Алматы облысындағы түйе сүтiнiң физико-химиялық қасиеттерi

1. Кiрiспе
Қазақстандағы түйе шаруашылығы
Түйелердiң түрлерi
Түйе шаруашылығының практикалық маңызы
Қазақстандағы түйе шаруашылығының жалпы саны
Сүттiң физико.химиялық көрсеткiштерi
Жалпы сүттiң құрамы
Түйе сүтiнiң жалпы құрамы
Түйе сүтiнiң белоктары
Түйе сүтiнiң майлары
Түйе сүтiнiң витаминдiк құрамы
Түйе сүтiндегi антимикробтық факторлар
Түйе сүтiнiң минералдық құрамы
Түйе уызының құрамы
2. Материалдар мен зерттеу методтары
Зерттеу обьектiсi
Зерттеу әдiстерi
Анықталған физико.химиялық көрсеткiштер
3. Зерттеу нәтижелерi мен оларды талқылау
Түйе уызының лактациялық кезеңi бойынша өзгеруi
Түйе сүтiнiң физико.химиялық көрсеткiштерi
Қортынды
Қолданған әдебиеттер тiзiмi
Әлемде түйелердің бір өркешті – дромедар, қос өркешті – бактриан түрлері және олардың гибридтері, жабайы түрлерi таралған.
- Дромедарлар
Дромедарлар Солтүстік Африкада, Аравияда, Иран, Иракта, Ауғаныстанда, Үндістанда, Пакистанда, Түркменiстанда таралған.
Орта Азия шөлейттерінде дромедарлардың аруана типі таралған. Бұл Түркменiстанда және Қазақстан жерлерінде кең тараған, сонымен қатар Өзбекістанның Арал аймақтарында кездеседi [015]. Қазақстанда бір өркешті түйелерден – Түркмен «Аруанасы» таралған. Бұлардың сүт өнімділігі бактриандарға қарағанда бірнеше рет жоғары болып келеді. Бірақ бұлардың ұстау жағдайлары мен жемге деген сұранысы жоғары. Осыған орай, түйелердің сүттілігін көтеру және олардың жемге деген сұранысын есте сақтай отырып селекциялық жұмыстар жүргізілуде [025].
- Бактриандар
Бактриандар – Алтайда, Монголияда, Қытайда, Ресейдiң Оңтүстiгiнде таралған. Бактриандардың қалмақ, қазақ, моңғол және қытай тұқымы бар. Бұлардың ішіндегі ең ірісі және өнімділік қасиеттері бойынша ең жақсысы қалмақ тұқымы; орташасы – қазақ, ал моңғол – ең кіші болып табылады. Бактриандардың ірілігінің кішірейюі климаттық және қоректену жағдайларына байланысты. Орта Азияның ішкі аймақтарына қарай, яғни батыстан шығысқа қарай осы жағдайлар қатая түседі [015]. Қазақстан Республикасындағы бактриандар өзара үш типіне бөлiнедi - Оңтүстік Қазақстан типі, Қызылорда типі және Оралбөкей типі [033].
Сүтті түйе шаруашылығы ауыл шаруашылығының саласы ретінде енуінде белгілі қиыншылықтар туындайды. Республикамызда бактриан түрінің қазақ типі аумақталғанын еске алған жөн. Олардың ет-жүнді бағыттағы жануарлар болғандықтан, сүт өнімі салыстырмалы төмен.
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТI
Биология факультетi
Биотехнология, биохимия, өсiмдiктер физиологиясы
кафедрасы
Б I ТI Р У Ж Ұ М Ы С ... ... түйе ... физико-химиялық қасиеттерi
Орындаған : _____________________Ахметсадықова Шынар Нурлановна
Ғылыми жетекшiлерi :______________ б.ғ.д., профессор Иващенко А.Т.
______________ Phd. ... ... ... : ... ... ... ... ... ... ... ... А.Т.
Алматы, 2007 ж.
МАЗМҰНЫ
1. Кiрiспе
1. Қазақстандағы түйе ... ... ... Түйе ... практикалық маңызы
3. Қазақстандағы түйе шаруашылығының жалпы саны
2. Сүттiң физико-химиялық көрсеткiштерi
1. Жалпы сүттiң құрамы
2. Түйе сүтiнiң жалпы құрамы
3. Түйе сүтiнiң ... Түйе ... ... Түйе ... ... ... Түйе ... антимикробтық факторлар
7. Түйе сүтiнiң минералдық құрамы
3. Түйе уызының құрамы
2. Материалдар мен зерттеу ... ... ... ... әдiстерi
1. Анықталған физико-химиялық көрсеткiштер
3. Зерттеу нәтижелерi мен оларды талқылау
1. Түйе уызының лактациялық кезеңi бойынша ... Түйе ... ... көрсеткiштерi
Қортынды
Қолданған әдебиеттер тiзiмi
ТҰЖЫРЫМ.
Берiлген жұмыста Алматы облысындағы түйе сүтiнiң физико-химиялық қасиеттерi
зерттелген.
РЕЗЮМЕ
В данной работе исследованы физико-химические свойства ... ... ... research ... physical and chemical ... of ... of Almaty region.
1. Әдебиетке шолу
1. Қазақстандағы түйе шаруашылығы
Түйе – адамзатты мыңжылдықтар бойы шөлейтпен байланыстырып келе жатқан
жануар. Түйеден ... бір де бір үй ... ... пен ... ... ... ... емес. Үй жануарларының ішінде түйе ғана ... жүн ... және ... ... ... ... ... Chordata - ... ... ... - Бас сүйектілер
Бөлім ... - ... үсті ... - Төрт аяқтылар
Класс Mammalia - ... ... - Жұп ... ... - ... ... ... ... - ... ... ... ... бір ...... қос ... – бактриан
түрлері және олардың гибридтері, жабайы түрлерi таралған.
- Дромедарлар
Дромедарлар Солтүстік ... ... ... ... ... Пакистанда, Түркменiстанда таралған.
Орта Азия шөлейттерінде ... ... типі ... Бұл
Түркменiстанда және Қазақстан жерлерінде кең тараған, сонымен ... Арал ... ... [015]. Қазақстанда бір өркешті
түйелерден – ... ... ... Бұлардың сүт өнімділігі
бактриандарға ... ... рет ... ... ... ... бұлардың
ұстау жағдайлары мен жемге деген сұранысы жоғары. Осыған орай, ... ... және ... ... ... сұранысын есте сақтай отырып
селекциялық жұмыстар жүргізілуде [025].
- Бактриандар
Бактриандар – ... ... ... ... ... ... ... қазақ, моңғол және қытай тұқымы бар.
Бұлардың ішіндегі ең ірісі және өнімділік ... ... ең ... ... ... – қазақ, ал моңғол – ең кіші болып табылады.
Бактриандардың ірілігінің ... ... және ... ... Орта Азияның ішкі аймақтарына қарай, яғни батыстан ... осы ... ... ... [015]. Қазақстан Республикасындағы
бактриандар өзара үш типіне бөлiнедi - ... ... ... ... және Оралбөкей типі [033].
Сүтті түйе шаруашылығы ауыл шаруашылығының ... ... ... ... ... ... бактриан түрінің қазақ типі
аумақталғанын еске ... жөн. ... ... ... ... сүт өнімі салыстырмалы төмен.
- Гибридтер
Көне заманнан Орта ... екi ... ... ... ... ... ... және дромедарлардың сүт, ет және жүн
өнiмдiлiгiн көбейту үшiн F1, F2, F3 ... ... ... ... ... ... терминалогиясын қолданылады.
Түраралық гибридтер 2 әдiспен алынуы мүмкiн: қазақ әдiсi – аналық қазақ
бактрианды және түркмен әдiсi–аналық түркiмен дромедарды шағылыстыру ... ... 1. Ғ1 ... ... ... ... ... ... |Нар ... |Ғ1 ... |Iнер ... |Ғ1 ... ұрпақтағы гибридтердi өзара шығылыстыру нәтижесiнде алынған Ғ2
гибридтердi жарбай деп атайды.
Схема 2. Кез-нар және Күрт-нар түйелерінің гибридтерін алу ... Р ♀ Ғ1 х ♂ ... Р ♀Ғ1 х ... ... |
| ... ... х ♂ ... Ғ2 ♀ Күрт х ... ... ... Ғ3 ... ... ... ... ... ... тек ... ... ғана
бактриандар, дромедарлар және олардың әртүрлi ... ... ... ... ... түйе шаруашылығы шөлейтті және жартылай шөлейтті аймақтардың
экономикасында алатын орны ерекше. Түйелердің ... ... ... ... ... ... бағытта қолдануы біршама
жоғарлады.
Осы саланың дамуы бір қатар факторларға ... ... ... емес қар ... бар ... ... табиғи жайылымдар (құрғақ далалы,
шөлейтті және ... ... ауыл ... ... ... зақым келтірмей, жыл бойы түйелердің жайылуын қамтамассыз етеді
[025].
1.1.2. Түйе ... ... ... түйе ... тек тірі ... пен ... көлемін үлкейту
үшін жүргізілсе, кейiн 80 жылдарда селекциялық процесске бір қатар басқа
қасиеттер ... ... және ... ... 2005 жылы 26 ... түйе тұқымды шаруашылықтар, яғни 8 458
мал басы негiзгi таза ... ... ... ... программаға сай, Қой шаруашылығының Ғылыми
Зерттеу Институтының ғалымдары қазақ ... мен ... ... ... ... жүргізіледі. Бұл жұмыс еліміздегі ірі асыл
тұқымды шаруашылықтарда олардың өнімділігін көтеруге, сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... ... Қызылорда облысы, Арал ... ААҚ ... 250 ... ... ... аналық түйелердің орташа тірі
салмағы 670 кг, 6 ай лактация ... 650-700 л сүт, жүні – 6,3 - 6,5 ... ... түйе ... ... ... ірі ауыл шаруашылық
құрлымдардың құрылуыменен ... ... ... ... ... ірі ... сәтті жұмыстары дәлел бола
алады. Олар: Қызылорда облысындағы ААҚ ... ... ... ... ауыл шаруашылығы» және Алматы облысындағы «Агромеркур» шаруашылығы.
- Ет өнімділігі
«Ойсылқара» деген таза түйе еті мен ... ... ... шығаратын
жартылай сүрленген шұжық өнімінің технологиясы шығарылып, оған ... ... жылы ... ... РК № 10496. Бұл ... басқа белгілі шұжықтарға
қарағанда 15-20%-ке арзанырақ түседі.
- Жүн өнімділігі
ЖШС «Асутор» мамандары «Алматы – ... ... түйе ... ... ... тауып, оны енгізіп, жаңа өнімдер шығаруды көздеп ...... ... ... қасиеті бар түйе белдіктері, көрпелер, тағы
басқа заттар шығаруды көздейдi. Түйе жүні ... және ... ... ... ... қызып кетуден сақтайтыны белгiлi. Сондықтан, ұшқыштардың,
космонафттардың, сүмгіш- ... ... түйе ... ... Сүт ... түйе ... Қазақстанда әртүрлі өнімдер ... ... сүт ... ... ... ... және тағам
өнеркәсібінің ғылыми-өндірістік ... ҚР ... ... ... қосындылары бар түйе сүтінен жасалған ашыған
сүт сусындары мен сырлар ... ... ... ... 2005 жылы ... № 15775 алынған.
Өнімділік түйе шаруашылығының тағы бір даму ... оның ... ... 1 бас жылына – 700-800 л сүт, 200-250 кг ... 5 кг жүн, ... ... ... 186 - 220 мың ... ... 1 370$
-1 600$ АҚШ долларын құрайды. Бұл өндіріске салынатын ақша ... ... ... ... ... түйе ... ... жерiнде соңғы жүз жылдықта мал басының күрт азаюының екi маңызды
кезеңдерi болған: алдымен коллективизация және ... ... ... ... және ... [022] (№1 ... ... 1927 – 2002 жылдар арасындағы түйе санының өзгеруi
| |1927 |1941 |1991 |2002 ... | 1 200 000 | 104 600 | 145 000 | 102 300 ... | 3 500 000 | 869 700 | 1 700 000 | 1 010 000 ... |18 000 000 |12 000 000 |35 000 000 |9 207 500 ... мал ... өнімін өндірудегі 3-5% фермерлік
шаруашылықтарға келсе, 86% жеке меншік ... ... отыр [025] ... ... ... ... түйе ... саны 142,4 мыңға жеттi
(Сурет 1) [023]. 2005 жылдың бiрiншi шiлде айында ... ... ... ... ... түйе ... ең көбі
Маңғыстау – 37,8 мың бас, Атырау – 30 мың бас және ... ... ... мың бас ... ... шаруашылығының Министрлігінің мамандарының есептеулері бойынша
2010 жылы түйе басын 200 - 220 ... ... ... ... отыр [025] ... 1. ... Республикасындағы 1992-2006 жылдар арасындағы үй
жануарларының саны
2. Сүттің физико-химиялық көрсеткіштері
1.2.1 Жалпы сүттің құрамы
Сүт сулы iшкi физиологиялық ... оның ... ... ... ... және ... заттар бар. Су мөлшері 83%-тен 89%-тей
болады, қалған бөлігін белоктар, майлар, көмірсулар, ... ... ... ... ... ... (гармондар, ферменттер,
арнайы қорғаныштық заттар, т.б.) құрайды. Бұл азықтың құрамындағы ... ... ара ... болғандықтан, жеңіл және толығырақ
сіңіріледі [021].
- Белоктар
Сүттің амин қышқылдары толығымен қамтамассыз ету үшін адам ... ... сүт ... ... 14,5 ... белоктарын жеуі керек [034]. Сүтте
казеин казеинкальцийфосфорлы комплекс ... ... ... ... және
әлсіз қышқылдар әсерінен казеин тұмба түзеді. Ол түйе сүтінде ақ үлпілер
түзеді, араластырған ... ... ... ... ...... және сүт ... негізгі белогі ғана емес,ол
гетерогенді белок. Казеин – ... ... ең ... ...
азоттық заттардың компоненты. Сиыр сүтінде казеинді фракция ... ... ... – өсу ... ал глобулин – иммунды денелердің
синтезінде маңызды рөл ... ... мен ... ... ... және сары су ... ... альбумин және глобулиннің құрамында барлық ауыстырылмайтын амин
қышқылдары бар. Казеин құрамында Met (~ 3,5%), Lys (~ 6,9%), Trp (~ ... (~ 12,1%), Val (~ 7,0%) ... ... ... ... [011]. Амин
қышқылдарының жетіспеушілігі көбінесе, жас организмде - өсу процесінің
бұзылуына, қан айналымының ... ... ... бұзылуына әкеп
соғады. Әсіресе, ауыстырылмайтын амин қышқылдарына сары су ... ... ... ... ... ... күрделі май тәрізді қосылыстар ... ... ... ... зат - холин, тағы басқа заттар бар
екені дәлелденді. Фосфотидтер организмнің ұлпаларының және ... ... ... зат ... май және холестериннің
алмасуын реттеуге қатысады, бауырда ... ... ... ... әсер
етеді, антисклеролды әсер етеді. Сүт құрамында стериндерде кездеседі.
Ішіндегі ең маңыздысы ... ол күн ... ... ... әсерінен Д2 витаминіне айналады Сүт майымен бірге болатын
липоидтар (фосфотидтер, цереброзидтер, стериндер) ... зат ... ... интенсивтілігінде, бүйрекүсті қыртысындағы гармондардың
түзілуінде маңызды рөл атқарады.
- Көмірсулар
Сүт көмірсулары ... ... (сүт ... ... ... 4,5-5% құрайды. Лактоза организмдегі биохимиялық процестердің
энергия көзі және кальций, фосфор, магний, барийдің ... ... ... ... ... ... 5-6 есе ... сондықтан сүттің тәттілігі айқын білінбейді. Барлық қанттар сияқты
лактозада организммен жеңіл сіңіріледі. Сіңірілуі 98% құрайды. Ас ... ... ... ... мен ... ... Олар
қанға өтіп, энергияның көзі ретінде ... ... ... ... ... ... ... және шірігіш, ауру қоздырғыш
микробтардың өсуін тежеуде қатысады. Лактоза жүйке жүйесінің стимуляторы,
жүрек – қан ... ... ... ... Витаминдер
Сүттің физиологиялық құндылығы – оның құрамындағы ... ... жоқ А, Е, Д, К ... еритін витаминдерінің болуына байланысты.
Сүттің құрамында барлық суда ерігіш және майда ерігіш ... ... ... ... ... да, сүт ... күнделікті тағамы
болғандықтан, организмді белгілі ... ... ... ... ... ... ... және жыл мезгіліне байланысты болады.
Жазда сүт витаминдерге ең бай кезі.100 мл ... ... ... А - ... В - ... – 0,015 мг, С – 1,3 мг, РР – 0,1 мг, В1 – 0,04 мг, В2 ... мг. Адам ... сүт жеткілікті түрде болса, онда организмнің В2
витаминінің күнделікті нормасының жартысымен қамтамассыз етеді.
- Минералды заттар
Сүт ... ... ... ... жаңа ... ... гормондардың қалыптасуында, организмнің
минеральды зат алмасуында үлкен рөл атқарады. Кальций ... ... ... ... қан ... ... рак ... кейбір
түрлерімен ауру мүмкіншілігін төмендетеді; йод – қалқанша ... ... ... ... ... мен калий хлоридтері,
фосфаттар қан мен протоплазманың элементтерінің қалыптастыруында қатысады.
- Сүт ферменттері
Ферменттер ... ... ... ... ... ... сапалық көрсеткiштерiнiң өзгеруiнде маңызды рөл
атқарады. Бұл ... ... (түр, ... ... сүт
өнiмдiлiгi, жыл мезгiлi, қоректендiру, ұстау жағдайлары, жануардың өзiндiк
ерекшелiктерi, физиологиялық күй және ... және ... ... тағы ... факторларға байланысты болады.
Сүттi алудағы санитарлы-гигиеналық ережелердiң ... және ... ... ... шикi сүттiң микробтармен ластануы
ферменттердiң активтiлiгiн ... Бұл ... сүт ... ... ... ферменттерін олардың сүт өндірісіндегі
мағынасына қарай 2 топқа бөлінеді: 1.физико-химиялық көрсеткіштерге себеп
болатын және сүт ... ... ... ... ... әсер етуінің сатысын анықтайтын тест түріндегі ферменттер.
Ферменттердің ... ... ... ... ... активтілігіне ғана емес, сонымен қатар ашыту жолымен жасалған
сүт өнімдерінің дәмі мен иісінің қалыптасуына әсер етеді.
Сүт жануар ... ... ... өнiмi ... құрамында әртүрлi ферменттер болады. Нативтi ... ... ... ... ... ... бөлiнiп шығарылады. Көптеген
нативтi ... ... сүт ... ... ... сүт ... болғанда түседi. Ал микробтық ... ... ... ... ... оны алу және ... барысында
(ауадан, сауу аппараттарынан, сүт сақтайтын ыдыстан, қолдан) ... ... өнiмi ... ... ... ... активтiлiгi ондаға микроорганизмдердiң түрiне және ... ... ... ... ... сүтте 10%
психотрофты микрофлора, 10% микрококктар, Corynebacterium, E.coli және 5% ... ... ... төзiмдi сүт бактериялары ... ... ... яғни ... ... ... және
экзоферменттер – клеткалардан сүтке бөлiнiп шығады.
Сау жануардан алынған сүт құрамында 100 - дей фермент ... ... - тей ... сүт ... ... ... ... сонын
жартысының көбінде бір мезгілде нативті және микробты шығу тегі болады.
Ферменттердің сүттегі орналасу жерлері ... ... ... 10 ... сулы ... бос ... болады;
• 15 фермент казеин мицелдарымен және сирек сары су ... 30 ... май ... ... ... ... ферменттер бір уақытта белокты және майлы сүт фазаларында болуы
мүмкін. Сүттің құрамындағы ферменттер мөлшері үлкен емес, 100 мл ... ... ... дейін болады. Сүт ... ... ... ... ... ферменттер:
• Оксидоредуктазалар ... ... ... ... ... ... ... Алкогольдегидрогеназа;
• Лактатдегидрогеназа;
• Пируватдегидрогеназа [018].
1.2.2. Түйе сүтінің жалпы құрамы
Түйе сүтi және одан ... ... ... ... ... Орта Азия және Африка елдерiнде қолданылып келе жатыр. Соңғы
жылдары ғылыми ... ... ... сүтi ... ... ... ... ерекше химиялық құрамы ... ... ... (№2 кесте).
№2 кесте. Сүтқоректiлер сүтiнiң химиялық құрамы, % (ссылка???)
| |Май ... ... |Күл |Су ... |4,33 |4,02 |4,21 |0,79 |86,6 ... |4,4 |3,8 |4,9 |0,7 |86,2 ... |4,1 |3,7 |4,2 |0,8 |87 ... |1 |2,6 |6,9 |0,35 |90,1 ... |5,1 |7,1 |3,7 |1,1 |82,8 ... |6,4 |5,6 |4,7 |0,91 |82 ... |3,8 |1,2 |7 |0,21 |88 ... ... ... қасиеттерi: әппақ түстi, ащы-тәттi дәмдi,
консистенциясы қою, құйған кезде қатты көбiктенедi.
Физико-химиялық көрсеткiштерi лактациялық периодқа, жыл ... және ... ... ... болып келедi.
Жаңа сауылған сүттің қышқылдылығы орташа 21,5Тº (Тернер) тең болады.
Теңселуі ... 25Тº ... ... ... ... тығыздылығы орташа – 1,030 г/см3. Теңселуі 1,025 г/см3
пен 1,032 г/см3 ... ... Сүт ... оның ... ... ... ... әсiресе майлылығына.
Түйе сүтiндегi орташа белок көрсеткiшi 5% аралығында [03]. Херасковтың
мәліметтері бойынша қазақ бактриандарының сүтінде белоктың ... ... ... онын ... ... – 3,22%, альбумин және глобулин – 0,87%, ал
гибридті нарларда белок – 3,69%, ... – 2,71, ... ...... ... ... түйелердiң сүтiне қарағанда, бактриандардың сүтiнiң
майлылығы 2 есе ... ... ... ... ... ... бие және адам ... қарағанда жоғары, бiрақ қой мен
шошқадан төмен, ал ешкi ... ... ... ... ... ... қазақ бактриан тұқымдасының сүтінің
нәрлілігі 900-950 ккал, ал қыста 1100 ккал дейiн жетеді [04]. Түйе ... ... ... ... бiр тәулiкке қажеттi калориялар ... ете ... ... Түйе ... белоктары
- Казеиндер
Түйе сүтiнде казеин мөлшерi сиыр ... ... аз ... ... түйе сүті сиыр сүтіне қарағанда ... ... ... ... бойынша сиыр сүті мен түйе сүтінің 4
негізгі казеин фракцияларының синтезіне жауапты гендерді ... ... ... жүргізді. мРНК ... ... ... ... және ... ... ... Осыған байланысты αs1-, αs2-, β-, ... ... ... анықталған. Мәйекті фермент әсерінен
жинақталу ол χ-казеинге байланысты ... ... Түйе ... ... өте аз ... ... молекулаларында фосфорленген серин
қалдығы бір-бірден идентифицирленген. Түйе ... ... ... 10 ... ... ал сиыр ... 12 ... бар.
Сонымен қатар оларда құрамында күкірті бар амин ...... ... ... Түйе ... β-казеин мөлшері 65% - ке жетсе, сиыр сүтінде
39% құрайды. αs1- казеин мөлшері түйе сүтінде 22%, сиыр ... 38% ... ... екi ... ... бірдей. χ-казеиннің гидрофильді белогінің
мөлшері түйе сүтінде 3,5%, ал сиыр ... 13% ... ... ... χ-казеинiң мөлшерi жалпы казеиннiң 5% - тiн құрайды, ал
сиыр сүтiнде – 13,6%. Түйе ... ... ... ... ... ... болуы мүмкiн: олардың орташа ... µm) ... (160 µm) ... 2 есе ... ... түйе
сүтiнiң коагуляциясы үшiн сиырдiкiне қарағанда 2-3 есе уақыт көп керек
[03].
Farah 1986 жылы ... ... сары су ... ... кезiнде
сиырдыкiне қарағанда төзiмдi болатындығын көрсеттi.[030]
- Иммуноглобулиндер
Түйе сүтiнде анти-бактериальды ... бар ... (IgA, IgG1, IgG2), ... ... ... ... ... қорғаныш қызметiнде үлкен
рөл атқаратыны белгiлi. ... ... ... ... ... ... басқа жануарлардан
ерекшелетiндiгiн ... [01]. ... ... дромедар
иммуноглобулиндерi жоғарғы термотөзiмдiлiгiн бiрнеше авторлар дәлелдеген
[02]. Сонымен қатар, түйе ... ... ... ... жануардың географиясына және генетикасына байланысты болады (№3
кесте).
№3 кесте. Бактриандардың, дромедарлардың, гибридтердiң және ... ... ... ... мөлшерi (мг/мл)
|Аймақ |Бактриан |Дромедар ... ... сүт ... |0,59 |5,97 |- |- ... |1,07 |0,91 |0,68 |0,68 ... |2,54 |0,75 |1,13 |0,59 ... |0,61 |0,65 |- |0,43 ... облысындағы бактриандардың сүтiндегi иммуноглобулиндердiң
мөлшерi 2,54 мг/мл болды, бұл Алматы, Оңтүстiк ... және ... ... 4,3; 2,4 және 4,2 есе рет ... ... IgG ... ең жоғарғы көрсеткiшi Алматы облысынан
алынған сынақтарға тән – 5,97 ... ... сүт ... ... ... Арал сүт үлгiлерiнде Шымкент
үлгiлерiне қарағанда 1,6 есе артық. Құрама ... ... ... ... аса ... ... жоқ. ... мәлiметтерi бойынша дромедарларда иммуноглобулиндердiң мөлшерi
бактриандарға ... ... Ал ... ... ... ... мөлшерi жағанан асып тұр [03] .
Дромедарлардың, бактриандардың, гибридтердiң және құрама ... ... жыл ... байланысты өзгередi (№4 кесте).
Көктемгi сүт сынақтарында ... ... ... ... жыл бойы ... ... ... иммуноглобулиндерге бай болып
келедi. Жазғы мезгiлде 0,57 мг/мл болса, көктемде 8,9 ... – ге ... ... ... ... ... және құрама сүттегi
иммуноглобулиндердің жыл мезгiлiне байланысты мөлшерi (мг/мл)
|Түр |Қыс ... |Жаз |Күз ... |0,57 |1,63 |0,50 |0,61 ... |1,06 |8,94 |0,57 |0,77 ... |0,84 |0,91 |0,64 |- ... сүт |0,49 |0,72 |0,51 |0,59 |
- ... ... екi ... ... ... ... Ол жас
төлдiң iшек-қарнындағы темiр адсорбциясында маңызды рөл ... ... бiр ... бактерицидтiк қасиетке ие, ас қортылу
кезiнде толығымен гидролизденбейдi және iшек-қарындағы темiрдi, ... ... ... ... ... ... сыртқы қабықшаларының бетiндегi металл иондарын және
басқа металлдарды байланыстыру арқылы микроорганизмдердiң ... ... алу ... цитохромдардың, каталазалардың,
пероксидазалардың, супероксиддисмутазалардың ... ... ... ... ... ... реактивтi улы
әсерiне деген резистенттiлiгi төмендейдi. Metz-Boutigue M.N. айтуынша,
жануар организмнiң iшкi ... LF және TF ... ... ... iсiктi өсуге қарсы қорғаныштық механизмдердiң бiрi ... ... ...... қасиеттерi бар және антиденелердiң активтiгiн
жоғарлататын сүт белогi. 129 амин ... ... ... β ...... байланыстарының гидролизiн катализдейдi.
Duhaiman 1988 жылы лизоцинiң Escherichia coli мен Micrococcus
lysodeikticus ... ... ... ... ... ... антибактриалды активтiлiгi адам сүтiнiң белогынан төмен екенiн
көрсеттi. 1992 жылы Elagamy ... ... ... G, A ... L.actis subst, ... E. Coli, ... деген активтiлiгiн ... ... ... лизоцимнiң
антибактериалдық қасиеттерi жұмыртқаның лизоцимiмен бiрдей. Дромедар
сүтiндегi лактопероксидаза Gram+ ... ... ал ... ... әсер ... ... Түйе ... майлары
Сүттің липотрофты қасиеттері бар, май алмасуын реттеп, тағамның баланс
жасауын және басқа белоктардың сіңірілуін жоғарлатады. Сүт майы ... мкм (1 мл 3 * 109) ... ұсақ май ... ... ... ... ... Әр тамшының сыртында сирек
кездесетін фосфолипидті комплекстер, ... ... ... Түйе ... майы 38,3 - 44,2˚С температурада ерiп, ал ... [011]. ... ... бойынша, түйе сүтінің майы 43-44,5ºС ериді,
24-28ºС ... ... майы ... сіңіріледі - 95% дейін. Бұған себеп, ... ... ... еру ... адам ... температурасынан
бірнеше градусқа төмен болуы. Сүт майы ... ... ... ... ... Май ... ... құрамына 30 астам май қышқылдары кіреді, оның ішінде адам
организміне қажетті ауыстырылмайтын май қышқылдары – ... 18: 2 ), ... (С 20: 4 ) ... ... сүті зат ... маңызды рөл атқаратын қанықпаған май
қышқылдарының кездесуімен ... ... май ... ... қан тамырлары ауруларының сонын ішінде атеросклероздың дамуынан
сақтайды, бауыр ... ... ... Олардан атап айтқанда,
арахидон (С 20: 4) қышқылынан эйкозанондар синтезделеді. ... әсер ... ... ... ... Олар ... активті
заттардың алғы заттары болып ... ... ... простоцикилин). Бұл негізінен пальмитин (С 16: 0), стеарин (С
18: 0), олеин (С 18: 01), ... (С 14: 00) ... ... бойынша Қазақстандағы түйе ... ... ... ... сиыр ... ... ... болып келедi, түйе
сүтінде 35,54%, сиыр сүтінде 26,6% [03]. Түйе ... ұзын ... ... ... ... [011]. ... ... қанықпаған май
қышқылдарының кездесуі бойынша түйе сүті мен сиыр ... ... ... сүтінде 58,9%,сиыр сүтінде 54,0% [013].
Полиқанықпаған қышқылдардың көп кездесуі сонымен қатар түйе сүтінің
бактерициттік ... ... ... табылады. Бұлар тағамда
ауыстырылмайтын болып саналады. Сонымен қатар, ... ... ... бірінші кезекте холестерин алмасуын жақсартады және
биологиялық активті заттар простоглагиндердің алғы ... ... ... май ... түйе ... ... жалпы саны 4,7%, ал
сиыр сүтінде тек 2,1% құрайды.
Түйе сүтiндегi май қышқылдарының құрамы аймақтарға байланысты өзгередi
(№5 кесте).
№5 кесте. Қазақстанның ... ... ... ... май ... ... ... ... ... ... ... (С 20: ... (С 18: 2), ... омега-9, |
| ... ... 20: 0), ... омега-7, |
| | ... ... ... |
| | | ... ... |Пальмитин (С 16: |Пальмитолеин (С 16: |Олеин омега-9, |
| |0), ... |1), ... (С 18: ... ... |
| | |3), ... ... ... |
| | | ... ... ... (С 4: 0), |Пальмитолеин (С 16: |Олеин омега-9, |
| ... |1), ... (С 18: ... ... |
| | ... ... ... |
| | | ... ... ... (С 10:|Пальмитолеин (С 16: |Олеин омега-9, |
|Қазақстан |0), ... |1) ... ... омега-7, |
| | | ... ... |
| | | ... ... және ... ... ... майлы (С 4: 0)
қышқылдардың мөлшерi ... ... (С 10: 0) ... ең ... ... облысына , ал жоғарғы көрсеткiшi ... ... сай ... ... (С 16: 1) ... ... ... ... ... ... май қышқылдарының құрамы жануар түрiне ... (№6 ... ... ... ... ... түйе ... май қышқылдық құрамы
| ... ... ... ... ... (С |Пальмитолеин (С |Вакцен омега-7 |
| |14: 0), |16: 1) ... ... |
| ... (С | | |
| |16: 0), | | |
| ... | | ... ... ... (С 18: 2 )|Вакцен омега-7, |
| |(С 20: 4) ... ... ... |
| ... | ... ... ......... ... |
| |0 ) ... |16: 1) ... ... ... сүт майы каприн (С 10: 0) қышқылына бай. Дромедар сүтiнде
линолен омега-6 қышқылы, арахидон (С 20: 4) ... ... (С 20: ... бар ... ... және ... ... ол кездеспейдi.
Түйе сүтiндегi май қышқылдарының құрамы жыл мезгiлiне де байланысты
өзгеруiн қарастырсақ, қыс, ... жаз ... ... ... ... (С 10: 0), ... ал ... олеин (С 18: 1) қышқылы
басым болады. Моноқанықпаған қышқылдарынан қыс - көктемде линолен (С ... ал жаз - ... ... пальмитолеин (С 16: 1), қышқылы басым болады
[03].
Бактриан мен ... ... ... ... 3 топқа бөлуге
болады : 1 топтың майлылығы 6% - тен төмен; 2 топ - 6-8% арасында; 3 топ 8%
- тен ... ... Түйе ... ... ... ... жағы әлі нашар зерттелген, бірақ сүт
витаминдерге бай екендігі туралы мәліметтер бар. ... ... ... 1 л ... ... ... (мг) - А -0,38, С –
58,2, В12 – 2,72; дромедарлардың 1 л сүтінде орташа ... (мг) - А ... - 0,487, В1 – ... В2 – 0,66 - 1,75, С – 57,4 – 79 ... ... FAO-ның мәлiметтерi бойынша, ауыл шаруашылығының басқа
жануарларымен салыстырғанда түйе ... ... ... ... жоғары болды: С витамины – 57 - 98 мг/кг; РР витамины – ... және ... ... бойынша түйе сүтіндегі С
витаминінің мөлшері рационына және жануардың өзіндік ... ... Егер түйе ... түйе жоңышқасымен қоректенсе, С
витаминінің мөлшері – 75,43 мг/л, ал ... ... ... ... ... мг/л – ге ... көтеріледі. В1, В2, С витаминдерінің мөлшері сиыр
сүтіне қарағанда, түйе сүтінде ... есе ... ... Түйе ... ... ... сүтiндегi антимикробтық факторлардың концентрациясын анықтауда
Elagamy бiрнеше зерттеулер ... Оның ... ... IgG1, IgG2
лактоферриннiң ең жоғарғы көрсеткiшi бiрiншi күнге келедi, сосын төмен
түсуi байқалады. ... ... ... ... ... келедi
[08].Түйе сүтiндегi лизоцимнiң концентрациясы 0,15 μг/мл [06], ал сиыр
уызында 0,03 - 0,65 ... ... жылы ... ... ... мен түйе ... ... мен бiрге емдеу тәжiрбиелерi басылып шықты. Уразаков 1974 жылы
“Тушбек” санаториясында өткiзiлген ... ... Ол ... ... ... ... кiргiздi. Шұбаттың орташа химиялық
құрамы – 4,93% белок, 8,9% майлы заттар, 1,42 % ... 7,9 мг/л ... және ... ... ... ... 108,8 кКал/100
мл. Мамандар сүтте сүт стрептокогын бар екенiн ... Ол ... ... ... ... ... антибактериалды затты синтездейдi
[09].
Gnan 1986 жылы түйе сүтiнiң анти-микробтық қасиетiн сиыр ... 8 ... ... : ... coli, ... ... pneumonia, Streptococcus pyogenes, Staphilococcus
aureus, Saaccharomyces cerevisae, Bacillus anthracis, Bacillus megaterium.
Нәтижесiнде, түйе ... ... ... ... ... E. coli мен S. cerevisae бәсендеуi айқын бiлiндi. Сүттi сары су
мен казеинге бөлген кезде, сары суда максимальды ... ... ... S. ... K. ... B. ... – тердiң активтiлiгi
басылды. [010].
1.2.7. Түйе сүтінің минералдық құрамы
Түйе сүтіндегі күл мөлшері сиыр ... ... 0,7% ... ... күл құрамында 30% фосфор қышқылы, ал сиыр сүтінде 24% болады.
кальций ... түйе ... ... 25%, сиыр ... 20-23% ... ... ... организмде ең жеңіл сіңірілетін лимон қышқылының тұздары
мен белоктық қосындылар түрінде болады. сүттің негізгі минеральды заттары
кальций мен ... 100 мл сиыр ... 120мг ... 90 мг ... ... элементтердің осындай мөлшері сүттен басқа тағамдарда кездеспейтіндігі
оның сүттің тағамдық құндылығын анықтайды. Бұл ... өсіп келе ...... ... ... нерв ... ... қалыптасуына
өте пайдалы. Сүттің құрамында макроэлементтер – натрий, калий, магний,
темір; микроэлементтер – мыс, кобальт, ... ... ... ... ... бар ... кесте. Әртүрлі үй жануарлар сүтінің минералдық құрамы (μг/л) [016].
|Түрлері |Fe |Cu |Zn |Mn |I ... |200-500 |100-400 |300-600 |10-30 |10-3000 ... |590 |280 |2000 |50 |20 ... |550 |400 |3200 |60 |- ... ... |300-1760 |1000-10000 |80-360 |- ... ... |180-250 ... |50-170 |- ... |3410 |113 |2870 |193,0 |98 |
3. Түйе ... ... Йорктағы Зоология Қоғамының докторы W.T. Hornaday 1922 жылы
боталағанына 2 күн ... ... ... ... ... зерттеген. Оның
мәлiметтерi №7 - кестеде келтiрiлген.
№1 - кесте. Бактрианның ... ... 2 ... ... құрамы
|Түсi ... ... ... ақ ... |Қою, ... ... ... сиыр сүтi ... |
|Салмағы |1,038 ... (%) |7,4 ... (%) |4,2 ... (%) |5,4 ... (%) |4,1 ... (%) |0,5 ... ,т.б. (%) |0,8 ... |0,272 ... |0,025 |
|P 2O 5 |0,318 ... O |0,164 ... O |0,082 ... |0,128 ... ... құрамындағы лактоферриннiң ең жоғарғы мөлшерi (5,10 мг/мл)
екiншi күнге келсе, сосын төмендеп 30 - шы күнi пiсiп ... ... ... ... Яғни 2-шi ... түйе уызында боталағаннан кейiн ... ... ... ... ... 15 есе көп ... Егер ... лактоферрин мөлшерi 5,10 мг/мл болса, ешкiде 3,10; буйволда 2,10;
сиырда 0,84 тең болады [019].
2005 жылғы El-Hatmi және тағы ... ... ... ... ... ... ... сауында 11,8-211,1 мг/мл, 14-шi сауында
(7 күн) 2,3 мг/мл-ге дейiн төмендеген. α - лактальбуминнiң концентрациясы
алғашқы ... ... ... ... 14 -шi ... ... ... болды. Лактоферриннiң концентрациясы бiрiншi күнi орташа
мөлшерi 1,21 ... ал 5 - 7 ... ... ... ... 1,20 мг/мл
[020].
2.Материалдар мен зерттеу методтары
2.1 Зерттеу обьектiсi
Алматы облысының Іле ауданы Ақши аулы, ЖШС ...... ... ... ... ... ... тек таза түркмен
«Аруанасы» тұқымының түйелері ... Әр ... ... ... 5
- 7 литр сүт алынады. ... ... сүт ... ... ... түйе
табының соңында алынды (№8 кесте).
№8 кесте. Зерттеуге алынған құрама сүт пен шұбат үлгілер лактациялық
периодына сәйкес алу ... ... ...... түрi |26.06.0|28.06.0|03.03.07 |04.03.07 ... |6 |6 | | | |
| | | |12:30 |18:30 | | ... сүт ... ... |90-425 |
|Шұбат |120-455| | | | | ... ... ... үшін сау ... ... олардан сүт
үлгілерін жалпы сауылымның соңында ... ... ... уыз ... ... екі түйе ғана ... ... және кейінгі күргі уыз үлгілері үшін бес
түйе қатысты. Ондай сынақтары уыз ... ... ... аз ғана ... ... (№9 ... ... Зерттеуге алынған уыз үлгілерінің лактациялық периодына сәйкес
алу тәртібі (өлшем бірлігі – күн)
|№ |Түйе №, ... ... ... ... түрi | | | | |
| | |12:30 |18:30 |9:30 |18:30 | | |
|1 |203 |1 |1 | |2 | | |
|2 |51 | |1 |2 |2 | | |
|3 |89 |2 |2 |3 |3 | | |
|4 |52 | |3 | | | | |
|5 |218 |7 |7 |8 |8 | | |
|6 |1 |7 | |8 |8 | | |
|7 |72 | | | | |10 |11 |
|8 |221 | | | | |6 |7 ... Зерттеу әдістері
2.2.1 Анықталған физико-химиялық көрсеткiштер
Осы жұмыста түйе сүтінің келесі ... ... ... ... зат ... ... жалпы белок
5. С витамині
6. йод саны.
- Майлылық, тығыздық, құрғақ зат
Түйе ... ... (%), ... (%) және ... зат ... ... 1 - 4» ... орташа инфрақызыл сәулелерімен өлшеу әдістерімен
анықталды [027].
- Жалпы белок
Түйе сүтіндегі ... ... ... ... ... әдісі арқылы
жүргізілді. Әдіс сілтілі ортада белоктардың ... ... ... ... ... ... ... дозаторлар, пипеткалар, пробиркалар, колбалар, ФЭК;
Реативтер
А: 2% Na2CO3 ... мен 0,1н NaOH ... (2 г-100 ... 1% ... ... немесе NaК (натрий виннокислый)
ерітіндісіндегі 0,5% CuSO4 * 5 ... 1 мл Б ... + 50 мл А ... ... 1000 мл колбаға
50 г натрий вольфрамы
+ 12,5 г натрий молибдаты
+ 350 мл ... ... ... 25 мл ... ... 50 мл концентрлі HCl
Осы ерітіндіні 10 сағат бойы ... 75 г ... ... ... 25 мл ... су
+ 2-3 бром тамшысы, 15 мин қайнатады (артық бром мөлшерінен
құтылу үшін)
500 мл жеткізеді, түсі ашық-сары, мөлдір. Белокты анықтау ... ... 1 н ... керек.
Жұмыс барысы:
1 мл зерттеліп отырған ерітіндіге (100-1000 мкг белок) + 4 мл ... ... 10 мин ... ... ... ... ... мл Фолин ерітіндісін құйып араластырады. Ерітіндіде белок бар болса,
көк ... ... 30 ... ... ... ... ... 750 нм
болуы тиіс.
- С витамины
Түйе сүтіндегі С ... ... ... - мен ... ... ... [029].
Жұмыс барысы: 50 мл сүт
+ 4 мл ... ... ... ... 10 мл ... NaCl ... ... фильтреулеу керек. Фильтраттың 25 мл-рін 2,6
дихлорфенолиндафенол ерітіндісімен микробюретка ... ... ... ... ... ... С ... мөлшерін есептеп шығаруға болады:
С витамині = Vбояу * T бояу * 0,088 * 2 * титр ... ... мл 0,001 н бояу ... = 0,088 мг ... ... Йод ... сүтіндегі йод санын анықтау. Маргошес әдісін қолдандық [029].
Реактивтер:
1. спирт 70%
2. 0,5 н йодтың спирттік ерітіндісі
3. 0,1 н ... ... ... (25 г Na2S2O3 * 5 H2O 1000 ... ... сумен жеткізу)
4. крахмал ерітіндісі (1 г крахмал + 10 мл суық дистельденген су +
90 мл қайнаған су). ... үшін 100 ... + 20 г ... ... 0,2-0,25 г ... май ... ... керек)
+ 10–15 мл спирт (қақпағы тығыз жабылатын
500 мл колба), 50-60°С су моншасында май ... ... ... 5 мл 0,5 н ... ... ... 200 мл ыстық дистилденген су (35-50°С)
+ 1 мл крахмал ерітіндісі, араластырып,
5 мин қойып қою керек.
Алынған ... 0,1 н Na2S2O3 ... ... ... ... ... дәл осындай жағдайда өткізеді.
Мына теңдеу арқылы йод санын есептеп шығаруға болады:
I = (а - б) * 0,01269 * 100/ в
I – йод ... - 0,1 н Na2S2 O3 ... ... сынақтағы мөлшері;
б - 0,1 н Na2S2 O3 ерітіндісінің майы бар сынақтағы мөлшері;
в - өлшенген май салмағы;
0,01269 – 1 мл 0,1 н Na2S2O3 ... йод ... ... ... ... мен ... талқылау
3.1. Түйе уызының лактациялық кезеңі бойынша өзгеруі
- Жалпы белок мөлшерi
Түйе ... 12 ... ... ... ... ... – 233 ... белок мөлшерiн көрсеттi (Сурет 2). Келесi 24 сағат ... ... күрт ... ... 30-шы, 36-шы сағаттарға қарай оның мәнi салыстырмалы бiр
деңгейде қалып, тиiсiнше 155 және 153 ... ... Ал 48-шi ... 22% ... төмендедi. Әрi қарай 2-шi тәулiк пен 9-шы тәулiк аралығында
мұндай күрт ... ... - ... ... 57,5 ... 39,1 ... өзгердi.
- Майлылық
Алғашқы алынған нүкетеде уыздың майлылығы 31,05% мәнiн көрсеттi (Сурет
3). Одан 9 ... ... яғни ... 21 ... ... уыздың
майлылығы 15,23% құрды. Бiрақ, зерттеуге алынған уыз ... бiр ... ... жоқ. ... ... индивидуалды физиологиялық
ерекшелiктерiне байланысты, зерттелген физико-химиялық көрсеткiштер тұрақты
түрде емес. Мысалы, post-partum 24 сағатта ... ... ... ... ... уыз сынамалары 29,86% және 32% майдың мөлшерiн көрсеттi.
Сурет 3.
Әрi арай post-partum 36 сағатта 13,68%-ға дейiн ... ... ... пен 156 ... арасында майдың мөлшерi 9,71%-дан 2,85%-ға дейiн
күрт төмендеу тенденциясын көрсеттi. ... ... 168 ... 9,15 %-
ға қайта көтерiлiп, post-partum 204 сағатта ... ... ... ... 300 ... нүктесiнде қайта көтерiлiп, 9,07% құрды.
- Құрғақ зат
Осыған ұқсас көрiнiс ... ... ... ... ... барысында
өзгеру динамикасында да байқалды, яғни майлылық пен құрғақ заттың өзгеру
сипатында едәуiр жақындық көрiнедi. Түйе ... 12 ... ... өлшеу нүктесi 49,03% болды. Бiрақ 21 сағат нүктесiнде 24,59%-ға
дейiн төмендедi. Келесi ... 24 ... пен ... 168 ... 45,50%-дан 8,24%-ға дейiн бiр қалыпты төмендеу тенденциясы
байқалды post-partum 180 ... ... ... ... ... әрi ... құрғақ зат мөлшерi салыстырмалы түрде тұрақты болды (Сурет 4).
Сурет 4.
- С ... ... ... ең төменгi мәнi 14,9 мг/л алғашқы post-partum 24 сағаттың
уызына сәйкес ... ... ... ұзарған сайын С витаминының
мөлшерi жоғарлай түсетiндiгi анықталды (Сурет 5). ... ... ... ... 216 сағатқа дейiн уыздағы С витаминының мөлшерi ... ... ... ... 5.
- Йод ... йод саны жоғары болуы түйе уызындағы майдың ... ... ... ... ал ... период ортасында қайта көтерiлуi
майлардың сапалық құрамының ... ... ... ... 6). ... көрсеткiшi post-partum 12 сағаттық уызда өзiнiң ең жоғары ... ... 6.
- ... ... ... ... 12 сағат пен post-partum 21 сағат
арасында 61%-дан 80%-ға дейiн күрт ... ... бұл ... ... ... 30 ... 25,72% ... Лактациялық периодтың
ортасына қарай уыздың құрамында белок пен майдан басқа заттардың мөлшерiнiң
жоғарлау нәтижесiнде түйе уызының тығыздығының ... ... ... ... Түйе сүтінің физико-химиялық көрсеткіштері
№10 кесте. Түйе сүтiнiң физико-химиялық көрсеткiштерi.
|Боталау уақыты|Үлгi алу|Жалпы |Сүт |С ... ... ... |
| |күнi ... ... % ... |зат, % |дық, % |
| | ... |ы,% | ... | | ... ... |4,12 |19,20 | |9,58 |33,30 ... |28.06.06|2,49 |3,10 |42,10 | |8,60 |30,00 ... ... |2,12 |25,08 |19,15 |4,52 |15,43 |

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Пребиотиктермен байытылған жаңа сүт тағамын алу32 бет
Пробиотикалық сүт тағамдарының технологиясы, сапасы мен қауіпсіздігі86 бет
Түйе сүтінің сарысу белоктарының қасиеттері39 бет
Шабындықтар мен жайылымдарда әр түрлі шөптер қоспасын пайдалану4 бет
Қызылорда облысының халқы35 бет
Алматы облысындағы бөлістіретін темір-жолдық мүнай базасына арналған инвестициялық жобаның анализі24 бет
Алматы облысындағы өсірілетін балықтың түрлері68 бет
Ақмола облысындағы ірі қара мал және шошқа ұшаларына экологиялық мониторинг109 бет
Ақтөбе облысындағы археологиялық ескерткіштер9 бет
Ақтөбе облысындағы туризімнің қазіргі жағыдайы және болашағы56 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь