Қызыл кітап

Жоспар

Кіріспе.

Негізгі бөлім:
1.1. Қызыл кітап туралы түсінік.
1.2. Қазақстанның Қызыл кітабы.
1.3. Қызыл кітапқа енген жануарлар дүниесі.
1.4. Қызыл кітапқа енген өсімдіктер дүниесі.
1.5. Қазақстанның Қызыл кітабының болашақтағы алғышарттары.

Қорытынды.

Қолданылған әдебиеттер тізімі.
Кіріспе.

Қазақстан территориясының кең байтақтығы және Еуразияның дәл кіндігіндегі географиялық жағдайының ерекшелігі, Сібірдің ну орманы мен ортаазия шөлдері және орталықазияның биік тауларының аралығында орналасуы – табиғат жағдайының және осыған сәйкес өсімдіктер мен жануарлар дүниесінің көп әр түрлі болуына алып келді. Қазақстан фаунасының зәузат қоры кітабы (1989) бойынша бұл жерде тек омыртқалы жануарлардың – балықтар, қосмекенділер, бауырымен жорғалаушылар, құстар мен сүтқоректілердің 835 түрі есепке алынған. Омыртқасыздар фаунасының мамандардың пікірінше тек жартысына жуығы ғана анықталған және ол 50 мыңдай насекомдардың, өрмекшілер, кенелер, молюскалар, құрттардың және т.б. түрлерден тұрады. Шаруашылық қызметтің көптеген түрлерінің зардаптарының омыртқасыз жануарларға теріс әсері омыртқалыларға тигізген әсерден кем емес, сол себепті омыртқасыздардың көпшілігінің ғылымға белгілі болмай жатып-ақ құрып кетуіне әкеп соқтырады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:

1. Қазақстан Қызыл кітабы.
Том І. Жануарлар, І бөлім. Омыртқалылар. – Алматы «Қонжық», 1996.
2. Қазақстан Ұлттық энциклопедиясы, 6 том.
3. Қазақстан өсімдіктері. С.А.Арыстанғалиев, Е.Р.Рамазанов. – Алматы, «Ғылым», 1977 ж.
4. Қазақстан Қызыл кітабы беттерінен. А.Ф.Ковшарь. – Алматы, 2004 ж.
5. Қазақстан өсімдіктер әлемі. А.А.Иващенко. – Алматы, «Кітап», 2004 ж.
6. Сирек кездесетін хайуанаттарды қорғау. Ш.Әлиев, А.Бекенов, Х.Қадырбаев. – Алматы, «Қайнар», 1975 ж.
7. Аяулы хайуанаттар. К.Қайымов. – Алматы, «Мектеп», 1979 ж.
        
        Жоспар
Кіріспе.
Негізгі бөлім:
1. Қызыл кітап туралы түсінік.
2. Қазақстанның Қызыл кітабы.
3. ... ... ... жануарлар дүниесі.
4. Қызыл кітапқа енген өсімдіктер дүниесі.
5. Қазақстанның Қызыл кітабының болашақтағы алғышарттары.
Қорытынды.
Қолданылған әдебиеттер тізімі.
Абстракт
Өзектілігі: Биологиялық ресурстарға аса бай Республикамыздың ... ... ... ... және ... алу.
Мақсаты: Табиғат жағдайын зерттеу, «Қазақстанның Қызыл кітабы»
еліміздегі флора мен ... ... ... ... мен жануарларды ... ... ... ... байлықтарды сақтау шаралары
мен
проблемалардың маңыздылығын анықтау.
Міндеті: Жойылуға жақын қалып ... ... ... ... мен ... ... анализ жасау.
Әдіс-тәсілі: Бақылау, сұрау, мағлұмат жинау, зерттеу, жүйелеу.
Болжамы: Егер біз сиреуге таяған биоресурстарды бүгінгі таңнан бастап
сақтап, қорғасақ қорық, ... ... ... болса, еліміздегі флора мен фауна
әлемін мол
тұрғыдан сақтап қаламыз.
Тәжірибелік мәні: Ғылыми жұмыста ... ... ... биоресурстардың түрлерін,
олардың таралу
аймағын тағы басқа мәліметтерді өлкетану,
биология,
география пәндерінде кеңінен ... ... кең ... және ... ... географиялық жағдайының ерекшелігі, Сібірдің ну ... ... ... және ... биік ... аралығында орналасуы –
табиғат жағдайының және осыған сәйкес өсімдіктер мен жануарлар ... әр ... ... алып келді. Қазақстан фаунасының зәузат қоры ... ... бұл ... тек ... жануарлардың – ... ... ... құстар мен сүтқоректілердің 835
түрі ... ... ... ... ... пікірінше тек
жартысына жуығы ғана анықталған және ол 50 ... ... ... ... ... және т.б. түрлерден тұрады.
Шаруашылық қызметтің көптеген ... ... ... теріс әсері омыртқалыларға тигізген әсерден кем ... ... ... ... ... ... болмай жатып-ақ құрып
кетуіне әкеп соқтырады.
Негізгі бөлім.
1. Қызыл кітап туралы түсінік.
Қызыл кітап – ... ... ... «Қызыл кітабы» -
халықаралық дәрежедегі құжат. Қызыл кітапқа сирек ... ... не ... бара ... ... ... ... да айрықша
қорғауды қажет ететін жануарлар мен ... ... ... ... ... ... мәселесі XX ғасырдың бас кезінде
қолға алынды. 1902 жылы ... ... ... рет ... ... ... қол қойылды. 1948 жылы ЮНЕСКО-ның жанынан
Халықаралық табиғат қорғау ... ... ... ... ... ... Қызыл кітабы 1966 жылы тұңғыш рет 2 том болып шықты. ... ... ... 211 түрі, екінші томында ... ... ... ... берілді.
Бұл кітап күнтізбе парақтары тәрізді арнайы жасалды, түрлер 4
категорияға топтастырылды. 1966-1971 ж.ж. ... ... ... ... ... қайта толықтырылып, екінші басылымы 1972 жылы 3 басылымда
жарияланды. 1978-1980 ж.ж. төрт басылымы бес том ... ... ... Оның
бірінші томы сүтқоректілерге арналып, оған сүтқоректілердің 226 түрі мен 79
түр тармағы, екінші томында ... 181 түрі мен 77 түр ... ... ... 41 және ... ... 105 ... том балықтарға арналып, балықтардың 194 түрі, ал ... ... ... ... түрлеріне арналып, 25000 түрі тіркелді. 1980
жылдары бұрынғы томдар негізінде «Қызыл кітап» қайта шыға ... ... ... ... ... ... жануарлар туралы мол мәлімет берілген.
Жойылу қаупі төнген түрлерді сақтап қалу үшін оларды зоологиялық ... ... ... шаралары қолға алынған. Соның нәтижесінде ... ... ... ... 97 ... ... 37 түрі
дүниежүзілік зоологиялық парктерде қолдан көбейтілген.
Жануарлар немесе өсімдіктердің белгілі бір түрлерінің аталған, «Қызыл
кітабына» енуі ең ... ... ... ... ... ... күнбе-күн қамқорлыққа алу керектігін мойындағанының белгісі болып
саналады. Бұл халықаралық ... ... ... түр ... әрбір
табиғаттың осы бір қазынасын сақтап қалуда адамзат алдында ... ... ... ... ... ... сақтау мәселесі бірнеше ондаған жылдардан
бері тек ... мен ... ... жекелеген ынталы адамдарының
міндеті болудан қалды, себебі әрбір ... ... ... ... пен ... ... ... ғана емес, сонымен ... ... ... де нұқсан келтіретініне, адамзат баласының
толықтай көзі жетті. ... 1992 жылы ... ... ... жүзінің көптеген елдері, оның ішінде ... қол ... ... ... ... қабылдануы дәлел.
Қазақстанда Қызыл кітап Үкімет шешімімен 1978 ... ... осы ... ... оның омыртқалы жануарларға арналған бірінші
бөлімі жарық көрді. Бұл кітапты шығару үшін 1991 жылғы басылым ... ... төрт ... жануарлар дүниесінде де және ол жайындағы ... ... ... ... ... есепке алмаса барып тұрған
қиянат еді.
Қазақстан Республикасының Қызыл кітабы «Жануарлар дүниесін қорғау,
өсімін молайту және ... ... ... ... Заңына
сәйкес жасалған және Республика аумағында сирек ... саны ... ... әрі ... кету ... төніп отырған жануарлар мен өсімдіктер
түрлерінің жай-күйі туралы мәліметтерді, оларды зерттеу, қорғау, өсімін
молайту және ... ... ... қажетті шарлардың жиынтығы бар
негізгі құжат болып саналады. Қазақстан Республикасының Қызыл ... ... ... мен ... ... ... кадастрының
құрамдас бөлігі болып табылады. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... суда, ауа мен жер қыртысында
еркін жағдайда тұрақты және уақытша мекендейтін жануарлар (сүтқоректілер,
құстар, бауырымен ... ... ... ... ... және ... мен ... түрлері
(түршелері, популяциялары) тіркеледі. Саны мен ... ... ... ... ... мен ... ... төндірмейтін шекке жеткен
жануарлар мен ... ... ... ... ... ... ... шығарылуы жатады. Қазақстан Республикасының
Қызыл кітабына енгізілген жануарлар мен ... ... ... бүкіл аумағында ерекше қорғауға алынады. Қазақстан
Республикасының заңдарына көзделгеннен басқа жағдайда, бұл ... ... ... ... ... ... Республикасының Қызыл кітабына енгізілген жануарлар мен
өсімдіктер түрлерінің жойылып кетуіне, сандарының азаюына және ... ... ... әсер ... ... жол бермейді.
Қазақстан Республикасының Қызыл кітабына ... мен ... ... өзге ... ... және оның ... ... санының қипасыз
азаюы, таралу аймақтырының қысқаруы, тіршілік ету ... ... ... ... немесе оны қорғау мен өсімін молайту жөнінде шұғыл
шаралар қолданудың қажеттігі туралы дәлел келтіретін кез-келген басқа ... ... ... ... ... және ... ресурстарды қорғау
одағының тізіміне (ХТҚО-ның Қызыл кітабы) енген сирек кездесетін және
жоғалып кету ... бар ... ... ... Республикасының
Қызыл кітабына бірінші кезекте енгізілді.
Қазақстан Республикасының Қызыл кітабына ... ... ... құрту арқылы немесе олардың тіршілік ететін орындарының көбеюі
және қоныс аудару жағдайын бұзу арқылы елдің ... ... ... кінәлі кәсіпорындар, мекемелер, ұйымдар мен азаматтар белгіленген
тәртіппен орын толтырады.
Қазақстан Республикасының Қызыл кітабына ... ... ... мен ... ... және ... ... өнімдер белгіленген
тәртіппен қайтарып алынады, ал бұзылған табиғи орта тікелей кінәлылардың
есебінен қалпына келтіріледі.
Қазақстанның ... ... ... ... ... ... білім мен тәрбие берудің қайнар көзі болып саналады.
Қызыл кітаптың соңғы басылымында ... ... ... ... ... ... ... зерттелуіне қарай жалпы қабылданған
бес категорияның біріне жатқызылады.
І категория. Жойылып бара жатқандар: Жоғалып кету қаупі бар ... ... ... ішінде жойылып кеткендер болуы мүмкін, себебі олар
туралы бірнеше жылдар – 50 жылдан астам уақыт – ... ... ... ... Саны ... бара ... Саны әлі де болса
салыстырмалы түрде жоғары, бірақ өте күрт төмендеп, ... ... ... ... ... ... ... Сирек кездесетіндер: Қазіргі кезде жойылып кету қаупі
жоқ, бірақ өте аз кездесетін немесе территориялы шектеліп, табиғи және ... ... ... ... ... ... ... жойылып
кететін түрлер.
IV категория. Белгісіздер: Тіршілігі толық зерттелмеген, ал саны ... ... ... ... ... мәліметтердің
жетіспейтіндігінен оларды жоғарыда айтылған ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарын қолға алу
нәтижесінде енді қауіп ... ... ... ... ... және ... ... бақылауды қажет ететін түрлер.
3. Қызыл кітапқа енген жануарлар дүниесі.
Қазақстанның жер бедері әр алуан. Оның Солтүстік жағын орманды дала,
дала және ... ... алып ... ... әсем ... көмкереді.
Жасыл ормандар мен қамысты көлдер бағалы аңдардың ... ... ... ... ... ... ... түрі бар болса, соның 30-ға жуығының азайып, құрып кету қаупі туып
отырғаны ... ... ... ... – барыс, қызыл қасқыр, ақ
тырнақты аю, ... ... ... арқар, орманда – орман сусары, бұлан,
шөл және шөлейт ... – қара ... ... арқары, қарақал, гепарт,
су жағасында – кәмшат, қара күзен, құндыз, жұпар тышқан, сияқты хайуанаттар
мекендейді. Олардың көбінің кәсіптік ... ... ... тұрғыдан да
үлкен мәні бар.
Хайуанаттардың жанама пайдасынан басқа, ... ... ... ... да өте зор. ... жай ... шаралары жәрдемі мен
бағалы және сирек кездесетін жануарларды сақтап қана қоймай, тіпті олардың
санын кәсіптік тұрғыдан аулау ... ... ... ... практика
жүзінде көрініп жүр. Қорғауға алынған жануарлар түрлерінің толық сақталуы
ең алдымен олардың мекендейтін жерлерінің тұрақты болуына ... ... ... ... қоныстарында өмір сүруге керекті жағдайлар болып,
әрі осы ... ... ... ... ... онда толық қорғауға
алынған олардың саны тез көбейеді.
Табиғат байлығының қажет қазынасын сақтаудың негізгі базасы – ... сөзі өте ... ол ... Киев ... ... аң аулауға ең
қатал әмірімен тыйым салынған ... ... үшін ... ... ... ... бар-жоғы 30 жыл бұрын пайда болса да, мәселелерінің
өткірлігі әрі пәрменділігі арқасында ол ... ... ... ... ... ... даңққа ие болды. Қазақстан
мен Орта Азияның басқа ... ... 1926 ... ... ... ... табиғатының үлгісі ретінде бұл өңірде бірінші
болып ... ... ... ... ... бастады. Екінші
болып, Қостанай облысының тың бидайықты далаларын, ең шеткі оңтүстіктегі
қарағай ормандарын және жануарлар ... өте бай ... тән ... ... ... ... қорығы (1934 жылы құрылған) ашылды. Одан
әрі Солтүстік Тянь-Шань, оның әр ... ... ... ... ... таныстыру мақсатымен Іле Алатауы жотасының орталық
бөлігінде орналасқан Алматы қорығы құрылды (1961 жылы). Төртінші ... ... ... ... ... тас ... өсетін қарағайлы-
қайыңды ормандары мен айдын көлдерін қорғауға ... ... ... қорық бар-жоғы 15 жыл жұмыс істеп, 1951 жылы ... ... ... қорығы 1939 жылдан Арал теңізіндегі осы атты ... ... ... ...... ... 1968 жылы құрылды, негізінен
Орталық Қазақстандағы Теңіз және қорғалжын көлдерінің су ... ... ... ... тың ... ... учаскелерін алып жатыр. Келесі
қорық – Марқакөл, осы аттас көл мен Оңтүстік ... ... ... 20 ... ... ... ... 1976 жылы ұйымдастырылды, ал
шөлді өлкедегі Үстірт қорығы 1984 жыл ... ... ... ... қол
тимеген учаскелерін қорғау үшін осы аттас қорық 1992 жылы ... ... 12,5 мың га ... ... алынып, соңғы есеппен Алакөл
қорығы 1998 жылы құрылды.
Жорға дуадақ - ... ... ... ... ... ... Саны ... бара жатқандар категориясына жатады. ... ... әр ... ... кету ... бар түр. ... оның саны әлі
де жеткілікті. Шөл мен шөлейт аймақтарын – Қазақстан жазығының оңтүстік
бөлігін ... ... ... Республикамыздағы жалпы саны 30000 шамасындай
Үстірт қорығында тіршілік ... ... ... ... ... Бұл ... ... аулайтындардан қорғау үшін тағы да екі ... ... мен ... ... қатар заңсыз
аулайтындармен күрес шараларын қатайту керек.
Тянь-Шань қоңыр аюы. Сирек кездесетіндер категориясына жатады. ... ... ... саны ... ... және ... ... Орманды және бұтасы қалың таулардың Альпі шалғынына ... ... ... саны 500 ... аспайды. Санының азаюының
негізгі себептері – қасақылық және ... ... ... Алматы
қорығында ойдағыдай өсіп-өнеді. Екі қорықта және төрт қорықшада қорғалады.
Жоңғар ... ... ... ... ... ... қасқыр. Жойылып бара жатқандар ... ... ... ... ... Тянь-Шань мен Алтайдың биік жоталарында
тараған, үстірт тәрізді және орманды учаскелерінде мекендейді. ... ... ... ... ... ... – тау ... Санының
кемуі айдан анық болғанымен түрдің ... ... ... ... ... ... ... паркінде өсіп-өнеді. Қазақстанның
хайуанаттар паркінде өсіру ... ... ... көлдерінде Қызыл кітапқа енген балықтар түрлері
де мекендейді: Ертісте – таймень, Қара ...... ...... ... ... ... құрбақасы, Қызыл аяқбақа; бауырымен
жорғалаушылар түрлері – Үлкен көз кесіртке, ... ... ... қара
шұбар жылан; құстар түрлері – қызғылт бірқазан, кіші аққұтан, қалбағай,
қара ләйлік, ... ... қара ... ақ бас ... ... ... ақ сұңқар, сұр тырна, жорға буадақ, тарғақ, үкі. ... ... ... ... ... – жұпар, ақ бауыр жарқанат,
қызыл қасқыр, қоңыр аю, орман сусары, ... ... ... ... ... ... ... жалман.
4. Қызыл кітапқа енген өсімдіктр дүниесі.
Біздің еліміздің ерекше өсімдіктер байлығы қамқорлық пен ... ... ... ... ... күшейе түсуіне
байланысты көптеген өсімдіктер сиреп бара жатыр, олардың саны ... ... ... ... ... ... ... бұл жағдай
пайдалы өсімдіктерге қатысты – ендік, сәндік, техникалық, азықтық. Бұл
мәселенің ... ... ... ... ... – еліміздің
қайталанбас биологиялық ... ... ... қалу үшін ... ... 1981 жылы 301 ... түрі енгізілген Қызыл кітап баспаға
өткізілген.
Дегенмен түрлердің өзін Қызыл кітапқа енгізіп, қойып, оның ... ... ... деп ... беру ... емес, арнайы заңдастырлған
актілер қажет және олардың орындалуын ... ... ... ... әлі ... ... егеменді мемлекет үшін аса маңызды өсімдіктер
әлемін қорғау туралы Заң жобасы жасалмаған және ... ... ... орнын 1997 жылғы 15 шілдеде қабылданған Қазақстан
Республикасының ... ... ... туралы заңы жартылай толықтырылды.
Флористикалық алуан түрлілікті сақтауда ... ... ... ... ... Қазақстанда тоғыз қорық бар.Олардың территориясында 2800-
ден астам жоғары сатыдағы өсімдіктер түрі қорғауға ... яғни ... ... ... ... ... ... мен қорықтардың жұмыс тәртібі түрлердің толық
қорғалуын қамти алмайды. Ерекше ... ... мен жеке ... үшін арнайы ботаникалық қорықтардың байланысын ұлғайту қажет.
Егеменді мемлекетті қалыптастырудағы және ... ... он ... ... ... ... жоспарларын кейінге шегеріп
қойды. Бұдан 20-25 жыл бұрын Қазақстанның ... ... ... ... оның ... жеке бір түрлерді қорғау жайында
арнайы қаулылар іске асырылды. Қазақстанның ... ... ... ... айып – пұл салынып отырған. Бұл санкциялар 1993 жылы
алынып тасталып, тек 2001 жылы 12 ... ... ... ... ... ... кейін қайта күшіне енді.
Бұл құжатта Қызыл кітапқа кіргізілген шөптесін өсімдіктің ... ... ... ... заң бұзушыдан айып талап етіледі. Әрине
өсімдікті қорғау екендігін, оның жалпы тіршілік үшін ... ... ... онда ... шектеу де, айып төлеу де біздің онсыз да сирек
кездесетін өсімдіктерімізді қорғап қала алмайды.
Жабайы ... ... ... ... ... аса маңызды мәселе.
Қызыл кітапқа енген өсімдіктер: Сортаң цистанхе және ... ... ... ... және тіршілік формасы саңырауқұлақтылардың жеміс беретін
денесіне ұқсас, ал систематикалық ... олар туыс ... ... төрт ... ... ең көп ... Астана жағынан және
солтүстікке Семейден Үстіртке ... ... ... тау етегінде,
дала зонасының оңтүстік бөлігінде және ... шөл ... ... және ... сораңдардың паразиті. Сабағы жуан, етті, ... ... мен және бас ... цилиндр тәрізді гүлшоғыры
ұзындығы 25 см-ге дейін. Гүлдері қос жынысты, отырыңқы, гүлжапырақтары бес
бөлікті тостағаншамен тең. Күлтесі ...... ... ... 3,5
см-ге дейін, екі түсті, ақ түтікті және ... ... ... бес ... ... ... ... мерзімі сәуір – мамырда, мамыр – маусымда
жеміс береді. Жемістері – (құрғақ қорапша) екі жікпен ... ... ... ... ... ... ... топыраққа сіңіп кетеді.
Тек өзінің өсіп-өнуіне қажет заттарды бөле алатын өсімдіктің тамырына ... ... ғана ... ете ... ... ... жетілуіне ғана жағдай жасап қоймай, өскіннің ... ... ... Өзі ... ... ... жұғысуында ұрық
қабығының бас жағынан жасуша гаустория сорғышы ... ... ... ... процесінде үлкен рөл атқарады. Ол тіршілік еткен ... ... ... ... ... заттарды осы гаустория арқылы сіңіріп
отырады. Сорғыш қалыптасқан жерге ... ... ... ... ... келіп жатқан қоректік заттардың артығы жиналады. Болашақта мұнда
жеміс бертін өркендер пайда болады, оларда ... ... ... ... ... вегетативті түрде көбейеді. Жаңа көптеген өркендерге
бастама бере отырып түйнекшелердің өздері ... жыл өмір ... Өсе ... ... ... ... және бірнеше килограммға жетеді. Цистанхенің
барлық мүшесінің құрамында ... ... ... ... жеткілікті.
Халықаралық медицинада олар ертеден – ақ қан ауруларын емдеуге,
асқазан – ішек жұқпалы ... ... ... ... цистанхесінен даярланған дәрілері баршаға таныс.
Ұзынтамыр қандыгүл.
Батыс Тянь-Шаньнан бастап барлық биік таулардың ортаңғы белдеулерінде
топтанып өседі. Әртүрлі шөпті ... ... ... ормандарда,
бұлақтар мен өзендердің жағалауында өседі. Алдыңғы түрден тамырының ... ... мен ... ірі ... ... 8,5 см.), ұзарыңқы,
босаң гүлшоғырымен және ... ... ... ерекшеленеді. Күлтенің
үстіңгі ерні екі тісті тұмсықшамен аяқталады. Бұл түр маусым – ... ...... ... салады. Тамыры және жерүсті бөлігінде ... және ... ... ... ... ... ... қайнатпасы асқазан ауруларына
пайдаланады.
Жерүсті бөлігі қан қысымын түсіруге және ... ... ... пайдалы. Қандыгүлдің екі түрі де декоративті өсімдік ретінде
қызығушылық тудырады.
5. Қазақстанның Қызыл ... ... ... ... әлемінде оларды қорғаудың басты шаралар –
түрдің таралу ... ... ... оның ... ... ... қатар, қорғалатын ... ... ... оның ... ... ... ... маңызы арта
түседі. Сирек кездесетін жануарлар мен өсімдіктердің ең тығыз популяциялары
әрқашанда ландшафтың қорық болуға лайық ... ... ... ... келе ... Бұл ... осы ... немесе түрлердің
топтарын қорғау үшін арнайы қорықшалар құру ... Бұл ... ... ... ... жекелей шектеу қорғалатын түрдің
бұл жерді қалыпты тіршілік етуіне жетіп жатыр.
Осындай ... ... ... ашқанға қарағанда әлде қайда
жеңіл және аз күш жұмсалады. Себебі бұл жерлер шаруашылыққа ... Өте ... ... ... бар ... қорықша құру қорық
ұйымдастырудан әлдеқайда жеңіл. Бұл арқылы түрдің таралу аймағы шегінде
үлкен ... ... ... Ал ... ... ... ... пайызын ғана құрайды.
Балықтар мен қосмекенділердің 19 түрімен түршелерінің бірде-бір
қорғалатын территорияларындағы өзен – көл ... ... ... ... ... 10 түрінің 3-уі ғана ... ... Олар ... ... ... аяқсыз
кесіртке, сары бауыр мен қызыл теңбір жылан, Үстірт қорығында кездесетін
төрт жолақты жылан. Құстар мен сүтқоректілердің ... ... ... ... ... Оны мына Қазақстан қорықтарында мекендейтін олардың
түрлері мен ... ... ... ... 2-Үстірт,
-Наурызым, 4-Қорғалжын, 5-Ақсу-Жабағалы, 6-Алматы, 7-Марқакөл, ... ... ... ... ... 64% ... және
сүтқоректілердің 50% Қазақстан қорықтарында кездеспейді.
Қазіргі кезде ... ... ... тіршілік ететін
«Қызыл кітаптық» құстардың 10 түрі, ал сүтқоректілердің 12 түрі ... ... ... су ... көк ... жылан, бессаусақты ергежейлі
қосаяқ, үш ... ... ... алып ... тышқан) мүлдем
кездеспейді.
Аталған түрлердің көпшілігі, ең алдымен территориялық жағынан қорғауға
мұқтаж. Ол үшін ... ... ... ... саябақтар және басқа
түрдегі қорғалатын территориялар құру керек.
Қазақстанның негізгі табиғаты көрнекті ... ең ... және ... ... ... ... 15-ке жуық ... ашу керек) ұйымдастырудың үлкен рөл атқаратыны сөзсіз.
Теңіздерде өмір сүретін жәндіктердің өнімін алу үшін қолдан ... ... ... ... ... жіберу мүмкін сияқты.
Әрине, ол үшін дернәсілдердің өзендерде топтасатын жерлерін және ... ... ... түсу ... ... ... ... қорық ұйымдастырып, геномын сақтап, ... ... ... қою ... «Қызыл кітаптық» балық түрлері Қазақстан аймағында таралуы
бұрын көп ... ал ... өте ... ... Табиғи көбеюіне
қамқорлық жасап, қолдан өсіру биотехникасын іске асыру қажет. Жоспарланған
қолдан өсіруді жолға қойып, республикадан тыс ... ... бір ... ... ... ... жерлерін, басқа түрлермен будандасу
шектерін зерттеу керек. ... ... ... ... ... ұйымдастыруға болады.
Қолдан өсіру әдістерін тауып, қорғау қажеттігін кеңінен насихаттап,
сондай-ақ оны аулағандарға жаза қолдануды белгілеу қажет. ... ... ... ... ... ... санын анықтап,
биологиясын зерттеу керек.
Адам үшін қанаттылардың пайдасы өте зор. ... ... ... ... ... үшін ... ... ет пен мамық қауырсын береді.
Соңғы жылдары құстардың тек Қазақстанда ғана емес ... ... ... саны ... бара ... байқалады. Сондықтан да ел-елде
оларды қорғау шаралары жүзеге ... Сол ... ... де біздің
республикамызда осындай жұмысты жүргізу кең қолға алынды. Саны күрт азайып
кеткен аң – ... ... ... ... ... ... таралған аймағы
анықталып, сол жерлерде қорғау шаралары жүзеге асырылатын болады.
Құстар түрлерінің азаю себептері – заңсыз аулаушылық, өрт, ұя ... ... су ... ... яғни су ... ... кетуі,
қамысты шауып алу. Өзен атырауларында қорық ұйымдастырып, торғайдың
мерзімді қорығын ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарды тиып, оны заңсыз аулаушыларға қарсы ... ... ... ... ... ... ... жырту, дала ландшафтының басқа да өзгерістері, малды көп ... ... ... ... ... көптеген факторлар да
құстардың ... әкеп ... Ауыл ... ... ... ұйымдастырып, оларды қорғауды халық арасында ... ... ... ... ... ... территориялар деп жариялау
қажет. Сақталған ... ... ... ... ... ... жан-жақты зерттеп, осы мәселелерді анықтағанға дейін барлық
түрлерін қорғау керек.
Сақталып ... ... ... ... және онда ... режимін
орнату, тұрғындар арасында үгіт – насихат жүргізу, қолда ... ... ... бір кезде қарабауыр бұлдырақтың мың-мыңдаған топтары
кездессе, қазір саны бір ... ... және суат ... ... ... нәтижесінде саны кемуде. Қоныстанатын жерлерде аулауға тиым салу және
қорғалатын территориялар құру қажет, басқа жануарлар ... ... ... үкі ... саны ... келе ... сирек кездесетін түр. Санының
қанша екені ... ... ... ... сирек. Санын шектеуші
себептер: электр сымдарында және уланған жемді жеп ... ... ... ... мен бой ... ... үшін ұядағы
балапандарын алудың да кері әсері үлкен. Сондықтан оны ... тағы ... – оның ... ... үшін ... ... керек.
Сүтқоректілерді сақтап қалу үшін олардың ... ... ... ... ... ... ... мен қорықшалар ұйымдастыру керек.
Қазақстан жеріндегі ормандарында мекендеуге ... ... ... санының аз болуының негізгі себептері – қасақылық және
қоректік ... ... ... ... жүргізбеу әсерінен таралу
аймағының тарылуы. Сондықтан да қорғалатын ... ... ... ... ... ... жерлерде қорғау шараларын жақсарту,
қорықшалар желісін құру, түрдің таралуы мен экологиясын ... ...... ... ... бір тіршілігі табиғатқа байланысты;
күш-қуатты, бар игілік пен жақсылықты ол ... ... ... ... ... мен ... шарықтап өсуі, ауыр
индустрияның, алып құрылыстардың кең қанат жаюы, қалада халық санының ... ... ... мен ... ... ... пайдалану – аса
маңызды мемлекеттік міндеттердің біріне айналып отыр. Халық шаруашылығы
жоспарының табысты ... мен ... ... тез қарқынмен өсе
түсуі де алдымен ... ... ...... су, жайылым мен
шабындық, құнарлы топырақ, пайдалы кен қазбалары, өсімдік пен жануарлар
дүниесінен ... ... ... жері ... ұлан байтақ болса да, оның байлықтары түпсіз
терең, таусылмайтын мұхит емес, сондықтан да ... сүю, ... ... Өйткені, осы қоғам байлығына ұқыптылықпен қарау, оларды ... ... үшін ... және ... ... қоғамның бұлжымас заңы.
Елімізде табиғатты қорғау туралы бірнеше қаулы-қарарлар жарияланды.
Бұл салада біздің ... ... ... ... ... қорғау туралы жұмыстар атқарылып отырғанын қазір бәріміз де ... ... ... ... қорғауға назар аударылып, олардың қорының
молаюына мүмкіндік жасау ... аң - ... ... түрлерінің
саны айтарлықтай өсіп отыр.
Республикада ақбөкен сияқты саны азайып отырған қорғауды керек ететін
бірнеше пайдалы аң – құс ... ... ... ... бағалы жануарлардың санын арттырудың бірден-бір
жолы, біріншіден ... ... ... ... екіншіден, бұрын
тіршілік еткен жерлерге біразын қайта жіберу немесе жаңа ... ... аң – ... қорын көбейту.
Қазіргі уақытта, автомашиналар пайдаланып және рұқсат етілмеген әр
түрлі құралдарды аң – ... ... ... фактілері байқалып жүр.
Браконьер – біздің табиғатымызға елеулі зиян келтіретін дұшпанымыз.
Ол көктемде жануарлардың немесе құстың ұрғашысын атып тастайтын ... ... ... ... ... зиян ... Аң ... тиым салынған
құралдары мен әдістерін қолдана отырып, бүкіл халықтың дәулеті ... ... ... мен ... ... ... да ... ережелерін бұзушылыққа қарсы күресті күшейту
және пайдалы аңдар мен құстарды қорғау ісін ... ... ... ... ... керек.
Сондай-ақ саны азайып бара жатқан хайуанаттардың жер-жерлерге кеңінен
таралуын, биологиялық ерекшеліктерін, ортаға бейімделуін ... ... ... ... ... ... ғылымдармен бірігіп, ынтымақтасып жұмыс жүргізгенде
ғана жоғарыда сөз болған ... ... ... ... жинап, оларды
қорғау мен санын көбейтуге бағытталған көптеген жұмыстар жүргізе алады.
Қорыта айтқанда, табиғат ... бірі – ... ... ... бағалы аң-құстар – халық байлығы. Табиғат көркі - өсімдік
дүниесі. ... ... ... қор ... ... мәпелеп
өсіргенде ғана санын көбейтіп, халық шаруашылығының бұл саладағы қажетін
толық өтеуге ... ... ... ... ... көп, тек ... ала білу ... еліміздегі табиғат қорғау шаралары жануарлар дүниесін одан әрі
молайтуға, көбейтуге мүмкіндік беруде.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. Қазақстан Қызыл кітабы.
Том І. ... І ... ...... «Қонжық», 1996.
2. Қазақстан Ұлттық энциклопедиясы, 6 том.
3. Қазақстан өсімдіктері. ... ...... 1977 ... ... ... кітабы беттерінен. А.Ф.Ковшарь. – Алматы, 2004 ж.
5. Қазақстан өсімдіктер әлемі. А.А.Иващенко. – Алматы, «Кітап», 2004 ж.
6. Сирек ... ... ... ... ...... «Қайнар», 1975 ж.
7. Аяулы хайуанаттар. К.Қайымов. – Алматы, ... 1979 ... ... |Көлемі, |Қорғайтын объектісі |Орналасқан |Құрылған |
| | |мың га | ... ... |
|1 ... ... ... ... |1926 |
| | | ... |Сайрам | |
| | | ... 1400, ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... 240, ... | |
| | | ... ... ... | |
| | | ... 9 | | |
| | | ... 4 | | |
| | | ... | | |
|2 ... |73,3 |Іле ... |Талғар |1961 |
| | | ... ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... 4, ... | |
| | | ... 930, | | |
| | | ... | | |
| | | |800 түрі | | |
|3 ... |16,8 ... ... |1939 |
| | | ... 202, |ауданы, | |
| | | ... 165 ... | |
| | | ... ... бәрі де ... | |
| | | ... | | |
|4 ... |87,7 ... ... ... |1934 |
| | | ... мен көлдер. |ауданы, | |
| | | ... ... | |
| | | ... 230, |облыс. | |
| | | ... | | |
| | | ... 3, | | |
| | | ... 6, | | |
| | | ... 687 | | |
| | | ... | | |
|5 ... |258,9 |Көл ... |Қорғалжын |1968 |
| | | ... 294, ... | |
| | | ... 37,|Ақмола | |
| | | ... ... | |
| | | ... 2, ... | | |
| | | ... 3, | | |
| | | ... 11, | | |
| | | ... | | |
| | | |288, ... | | |
| | | |331 ... | | |
|6 ... |75,0 ... ... таулы|Марқакөл |1976 |
| | | ... ... ... |
| | | |сы. ... | |
| | | |59, ... 250, ... | |
| | | ... 3, | | |
| | | ... | | |
| | | ... 4, | | |
| | | ... 4, | | |
| | | ... 200 | | |
| | | ... | | |
|7 ... |223,3 ... ... |Ералы ауданы,|1984 |
| | | ... ... | |
| | | |дің 27, ... ... | |
| | | |111, ... | | |
| | | ... 30, | | |
| | | ... 300 ... | |
|8 ... ... |56,1 | Тау ландшафтысы. |Риддер |1992 |
| | | ... ... ... |
| | | ... 108, |Қазақстан | |
| | | ... 145 ... | |
| | | ... | | |
|9 ... |12,5 |Су экожүйесі. Сүт- ... |1998 |
| | | ... 21, ... | |
| | | ... 98, қос- ... | |
| | | ... 2, ... | |
| | | ... | | |
| | | ... 4, | | |
| | | ... 107 | | |
| | | ... | | |
І ... ... бара ... Саны ... ... кету қаупі бар түрлер ... әлі де ... ... ... ... ... ... өте күрт
төмендеп,
жойылып кеткендер де болуы ... ... ... ... олар ... ... ... жылдар – 50 жылдардан
астам уақыт бойына ешқандай
деректер жоқ.
Қызыл кітапқа енген биоресурстар
ІІІ категория V ... ... ... ... ... ... ... ... жоқ, ... өте аз ... ... ... ... ... енді ... ... бірақ
шектеліп, табиғи және адам қызметінің ... ... ... ... ... ... болмайтын және популяциялары
өзгеру нәтижесінде тез жойылып ... ... ... ... ... ... ... (тіршілігі толық зерттелмеген, ал саны мен популяция жағдайы
алаңдатушылық ... ... ... жетіспейтіндігінен оларды
жоғарыда айтылған категорияларға жатқызуға болады.
Орта мектептің аймақтық компонентінің құрылымы, оны ... ... ... ... орны – ... орта ... ... актуальды
проблемасы. Бірақ бұл проблема жеткіліксіз зерттелген. 19 және 20 ғасыр
басында ... ... ... ... мәселесіне ерекше мән
берілген. Осы периодта өлкемізге деген ғылыми қызығушылық ... бұл ... ... ... ... ... ... сұрақтар көбінесе
тарих және география сабақтарында қаралды.
Совет уақытында әр түрлі оқу бағдарламасы, оқу ... және ... ... ... ... ... үндестірудің ұзақ кезеңі келді.
Совет мектебі әсіресе ғылыми жаратылыстық математика саласында ... ... ... ... ... ... ... бірелкі оқу жоспары, оқу
құралдары, әдістемелер, инациональды аймақтың ... ... ... ... әкеп ... ал ол оқып ... мықты
білім алуына кері әсерін тигізбей қоймайды.
Бір жағдайды айта кету жөн, Англия, Германия, АҚШ-та және ... ... ... ... әр ... оқу ... бар, ол ... және тағы басқалардың өзгешелігін ескереді. Аймақтық басқару органы
білім жүйесінде толық правоға ие, ол бұл ... ... ... ... сай оқу ... таңдай алады. Мысалы, Ұлыбританияда
қазіргі уақытқа дейін бірыңғай оқу бағдарламасы мен оқулықтар жоқ. ... ... оқу ... ... және ұстаздардың
прерогативасы болып табылады. Білім туралы Заңға (1986 ж.) сәйкес ... ... ... ... келісіп шешу керек. Бұндай тәсілдің
кемшіліктері бар екені белгілі, ... ... ... беру ... ... ... ... туралы» Мемлекеттік Заң және ... ... ... ... ... мен ... туралы құжат біздің
елімізде білім беру жүйесін демократияландыруға ... ... ... заң 2000). Бұл ... белгіленген ұлттық – аймақтық компонент
аймақтық ерекшеліктермен, көпұлтты ... ... ... ... ... ... Ұлттық – аймақтық компонент оқылатын ұғымға, заңға,
білім беру мақсатына және ... оқу ... ... ... ... негізіндегі оқу материалын толық ашуға мүмкіндік
береді. ... ... ... ... ... тәрбиелеуге және
олардың жалпы активтілігін дамытуға ... ... ... ... ... теориялық және практикалық екі бөлімін гармониялық ... ... ... ... ... жасау мәселесіне
және оқу материалын іріктеуге қазіргі заманғы қазақстандық оқу ... ... ... ... ... ... пәнінен Шығыс Қазақстан облысы бойынша аймақтық мазмұны бар
материалдың теориялық ... ... ... ... ... ... аймақтық компоненттің теориялық негізін құрастыру мақсатты ... ... ... ... ... Оқушылар өздерінің ұлттық байлығын
біліп қана қоймай, сонымен қатар оны Отанымыздың ... үшін ... ... әрі ... ... химияны оқу процесінде өзінің Республиксының негізгі
байлықтарымен, ... ... оны ... ... және ... ... қажеттіліктермен, өнеркәсіптің даму тарихымен,
Қазақстанның жетістіктері және оның ... ... ... ... және жергілікті аспектілер бойынша химиялық ... ... ... ... дамуына әкеп соқтырады. Мұнда
олар табиғатқа келтіретін зиянын ғана біліп қоймай, сонымен қатар олардың
пайда болу ... және ... ... зиянды заттардан қоршаған
ортаны қорғау мәселесін де шеше алады.
Шығыс Қазақстан ірі ... ... бірі ... ... ... ... интенсивті ластану дәрежесі бойынша жетекші
орын алды.
Шығыс Қазақстан облысы Қазақстанның ... ... ... ... ... Қытай халық республикасымен, оңтүстігінде
Алматымен, батысында Павлодар және ... ... ... ... ... 279,6 мың км2. ... ... ірі географиялық облыстардың,
яғни Оңтүстік Сібір және Солтүстік Тянь-Шань тауының, ... ... ... ... және Қазақ Мекосопочниктің түйіскен
жерінде орналасқан.
ШҚО пайдалы қазбалардың көптеген қорларына ие. Кенді Алтай белдеуі ... ... ... ... ... ... ... (мысты-алтынкенді). Қалбы-Нарым белдеуінде сирек металдар
шығарылады. ... ... ... ... ... ... тән. Жарма-
Саур белдеуінің үш ... ... бар: ... ... ... ... Шар-Зимунай (хром-никель-сынап-алтынкенді). Қазіргі уақытта
412 кен орны белгілі, оның ішіндегі 132-сі ... ... ... және ... ... табиғи қорғаулы минералды шикізат бар. БҰл цеолиттің
және цеолиті бар ... ... ... монториллониттің,
жанар таулы шынының жән тағы басқаларының пайда болған жері. Осы шикізат
сорбенттер және катализаторлар есебі ... ... және ... ... үшін ... ... ... Еліміздің шығысында орналасқан ірі түсті
металлургияның бірі Титан-Магний ... ... ... 1965 жылы 27
наурызда іске қосылды.
1967 жылдан бастап комбинат шет елдерге ... және ... ... 1968 жылы ТГ-100 ... ... ... жән ... мемлекеттік
сапа белгісі берілді.
Кеуекті титан және магний өндірісі. ... өнім – ... ... ... ... ... Бастапқы шикізат (титан құмағы) төрт
хлорлы титанның алынуымен газ тәрізді хлормен ... ... ... ... ... ... ... Қалпына келтіру
кезінде титанды кеуек және хлорлы магний электролиз процесіне магний ... ... ... жылы титан өндірісінің жобалық қуаты игерілді. Титанды хлотардың
жеке буындарының конструкциясының және конденсация ... ... ... ... 1,7 есе ... ... етеді.
Қалпына келтірудің тиімді технологиялық тәртібін іздеу және оны ... ... ... ... ... және ... ... циклдік
өнімділігін 25-27 пайызға арттыруды қамтамасыз етті.
1972 жылы салада тұңғыш рет төрт ... ... ... мыссыз
тазарту әдісі жасалды және енгізілді, бұл өнім ... ... ... ... жылы магнй ұнтағын өндіру цехы іске қсылды.
Жұқадисперсиялы магний ұнтақтары айналмалы жону әдісімен өндіріледі,
бұл ... ... және ... ... ... ... береді.
Қалдықтарды комплексті қайта өңдеуді және ... ... ... сол ... қоршаған ортаның ластануын азайтқан, жаңа,
жоғары тиімді аппараттар және магний және хлор ... ... ... рет ... қалдықтардан ванадий бестотығын ... ... ... ... жолай алу әдісі жасалды.
Салада бірінші рет титан хлраторының өңделген балқымаларынан скандий
өндірісі әдісі ... және ... ... бұл титанды өндіруге
кететін шығынды бірталай төмендетті және отандық ... ... бар ... ... ... қамтамасыз етті.
Сабақты ұйымдастыру әдісі дұрыс таңдалса, оқу ... ... ... Ол үшін ... ... ... ... оқу үлгерімі
сапасы көтеріледі, пәнге қызығушылығы ... ... ... ... ... кітап оқуға дағдыланады. Осы мақсатпен
«Көмірсутектердің табиғатта ... ... ... ... ... ... ұйғардым.
Алдын ала берілген бағыт-бағдармен даярланған оқушы мамандарға сөз
беріледі.
Оқушы-экономист: соңғы уақыттарда химия ғылымының табыстарын, ... ... ... ... ... ... аударылуда. Бір
кезде өнеркәсіптің нағыз азығы көмір ... ... ... оған қоса нағыз
тиімді азығы мұнай деуге ... ... этил ... ... өнімі – этиленнен алына бастады. Ол
үшін 1 т этил спиртіне ... 2,8-3,0 ... ... ... Бұл ... ... этил спиртінің құны арзанға түсетінін көреміз.
Келесі кезекте химик жаңа сабақты түсіндіреді.
Барлық мұнайдың құрамы ... ......... ... ... ... тұрады.
Кездесетін жеріне қарай құрамы өзгеріп отырады. Олардың қасиеттері де әр
түрлі, әр ... ... ... мұнайды біздің заманымыздан 2800- 3500 жылдар бұрын
ертедегі Иран халқының ... Суза ... ... ... ... ... Өзіміздің қазақ мұнайына келсек, Жем-Жайық бойында
мұнай барлығы ертеден белгілі болған. Мұнай жер бетіне кей ... ... кей ... ... ... жиналған. Майқұдық, Жақсымай,
Майкөмген атаулары оны айқындай түседі. Біздің бабаларымыз оны ... ... ... жер бетіне шығып жатқан майларды ыдыстарға құйып
алып шырақ, отын ... ... ... ... ... дөңгелегін
майлауға пайдаланған.
Оқушы-дәрігер: Египетте өлікті шірітпей сақтау үшін бальзамдаған. Ал
бальзамның құрамына мұнайдың кейбір өнімдерін қосқандығы мәлім.
Шығыс ... ... ... қыршаңқы, қотыр, теміреткі ... ... дәрі ... ... ... ... ... кездесетін көздеріне тоқталып,
оқушыларды туған жердің осы бір бағалы қазынасына аса ... ... оны ... ... ... ... бағыт
беріп, Отаншылдық рухта сабақты аяқтауға болады.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жануарларды қорғаудағы «Қызыл кітаптың» маңызы13 бет
Шерхан Мұртазаның «Қызыл жебе» (екі кітап), «Жұлдыз көпір», «Қыл көпір», «Тамұқ» атты бес кітаптан тұратын хамса-романын әдеби талдау11 бет
Шерхан Мұртазаның «Қызыл жебе» (екі кітап), «Жұлдыз көпір», «Қыл көпір», «Тамұқ» атты бес кітаптан тұратын хамса-романын әдеби тұрғыда талдау9 бет
Қазақстан қорықтары және қызыл кітап9 бет
Қызыл кітап жайлы11 бет
Қызыл кітап туралы2 бет
Қызыл кітапқа енген өсімдіктер [ буклет ]6 бет
"м. әуезовтың қазақ әдебиеті тарихына қосқан үлесі"6 бет
Арал қаласы13 бет
Ахмет Байтұрсынұлының «Әдебиет танытқыш» еңбегі ХХ ғасыр басындағы әдебиеттану ғылымының контексінде39 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь