |0,11 |0,13 |
| ... q | | | |
| ... ... жайлы мәліметтердің растылық |1,0990|1,1105|1,0113|
| |дәрежесі, A(t) | | | |
| ... ... ... ... бейімділік |0,0063|0,0072|0,0084|
| |дәрежесі Y(t) | | | |
| ... ... ... дәрежесі P(t) |0,1013|0,1195|0,1384|
|Ескерту – ... ... ... ... есептеген ... ... ... ... ... барлық факторларын ескере
отырып шаруашылықтағы құрылымдық өзгерістерді толық есепке алуын және
кәсіпорынның нарықтағы ... ... ... береді (кесте 8).
Кесте 8 - «Сайрам сүт» ЖШС-ның 2012 ... ... ... ... ... ... |Даму үрдісі, |
| ... |2010 ... %-бен |
| ... ... | |
| ... |2011ж. |2012ж. |
| |у ... | |
| ... | | | ... ... сату | | | | | ... % | | | | | ... ... ... |19,29 |20,59 |23,84 |106,10 |112,65 ... ... ... |18,53 |19,96 |24,63 |105,40 |114,18 ... ... ... | | | | | ... % | | | | | |
| ... ... ... |16,04 |18,42 |22,18 |115,96 |123,68 ... | | | | | |
| ... таза ... |14,58 |17,16 |21,36 |116,33 |124,69 |
|бойынша | | | | | |
| ... ... мың ... / ... |109,58 |125,45 ... | | |849,80| | ...... мәліметтері негізінде автор есептеген ... ... ... ... сүт» ЖШС кәсіпорындағы құрылымдық
өзгерістер нәтижесінде 2012 жылы келесі нәтижелерге қол жеткізе алады: өнім
өткізу ... ... ... таза пайда көлемін 24,63%-ға
жоғарылатады, еңбек өнімділігін 25,45%-ға көтереді.
-----------------------
Кәсіпорынның өмір сүру циклы
ҚҰРЫЛУЫ
ТАРАТЫЛУЫ
ҚЫЗМЕТ ... ... ... сала
Туыстық
көп сала
Туыстық емес
көп сала
Бір елдің аумағында: аймақтық немес отандық
Бірнеше елдің
аумағында
Бағытына байланысты
Саласына ... ... ... ... (өндірудің барлық тізбегі)
▪ жекеленген (өндірудің белгілі бір тізбегі)
Дараланған өндіріс
Туыстық ... ... ... ... ... стратегиялық пайдалылықпен құру:
шығындарды бөлу, опыттың берілуі
Туыстық емес салаға диверсификациялау
▪ Тәуекелділіктің диверсификацияланған қызметтері арасында
таратылуы
▪ Акциялардың нарықтық ... ... ... ... арқылы құру
Туыстық және
туыстық емес салаға диверсификациялау
Диверсификациялаудан кейінгі салыстырмалы таңдау стратегиясы
▪ Жаңа сатып алуларыды жүргізу (немесе бірігу): жаңа туыстық немесе
туыстық емес ... ену. ... ... ... ... ... үшін.
▪ Кейбір қызметтерді алып тастау: стратегияға сәйкес келмейтін
портфелдің нашар қызметтерін алып ... ... ... ... ... ... ... егер көптеген қызметтер
нашар жүргізілсе, осы қызметтерді сату, ... ... жаңа ... ... ... базасын қысқарту немесе көлемін азайту: бірнеше
қызметтерді алып тастау арқылы, негізгі емес ... алып ... бір ... екі негізгі қызметті алып тастау арқылы.
▪ Сатуға келмейтін, шығыны көп ... ... ... ... бағытталған іс-әрекеттер келесі бір немес бірнеше
қызметтердің жүргізілуін қамтуы тиіс:
o Қосылу немесе бірігу
o Бастапқы артықшылығы жоқ жаңа ... ... ... ... ... нарықтық орта
Алгоритм
Басқару тізімі
Басқарылатын нысандар

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қаржының Қазақстанның сыртқы экономикалық қызметіндегі рөлі мен маңыздылығы3 бет
А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы педагогикалық идеялардың сабақтастығы және оны оқу-тәрбие үрдісіне ендіру 21 бет
Оқу бағдарламасын басқарудағы автоматтандырылған бағдарламаны қолдану34 бет
Оқушыларды қазақ батырларының қаһармандық бейнесі арқылы отансүйгіштікке тәрбиелеу54 бет
Экономиканы диферсицикациялау3 бет
Қазақстан Республикасындағы білім мен ғылым интеграция үрдістері43 бет
Қазақстан экономикасы құрылымын диверсификациялау проблемалары5 бет
Қазақстан экономикасының құрылымын диверсификациялау6 бет
1.санитарлық көрсеткіш микроорганизмдердің сипаттамасы. оларға қойылатын талаптар. 2. Санитарлық микробиологиялық зерттеудің әдістері мен принциптері5 бет
1.санитарлық көрсеткіш микроорганизмдердің сипаттамасы. оларға қойылатын талаптар. 2.санитарлық микробиологиялық зерттеудің әдістері мен принциптері21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь